(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Biblia Sacra Vulgatae Editionis : Sixti V, Pont. Max. ivssv recognita atque edita"


'■%. 





w- 



(£>! 




/ * 



RARE BOOK COLLECTION 

BS 




/ 



> 



«=*£H 




su -m 



w>wmmwM§iwi i ' iiiiiii Hfilllii 



\enETII5 ,\PVD NlCGLAVM. PeZZANA Ai DC- LXl 



-^ 7-. 



-Q 



ffi ii i J - i^frV^ii "11 i *Vr ^ ^ * ^ i B ™™y 'T^i * ' "j^ 1 "jj^ ^r 



\ 



c 



." 



1 ; . 



^ 



•.: : ^;^' 






oe*i'>^ 






^-*H 



v 




PR^EFATIO 

AD LECTOREM 

N multis, magnifquebeneficijs, quse per facram Tridentinam Syno- 
dumEcciefisfuaeDeusconruiit, ldin primis numerandum videtur , 
quodintertot Latiuaseditiones Diuinarum Scripturarum , folam ve- 
terem >ac Vulgacam , quaslongotot feculorumvfu in Ecclefiapro- 
bata fuerat , grauifiimo Dccreto autbenticam declarauit. Nam , 
vt illud omittamus , quod ex recentibus editionibus non paucs ad hx- 
refes huiustemporisconfirmandas licenter detortae videbantur: ip- 
fa certe tanra verfionum varietas , arque diuerfitas magnam in EccJe- 
fia Deiconfufionem parere potuillet . Iam enim hacnoftrasetaceillud fere euenifle con- 
ftat , quod Sanctus Hieronymus tempore fuo accidiffc teitatus eft,tot fcilicet fuiffe exem- 
plaria , quotcodices^ ciimvnufquifqueproarbitrio fuoadderet, vel detraheret . Huius 
autem veteris , ac Vulgata* Editionis tanta femperfuitauctoricas , tamque excellens pra?. 
ftancia , vt eam ceteris omnibus Latinis editionibus longe anteferendam effe , apud aequos 
ludices indubium reuocari nonpoffec Qui namque in ea Libri continentur ( vt d maiqri- 
bus noftrisquafipermanusrradicumnobiselt) partim ex San&i Hieronymi translatio- 
ne , vel emendatione fufcepti funt ; partim retenti ex antiquiilima quadam editione Lati- 
na , quam S. Hieronymus communem, & Vulgatam , S. Auguitinus Italam , S. Gregorius 
Veterem translationem appellat . Ac de Veteris quidem huius , fiue Iralae editionis fince- 
ritate, atque prxftantia praeclarum S. Auguftiniteftimonium extatin fecundo Liaro de 
Docxrina Chriltiana, vbiLatinis omnibus editionibus , quse tunc plurimx circumfereban- 
tur, Italam praeferendam cenfuit, quodeffet, vtipleloquitur, verborum tenacior cum 
perfpicuitate fententiae . De Sancto vero Hieronymo mulra extant veterum Patrum egre- 
gia teftimonia i eum enim S. Auguftinushominem doctifiinium , ac trium Hnguarum pe- 
ritiflimum vocat, atqueeiustranslationemipforum quoqueHebrxorumtCitiinonio ve. 
racemeffeconfirmat. EumdemS.Gregoriusitaprasdicat, vteiustransladonem , quam 
Nouam appellat, exHebracoeloquiocunctaveriustransfudifle dicat: atque idcirco di- 
gniflimam efte , cui fides in omnibus habeatur . Sanctusautem liidorus non vno in loco 
Hieronymianam verfionem cereris omnibusanteponit, eamque ab Ecclefijs Chriitianis 
eommuniter recipiacprobariaffirmat, quodfit in verbisclarior, & veracior in fenten- 
tijs. Sophroniusquoquevireruditiffimus, S. Hieronymi translationemnon Latinismo- 
dd, fed etiam Graecis valde probari animaducrtens, tantieamfecit , vt Pfakcrium , & 
Prophetasex Hieronymt verfione in Grscum eleganti fermone tranftuleric. Porrd qui ie- 
cutifunt, viridodiflimi, Remigius, Beda, Rabanus, Haymo, Anfelmus, PetrusDa- 
iniani, Richardus, Hugo, Bernardus, Rupertus,PetrusLombardus> Alexander, AI- 
bertus, Xhomas, Bonauentura, ceterique omnes , quihisnongentisannisin Ecclefia_> 
florueruntjS. Hieronymi verfioneitafuncvfi, vcceteta?,qujepeneinnumerabileserant, 
quafi Japfardemanibus Theologorum , penitusobfoieuennt. Quare non immerito Ca- 
tholica _cclefia S. Hieronymum Doctoremmaximum,. atqueadScripturasfacras inter- 
pretandasdiuinitus excitatum ita celebrat , vt iam dimcile non fic illorum omnium dam- 
nare iudicium , qui vel tameximij Doctoris lucubrationibus non acquiefcunt , vcl etiam 
meliora, autcerte paria prasftare fe pofleconftdunt. Cetenimnetamfidelis transJatio,. 
tamque in omnespartes Ecclefis vtilis , vel injuria temporum , vel impreiforum incuria , 
veJ temere emendantium audacia , vJJa ex parte corrumperetur , eadem facrofan&a Syno» 
dus Tridentina iilud Decreto fuo fapienter adiecit , vt hax ipfa vetus , ac Vulgaca Editio 
einendatiflime, quoad fieri poffec, imprimcretur : neque vlli licereceam finefacultate , & 
approbatione Superiorum excudere. Quo Decreto fimul typographorum temcritati, ac 
Jicentix modumimpofuit, & Paftorum Ecclefia- m tantobono, quamdiligentiflime re- 
tinendo, & couferuando, vigilantianr , atque induftriam excitauit. Et quamuis infi- 
gnium Academiarum TheoJogi in Editione Vulgata priftino fuo nitori reftituenda magna 
mm laude.laborauerint 3 quia tamen in tanca re nulla poteft eiie nimia diiigentia , & co- 

f 2 di- 



Prafat, iin 
Ufue-, 



S. Hitr t'y 

c. 19. rfai&, 

S.^Au"' TJ, m 

1. Doilr. 

Chrifliante 

CI4. 

S. Creior. 

Epifi Dc. 

liic. ad Le. 

and. c.j. w 

fine, 

S..y4Ugu/l. 

rbi fup. 

r.ib. I». de 

Ciu Dci <•. 

4», 

Li lo. Mo • 

rr.l.2.1. 

Ub 6 h:j- 

mtl c-i,. 

Lib. I . de 

D.uoff u, 



3IcesmanurcrrpticGmpJure$;&vetuftiores Sumtni Pontificis iuflu conquifiti, atque fn Vr- 
bem adue&i erant : &demum, quoniame<ecutiogeiicraHumCo:tciliorum , &ipfaScri- 
pturarum integritas, acpuritasadairam ApoftolicjjSedis potiffimum pertinere cogno- 
fcitur; ideoPiusIV. PontifexMaximusprofuain omnes Ecclefiae partes incredibili vigf- 
lantia , lectiffimis aliquot S. R. E. Cardinalibus , atijfq. tum Sacrarum litterarum , tum va- 
riarum linguarum peritifiimis viris, eam prouinciam demandauit,.vt Vulgatam editio- 
nem Latinam, adhibitisantiquiffimiscodicibusmanufcriptis, mfpectisquoque Hebrai- 
cis , Grascifque Bibliorum fontibus ; confultis denique veterum Patrum commentarijs , ac 
curatiflimecaftigarent.QuoditideminftitutumPiusV. profecutus eft . Verum Conuen- 
tumillumob varias, grauiffimafq; Sedis Apoftolicas occupationes iamdudum intermif- 
fum Sixtus V. diuina prouidentia ad fummum Sacerdotium euocatus , ardentiffimo ftudio 
reuocauit , & opus tandem confe&um typis mandari iuffit . Qtiod ciim iam eflet excufum, 
&vtinlucem emitteretur, idemPontifexoperamdaret, animaduertens nonpaucain fa- 
cra Bibliaprceli virio irrepfiffe, quseiteratadiligentia indigere viderentur , totum opus 
fubincudemrcnocandumcenfuit, atq; decreuit. Idverociim morte pramentus praftare 
non potuilTet , Gregofius XIIII. qui pofl Vrbani VII- duodecim dierum Pontiiicatum Si- 
xto fucceflerat , eius animi intentionem executus perficere aggreffus e(t , ampliffimis ali- 
quot Cardinalibus , alijfque doctiffimis viris ad hoc iterum deputatis . Sed eo quoque , & 
qui illi fucceiiit , InnoccntioIX. breuifflmotemporedehacluce fubtradis : tandem fub 
initium PontificatusClementis VIIL qui nunc Ecclefise vniuerfxgubernacula tenet, opusj, 
in quod Sixtus V. intenderat , Deo beue iuuante perfe&um eft . Accipe igitur , Chriftiane 
Lector , eodem Clemente Summo Pontihce annuente ,ex Vaticana Typographia veterem 
ac Vulgatam facrs Scripturse Editionem, quanta fieri potuit diligentiacaliigatam : quam 
quidem ficut omnibus niuneris abfolutam , pro humana imbecilitate affirmare dirficile 
eft , ita ceteris omnibus , quae ad hanc vfque d-iem prodierunt , emendatiorem,purioremq.. 
effe , minime dubitandum . Et vero quamuis in hac Bibliorum recognitione iu codicibus 
manufcriptis , Hebrans, Grxcifq; fontibus, &ipfis veterum Patrumcommentarijs con- 
ferendis nonmediocreftudiumadhibitumfuerit ; inhactamen peruulgata Lectione ficut 
nonnulla confulto mutata , ita etiam alia , quse mutanda videbantur , confulto immutata 
relicta funt ; tum quod ita faciendum efle ad offenfionem populorum vitandam S. Hiero- 
nymus non femcl admonuit ; tum quod facile fieri pofle credendum eft , vt maiores noftri, 
9?]ilit ^quiexHebrans, & GrarcisLatinafecerunt, copiammeliorum , & emendatiorum libro- 
S':mi^ 3 a & rumhabuerint, quamij, quipoftilLorumcetatem ad nos peruenenmt , quifortaffe tam 
p r "fu m ' longotemporeid€ntidemdefcribendominuspi'.d, atq; integri euaferunt : tum denique 
('*;udL ^ 1 " 3 ^ acras Congregationi Ampliffimorum Cardinaiium , alijfq; eruditiffimis viris ad hoc 
«wjfa». a ' opus a Sede Apoftolica deleetis propofitum non fuit , nouara aliquam editionem cudere , 
velantiquum Interpretemvllaexparte corrigere, velemendare; fed ipfam veterem > au 
Vulgaram Latinam a mendis veterum librariorum , necnon prauarumemendationurn er- 
roribus repurgataui , fiue priftina: integritati , ac puritati , quoad eiusfieri potuit reftitue,. 
re ; eaq. reftituta , vt quam emendatiffime imprimeretur iuxta Concilij Oecumenici De- 
cretum pro viribus operam dare . Porro in hac Editione nihil non canonicum , nihil adfci- 
titium , nihil extraneum apponere vifum eft ; atq; ea caufa fuit , cur Liber tertius & quar- 
tus Eidr* infcripti , quosinter Canonicos librosfacra Tridentina Synodus non aninume- 
rauit , ipfa etiam Manafle regis Oratio, qua: neque Hebraice, neque Graici quidem extat,, 
ncque in manufcriptis antiquioribus inuenitur , neque parseft vlhus Canonici libri , extra. 
Cancnicse fcriptura feriem pofita fint : & nulla: ad marginem concordantias ( qux pofthac 
inibi apponi non prohibenturj nulixnota:, nuilsevarisiediones, nullsdeniqne prsfatio- 
nes, nulla argumenta ad librorum initia confpiciantur. Sedficut Apoftolica Sedes- indu- 
ftriam eorum non damuat , qui concordantias locorum , varias lectiones ; prx*fationes S* 
HieronyiTji, &alia,id genusin alijs editionibus inferuerunt; itaquoque non prohibet, 
quinalio genere characteris in hac ipfa Vaticana editione eiufmodi adiumenta pro ftudio- 
forum commoditate , atque vtilitate in pofterum adijciantur ; ita. tamen 3 vC lecliones va~ 
ii«.ad lnarginem ipfius Textus minime, annotentiu: ... 



D 




D E C ANONICIS 

SCRIPTVRIS 

DECRETVM 

EX CONCILIO TRIDENTINO 
S E S S I O N E QJ/ ARTA. 

ACROSANCTA Oecumenica,& generalfs 
Tridentina Synodus , in Spiritu fan&o Jegiti- 
me congregata } prafidentibus in eifdem tribus 
Apoftolicas Sedis Legatis , hoc fibi perpetud 
ante oculos proponens , vt fublatis erroribus, 
puritas ipfa Euangelij in Ecclefia conferuetur. 

Et infra . 

Sacrorum vero Iibrorum Indicem huic De- 
creto afcribendum cenfuit , ne cuidubitatio fuboriri poflit , quinarro 
fint, qui ab ipfa Synodo fufcipiuntur . Sunt vero infrafcripti : Tefta- 
menti veteris, QuinqueMoyfi,ideft,Genefis, Exodus,Leuiticus, Nu- 
meri, Deuteronomium : Iofue, Iudicum, Ruth : Quatuor Regum : Dua 
Paralipomenon : Efdra? primus , & fecundus , qui dicitur Neemias: 
Tobfas, Iudith,Efther,Iob,PfaIterium Dauidicum centum quinqua- 
ginta Pfalmorum , Parabola*, Ecclefiaftes, Canticum canticorum, 
Sapientia,EccIefiafticus , Ifaias, leremias cum Baruch , Ezechiel, Da- 
niel : Duodecfm Prophetae minores, ideft ,Ofea, Ioel , Amos, Ab- 
diasjonas, Michasas, Nahum, Habacuc,Sophonias, Agga?us,Za- 
eharias, Malachias : DuoMachaba>orum,primus, &feeundus. Te~ 
ftamenti noui:Quatuor Euangelia, feeundumMatthaeum, Marcum 3 
Lucam , & loannem : Aclus Apoftolorum a Luca Euangclifta con- 
fcripti : Quatuordecim Epiftolae Pauli Apoftoli: Ad Romanos, duas 
ad Corinthios, ad Galatas , ad Ephefios , ad Philippenfes, ad CoJoffen- 
ies, dux ad ThefTalonicenfes,du2ead Timotheum, ad Titum , ad Phi- 
lemonem, ad Hebraeos: Petri Apoftoli dux: Ioannis Apoftoli tres . 
Jacobi Apoftoli vna : ludx ApoftoJi vna : & Apocalypfis loannis 
Apoftoli . Siquis autem Librosipfosintegros cumomnibusfuispar- 
tibus, prouc in EcciefiaCarholica legiconfueuerunt,&inveteri Vul- 
gata Latina editione habentur , pro facris , & canonicis non fufce- 
perit, &traditiones praedi&asfciens, &prudenscontempferit 3 ana- 
shema fit .* 



c L E- 



C LE 

P A P A 




E N S 





Ad perpetuam rei memoriam. 

VM facrorum Bibliorum Vulgata cditionis Textus fummis laboribus, ac 
vigilijsreftitutus , & qudm acuratiffime mcndis expurgatus , Bcnediceu- 
te Domino, ex noftra Typogbaphia Vaticana in luccm prodeat ; 'hjos , rt 
itt pofic rum idem Textus incorruptus , vt decet ,. confcruetnr , opportutte 
prouidt rc volentes , autloritate jlQoftolica , tenorc prxfentinm dijfrjcTtiis 
inbihemtts , ne intrd deccm annos d datapr&fentium nnmcrandos , tdm c i- 
trd,qudm vitrd montes alibi qitdm in noftra Vaticana Typographia d quo- 
quam imprimatur.Elapfo autem prxfitto deccnnio,eam cautioncm adbtbe- 
ripracipimus , vt nemo hanc fantlarum Scripturarum editioncm typis mandare praftimat , nifi 
habito prius excmplari in Typographia Vaticana excujo : cuius exemplarisforma , ne minima, 
quidem particula de Textu mutata,addita,vel ab eo detratla,nifi aliquodoccurrat, quod Typo- 
graphicc incurix manifefte adfcribendum fit,inuiolabiliter obfernetur. Si quis vero Typo?rapbus 
m quibufcumque Regnh,Ciuitatibus,Trouincijs,& locis tdm noftrx,& S. R. E- ditioniin tempo- 
ralibus fubictlis, qudm non fubictlis, hanc eamdem fiicrarum Scripturarum editioncm intrd De~ 
cenniumprccditlum quoquomodo , elapfo autem Decennio , alitcr qudm iuxta hitutfmodicxcm- 
piar,vt pr&ferturdmprimere, vendere, venaleshabere, a-ttt alids edere vel euulg.iw, atttfi quis: 
'Bibliopola dfe,vel ab alijs quibufuis,poft datam prxfentium, hmus Editionis imprcffos libros,fen 
imprimendos apr.tfato reftituto , & corretlo Textu in aliquo difcrcpantes ,feu abalio , qudm d. 
Typographo Vaticanoftntra Decennium excufos, pariter vcndere, vcnalesproponere, vcicuv.l- 
gare prxfitmpferitjvltrd amiftionem omnium librorum-> & 'alias arbitrio noftro infligcndas pccnas 
temporaies, etiam maioris excommunicationisfcntentiam eo ipjo incurrat : d qua nift d Romano 
Tontifice , pr<zrerqudm in mortis articulo conflitutus abfoiui.non poftit . Mandamus itaquc vni- 
■uerfis, & fingulis Tatriarcbis, ^irchiepifcopis, Epifcopis , ccterifque Ecclefiarum & locorunu 3 
etiam regularium Trxlatis , vt prafentcs litteras in Juis quifque Ecclesijs & iurifdiftionibra ab 
omnibus inuiolate perpetud obferuari curent,ac faciant . Contradiclores per cenfitras Ecclefiaft;~ 
cas,aliaque opportuna iurts & fatli remedia,appellationepoftpofita,compefcedo, inuocato eiiam 
ad hocfi opus fuerit, auxilio brachij fecularis ; 1<lon obslantibus confiitutiombus , & ordinatio- 
nibus fApofiolicis,ac in Gencralibus,Trouincialibus, vel Synodalibus Concilijs editis gcneralibus s 
vd fpecialibus,ac quarumcumque Ecclefiarnm,Ordinum, Congregationum,CoUegiorum ,atquc 
Vniuerfitatum,etiam Studiorum generalium iuramcnto,confirmatione *Apoftolica,vel quauis fir- 
mitate alia roboratis,ftatutis,& confnetudinibus,ac priitilcgijs, indultis, ac littrris jlpoftolicis in 
contrarium quomodccumque emanatis.& emanandis:qutbus cmnibusadhuiic cffeftnm latiffime. 
derogamus,ac derogatum effe decernimus. Volumtts autem,vt pr&fcntinm tranfumptis etiam in. 
ipfis voluminibus impre/Jis eadcm,in iudicio & extra,fides vbiqtte' adbtbeaiur , qu£ipfispr<efeic- 
ttbus adhiberetur fi forent exhibita , vcl oftenfa . 

Dat. Roma, apud Sanclum Tetrumfub ^innido Tifcatoris Die 9. l^ouembris 1 5^2. Tontif, 
Jioftri <Anno I. 

M, Vejftrius Barbianut;.. 



H I E- 



Lib. Iud. j 

Rutli. 
Ifa. l6,a. 



Reg. I, & 
11. 



Reg.III. & 

y. 



In Iudicum libro, quot principes populi , i ftationem annunciat fiiioe latronis , & obfidio- 
tot figurae funt . ' nem porift contra earn: quia maxillam percuf- 

Ruth Moabitis ,Ifaiae explet vaticinium, di- ! ferit iudicis Ifrael . 



centis , Emitte agnum Domine Dominatorem 
terrae, de petra deferti,ad montem filise Sion . 
Samuel itl Heli mortuo,& in occifo Saul,ve- 
terem legem abolitam monftrat Porro in Sa- 
doc,atque Dauid, noui facerdotij, nouique im- 
perij facramenta teftatur 



Nahum . 



Nahum confolator orbis increpat ciuitatem 
fanguinum,& poft euerfionem illius loquitur: 
Ecce fuper montes pedes euangelizantis, & an- 
nunciciantis pacem . 

Habacuclu&atorfortis,&rugidus, ftatfu Habaene, 
per cuftodiam fuam , & figit gradum fuper 



Oftt . 



lul, 



t/iiif.i-e. 



~4mt}. 



vittitias , 



^licaxai . 



Malachim, id eft, tertius & quartus Regum j munitionem , vt Chriftum in cruce contem- 
liber, a Salomonevfqueadlechcniam , & a'pletur,& dicat , Operuit coelos gloriaeius & 
leroboam filioNabatvfq;adOfee,quiducl;us laudis eius plena eft terra . Splendor eius vt 



cft in Aflyrios , regnum Iuda , & regnum de 
fcribit Ifrael . Si hiftoriam refpicias, verba fim- 
pliciafunt : fi inlitteris fenfum latentemin- 
fpexeris , Ecclefiae paucitas , & hsereticorum 
contra Ecclefiam bella narrantur - 

Duodecim prophetae in vnius voluminis 
anguftias coarcxati, multo aliud , quam fonet 
in littera , pravfigurant . 

Ofeecrebro nominat Ephraim , Samariam , 
Iofeph,Iezrahel, & vxorem fornicariam , & 



iux erit, cornua in manibus eius :ibi abfcondi- 
taeftfortitudoeius. 

Sophonias fpeculatar,& arcanorum Dei co *»/*««* 
gnitor, auditor clamorem a Porta pifcium , & 
eiulatumaSecunda , &contritionema colli- 
bus. Indicit quoque vlulatum habitatoribus 
Pila:,quia conticuitomnis populus Chanaan , 
difperierunt vniuerfi , qui inuoluti erant ar- 
gento . 

Aggaeus feftiuus , & lsetus , qui feminauit in ^ii , - Ui « 



fornicationis fiIios,& adulteram cubiculo clau- lacrymis, vt in gaudio meteret,deftrudu tem- 
fam mariti, multo tempore federe viduam^&:plum ^dificat, Deumque patrem inducitlo- 
fub veftelugubri, viri adfe reditum praefto-lquentem , Adhuc vnum modicum , &ego 
lari . icommouebo ccelum, &terram,& mare, & 

Ioelfilius Phatuel defcribit terram duode-laridam,&moueboomnesgentes,& venietde- 
cim tribuum, eruca, brucho, locufta, r«bigine fideratus cuncliis gentibus . 
vaftante confumptam : & poft euerfionem , Zacharias memor Domini fui, multiplex in 
prioris populi, effufum iri fpiritum Sanclumprophetiajefum veftibusfordidisindutum,& 
fuper feruos Dei & ancillas, id eft , fuper cen 'lapidem oculorum feptem , candelabrumque 
tumviginti crsdentium nomina , & effbfumiaureum cum totidem lucernis , quot oculis , 
iri in coenaculo Sron . Qui centum viginti ab , duas quoque oliuas a finiftris lampadis cernit , 
vno vfque ad quindecim paulatim , & per in- 1 & dextris : vt poft equos nigros , rufos, albos , 
crementafurgentes,quindecim graduum nu- & varios,&diflipatasquadrigasexEphraim , 



Zackariat , 



nierum efficiunt , qui in pfalterio myftke con 
tinentur . 

Amos paftor , & rufticus, & ruborum mo- 
ra diftringens , paucis verbis explicari non po- 
teft . Quis enim digne exprimat tria, aut qua- 
tuorfcelera Damafci, & Gazae,&Tyri , & 
Idumxje, & filioruai Ammon & Moab , & in 
feptimo & oclauo gradu Iudne & Ifrael ? Hic 
loquitur ad vaccas pingues, quae funt in Sama- 
riaj monte, & ruituram domum maiore, mino- 
remque teftatur . Ipfe cernit fidlorem locuftae, 
&ftantem Dominumfupcr morum litum,vel 
adamantinum ,& vncinum pomorum , attra- 
hentern fuppiicia peccatoribus , & ramem in 
terram, non famem panis , nec fitim aquae, fed 
audaendi verbum Dei - 

Abdias, qui interpretatur feruus Dei,perno- 
tat contra Edom fanguinem , terrenumque 
hominem : fratrii quoque lacob femper aemu- 
lum,haftapercutit fpirkali. 

Icnas columba pulcherrima naufragio fuo 



& equum de Ierufalem , pauperem regem va- 
ticinetur,& praedicet , fedentem fuper pullum 
filium afinae fubiugalis . 

Malachiasaperte, &in fine omniumpro- 
phetarum , de abieclione Ifrael , & vocatione 
Gentium, Non eft mihi,ait,voluntas in vobis , 
dicit Dominus exercituum : & munus non fu- 
fcipiamde manuveftra- Ab ortu enim folis 
vfquead occafum, magnum eft nomen meum 
in Gemibus : & in omni loco facrificatur , & 
offertur nomini meo oblatio munda . 

Ifaiamjeremiam, Ezechielem,& Daniekm 
quis poteft vel intelligere, vel exponere 5 Quo- 
rum primus non prophetiam mihi videtur te- 
xere, fed Euangelium . 

Secundus virgam nuceam, & ollam fuccen- 
fam a facie Aquilonis , & pardum fpoliatum 
fuis coloribus , & quadruplex diuerfis metris 
nedit alphabetum . 

Tertius principia&finem tantishabet ob- 
fcuritatibus inuoluta , vt apud Hebraeos iftae 



MaUchias , 



lfaias , 



Iertmai 



E\eclnel. 



paflionem Domini praefigurans , mundum ad partes cum exordio Genefeos anie annos tri- 



pcenitentiam reuocat : & fub nomine Niniue . 
Gentibus falutem nuntiat . 
Mjchxas de Morafthi coheres Chrifti , va- 



ginta non legantur 

Quartusvero, quiextremus interquatuor i>miei. 
Qrophetas temporuna confcius , & totius mun- 

f f a di 



Dauid. 



trov.erbia » 
Ecclefiajl. 
Canlicum . 



Iflher. 



P*tal:*, 



tfiras . 
HJ>cr,iias , 



P/.118. c. 



Marthx. 
Marcus, 

t.UCJi . 

Joanne*, 
Etyh, 



Panl.+ipo. 
fioln. . 



■.4ir, ~4po- 
ftolorum . 



di pfrtop lapidem praecifur» de monic fine 
m? nibus , Sc regna omnia fubuertentem, claro 
fermone pronuntiat . 

Dauid Simonides nofter, Pindarus Sc Al- 
ca2us,Flaccus quoque,Catullus,atqueSerenus , 
Chriftu lyra perfonat , Sc in decachordo pfal- 
terio, ab inferis excitat refurgentem , 

Salomon pacificus, & amabilis Domini,mo- 
res corrigit , naturam docet, Ecclefiam iungit 
&c Chtiftum,fanc~tarumque nuptiarum dulce 
canit epithalamium . 

Efther in Ecclefis typo populum liberat 
de peticulo, &c interfecto Aman , qui interpre- 
tatur iniquitas, partes conuiuij , &c diem cele- 
brem mittit in pofteros . 

Paralipomcnon liber, id eft,inftrumenti ve- 
teris, tiriTMil, tantus,ac talis eft, vt abfque illo, 
fi quis fcietiam Scripturarum fibi volueritar- 
rogare , feipfum irrideat. Per fingula quippe 
nomina, iuncturafque verboru, &c prsetermif- 
(x in Regum libris tanguntur hiftoria: , &c in- 
numerabiles explicantur Euangelij quaeftio- 
nes. 

Efdras, &Nehemiss , adiutor videlicet, & 
cofolator a Domino , in vnum volumen coar- 
ctantur, inftauranttemplum, muros extruunt 
ciuitatis : omnifque illaturba populi redeun- 
tis in patriam, &c defcriptio facerdotum , Leui- 
tarum , Ifraelis. profelytorum, ac perfingulas 
familiasmurorum , acturrium operadiuifa, 
sliud in cortice prseferunt , aliud retinent in 
medulla . CernismeScripturarumamorera- 
ptum exceftifie modum epiftolse, &c tamen no 
impleffe , quod volui . Audiuimus tantum 
quid noffe, quid cupere debeamus,vt nos quo- 
quepoftimus dicere , Concupiuit anima mea 
defiderareiuftificationes tuasinomni tempo- 
re . Ceterum illud Socraticum impletur in no- 
bis, Hoc tantum fcio, quod nefcio . 

Tangam, & nouum breuiter teftamentum, 
Matth^us, Marcus ,Lucas, Sc Ioannes,quadri- 
gas Domini,& veru Cherubim,quod interpre- 
tatur fcietix multitudo,per totum corpus ocu- 
lati funt,fcintillae emicant, difcurrunt fulgura, 
pedes habent rectos , & in fublime tendentes , 
terga pennata,& vbique volitantia , tenent fe 
mutuo , fibique perple .i funt, & quafi rota in 
rotavoiuuntur, &c pergunt quocumque eos 
fiatus Spiritus fancti perduxerit . 

Paulus Apoftolus ad feptem fcribit ectle- 
fias, octaua enim ad Hebrseos , a plerifque ex- 
tranumerum ponitur Timotheum inftruit , 
ac Titum, Sc Philemonem pro fugitiuo famu- 
lo deprecatur . Super quo melius tacere puto , 
quam pauca fcribere . 

^ Actus Apoftolorum nudam quidem fonare 
videtur hifioriam, & nafcentis Ecclefiae infan- 
tiam texere.fed fi noaerimus fcriptorem eoru 



Lucam efTe medicum , cuiuslauseft in Euan- 
gelio,animaduertemus pariter, omnia verba 
lilius, animae languentis effe medicinam . 

Iacobus , Petrusjoannes, Iudas, feptem epi- 
ftolasediderunt tammyfticas, quam fuccin- 
ctas , &c breues pariter , ac longas : breues in 
verbisjongas in fententijs, vt rarus fit, qui non 
in earum lectione cxcutiat • 

Apocalypfis Ioannis tot habet facramenta , 
quot verba . Parum dixi, &c pro merito volu- 
minislausomnisinfcrioreft . Inverbis fingu- 
lis multiplices Iatent intelligentise. Oro te, fra- 
ter chariffime, inter hxc viuere.. ifta meditari , 
nihil aliud noffe,nihil qusrere. Nonne tibi vi- 
detur iam hic in terris regni celeftis habitacu- 
Jlum? Nolo ofFendaris in Scripturis fanctis fim- 
Jplicitate,&quafivtilitate verborum, quse vel 
jvitio interpretum , vel de induftria fic prolata 
funt, vtrufticam cocionem facilius inftrueret, 
&c in vna eademq;fententia aliter doctus, aliter 
audiret indoctus . Non fumtam petulans,^ 
hebes , vt h^c me noffe pollicear ,&c eorum fru- 
ctus capere , quorum radices in coelo fix? funt: 
fed vellefateor. Sedenti mepraefero , magiftru 
renuens , comitem fpondea-Peteti datur , pul- 
fanti aperitur , quarrens inuenit . Difcamus in 
tewis, quorum fcientianobis perfeueret in coe- 
lo . Obui js te manibus excipiam, &c ( vt inepte 
aliquid , ac de HermagonE tumiditateeflfutia) 
quidquid quaefieris , tecum fcire conabor. Ha- 
bcshic amantiffimum tui fratrem Eufebium , 
qui litterarum tuarum mihi gratiAm duplica- 
uit , referenshoneftatem morum tuorum con- 
temptum fc/culi , fidem amicitie; , amore Chri- 
fti . Nam prudentiam , &c eloquij venuftatem 
etiam abfque illo ipfa epiftola praeferebat . Fe- 
ftina quxfo te . &c haeretis in falo nauiculaefu- 
nem magis pracide , qua folue . Nemo renun- 
ciaturus fcajlo benc poteft vendere.quaecon- 
tempfit , vt venderet . r )uidquid in fumptus 
de tuo tuleris pro lucro computa. Antiquum 
didtum eft , auaro tam deeft quod habet qua 
quodnon habet . Credenti totus mundusdi- 
uitiarum eft : infidelis autem etiam obolo in- 
diget . Sic viuamus tamquam nihil habei ,tes , 
&c omnia pofiidentes . Victus &c veftitusdi- 
uitia: Chriftianorum funt . Sihabes in pote- 
ftate rem tuam, vende :fi non habes, proijce . 
Tollenti tunicam , &pallium relinquendum 
eft . Scilicet nifi tu , femper recraltinans . &c 
diemdedietrahens. caute, &c pedetentim tuas 
pofieffiunculas vendideris , non habet Chri- 
ftus vnde alat pauperes fuos . Totum Deo 
dedit, quifeipfum obtulit. Apoftoli nauem 
tantum , &c retia reliquerunt : vidua duo rErea 
mifitin gazophyldcium , &c prxfertur Crefi 
diuitijs. Facilecontemnitomnia> quifefem- 
per cogitat efife moriturum . 



PRAE- 



I. C»r.l. 
Iaabns • 
Peli-us ■ 
Ioar,nc' . 
Iudas . 

xApocal, 



Mar 7 a. 

Lm.i\, i 



VIII 
Priuclt. iy 



■ Cor6.b. 



Maft. e. 



Mntt. 4. e. 
Mar.ii.it, 



PRjEFATIO sancti hieronymi 

Presbyreri in Pentateuclium Moyfi ad Defiderium . 



»*».$. 



«W.IJ. 



ifit.U- 
Znch,\ 5. 

//.».64. 




ESIDERII mei dcfideratas 
accepi epiftolas,qui quodam pr?. 
fagio futurorum , cum Daniele 
fortitus eft nomen,obfecrantes J 
, vt tranflatum in Latinam lin-J 
guam deHebraeofermone Pentateuchum, no- 
ftrorum auribus traderem . Periculofum opus, 
certe,& obtreclatorum meorum latratibuspa-j 
tens: qui me aflerunt in feptuaginta interpretu , 
fugillatione noua pro veteribus cudere , ita in- 
genium,quafi vinum,probantes .-cum egofae- 
piflimeteftatus fim meprovirili portionein 
Tabemaculo Dei offerrcquae poffim,nec opes 
alterius aliorum paupertate foedari . Quod vt 
auderem,Origenisme ftudium prouocauit,qui 
editioni antiquae tranflationem Theodotionis 
mifcuit, afterifco&obelo opus omne diftin- 
gues: dum aut elucefcere facit,quae miniis ante 
fuerant:aut fuperflua quseque iugulat, & con- 
fodit, maxime qutc Euageliftarum,& Apofto- 
lorum auctoritas promulgauit.In quibus mul- 
ta de Veteri teftamento legimus,quae in noftris 
codicibus non habentur, vt eft illud, Ex /Egy- 
pto vocaui filium meum : &, Quoniam Naza- 
raeus vocabitur:&, Videbunt in quem compu- 
xerunt:&, Flumina de ventre eius fiuent aqua: 
viua?. &, Quse nec oculus vidit,nec auris audi- 
uit , nec in cor hominis afcenderunt,quae prae- 
parauit Deusdiligentibusfe: & multa alia,qu? 
proprium rimeypA defiderant . Interrogemus 
ergo eos,vbi haec fcripta fint: & cum dicere no 
potuerint.de libris Hebraicis proferamus . Pri- 
mum teftimonium eft inOfee, fecundumin 
Ifaia,tertium in Zacharia,quartum in Prouer- 
biis,quintum aeque in Ifaia- Quod multi igno- 
rantes.apocryphorum delirameta fectantur:& 
Hiberas naenias libris authenticis praeferunt. 
Caufas erroris non eft meum exponere . Iudaei 
prudentifactum dicunt effe confilio: ne Ptole- 
maeus vnius Dei cultor , etiam apud Hebraeos 
duplicem diuinitatem deprehenderet . Quod 
maxime idcirco fkciebat,quia in Platonisdog- 
ma cadere videbatur. Denique vbicumquefa- 
cratum aliquid Scriptura teftatur de Patre , & 
Filio, cVSpiritu fandto,aut aliterinterpretati 
funt, aut omnino tacuerunt : vt & regi fatisfa- 
cerent,& arcanum fidei non vulgarent. £t ne- 
fcio quis primus auctor feptuaginta cellulas 
Alexandrise mendacio fuo extruxerit : quibus 
diuifi eadem fcriptitarint: cii Ariitcas eiufdem 
Ptolem^i vnrio '*Toir«V,& multo poft tempore 
IofephusnihiltaleretuIerint:fed in vna bafi- 
lica congregatos, contuliffe fcribant, non pro 
phetaffe . Aliud eft enim vatem, aliud eft effe 
interpretem: ibiSpiritus ventura praedicit : hic 



eruditio & verborum copia, ea , quae intelligit 
transfert. Nifi forte putadus eft Tullius Oeco- 
nomicum Xenophontis , & Platonis Protago- 
ram, & Demofthenis pro Ctefiphonte.oratio- 
nem afflatus theorico fpiritu tranftuliffe. Aut 
aliter de eifde librisperSeptuaginta interprc- 
tes,aliter per Apoftolos Spiritus fancli teftimo- 
nia texuit : vt quod illi tacuerunt, hi fcriptum 
efTe mentiti flnt . Quid igitur ? damnamus ve- 
teres ? Minime. Sed poft priorum ftudia,in do- 
mo Dni,quod pofiumus, Iaboramus. Illi inter- 
pretati funt ante aduentum Chrifti , & quod 
nefciebant, dubijs protulere fententijs : nos ve- 
ro poft paflionem, & refurrectionem eius,non 
tam prophetiam, quam hiftoriam fcribimus . 
aliter enim audita : aliter vifa narrantur: quod 
meliiis intelligimus , meliiis & proferimus. 
Audi igitur aemule.obtre&ator aufculta : non 
damno,non reprehendo Septuaginta: fedcon- 
fidenter cunctis illis Apoftolos pra:fero . Per 
iftorum os mihi Chriftusfonat, quos antepro- 
phetas inter fpiritalia charifmata pofitos lego : 
in quibus vltimum pene gradum interpretes 
tenent . Quid liuore torqueris ? quid imperito- 
rum animos contra me concitas ? Sicubi in 
tranflatione tibi videor errare , interrogaHe- 
braeos, diuerfarum vrbium magiftros confule . 
Quod illi habet de Chrifto , tui codices no ha- 
bent. Aliud eft fi contra fe poftea ab Apoftolis 
vfurpata teftimonia probauernnt, & emenda- 
tiora funt exemplaria Latina,quam Graeca, & 
Graeca.quam Hebraica. Verum heccontrain- 
uidos. Nunc te precor Defideri chariffime, vt 
me,quia tantum opus fubire fecifti, & k Genefi 
exordium capere,orationibus iuues : quo pof- 
fim eodem fpiritu, quo fcripti funt libri,in La- 
tinum eos transferre fermonem . 

Eiufdem in Iofite prafatio. 

TAndem finito Pentateucho Moyfi, velut 
grandi fenore liberati,ad Iefum filiu Na- 
ue manum mittamus , quem Hebraei )TJ|3 
ytt^in id eft,Iofue filiu Nun, vocant: & ad lu- 
dicum libru quem 0*091$ appellat: ad Ruth 
quoque, & Efther, quos eifdem nominibus ef- 
ferunt. Monemufque leeTorem, vt filuam Hj- 
braicorum nominu, & diftindtiones per mem- 
bradiuifas diligens fcriptor conferuet : ne& 
nofter labor, & illiusftudium pereat : Et vt in 
primis, quod fxpe teftatusfum ,fciat me non 
inreprehenfionem veterumnoua cudere, fi- 
cut amici mei criminantur: fed pro virili parte 
offerre linguaemese hominibus, quos tamen 
noftra delectant : vtpro Graecorum i^t-nholt 

tt 3 q«K 



'*/"'.«. 



qux & fumptu,& labore maximb indiget, edi- 
tionem noftram habeant.Et ficubi in antiquo- 
rum voluminum le&ione dubitarint, hxc illis 
conferentes inueniant quod requirut: maxime- 
cum apud Latinos tot fintexemplaria, quot 



fcentis Ecckfi? roborauerat fidem,ru£tum erat 
etiam noftrofilentiocomprobari. Nunc verd 
cum pro varietate regionum diuerfa ferantur 
exemplaria,& germana illa,antiquaq; tranfla- 
tio corrupta fit atq; violata; noftri arbitrij pu- 



codices:& vnufquifq.pro arbitrio fuo,vel addi- tas, aut e pluribus iudicare quid verum fit, aut 
derit,vel fubtraxerit quod ei vifum eft:& vtiq; nouu opus in veteri opere cudere,illudetibufq; 



non poffit veru elTe quod diffonat . Vnde cef- 
fetarcuatovulnere contra nos infurgere fcor- 
pius, & fandtu opus venenata carpere lingua , 
vel fufcipiens,fi placet;vel cotemnens,fi difpli- 
ceumemineritq; illorum verfuu,Ostuu abun- 
dauit malitia,& lingua tua concinnabat dolos . 
Sedens, aduerfusfratrem tuu loquebaris, & ad- 
uerfus filium matris tua? ponebas fcandalu:hec 
feafti,& tacui . Exiilimafti inique quod ero tui 
fi milis: arguam te,& fiatuam cotra facie tuam. 
Qu§ enim audientis vel legentis vtilitas eft,nos 
laborando fudare & alios detrahendo laborare 5 
dolere Iuda:os, quod calumniandi eis,& irride- 
diChriftianos fitabiaiaoccafio , & Ecclefiae 
homines id defpicere, immo lacerare, vnde ad- 
uerfarijtorqueantur 5 Quod fi vetus eis tantu 
interpretatio placet.qux & mihi non difplicet, 
& nihil extra recipiendum putantxur ea,quae 
-fub atterifcis,& obelis,vel addita funt , vel am- 
putata,legunt,& negligut'Quare Danieleiux- 
ta Theodotionis tranflatione.Ecclefie fufcepe- 
runt' CurOrigenem mirantur, & Eufebium , 
Pamphilicun&as editiones fimiliterdifferetes 3 
Aut quazfuit ftultitia,poftquam vera dixerint, 
proferre quns falfa funt ? Vnde autem in nouo 
teftameto probare poterut affumpta teftimo- 
nia,qu3e in libris veteribus non habentur Hxc 
dicimus, ne omnino calumniantibus tacere vi- 
deamur. Ceteru poftfanctse Paulne dormitio- 
nem,cuius vita virtutis exemplum eft,& hos li- 



Iudaeis,cornicum, vt dicitnr, oculos configere 
Alexandria , &/€gyptusin Septuaginta fuis 
Hefychium laudatauctorem. Coftantinopolis 
vfque Antiochia. , Luciani martyris exeplaria 
probat . Mediae inter has prouincise Palaefthi- 
nos codices legunt: quos ab Origene elaboratos 
Eufebius , & Pamphilus vulgauerunt : totufq; 
orbis hac inter fe trifaria varietate copugnat . 
Et certe Origenes no foliim exepla compofuit 
quatuor editionu, e regione fingula verba de- 
fcribens,vt vnusdiffentiens, ftatim ceterisinter 
fecofentietibusarguatur: fed quod maioris au- 
daciae eft, in editione Septua ginta Theodotio- 
niseditionem mifcuit.afterifcisdefignans, qux 
minus fuerant,& virgulis,qux ex fuperfluo vi- 
debaturappollta.Si igituralijslicuitno tenere 
quod femel fufceperat:& poft Septuaginta cel- 
lulas,qux vulgo fineaucT:oreiactatur,fingulas 
cellulas aperuere , hocque in ecclefijslegitur, 
quod Septuaginta nefcierunt, cur me no fufci- 
pient Latini mei, qui inuiolata editione veteri 
ita nouacondidi,vt laborem meum Hebrais,& 
quod his maiuseft, Apoftolis autLtoribuscom- 
probem ? Scripfi nuper libru de optimo genere 
interpretandi, oltendensilla deEuangelio, Ex 
/Egypto vocaui filiuf meum: &,Quonia Na- 
zaraus vocabitur: &, Videbunt in que compu- 
xerunt:& illud Apoftoli.Quse oculus no vidit, 
nec auris audiuit , nec in cor hominisafcende- 
runt,quse prseparauit Ueusdiligentibus illum 



Matrh.l. 
Ioann. ! <f. 
I.C«M, 



TRi^F^TIOW^EM 

S Hieronymi in lib.-os Regum fupra reperies, 
idtbin principh pcfitam, (jitbd tibrorum fa 
crorttm ordinem contineat . Injcribitur au- 
tem, Trologus Galcatus . 



bros,quos Euftochio virgini Chrifti negare n5 ceteraque his fimilia in Hebreorum libris inue- 
potui;decreuimus,dum fpiritus hosregit artus,'niri,certe Apoftoli& Euangelifte,Septuaginta 
prophetarum explanationi incubere,& omifsu interpretes nouerant : & vnde eis hsec, quae in 
iam diu opus^quaii quodam poitliminio, repe-.Septuaginta interpretibus non habetur ? Chri- 
tere: prafertim cum & admirabilis,fanccufque ftus Dhsnofter vtriufqueteftamenticonditor, 
vir Pammachius,hoc idem litteris flagitet ; & in Euangelio fecundum loannem, Qui credit , 
r.osadpatriamfeftinantes, mortiferosSirena-jinquit,in me.ficut dicit Scriptura, Flumina de 
rum cantus furda debeamus aure tranfire . ventre eius fluent aquae viuae . Vtiq; fcriptum 

eft,quod Saluator fcriptu tKs teftaturVbi fcri- 
E I VS DE M ptum eit- Septuaginta non habent:apocrypha 
'nefcit Eccleiia- Ad Hebraosigiturreuertendu 
eft, vnde & Dhsloquitur,& difcipuli exempla 
pr^fumunt. Hsec pace veteru loquor, & obtre- 
ctatoribus meistantum refpondeo , qui canino 
dente n\t rodunt.publico detrahentes, & lege- 
Eiufdemin librum Paralipomenon Prxfatio.!tesinangulis,ijdem&accufatores,&defenfo- 

res,cum in aliisprobent quod in mereprobant: 

SI feptuaginta interpretum,pura,& vt ab eis quafi \ irtus , & \ itium non in rebus fit,fed cu 
in Gracu verfa eft , editio permar,eret,fu-!auctore mutetur. Ceterum meminieditionem 
pcniuc me, Chromati enifcoporu fanctifiime , 'Septuaginta tranflatoru ,olim de Graeco eme- 
atque doctiffime , impelleres , vt Hfebrsea tibi 'daiam tribuilfe me noftris: nec inimicu debere 
volumina Latinofermonetransf:rrem. Quod 
ei.itn femel aures hominu occupauerat , & na- 



loan. f. 



exiitimari eorum , quos in conuentu fratrum 
femperediffero. Et quod nunc 0'DM HD1, 

idelt 



id eft verba dierum,interpretatusfum : idcirco attendendum , quod frequenter nomina , non 
feci,vt inextricabiles moras,& filuam nominu, vocabula hominum,fed rerum,vtdixi,fignifi- 
quae fcriptorum confufa funt vitio,fenfuumq; cantias fonant.Ad extremum quod omnis eru- 

: ditioScripturaruminhoccontinetun&hifto- 
rize, quas vel prastermiffx funt in fuis locis, vel 
perftri&ae leuiter , hic per quxdam verborum 
compendia explicentur . Orationum itaq; ve- 
ftrarum adiutusauxilio,mifi librum beneuolis 
placiturii, tamen inuidis difplicituru effe non 
ambigo. Optima enim quaxjue, vt ait Plinius, 
malunt contemnereplerique.quam difcere. Si 
quis in hac inierpretatione voluerit aliquid re- 
prehendere,interrogct Hebreos^fuam confcit- 
tiam recolat, videatordine, textumquefermo- 
nis,& tunc noflro labori, fi potuerit deirahat . 
Vbicumqueergoafterifcos,ideft,ftellas,radia- 
re in hoc volumine videritis : ibi fciatis de He- 
br3?o additum quod in Latinis codicibus non 
habetur. Vbi vero obelus , tranfuerfa fulicet 
virga,prepofita eft,illic fignatur,quid Septua- 
ginta interpretes addiderint , vel ob decoris 
gratiam , vel obSpiritusfancti audtoritatem , 



barbariem apertiiis, &per verfuum coladi 
gererem, mihimetipfi, & meis iuxta Ifmeniam 
canens, fi auresfurda? funt ceterorum . 

Jld Domnionem , & Rogatianum in eumdem, 
Tnefatio eiufdem . 

OVomodo Grxcorum hiftorias magisin 
telligunt,qui Athenas videfint,& tertiu 
Virgilij librum, qui a Troadc per Leucaten, & 
Acroceraunia, ad Siciliam, & inde ad oftia Ti 
beris nauigauerint: ita fanclam Scripturam lu- 
cidius intuebitur , qui ludxam oculis contem- 
platus fit,& antiquarum vrbium memorias,lo 
coruque vel eadem vocabula , vel mutata co- 
gnouerit . Vnde & nobis curae fuit cum erudi- 
tiftimis Hebrzeorum hunc laborem fubire : vt 
circumiremusprouincia,qua vniuerfa: Chrifti 
ecclefias fonant . Fateor enim , mi Domnion . 
& Rogatiane chariffimi , numquam me in di 
uinis voluminibus, proprijs viribus credidiffe, 
nec habuiffeopinionem meam,fed ea etiam,de 
quibusfcire mearbitrabar.interrogare mefoli- 
tum, quanto magis de his fuper quibus anceps 
eram ? Denique, ciim a me nuper litteris flagi- 
taffetis, vt vobis librum Paralipomenon Lati- 
no fermone transferrem,de Tiberiade quedam 
legis Do&orem, qui apud Hebrasos admiratio- 
ni habebatur , affumpfi : & contuli cum co a 
vertice,vt aiunt,vfque ad extremum vnguem: 
& fic confirmatus , aufus fum facere, quod iu 
bebatis . Libere enim vobis loquor,ita in Grae- 
cis,& Latiniscodicibushic nominum liber vi- 
tiofuseft , vt non tam Hebrsea quam Barbara 
quaeda, & Sarmatica nomina coniecla arbitra- 
«ium fit. Nec hoc Septuaginta interpretibus , 



licet in Hcbrxis voluminibus non legatur 

EIVSDEM ^AD DOMT^JONJEM 

& Rogatianum , in Efdram , & 

'Nzhemiam Trafatio . 

VTrum difflcilius fit,facere quod pofcitis, 
an negare,necdum ftatui: nam neq; vo- 
bisaliquid imperantibus abnuere, fententia^ 
eft, & magnitudoonerisimpofitiitaceruices 
premit , vt ante fub fafce ruendum fit , quam 
leuandum ■ Accedunt ad hoc inuidorum ftu- 
dia, qui omne, quod fcribimus , reprehenden- 
dum putant : & interdum contra fe confcien- 
tia repugnante, publice lacerant, quod occul- 
te legunt, in tantum vt clamarecompcHar, Sc 
dicere : Domine, libera animammeama la- 



qui Spiritu fanclo pleni , ea, quae vera fuerunt j bi js iniquis, & a lingua dolofa - Tettiu^ annub ifj 119. 
tranitulerant,fedfcriptorumculpaeafcriben-jeft, quodfemper fcribitis , atque refcribitis vt 
dum.dumdeemendatisinemendatafcriptitat, Efdra: librum , & Efther, vobis de Hebreo 
& fsepe tria nomina , fubtra&is e medio fylla- jtransferam: quafi non habeatis Grxca,& Lati- 
bis,in vnum vocabulum cogunt, vel eregione'na volumina : aut quidquid illud eft , quod k 
vnum nomen,propter latitudine fuam, in duo, | nobis vertitur, no ftatim ab omnibus confpue- 
vel tria vocabula diuidunt. Sed & ipfae appel- jdum fit. Fruftra autem,vt ait quidam, niti,fie- 



lationes,no homines,vt pleriqueexiftimat, fed 
vrbes,& regiones,c\ faltus,& prouincias fenat , 
cx oblique fub interpretatione, Sc figura eoru , 
quredam narrantur hiftoriae : de quibus in Ke 
gnorum libro dicitur, Nonne ecce ha?c fcripta 
funt in Libro verborum dierum regum Iuda ? 
Quae vtique in noftris codicibus non habetur • 
Hoc primiim fciendum, quod apud Hcbntos , 
liber Paralipomenon , vnus fit : & apud illos 
vocatus, D'0'n ^ID^id eft Verba dieruin:qui 
propter magnitudinem , apud nos diuifus eft , 
quod nonnulli etiam in Bruto Ciceronis dia 
logo faciunt, vt eum in tres partesfecent,ctlm 
vnus a fuo Auclore Lt.ecliius.Ddn.de etia illud 



quealiud fatigado nifi odium quaerere, extre- 
nr,E dementiae eft . Itaq; obfecro vos mi Dom- 
nion , c\- Rogatianechariffimi , vt priuata le- 
dione contenti , libros non efferatis in publi^- 
cum, nec faftidiofis cibosingeratis: vitetifque 
eorum fupercilium, qui iudicare tantu de alifs, 
cx: ipft facere nihil nouerunt . Si qui autem 
fratrum funt, quibus noftra non difpiicent, his 
tribuatis exemplar : admonetes vt Hcbrxa no- 
mina,quorum grandisin hoc voluminecopia 
eft,dift.n(fte,eV per interualla trafcribat Nihili 
enim proderitemendaffe libru, nifi emedatio, 
librai iorum diiigentia,coferuetur. Nec quem- 
qaam moueat, quod vnus a nobisliber editus. 

tt 4 eft- 



eft:necapocryp!horumtertij,& quarti fomnijs 
delectetunquia & apud HebrseosEfdrse Nehe- 
iniqqjfermonesin vnum volumen coar&atur, 
& quae no habentur apud illos, necde viginti- 
quatuor fenibus funt procul abijcienda. Si quis 
autemSeptuaginta vobis oppofuerit interpre- 
tes, quorum exemplaria varietas ipfa lacerata 
& inuerfa demoftrat: nec poteft vtique verum 
afferi,quoddiuerfum eft:mittite eum ad Eua,- 
gelia: in quibus multa ponutur quafi de Vete- 
ri teftamento,qusapud Septuaginta interpre- 
tesnon habentur, velut illud, Quonia Naza- 
racus vocabitur. &, Ex /Egypto vocaui filium 
meum. &, Videbunt in quem compunxerunt 
multaque alia,quae latiori operi referuamus:& 



fermone confcriptum,ad Latinum ftylum tra- 
ham",librum vtique Tobi3r,que Hebraeide ca- 
talogo diuinarum fcripturaru fecantes,his quae 
hagioprapha memorat, manciparunt. Feci fa- 
tisdefidcrio veftro,non tamen meo ftudio.Ar- 
guunt,& nos Hebrxorum ftudia : 3c imputant 
nobis , contra fuum canonem Latinis anribus 
ifta transferre . Sed melius cffc iudicans Phari- 
faeorum difplicere iudicio,& Epifcoporum iuf- 
fionibus deferuire,inftiti,vt potui.Et quia vici- 
na eft Ghaldaeorum lingua fermoni Hebraico » 
vtriufque linguae peritiffimu loquacem repe^- 
riens, vnius diei laborem arripui : & quidquid 
ille mihi Htbraicis verbis expreflit,hoc ego ac- 
cito notario, fermonibus Latinisexpofui. Ora- 



quxriteabeovbifcriptafintxumqueproferre tionibus veftris mercedem huius operis com 



non potuerit,vos legite de his exeplaribus,quai 
rmper a nobis edita,maledicorum quotidie lin- 
guis confodiuntur.Sed vtad compendium ve- 
niam,certequodillaturusfum,£quiflimu eft . 
Edidi aliquid quod non habetur in Grxco,aut 
aliter habetur quam a me verfum eft ? Quid 
interpretem laniant ? interjogent Hebraeos : & 
ipfis auctoribus,tranflationi mex vel arrogent 
vel derogent fidem. Porro aliud eft,fi claufis , 
quod dicitur , oculis mihi volunt maledicere , 
& non imitantur Grecorum ftudium ac bene- 
uolentiam, qui poft Septuaginta tranflatores , 
iamChriftiEuangeliocorufcante, Iudseos & 
Hebionitas legis veteris interpretes , Aquilam 
vidclicet,& Symmachum, & Theodotionem , 
& curiose legunt , &c per Origenis laborem in 
hexaplis, ecclefijs dedicarunt . Quanto magis 



penfaboxii m gratum vobis didicero, me, quod 
iubere eftisdignati,compieffe. 

Eiufdem vrafatio in Librum Iudith. 

APud Hebrazos liber Iudith inter hagio- 
grapha legiturxuiusauctoritasad robo- 
randa illa,quae in cotentionem veniunt, minus 
idoneaiudicatur.Chaldxo tamen fermoneco- 
fcriptus , inter hiftorias computatur . Sed quia 
hunc librum fynodus Nicaeoa in numero fan- 
ctarum Scripturarum legitur computaffe , ac- 
quieui poftulationi veftrx , immo exaclioni : 
Sc fepolitis occupationibus, quibus vehemeter 
arctabar , huic vnam lucubratiunculam dcdi t 
magis fenfum e fenfu, quam ex verbo verbum. 
transferens. Multorum codicum varietatem 



Latini grati effe deberent, quod exultante cer-| vitiofifiimam amputaui:foia ea,qux intellige- 

~ tia integra in verbis Chaldacis inuenire potui„ 
Latinis exprefii.Accipiteludith viduamxafti- 
tatisexemplum, & triumphali laude perpetuis 
eam praxonijs declarate . Hanc enimnonfo- 
liim feminis , fed & viris imitabilem dedit, qui 
caftitatis eius remunerator , virtutem ei tale.-n 
tribuit , vt inuioaim omnibus hominibus vinr 
ceret, & infuperabilem fuperaret . 

Eiufdem in Librum Eflber prxfatio. 

Llbrum Efthervarijs tranflatoribus cSftat 
efk vitiatum : quem egodearchiuijs He- 
brsorum reuelans, verbum e verbo exprefiius 
tranftuli.Quem librum editio vulgata,lacinio- 
fis hinc inde verborum finibustrahit, addens 
ea,quse ex tcmpore dici poterant,& audiri : fi- 
cut folitum eft fcholaribus difciplinis , fumpto 
themate , excogitare , quibus verbis vti potuit 
quliniuriam paffus eft, vel qui iniuriam fecit . 
Vos autem o Paula & Euitochium ,quoniam 
& bibliothecas Hebraeorum ftuduiftis iritrare, 
&: interpretum certamina comprobaftis , te- 
nentes Efther Hebraicum librum , per fingula 
verba noftram tranllationem-afpicite , vt pof- 
fitis agnofcere, me nihil etiam augmetaffe ad- 
dendojfedfideli.teftimonio fimpliclter, ficu?.. 

inHa- 



nerent Graxiam a fe aliquid mutuari 3 Primu 
enimmagnorti fumptuumeft 6c infinitas dif- 
ficultatis, exephria pofife habere omnia : dein- 
de etiam qui habuerint , & Hebra:i fermonis 
ignari funt, magis errabunt, ignorantes quis e 
multis verius dixerit . Quod etiam fapientiffi- 
mocuida nuper apud Gr^cos accidit,vt inter- 
dumScriptur? fenfum relinquens,vniufcuiuf- 
que interpretis fequeretur errorem . Nos aute 
cjui HebrKx lingua£ faltem paruam habemus 
fcientia,& Latiiiusnobis vtcumque fermo non 
deeft , &rdealijsmagispofTumusiudicare, tk 
ea qux ipfi intelligimus, in rioftra lingua pro- 
mere. Itaq; licet hydra fibilet,victorque Sinon 
incendia iattet: numqua meum,iuuante Chri- 
fto,filebit eloquium:ctiam prxcifa lingua bal- 
butiet.Legant,qui volum:qui nolunt,abijciat . 
Euentilent apices,litteras calurnnientur: magis 
veftra charitate prouocaboradftudium, qua 
illorum dctractione (5c odio deta-rebor 

EIVSDEM jl D C RR OMUT I V 
& Eliodornm in Tobiam prxfatio-. 



M 



Irari n5 defino exactionis veftrazinfta 
tiam:exigitis enim, vt librum Chaldf o 



in Hebrseo habetur , hiftoriam Hebraicam La-j circo ipfe me reprehendo,& ago periitentiam iri , 

tinslinguae tradidifTe . Nec afiecramus laudes^fauilla & cinere:hexametri verfusfunt,dactyIo, * '** 

fpondeoque currentes : & propter linguae idio- 
ma,crebro recipientes & alios pedes,non earum- 
dem fyllabarum,fed eorumdem temporum.In- 
terdum quoque rythmus ipfe dulcis , & tinnu- 
lusfertur numeris pedum folutis : quodmetri- 
cimagis, quamfimplexle&orintelligunt. A 
fupradicto autem verfu vfque ad finem libri , 
paruum comma quod remanet profa oratione 
contexitur . Quod fl cui videtur ineredulum , 
metra fcilicet efTe apud Hebnreos , & in morem 
noftri Flacci , Grxdque Pindari , & Alcaa , & 
Sapphus, vel Pfalterium , vel Lamentationes 
Ieremuc, velomnia ferme fcripturarum can- 

COgorperflngulosfcripturaediuinae libros ticacomprehendi :legat Philonem,Iofephum, 
aduerfariorumrefponderemaledit5tis:qui Origenem, Caefarienfem Eufebium, &eorum 

teitimonio me verum dicere comprobabit. Au- 



hominum, nec vituperationes expaueicimus. 
Deo enim placere curantes , minas hominum 
penitus non timemus : quoniam Deus diftipat 
offa eorum qui hominibus placere defiderant : 
& fecundum Apoftolum , Qui eiufmodi funt , 
ferui Chrifti efle non poflunt. Rurfum,in libro 
Efther alphabetum ex minio vfque adTeth 
litteram fecimus dmerfis in locis , volentes fcili- 
cet Septuaginta interpretum ordinem per hoc 
inllnuare itudiofo lectori - Nos enim iaxta mo- 
rem Hebraicum ordinem profequi etiam in Se- 
ptuaginta editione maluimus. 

Eiufdeminlibrum Iob prafath, 
'Ogorperfingulosfcripturaediuins libros 

f aduerfariorum refpondere maledictis :qui 

interpretationem meam , rcprehenflonem Se- 

ptuaginta interpretum criminantur: quafi non 

& apud Grsecos Aquila, Symmachus,& Theo- 

dotio,vel veroum e verbo , vel fenfum e fenfu , 

velex vtroquecommixtum,& medietempera 

tum genus translationis expreflerint, & omnia 

Veteris inftrumenti volumina Origenes obelis, 

afterifcifque diftinxerit, quos vel additos,vel de 

Theodotione fumptos , translationi antiqus 

inferuit,probasdefuifTequodadditu eft. Difcat 

igiturobtre&atoresmeireciperein toto, quod 

inpartibusfufceperunt, aut interpretationem 

meamcum afterifcis fuis radere. Nequeenim 

fieri poteft , vt quos plura intermififle fufcepe- 

rint,non eofdem etiam in quibufdam erraffe fa- 

teantur,praecipue Hi Iob: cui fi ea,quaa fub afte- 

rifcis addita funt, fubtraxeris , pars maxima de- 

truncabitur,& hoc dutaxat apud Grascos . Ce- 

terii apud Latinos ante eam translationem,qua 

fub afterifcis,& obelis nuper edidimus,feptinge- 

ti ferme aut odtingenti verfus defunt, vt decur- 

tatus,& laceratus , corrofufque liber focditatem 

fui publice legentibus prsebeat-Haec autem traf- 



diant quapropter canes mei , idcirco me in hoc 
volumine laborafle , nonvt interpretationem 
antiquam reprehenderem, fed vt ea , qua? in il- 
la,aut obfcura funt,aut omifla,aut certe fcripto- 
rum vitio deprauata,manifeftiora noitra inter- 
pretatione flerent : Vt qui Hebrasorum fermo- 
nem ex partedidicimus , Sc in Latino pene ab 
ipfis cunabulis inter grammaticos & rethores 
& philofophos detriti fumus . Quod fi apud 
GraxospoftScptuagintaeditionem, iam Chri- 
ftiEuangeliocorufcante, Iudaeus Aquila, & 
Symmachus ac Theodovio , Iudaizantes hasre- 
tici funt recepti , qui multa myfteria Saluatoris 
fubdola interpretajaone celarunt, &tamen iri 
$$Mrh.*is habentur apud ecclefias , & explana- 
tur ab ecclefiafticis viris : quanto magis ego 
Chriftianus, &de parentibus Chriftianis na- 
tus , Sc vexillum crucisin mea fronte portans , 
cuiusftudiumfuitomifla repetere, deprauata 
corrigere,& facramcnta Ecclefia* puro , Sc fide- 
li aperire fermone , vel a faftidiofis, vel a mali- 
gnislectoribusnondebeo reprobari? Habeant 



latio nullum de veteribus fequitur interprete: ( qui volunt veteres libros, vel in membranis 
fed ex ipfo Hebraico,Arabicoque fermone,& in- \ purpureis auro argentoq; defcriptos,vel vnica 



terdum Syro,nunc verba,nunc fenfus, nunc-fi- 
mul vtruq; refonabit. Obliquusenim etia quod 
Hebreos totus liber fertur , & lubricus,& quod 
Grasci rethores vocant eV^w ptr/ajigver, du qui 



libus,vt vulgoaiunt,litteris onera magisexara- 
ta, quam codices: dummodomihi, meifque 
permittant pauperes habere fchedulas , Sc non 
tam pulchroscodices , quam emendatoi. Vtra- 



aliud loquitur,aliud agk : vt fi velis anguillam, que autem editio , Sc Septuaginta iuxta Gra~cos 
velmurenulam ftri<ftisteneremanibus,quanto!&meaiuxtaHebrseosin Latinum meo labore 



fortius prefferis, tato citius elabitur.Memini me 
ob intelligentiam huius voluminis , Lyddaeum 
quemdam prseceptorem,qui apud Hebraeos pri- 
mus haberi putabatur , non paruis redemifle 
numrnis; cuius do&rina an aliquid profecerim , 
nefcio:hoc vnum fcio, no potuiffe me interpre- 
tari , nifi quod ante intellexeram . A principio 
itaque voluimus, vfque ad verba Iob,apud He- 
bra:os profa oratio eft,Porro a verbis Iob,in qui- 
busait , Pereat diesin qua natusfum, Sc nox in 
qua dictum eft ,conceptuse(t homo : vfque ad 
*um a vbi ante finem voi«.:r!inis fcriptum sft Id- 



translata eft. Eligat vnufquifque quod vult : Sc 
ftudiofum memagis,quam maleuolum probet- 

jLlia, eiufdem prafatio . 

SI aut fifcellam iunco texerem , aut palmaru 
folia complicarem , vt in fudore vultus mei 
comederem panem, Sc ventris opus follicita 
mente pertradfcarem , nullus morderet , nemo 
reprehenderet. Nuncautem quia iuxta fenten- 
tiam Saluatoris, volo operari cibum , qui non 
perit, Sc antiquam diuinorum voluminum 
viam fentibus , virgultifquepurgare, error mi- 



hi geminusinfligkurcorre&or vitiorumiklfa- 
rius dicor,& errores non auferre,fed ferere.Tan- 1 
ta eft enim vetuftatis confuetudo,vt etiam con 
feffa plerifque vitia placeat: du magis pulchros 
habere volunt codices.qua emendatos.Quapro- 
pter,6 fratres dilec~tiffimi,vnicum nobilitatis, & 
humilitatisexemplar,proflabello,calathis,fpor- 
tellifque munufculis monachorum , fpiritalia 
hzec & manfura dona fufcipite ; ac beatum lob, 
qui adhuc apud Latinos iacebat in ftercore , & 
vermibus fcatebat errorum.integrum immacu- 
latumquegaudete . Quomodo enim poft pro- 
bationem,atque victoriam,duplicia funt ei vni- 
uerfa reddita, ita ego in lingua noftra,vt auda 
&erloquar,fecieum habere,que amiferat.Igitur 
& vos,6V vnumquemque le&orem folita praefa 
tione commoneo , & in principijs librorum ea- 
demfemperannectens , rogo, vtvbicumque 
prxcedentes virgulas videritis,fciatis ea,qua: fu- 
bie&a funt,in Hebraicis voluminibus non habe- 
ri.Porro vbi ftellse imago prefulferit,ex Hebreo 
in fermone noftro addita funt , necnon & illa , 
qua: haberi videbantur,& ita corrupta erant,vt 
fenfum legentibus tollerent , orantibus vobis 
magno labore correxi : magis vtile quid ex otio 
meo ecclefijs Chrifti venturum ratus , quam ex 
aliorum negotio. 

Eiufdem in Tfalterium,quod fecundum Septua 
gintaeditionem correxit, prxfatio . 

PSalteriumRom^dudum pofitus emenda- 
ram : & iuxta Septuaginta interpretes, Iicet 
curftm,magna tamen ex partecorrexerfi.Quod 
quia rurfum videtis , 6 Paula , & Euftochium , 
fcriptoru vitio deprauatum,plufque antiquum 
errorem , quam nouam emendationem valere : 
mecogitis,vt velmi quodam nouali, fciffum ia. 
aurum exerceam , & obliquisfulcisrenafcentes 
fpinas eradicem : a'quum effe dkentes,vt quod 
crebro male pullnlat.erebrius fuccidatur. Vndc 
confuetaprxfationecommoneotam vos, qui- 
bus forte labor ifte defudat,quam eos,qui exem- 
plaria iftiufmodi habere voluerint, vt qux dili- 
genter emendaui.cum cura , & diligentia tran- 
fcribantur.Notet libi vnufquifque vel iacentem 
lineam , vel radiantia figna , id eft , obelos , vel 
afterifcos.Et vbicumque viderit virgulam pre- 
eedentem, ab ea vfque ad duo puncta, qux im- 
preffimus , fciat in Septuaginta translatoribus 
plus haberi . Vbi autem perfpexerit fteltae fimi 
litudinem , de Hebrahs voluminibus additum 
nouerit aeque vfq; ad duo puncta , iuxta Theo 
dotionis dumtaxat editionem , qui fimplicitate 
fermonis a Septuaginta interpretibus non di 
fcordat . Haec ergo Sc vobis Sc ftudiofo cuique 
fceiffe me fciens : non ambigo multos fore, qui 
vel inuidia , vel fupercilio malint contemnere 
videripraeclara^quam difcere:c\; de turbulento 
-magisriuo, quamde purifumafonte potare. 



Eiufdem Trtfatio in Libros Salomonis . 

Vngat epiftola,quos iungit facerdotium: im- 
mo charta non diuidat , quosChrifti nedHt 
amor . Commentarios in Ofee , Amos, Zacha- 
riam , Malachiam , quos pofcitis, fcripfiffem fi 
licuiffet prae valetudine . Mittitis folatia fum- 
ptuum : notarios noftros ,& Iibrariosfuftenta- 
tis, vt vobis potiffimum noftrum defudet inge- 
nium - Et ecce ex latere frequens turba diuerfa 
pofcentium: quafi aut xquum fit , me, vobis 
efurientibus, ali js laborare:aut in ratione dati $Q 
accepti , cuiquam , prxter vos , obnoxius fim . 
Itaque longa agrotatione fradtus , ne penitus 
hoc anno reticerem , Sc apud vos mutus effem , 
tridui opus nomini veftro confecraui, interpre- 
tationem videlicet trium Salomonis volumi- 
nu&bVD quas Hebrei Parabolas,vulgata au- 
te editio Prouerbia vocat . nS"Pp , quem Gre- 
ce Ecclefiaften , Latine concionatorem poffu- 
mus dicere : DH'ttM *Vt£J , quod in noftra lin- 
gua vertitur Canticum canticorum . Fertur,c\r 
Panxretos Iefu filijSirach liber, & alius pfeude- 
pigraphus,qui Sapientia Salomonis infcribitur . 
Quorum priorem,Hebraicum reperi.-non Eccle- 
fiafticu,vt apud Latinos , fed Parabclas praeno- 
tatum, cui iiidti erant Ecclefiaftes Sc Canticum. 
canticorum : vt fimiiitudinem Salomonis,non 
foliim librorum numero,fed etiam materiarum 
genere coxquaret Secundus apud Hebreos nuf- 
qua ert.quin Sc ipfe ftylus , Grarcar» eloquentia 
redolet : Sc nonnulli fcriptorum veterum hunc 
cfft Iudaei Philonisaffirmant.Sicut ergo Iudith, 
& Tobie,& Machabaeorum libros legit quidem 
Ecclefia , fed eos inter canonicas fcripturas non 
recipit:fic & haec duo volumina legat ad aedifi- 
cationem plebis, non ad audforitatem Ecdefia- 
fticorum dogmatum confirmandam.Si cui fane 
Septuaginta interpretum magiseditio placet, 
habet eam a nobisolim emendatam. Neque 
enim noua fic cudimus , vt vetera deftruamus . 
Et tamen ciim diligentiffime legerit,fciat magis 
noftra fcripta intelligi , quas non in tertium vas 
transfufa coacuerint.fed ftatim de prxlio purif- 
fime commcndata tefte,fuu fapore feruauerint. 

jLl Vaulam & Enjlodrium in translationem 

Ifaia ex Hcbraica vcritate, ewf- 

dem prAfatio . 

NEmo ciim prophetas verfibus vident efle- 
defcriptos , metro eos exiftimet apud He- 
brxosligari, &£ aliquid fimile habere dePfal- 
.nis,& operibusSalomonis ; fed quod in Demo- 
<lhene & Tullio folet fieri , vt per cola fcriban- 
tur,& commata,qui vticue profa, & non verfi- 
busconfcripferunt- Nosquoque vtilitati legen- 
'.ium prouidentes.interpretationem nouam,no- 
uo fcribendi genere diftinximus. Ac primiim de 
jlfaia fciejadum^uod in fermone fho difertus fit^ 

quipge 



quippe vt vir nobilis , &vrbann* eloquentis;, 
nec habens quidquam in eloquio rurticitatis 
admiftum . Vnde accidit,vi prae ceteris,florem 
fermonis eius translatio non potuerit coferuare. 
Deinde etiam hoc adijciendum, quod non tam 
prophetadicendus fit , quam euangelifta . Ita 
enim vniuerfa Chrifti , Ecclefiaeq; m yfteria ad 
liquidum profecutuseft , vt non putes eum de 
futuro vaticinari,fed de preteritis hiftoria texe 
re. Vnde coi jcio noluiffe tunc temporis Septua 
ginta interpretes fidei fuse facramenta perfpicue 
Ethnicis prodere.-nefanctu canibus,& margari- 
tasporcisdarent : quoe,cum hanc editionem le- 
geretis,abillisanimaduertetisabfcondita . Nec 
ignoroquanti laboris fit prophetas intelligere : 
nec facile quempiam poffe iudicare de interpre- 
tatione,nifi intellexerit ante quam legerit : nos 
quoq; patere morfibus plurimorum,qui ftimu- 
lante inuidia,quod confequi non valent , defpi 
ciunt . Sciens ergo,& prudens in flamma mitto 
manu : & nihilominus hoc a faftidiofis leeTori- 
bus precor , vt quomodo Greci poft Septuagin 
ta translatores Aquila. & Symmachu & Theo 
dotionem legunt,vel ob ftudium doclxinse fu?, 
vel vtSeptuagintamagis ex collatione eorum 
intelligant:& fic & ifti faltem vnum poft prio- 
res habere dignentur interpretem. Legat prius, 
& poftea defpicient:ne videatur,non ex iudicio, 
fed ex odij pnefumptione ignorata damnare . 
Prophetauitautelfaiasin Ierufale,& in Iudxa : 
necdum decern tribubus in captiuitatem duetis, 
ac dc vtroque regno.nunc commiftim,nunc fe- 
paratim texit oraculum . Et cum interdum ad 
prsefente refpiciat hiftoriam,& poft Babyloniae 
captiuitatereditum populi iignificet in tudsea: 
tame omniseius cura de vocatione Gentium,& 
aduentu Chrirti eft. Quem quanto plus amatis, 
6 Paula,& Euftochium,tanto magis ab eo peti- 
te,vt pro obtreclatione praefenti,qua me indefi 
neter emulilania.t,ipfe mihi mercedem reftituat 
infuturo, quifcitmeobhocin peregrinx lin- 
guae eruditione fudafTe , ne Iudaei de falfitate 
Scripturarum ecclefijs eius diutius infultarent . 

Eiitfdcm in Ieremiam prxfxtio . 

IEremias Propheta.cui hic prologus fcribitur, 
fermone quide apud Hebrneos Ifai?e, & Ofee, 
& quibufdamalijsprophetis videtur efferufti- 
ciorTed fenfibus par eit : quippe qui eodem fpi 
rituprophetauerit . Porrd iimplicitas eloquij,a 
loco ei.in quo natus eft,accidit. Fuit enim Ana- 
ihothites,qui eft vfq; hodie viculus,tribusab Ie- 
roiblymis diftans milibus , facerdos ex facerdo- 
tibns,& in matris vtero fanctificatus:virginitate 
fua euangelicum virum Chrilti Ecclefixdedi 
cans Hic vaticinari exorfus eft puer : & captiui 
tatem vrbisatqueludass.non foliim fpiritu^&ci 
& o.uIKcarnisintuituseft.Iam decem tribuslf 
rael Affyrij m Medos tranftulerant : iam teira 



earam, colonise Gentium poffidebant.Vndein 
Iuda tantum,&in Beniamin prophetauit:& ci- 
uitatis fus ruinas quadruplici planxit alphabe- 
to,quod nos menfurae metri,verfibufque reddi- 
dimus . Pr seterea ordinem vifionum,qui apud 
Graecos & Latinos omnino confufuseft,ad pri-» 
ftinam fidem correximus. Libru autem Baruch 
notarij eius,qui apud Hebrseos nec legitur , nec 
habetur pretermifimus: pro his omnibus male- 
dieta ab semulis prseftolantes,quibus me neceffc 
eft per iingula opufcula refpondere. Et hoc pa- 
tior : quia vos me cogitis.Ceterum ad compen- 
dium mali, rectius fuerat modum furori eorum 
filetio meo ponere,quam quotidie noui aliquid 
fcriptitantem.jnuidorum infaniam prouocare . 

Eiufdem in E^cchielem prafatio . 

EZechiel propheta , cum Ioachin rege Iuda 
captiuus ducTus eft in Babylonem , ibique 
ijs,quicum eo captiuifuerant,prophetauit,pce- 
nitentibus,quod ad Ieremise vaticinum fe vltro 
aduerfarijs tradidiffent,& viderent adhuc vrbe 
Ierofolymam ftare,quam ille cafuram e(Tc pr£- 
dixerat . Tricefimo autem setatis fuse anno, & 
captiuitatis quinto , exorfus eft ad concaptiuos 
loqui, Et eodem tempore licet pofterior , hic in 
Chaldsea , leremias in Iudsea prophetauerunt * 
Sermo eius nec fatis difertus, nec admodum ru- 
fticus eft:fed ex vtroque medie temperatns . Sa- 
cerdos & ipfe fuit,ficut Ieremias.-principia volu 
minis , & finem magnis habens obfcuritatibus 
inuoluta. Sed & vulgata eius editio no multiim 
diftat ab Hebraico . Vnde non fatis miror quid 
caufce extiterit , vt fi eofdem in vniuerfis libris 
habemus interpretes, in alijs eadem , in ali js di- 
uerfa tranftulerint: Legite igitur & hunc iuxta 
translationem noftram: quoniam percolafcri- 
ptus,& commata,manifeftiorem legentibus fen- 
fum tribuit.Si autem amici mei,& hunc fubfan- 
nauerint ; dicite eis , quod nemo eos compellat , 
vt fcribant. Sed vereor,ne illudeis eueniat,quod 
Grsece fignificantius dicitur , vt vocentur 
tti.yoKtiSopoii quod eft,manducantesfannas. 

Eiufdem in Danielem pr&fatio . 

DAnielem prophetam iuxta Septuaginta 
interpretes,Domini Saluatoris ecclefise no 
legunt , vtentes Theodotionis editione : & hoc 
cur acciderit,nefcio.Siue enim quia fermo Chc:'» 
daicuseft , & quibufda proprietatibus a noitro 
eloquio difcrepat,noluerunt Septuaginta inter- 
pretes eafdem linguse lineas fn translatione fer- 
uare: fiue fub nomine eorum ab alio nefcio quo 
:ion fatis Chaldzeam linguamfciente, editus 
eft libenfiue aliud quid caufse extiterit ignoras: 
hoc vnum affirmare poffum ^ quod muluim a 
.'eritatedifcordet, & reclio iudicio repudiatus 
,it . Sciendum quippeeft Daniekm maxime& 

Ef- - 



Efdram, Hebratcis quldem Htteris fed Chaldafo ln corpore,fed dixifle.Siue in corpore,fiue extra 



fermone confcriptos , & vnam Ieremiae perico 
pen:Iob quoq; cum Arabica lingua plurimam 
habere focietatem . Denique & ego adolefcen- 
tulus poft Quintiliani &Tullij lectionem ac 
floresrhetorieos, ciim mein lingux huiuspi- 
ftrinum reclufiflem : & multo fudore , multo- 
que tempore vix ce-piflem anhelantia , ftriden- 
tiaque verba refonare , & quafi per crypta am- 
bulans,rarum defuperlumen afpicerem,impegi 
nouiflime in Danielem :& tanto taedio afte&us 
fum,vt defperatione fubita omnem laborem ve- 
terem voluerim contemnere.Verum adhortan- 
te me quodam Hebraeo,& illud mihi crebrius in 
fualinguaingerente, Labor improbus omnia 
vincit: &quimihividebarfciolus, inter He 
braeos c?pi rurfus efle difcipulus Ghaldaicus. Et 
Vt verum fatear,vfque ad praefentem diem ma- 
gis poflum fermonem Chaldaicum legere ■, & 
intelligere,quam fonare. Haec idcirco refero, vt 
difficultatem vobis Danielis oftenderem : qui 
apud Hebraeos nec Sufannse habet hiftoriam , 
nec hymnum trium puerorum,nec Belis,draco- 
nifq; fabulas:quas nos,quia in toto orbe difperfij 
funt,vero antepofito, eafque iugulante fubieci- 
mus: nevideremur apud imperitos magnam 
partem voluminisdetruncafle.Audiuiego que- 
dam de praeceptoribus Iudaeoru, cum Sufannae 
derideret hiftoriam,& a Graeco nefcio quo eam 
diceret efle cofi&am: illud opponere quod Ori- 
geni quoque Africanus oppofuit , etymologias 
has ^ro t« crxiw e-X°' irau **• ^Jro tk fafiv* <of>iftU 
de Graeco fermone defcedere.Cui 9 rei nos intel- 
ligentiam noftrishanc poflumusdare: Vt verbi 
gratia,dicamusde arbore ilice dixifle eum, ilico 
pereas : & a lentifco , in lentem te comminuat 
angelus: vel non lente pereas : aut lentus,id eft , 
flexibilisducarisad mortem : fiuealiud quidad 
arboris nomen conueniens.Deinde tantum fuif- 
feotijtribuspueriscauillabatur, vtin camino 
aeftuantis incendi j metro luderent:& per ordine 
ad laudem Dei omnia elementa prouocarent , 
autquod miraculu diuinxque afpirationis in- 
dicium,vel draconem interfe&um ofla picis,vel 
facerdotum Belis machinas deprehenfas : quse 
magis prudentia folertis viris, quam prophetali 
eflent fpiritu perpetrata-Cum vero ad Habacuc 
venirent,& de Iudaea in Chaldseam raptum di 
fcophorum lectitaret,quaerebatexemplum vbi 
legiflemusintotoveteri teftamento quemqua 
fanctorum graui volafle corpore , & in pun&o 
horae tanta terrarum fpatia tranfifle, cuiciim 
quidam e noftris fatis ad loquendum promptus 
Ezechielem 'adduxiflet in medium , & diceret 
eum de Chaldaa. in Iudaeam fuifle translatum : 
derifit hominem , & ex ipfo volumine demon- 
flrauit Ezechielem in fpiritu fe vidiffe tranfpo 



corpus : nefcio , Deus fcit . His & talibus argu- 
mentis apocryphas in libro Ecclefiae fabulas 
arguebat . Super qua re lectoris arbitrio iudiciu 
derelinquens , illud admoneo , non haberi Da- 
nielemapudHebraeosinter prophetas: fed in- 
ter eos qui hagiographa confcipferunt . Intres 
fiquidempartesomnis ab eis Scriptura diuidi- 
tur : in legem ,in prophetas,& hagiographa,id 
eft,in quinque,& o6to,& in vndecim libros : de 
quo non eft huius temporis diflerere . Quae au- 
tem ex hoc propheta, immo contra hunc libru 
Porph yrius ob!jciat:teftes funt Methodus,Eufe- 
bius,& Apollinarius: qui multis verfuum milli- 
bus eius vefanire refpondentes, nefcio an curiofb 
lectorifatisfecerint. Vnde obfecro vos, O Paula 
& Euftochium , fundatis pro me ad Dominum 
preces: vt quamdiu in hoc corpufculo fum,fcri- 
bam aliquid gratum vobis , vtile Ecclefiae , di- 
gnum pofteris . Praefentium quippe iudici js ob- 
latrantium non fatis moueor : qui in vtramque 
patrem, aut amore labuntur, aut odio . 

Eiufdem in xij. prophetas prafatio . 

NOn eft idem ordo duodecim prophetaru 
apud Hebraeos,qui eft apud nos.Vnde fe- 
cundum id quod ibi legitur, hic quoque difpo- 
fiti funt, Ofee commalicus eil , & quafi per fen- 
tentias loquens , Ioel planus in principijs : in 
fine obfcurior.Et vfque ad Malachiam, habent 
finguli , proprietates fuas : tjuem Efdram fcri- 
bam, legifque doetorem Hebraei autumant . Et 
quia longum eft nunc de omnibus dicere : hoc 
tantum vos 6 Paula & Euftochium admonitos 
volo , vnum librum efle duodecim propheta- 
rum:& Ofee fynchronon Ifaiae: Malachiam ve- 
ro Aggaei & Zachariae fuiflc temporibus . In 
quibus autem tempus non praefertur in titulo : 
fub illis eos regibus prophetafle,fub quibus,& hi 
qui ante eos habent titulos prophetauerunt . 

Eiujdem in Euangeliftas ad Damajum . 
prafatio . 

NOuum opus me facere cogis ex veteri : vt 
poft exemplaria Scripturarum toto orbe 
difperfa,quafi quidam arbiter fedeam : & quia 
inter fe variant , qure fint illa quae cum Grasca 
confentiant veritate,decernam. Pius labor, fed 
periculofa praefumptio , iudicare de ceteris, ip- 
fum ab omnibus iudicandum : fenis mutare lin- 
guam , & canefcentem iam mundum ad initia 
retrahere paruulorum - Quis enim doctus pa- 
ritervelindo&us, cuminmanus volumenaf- 
fumpferit , & a faliua quam femel imbibit , vi- 
derit difcrepare quod lectitat; non ftatimeru- 
patinvocem,mefalfarium, me clamitansefle 



tatu,Denique & Apoftolum noftrum, videlicet facrilegium,qui audeam aliquid in veteribus li 

vt eruditum virum , i\ qui legem ab Hebraeis bris addere, mutarexorrigere ? Aduerfus quam 

didicifTet.jion fuifle aufum affirmare fe raptumjhiuidiam duplex caufa me confolatur : quod & 

l tu, 



tu,qui fummus facerdos es,fieri iubes:& verum 
non effe quod variat, etiam maledictoru tefti- 
monio comprobatur.Si enim Latinis exem$>la- 
ribus fides eft adhibenda, refpondeant quibus : 
totenim funt exemplaria pene quotcodices. 
Sin autem veritas eft querenda de pluribusxur 
non ad Grsecam originem reuertentes, eaquse 
vel avitiofis interpretibus male reddita : vel a 
prsefumptoribus imperitis emendata peruer- 
iius: vel alibrarijsdormitatibusai^tadditasut, 
aut mutata,corrigimus?Neq;ver6 ego de vete- 
ri difputo teftamento : quod a Septuaginta fe- 
nioribus in Grsecam lingua verfum.tertio gra- 
du ad nos vfq;peruenit. N5 qusero quid Aqui- 
Ia,quid Symmachus fapiat, quareTheodoiion 
internouos«& veteresmediusincedat . Sit illa 
vera interpretatio qua Apoftoli probauerunt . 
De nouo nunc loquor tellameto: quod Grsecu 
eife,non dubiu eft,excepto apoftolo Matthseo, 
qui primus in Iudsea euangelium CHRISTI 
Hebraicis litteris edidit . Hoc certe cii in noftro 
fermone difcordat, & in diuerfos riuuloru tra- 
mitesducit. vnodefonte qucerendum eft.Pre;- 
termitto eos codices quos h Luciano & Hefy- 
chio nuncupatos,paucorum hominum afierit 
peruerfa contentio:quibus vtiq;nec in toto Ve 
teriinftrumento poft Septuaginta interpretes 
emedare quid licuit, nec in Nouo profuit eme- 
daffe: ctim multarum getium linguis fcriptura 
ante tranflata,doceat falfa c(Tc quse addita siit. 
Igitur haecpnefens prsefatiuncula pollicetur 
quatuor tantu Euageliftas, quoru ordo eft ifte, 
Matthseus,Marcus, Lucas, Ioannes: codicum 
Graecorum emendatacollatione,fed veterum , 
quse ne rnultu a leclionis Latinre confuetudine 
difcreparent, ita calamo temperauimus , vt his 
tantiim qusefenfum videbatur mutare corre- 
c"fis,reliqua manere pateremur vt fuerant. Ca- 
nones quoq;quosEufebiusCxfarienfis epifco- 
pus Alexandrinu fecutus Ammonium, in dece 
numeros ordinauit, ficut In Grseco habentur , 
expreffimus . Quod fi quis de curiofis voluerit 
noffe quse in Euangelijs,vel eadem,vel vicina, 
vel fola fint, eoru diftindionecognofcet. Ma- 
gnus fiquide hic m noftris codicibus error ino- 
leuit, dum quod in eadem re alius Euangelifta 
plus dixit, in alio quia minus putauerint, addi- 
derunt . Vel dum eumdem fenfum alius aliter 
expreftit.ille qui vnum e quatuor primu lege- 
rat,adeiusexeplum ceteros quoque exiftima- 
ueritemendandos. Vnde accidit vtapudnos 
mixta fint omnia,cV in Marco plura Luce atq, 
Matthsei : rurfum in Matthseo plura Ioanis cV 
Marci,& in ceterisreliquoru quce alijs propria 
funt,inueniantur. Cum ftaquecanoneslegeris 
qui fubiedti funt, confuiloniserrore fublato, & 
fimiliaomnium fcies,& ilngulis fua quoq; re- 
ftitues. In canone primo concordant quatuor, 
Matthseus,Marcus,Lucas,Ioannes. In fecundo 
tres,Matthx'.ts. Marcus., Lucas . In tertio tres , 



Matthseus,Lucas,Ioannes. In quarto trcs.Mat- 
thaeus, Marcus, Ioannes . In quinto duo.Mat- 
theus,Lucas. ln fexto duo, Matthseus,Marcus . 
In feptimo duo, Matthseus,Ioannes. In octauo 
duo,Lucas,Marcus. In nono duo, Lucas, Ioan- 
ncs- In decimo propria quique quse non habe- 
tur in alijs.ediderunt. 5ingulis vercEuangelijs 
ab vno incipiens vfq; ad finem libroru, difpar 
numerus accrefcit. Hic nigro colore defcriptus, 
fub fe habet aliu ex minio difcolorem numerii, 
quiad decem vfq; procedens.indicat priornu- 
merus in quo fii canone requirendus . Cu ergo 
aperto codice,verbi gratia,illud fiue illud capi- 
tulu fcire volueris cuius canonis fit , ftatim ex 
fubie&o numero doceberis, & recurres ad prin- 
cipiainquibuscanonueftdiftineTacongeries, 
eodcmq;ftatim canone ex titulo frontis inueto, 
illum quem quscrebasnumerum,eiufdeEuan- 
geliftse qui 8: ipfe ex infcriptionc fignatur, in- 
uenies,atq;vicino ceteroru tramitibus infpecfis, 
quos numeros e regione habeant.annotabis, & 
cum fcieris recurresad volumina finguioru,& 
fine mora repertis numeris quos ante fignaue- 
ras,reperies & loca in quibu-» vel eadem vel vi- 
cina dixerunt. Sciendum tamen,ne quis ignaru 
ex fimilitudine numerorum error inuoluat, 
quod ficubi in fubnotatione canonu diftincto- 
rum in canone quolibet tres Euangeliftse bis , 
ter vel quater, aut etiam amplius eumdem nu- 
merum per ordinem habuerint annotatum, & 
quartus econtrario,difcrepantes, quod id tres 
Uli in eo loco femel dixerint , quartus toties in 
corpore voluminisfuiponat, quoties diuerii 
numeri in eius canone pofiti ftant contra pr^- 
dicftoru numerorum cStinuatas fimilitudines . 
Ite fi in vno quolibet eorum aut etiam duobuJ 
idem in canone numerus bis, ter, Sc quater,aut 
eoamplius reperiaturinordine collocatus, Sc 
difpares inueniantur in ceteris : dubium non 
erit, quin id quod illius illorumve canonis nu- 
merus bis terque repetitum ab his in volumine 
femel dichl eiTe oftendit , alteralterius eorum 
toties vno atque eodem fenfu loquantur , quo- 
ties prsetulerint in numerorum annotatione 
difiantiam . Et hoc in omniurn nouem cano- 
num collatione feruabitur.Ceterum in decimo 
( quoniam propria fingulorum tantummodo 
continentur ) non poteft contra id comparatio 
efie quodfolumeft. Opto vtinChrifto va- 
leas, & memineris mei Papa beatiflime . 
Liufdem cx Cataloga fcriptorum Ec- 
clcfiaUiconm . 

PAulus Apoftolus, qui ante Saulus , extra 
numeru duodecim Apoftolorum, de tribu 
Beniamin Sc oppido Iudsese Gifchalisfuit, quo 
a Romanis capto , cum paretibus fuisTarfum 
Cilicise commigrauit , a quibus t ob ftudia legis 
miffus Ierofolyma,a Gamaliel viro dodiffimo 
cuius Lucas meminit,eruditus eft. Ciim autem 
interfuilTet neci martyrisStephani, & acceptis 

aPon^- 



apontifice templi epiftolis, ad perfequendos 
eos qui Chrifto crediderant , Damafcum per- 
geret,reuelatione compulfus ad fidem, quse in 
Actibus Apoftolorum fcribitur, in vas electio- 
nis de perfecutore tranflatus eft . Curhque pri- 
mu ad predicationem eius Sergius Paulus Pro- 
conful Cypri credidifiet,ab eo, quod eu Chri- 
fti fidei fubegerat,fortitus eft nomen Paulus:& 
iunclo fibi Barnaba,multis vrbibus peragratis, 
icuertenfq; lerofolymam , a Petro, Iacoboque' 
&Ioanne,Gentiu apoftolusordinatur- Etquial 
in Actibus Apoftolorum plenifiime de eius co- 
uerfatione fcriptum eft,hcc tantiim dica,quod 
poftpafllonem Dni vicefimoquinto anno, idi 
eftieeundo Neronis, eo tepore quo Feftus pro-| 
curator Iudaeas fucceflit Felici , Roma vinctus 
mktitur,& biennium in libera manes cuftodia, 
aduerfus Iudasos de aduentu Chrifti quotidie 
difputauk.Sciendu autem in prima fatisfacftio- 
ne, (necdum Neronis imperio roborato, nec in! 
tanta erumpente fcelera,quanta de eo narrant! 
hiftorix ) Paulum , & a Nerone dimiflum, vt 
Euangelium Chriftiin Occidenris quoq;parti-j 
bus praedicaret, ficut ipfe fcribitin fecuda epi-j 
ftoia ad Timotheu ( eo tempore quo 5c pafius, 
eft,de vinculisdiclatepiftolam,) In primamea 
fatisfactione nemo mihi afFuit , fed omnes me 
dereliquerunt: non eisimputetur. Dfasautem: 
mihi aflfuk,& confortauit me,vt per me praedi-! 
catio compleretur & audirent omnes Getes: Sc\ 
liberatusfum de ore leonis. Manifeftiflime leo-i 
ne propter crudelitatem,Neronem flgnificans. 
Et in fequentibus, Liberatus fum de ore leonis . 
Et ftatim , Liberauit me Dhs ab omni opere 
malo, & faluauit me in regnum fuum coelefte, 
quod fcilicet praefens fibi fentiret imminere 
martyrium- Nam & in eadem epiftola praemi 
ferat, Ego enim iam immolor, & ttpus refolu- 
tionis rneae- inftat. Hic ergo decimoquarto Ne- 
ronis anno, eodem diequo Petrus, Romse pro 
Chrifto capitetruncatus,fepultufq; eft in via 
Oftienfi,annopoftpafiionem Dhi trigefimo- 
feptimo . Scripfit autem nouem ad feptem £c- 
clefias epiftolas, ad Romanos vnam, ad Corin- 
thiosduas,ad Galatas vnam,ad Ephefios vna. , 
ad Philippenfes vna, ad Colofienfes vnam, ad 
Theflalouicenfes duas. Praeterea ad difcipulos 
fuos, Timotheo duas . Tito vnam, Philomeni 
vnam. Epiflola autem qu^efertur ad Hebreos , 
non eiuscreditur,propter ftyli fermonifque di- 
ftantiam : fed vel Barnabae iuxta Tertullianu , 
vel Lucx Euangelifte iuxta quofdam:vel Cle 
mentisRomanas poftea Ecclefix Epifcopfque 
aiunt fententias Pauli proprio ordinafle, &c or- 
nafie fermone : vel certe quia Paulus fcribebat 
ad Hebreos,& propter inuidia fui apud eos no- 
minis, titulum in principio falutationis ampu- 
tauerat, fcripferat vt Hebraus Hebraris Hebrai 
ee, id eft , fuo eloquio difertiflime , vt ea quse 
eloquenter fcripta fuerant in Hebrxo , elo 



quentius verterentur in Graecum,& hanccau- 
fam effe , quod a ceteris Pauli epiftolis difcre- 
pare videatur . Legunt quidam &c ad Laodi- 
cenfes , fed ab omnibus exploditur . 

Eiufdcm cx Catalogo fcriporum Ec- 
clefiaflicorum . 

IAcobus , qui appellatur frater Domini, co- 
gnomento Iuftus,vtnonnulli exiftimatjo- 
feph,ex alia vxore:vtautem mihi videtur,Ma- 
rias fororis matris Dhi , cuius Ioannes in libro 
fuo meminit, filius,poft paflionem Dni, ftatim 
ab Apoftolis Ierofolymorum Epifcopus ordi- 
natus,vnam tanuim fcripfit epiftolam, quE de 
feptem catholicis eft : quae & ipfa ab alio quo- 
dam fub nomine eius edita aflerkur licet pau- 
latim tempore procedete obtinuerit aucForita- 
te. Egefippus vicinus Apoftolicoru temporu , 
in quinto commentariorum libro de Iacobo 
narrans,ait,Sufcepit ecclefiam Ierofolyme,poft 
Apoftolos frater Dhi Iacobus , cognometo Iu- 
ftus,multi fiquidem lacobi vocabantur. Hic de 
vtero matris fanciusfuit,vinum, & ficeram nd 
bibk,carnem nullam comedit.numqua atton- 
fus eft, nec vn&us vnguento, nec vfus balneo : 
huic foli licitum erat ingredi Sandta fanctoru : 
fiquide veftibus laneis non vtebatur,fed lineis : 
folufque ingrediebatur templum : & fixi geni- 
bus, pro populo deprecebatur , in tantii vt ca- 
melorum duritiem traxifie eius genua credere- 
tur . Dicit & alia multa, quse enumerare lon- 
gum eft . Sed & Iofephus in vicefimo libro 
Antiquitatum refert, &CIemens in feptimo 
uyoTVTrdnav , mortuo Fefto , qui Indaeam re- 
gebat, mifium a Nerone efle fucceflbrem eius 
Albinum : qui cu necdum ad prouinciam per- 
ueniflet, Aftanus, inquit , pontifex adolefcens , 
Anani filius, de genere faeerdotali , accepta oc- 
calione a va.p^t'a.f, concllin cogregauk,& com- 
pellens publice Iacobum , vt Chriftum Dei fi- 
lium denegaretxontradicentem lapidari iuflit, 
qui cilm praecipitatus de pinna templi, confra- 
dtis cruribus adhuc femiuiuus tendens ad ccelu 
manus diceret.Dhe ignofce eis : quod enim fa- 
ciunt.nefciunt: fullonis fufte quo vda \'eftime- 
ta extorqueri foknt, in cerebro percufius inte- 
rijt. Tradit item Iofephus tatx eum fanctitatis 
fuifle cccelebrkaLisinpopuIo, vt propter eius 
nec£, creditum iitfubuerfam efielerofolyma . 
Hic elt de quo Paulus Apoftoiusfcribk ad Ga- 
Iatas,AIiumautem Apoitoiorum virinemine , 
nifi Iacobum fratrem Domini, £t Apoftoloru 
fuper hoccrebrius acta teftantur. Euangelium 
quoque, quodappellatur fecundiim Hebrceos, 
8c amenuper in Grscum,Latinumq; fermo- 
nem tranflatum eft, quo & Origenes fsepe vti- 
tur, poft refurrectionem Saluatoris refert: Dhs 
autem cum dedifset findonem feruo facerdotis, 
iuit ad Iacobu, $c apparuit ei . Iurauerat enim 
Iacobum fe non comefturum pane ab illa ho- 
ra,qua biberat calicem Dfii,donec videret eum 

reftir- 



reiurgentem a mortuis . Rurfufq; poft paulu 

lu, Afferte, ait Dominus ,menfam, & panem . 
Statimqueadditur, Tulit pane,& benedixit,ac 
fregit , Sc dedit Iacobo Iufto, Sc dixit ei, Frater 
mi ; comedepanem tuum,quia refurrexit Filius 
hominisadormientibus. Triginta itaq; annos 
Ierofolymisrexit Ecclefia, id eft, vfq; ad fepti- 
mum Neronis annu, & iuxta templum, vbi Sc 
pracipitatusfuerat,fepultus elt. Titulu,vfq;ad 



mum annum Neronisjd eft,decimumquartu . 
A quo cV affixus cruci,martyrio coronatus eft, 
capite ad tcrram verfo , Sc infublimepedibus 
eleuatis , afserens fe indignum, vt fic crucifige- 
retur,vt Dommusfuus. Scripfit duas epiftolas, 
r\ux catholice norainantunquarum fecunda,a 
plerifq; eius efse negatur,propter ftyli cu prio- 
redifbOnantiam.Sed Sc Euagelium iuxta Mar- 
cum,qui auditor eius,& interpres fuit huius di- 



obfidionem Titi , & vltima Hadriani notifti- citur. Libriautem, e quibus vnus aelorum eius 



infcnbitur, alius Euangelij, tertius praedicatio- 
nis,quartus Apocalypfis,quintusiudicij, inter 
apocryphas fcripturas reputantur Sepultus 
Romas in Vaticano iuxta viam triumphalem t 
totius vrbis veneratione celebratur . 

Eiufdem ex Catalogo fcriptorum Ec- 
clcfiaflicorum . 
Vdas frater Iacobi paruam quidem , quae de 



I 



mum habuit. Quida e noftris in Monte oliueti 

eii conditum putant : fed falfa eoru opinio eft . 

Einfdem ex Catalogofcriptorum Ec- 

clefiafltcorum . 

Slmon Petrus filiusIone/,prouincise,Galila?e, 
vico Bethfaida.frater Andrex Apoftoli, Sc 
princeps Apoftolorii , poft epifeopatu Antio- 
chenfisecclefia?, Sc prxdicatione difperftonis 

eoru qui de cjrcucifione crediderant,in Ponto, j J. feptem catholicis eft,epiftolam reliquit . Et 
GaIa-ua,Cappadocia, Afia, Sc Bithynia.fecudo quia de libro Enoch, qui apocryphus eft, in ea 
Claudi j anno ad expugnadum Simone Magu afsumit teftimonium, a plerifque reijcitur : ta- 
Romam pergit , ibique vigintiquinqueannis men auelorita,te vetuftateiam , & vfu meruit » 
cathedram facerdotalem tenuit, vfque ad vlti-[& inter iandas fcripturas computatur . 



TYPOGRAPHVS LECTORI. 

VTebar, Candide Lettorjn initio edirior.is horum Bibtiontm Cotice ^Amftelodami imprejfj , ejr.cm arbitrabar corrtfiiffmum :a(i 
hunc cotlatttm ci: aiio ex Typis Vaticanis prodtto anno I 598,6" iufftt Snmmorum Pontifictim cmendaro t mulris refertnm erroribv.s 
reperi : Eo igitttr retctJo editionem comptem Romano textni eayuapotui di/tjentia in omntbv.s innixus : Sl*ad&m vero errata Qit*. i» 
primisfotys ob Codicis defeffum irrepferunt, & aliapauca > qt:& Tfpographia vere quidem trrorum matri, & Tjpographorum , mn me 
excipio, negltgentin funt adforibenda hic fubijciuntnr . Cxtera fi Q".« inucntes hic ncn annotata /.•<.: corrigat fottrtia; Vate . 

PAg.i.co!.2.1in.9.&, vt^.i.jr.Mathufalem .Machufalam.ib.ib.^j.Machufalem, Mathufalam. ib. ib. 37.Ma- 
chufalem,Mathufnla. ib ib. 59. Mathufalem.Mathuiala. lb.ib. 4i.Mathufalem, Mathufala. y;i.l7.1ineis,!i- 
nies.s.i^.Abraam.Abram.g.i^o.Arphaiiad.Arphaxad.-i. i4.Arphaz3d,Arphaxad.9.i.8.feceiac, fecerant,!?, 
^gypti ) i£gyptij.io.i.34.Amorrharorum, Am0rrhajum.11.1-13. fufcipc, fufpice. io.2.t9.vos,eos. 12.1.3. Vocaujt 
autem Agarnomen.Vocauitaucemnomen. --•• 34.fic.fi r. 15.1.2.(01111111111, fomnium.---2.i6.velmen, velaroen.16. 
2..ii.qnam,quoniam.i8.i.9.Dominuscoeli,& terrae.Dominuscccli. '---.i 3. vefperc.eo cempore ve(peiL',t':mpore. 
— -.ij.dixitiorauit Dominum diccns Domine.dixit Domine.---. 55. cum dornino meo Abraham.cum dno mco. 
— .4:.impleuerat hydriam aqua.impleuerat aqua.--..6o.ei,ip(i.i9.i.34.nuriice illius Dcboram.nutiicemillius. 
....ji.citopallium fuHm.ciropallHim....j4.narrauit dominofuo Ilaac.narrauit Ilaac.if.i.^fi.huim, (um.19.1.34. 

Qiia?,qu6d.5'o.i.i6.mortua eltSua vxor.mortm eft filia Suevxor ?..8.mamis, manu.31 1.7. quo, qui.35.Mi. 

Terra,Terra? 2.35.inopia,inopix.46.i.:i. Dixique , Dixicque fi.n o.geminant , germinant 33. fa- 

ceret,facerenr.j4.i.49.columnam,columna z.^.coreius Pharaonis,cor Phaiaonis sS.filijs.hlij.jg.i.y.ergo^ 

ego-j8.i.S.Virga Dei manu.Virgam Dei in manu.59.i.3.dierir,di£ritis.65.i.i9.ve(tes,vccles.68.i. ?o.crationcs, 
ciation;'s.7o.i.%(^iecit,ieci.78.i 4. auribus, auibus. 85.1.S. adducentur,adducecur.<;7.T.»i.mecum, meum.ico.i. 
i4.Muficx,Mufitaf.io».i.38.excendente, exccndent.ioi.i.vit.Numerari,Numerati.t03.i.34.totanique,torcamqj 

M8-fihj, fibjs.107.1 i9.arreptans,arreptas.i!0.i.f3.aeris,areis 40. aeris,artis.U4.i.i3.vineat,vineas. 119. 

i.;6.Hclech.j-Iekc. iii.i.4 redde,redder io.ideit&duodecim,ideltduodeci 111,12.3.1 so.appelabit^appellauir. 

114.1 •38.de rhahat,de Tahath 43.Beueiaacam,Beneiaacan 44.Gaddad, Gadgad- 114. 1.12. !anca?,lancex. 

i2 6.i.i.fi|ij,fi!iis.ead-cepirqieis,cepiqueeis.ead.&»quo,&/<quod.ead.37. nifi,mifi.H7.i.5.timentis,timeatis.ead. 

z.2 8.tran(irimus,tran(iremus 48.per,pro.S30.i. 5;.quia,qui.i36. i.j2.ruminanc, ruminac.'. re.ruminat, 

iuminant.137.1. vlt cffundcns,efFundes.i4j.i 30 Aegyptt,Aegyptij. I44.i.8.filius,fi]ia.i4^.i.58.planta, a planta. 

I47i.y2..regis,legis i.7.pepigit,pepigi 58.Chanann,Chanaan.i43.i.it.armat, armati.,54.i.56.contra,co- 

ram.i 57.1. 59 ab(coderat,abfconderanc. 16 1.1.13. Caarcaa,Carcaa. 167. 1.7. AniSfirrhaeoriim.Amorrhaeu 111.171.1.37. 

ciecitque,eiecique. !75.i.tS.parr,parte 5.1ambeiunt,lambusrunt.i86. 1.16. vitulos,viculos. 197. 1.13.11011 eiat, 

liouerantioi.i.n.Num.Nam 105 i.7.(ermouem,fermo.. ii.cuuum, cuneum. 107. 2.51. falua;, faliuae 54. 

f'ueret,l'uterer.ioS.i 31.vidit.vidi 1.53 ab,ad.i09.i.53.mittat,mittam.in.t.44.minges,iTiingens.i)7.i. 9.abir, 

abi jr. 119.1. f.vcnicns.venies.iit.i. 37. ftauitque.ftacuitque. in.i. it Syris,Syri,i;i. i.z i.iordane, a Iordane. ibirf. 
^f.illa.ilia.aj^.i.io.immolabit.immolabar.i^^.i 51 hcreditatchereditas. 150.1 36. adorauerir» adorauk.iit.i. 
53.Diaii,Dan.2.ft.i.co ltatuifI'ent,ftia«ifient.if4.i.f7.(ermonem,fermonum. 256.1. 51. ille,illi. 164.1.35. aduei. 
fum,aduerfo 167.1.10 currum,curuum. 179. 1.41. (ed ediicli,fedu£ti. 508.1. 49 Pherex£i&,Phereza:is. ,11.1.46. Icm- 
tarij,(cutarij 51 5.1.1 f?derat,foderat. 515.1.8. facietis,faciatis. 3 31 1.55 quanvjue1n.334.1a2. iuitum, iltum.14 1 - 
2 54.fscerat.fecei3s.347.x.f8.vitaj,via:.H5 1. }i.toto,tuo. 360 2.24. manibus.manus.^ 1 13.I0ab.I0b.374 i-j 3- 
l02b.I0b.376 i.4i.Ioab,lob 469.i.32.detractatione,detracrione.475.i.46.1udto, ludu 477 * 31. tranfit, trauficu. 
480 1 ;o.o.mnes,omne.679 i.fi.qua,quia-68j.l.88 , ciuicacis,ciuitates.689 »• 3J. pra;poiltus,pra:pofitos 704.*. 
47,Iud«um, I«da;am.72i.2.2i.eis, ej. 



ORDO 



ORDO LIBRORVM 

VETERIS TESTAMENTI. 




_neiis 

Exodos _ — 
Leuiacus — — — 

Numeri — 

Deuteronomium — 

Libcrludicum 

Rmh — — — 

Reguml — — — ■ 

Regumll. — — — — — 

Regum III — — — — 

Regum IV. — ■ — — — - 

Paralipomenon I - 

Paralipomenon II.. — 

Efdra* I — 

EfdrxII. — 

Tobias. ■ * — 

Iudith. _ 

Efther , 

Iob 

Liber Pfaimorum — — 

Prouerbia Salomozus — 

Ecckiiafis» 



Fol-i. 



— -42 

— 78 
98 

— 126 
-.-150 
— 168 

— 187 

— 190 

— 215 

— 236 

262 

--284 
— 304 
—-329 

— SS 6 

— 34<* 

— 353 
362 

— 37 1 

— 39 2 

— 445 
— ,461 



Canticum Canticorum 

Liber Sapientiae • 

Ecclefiafticus — 

Iiaise Prophetse 

Ieremise 

Baruch — 

Ezechielis 

Danielis . 

Ofee 

Ioelis 

Amos — _ — _ 

Abdiae — 

Ionas — 

Michxx . — — 

Nahum — 

Habacuc 

Sophoniaz 
Aggaei — 
Zacharia» . 
Malachize 



Machabxorum T. - 
Machabxorum II. 



— -466 

469 

480 

507 

540 

583 

. 588 

622 

638 

643 

645 

649 

650 

652 

655 

6-57 

659 

661 

662 

668 

670 

691 



ORDO LIBRORVM 

NOVI TESTAMENTI. 




Vangelium fecundiim Matthasu 
707 
Euangelium fecundiim Mar- 

eum — 742 

Euangelium fecundum Lucam 



_uangelium fecundiim loannem — - — 792 

Acta Apoftolorum . — . — — — — 813 

Pauli Apoftoli ad Romanos 838 

_id Corimhiosl. S47. & II 

Ad Galatas . — ■. — — 

Ag Ephefios — — - . — 

Ad Philippenfe- — — 

Ad Colotfbafes 




AdTheffalonicenfes I. 89?. Sc II 89$ 

AdTimotheuml. 896. Sc II— »99 

Ad Titum — • 901 

Ad Philemonem . — — 9°- 

Ad Hebraeos . — 902 

Iacobi Epiftola 909 

Petri Epiftolal 9 12 

PetriEpiftolall. 914 

IoannisEpiftolal 9*6 

IoannisEpiftola II. dc III 9*9 

Iudae Epiftola 920 

Apocalypfis 921 

Liber Efdra III. 937. & IV 947 

QvoJLio Ma.no.6S2 — 93 6 



LIBER 



tlBER GENESIS 

HEBRAICE BERESITH. 




GAPVT PRIMVM. 



1A&. 14. c. 

IJ.17./.24. 
ff.}t.a.6. 

~Etcl.it.a,i 











$. 

Jere. 10. b. 
12. 51-6.1$ 

r/;i48<?.4 



?/.$2.fc. 7 . 
88. b. 11. 

M 38.«. 4. 



NPRINCIPIO creauitDeus i 
ccelum,&terram. Terraau- A 
tem erat inanis , & vacua , & 2 
tenebrae erant fuper faciem 
abyfli : & Spiritus Dei fereba- 
turfuperaquas. * Dixitque Deus : " Fiat 3 
lux. Et facla eft lux . * Et vidit Deus lucem 4 
■quod effet bona, & diuifit lucem a tenebris . 
* Appellauitque lucem Diem , & tenebras 5 
No&em : fa&umque eft vefpere , & mane, 
dies vnus. *Dixit quoque Deus : Fiat firma- 6 
mentum in medio aquarum : & diuidat 
aquas ab aquis: * Et fecit Deus firmametum, 7 
diuhitque aquas , quae erant fub firmamen- 
to, ab his, « quae erant fuper firmamentum . 
Et fattum eft ita. * Vocauhque Deus firma- 8 
mentvim, Ccelum : & factum eft vefpere, & 
mane,dies fecundus.* Dixit vero DeusrGon- 9 
gregentur aquae , qux fub coelo funt, in lo- 
cum vnum:& appareat arida. Et fadlum eft 
ita.* Et vocauit Deus aridam Terramxon- 10 
gregationefque aquarum appellauit Maria . B 
Et vidit Deus,quod efiet bonii.*Et ait:Ger- 1 1 
minet terra herbam virentem , & facientem 
femen , & lignum pomiferum faciensfru- 
ctum iuxta genus iuum, cuius feme in feme- 
tipib fit fuper terram. Et factum eft ita. *Et 1 2 
protulit terra herbam virentem , & facien- 
tem feme iuxta genus fuum, lignumqj facies 
fruclum , & habens vnumquodque femen- 
tem fecundiim fpeciem fuam. Et vidit Deus 
quod eiTet bonum . ! Etfactum eft vefpere, 1 3 



« p/. 



14 & mane, dies tertius . * Dixit autem Deus : 
Fiant luminaria in firmamento celi, & diui- 
dant diem,ac no£tem,& fint >, in figna,& te- 

1 5 pora, 8c dies,& annos : *vt luceant in firma- 
mento cceli,& illuminent terram. Et fa<ftum 

i6"eftita.*Fecitq;Deus duo luminaria magna: 
luminare maius,vt prxeffet diei : & lumina- 

1 7 re minus,vt praeeffet no£ti:& ftellas.*Et po- 
fuit eas in firmamento cceli, & luceret fuper 

1 8 terram, *& praeeffent diei,ac nocti , & diui- 
derent luce,ac tenebras . Et vidit Deus quod 

19 effet bonum. *Etfactum eft vefpere,& ma- 

20 ne,dies quartus.* Dixit etiam Deus : Produ- 
C ducant aquae reptile anirne^ viuentis,& vola- 

2 1 tile fuper terra fub firmamento coeli.* Crea- 
uitque Deus Cete grandia , & omnem ani- 
mam viuetem,atque motabilem, quantpro- 
duxerant aque in fpecies fuas,& omne vola- 
tile fecudiim genus fuu. Et vidit Deus quod 

22 efiet bonum . * Benedixitq; eis dicens : Cre- 
fcite,& multiplicamini, & replete aquas ma- 

23 ris: auefque multiplicentur fuper terra. *Et 
fadtum eft vefpere , & mane , dies quintus . 

24 *Dixit quoque Deus.-Producat terra anima. 
viuentein genere fuo,iumenta,& reptilia,& 
beftias terrae fecudum fpecies fuas. Factuque 

2 5 eft ita.*Et fecit Deus beitias terrae iuxta fpe- 
cies fuas,& iumenta,& omne reptile terrx in 
genere fuo . Et vidit Deus quod effet bonu , 

16 *& ait. Faciamus hominem ad " imaginem 
& fimilitudinem noftram,& praefit pifcibus 
maris J & volatilibus celi,& beftijs,vniuerf^q; £.7. 

A terrae , 



«?v 



n Cot. 3 

13. 

Inf,$.a. I, 
<).a 6. 
I. Cor, II. 



0. 



#i S*l> I. r. 
II. Matih. 

I9--.4- 
£ <*/ 1 7. a. 

t.Tnf.e.2. 

1 ?.*.J- 



11*7»/. 9,4. J 



K Frr/. $9. 
^jr. 7. rf. 

37- 



n K*» / 10. 

17. 

/■/</.|. i.4. 



« f «MJ45 



11 £1(7.24. c 



i L I B 

terr32,omniq; reptili,quod mouetur in terra. 
*Et creauit Deus hominem ad imagine fua: 27 
ad imaginem Dei creauit illum, "mafculum D 
& femina creauit eos. *Benedixitq;illis De 9 , 28 
& ait : Crefcite, & multiplicamini,& replete 
terram,&fubiiciteeam, & dominamini pi- 
fcibus maris,& volatilibus coeli, & vniuerfis 
animantibus, qux mouentur fuperterram . 
*Dixitque Deus:Ecce dedi vobisomne her- 29 
bam afFerentem femen fuper terram,& vni- 
uerfa ligna,qu? habent in femetipfisfemen- 
tem generisfui, " vt fint vobis in efcam: *& 30 
cunctis animantibus.terra2,omnique volucri 
ca li, & vniuerfis, qu? mouentur in terra,& 
in quibus eft anima viuens.vt habeat ad ve- 
fcendum. Etfadtum eit ita.* " Viditq; Deus 3 1 
cuncta, qux fecerat, & erant valde bona. Et 
faclum eit vefpere ,• & mane, dies fextus . 
C *. P. I I 

IGitur perfecti funt ca?li^&terra,& omnis 1 
ornatuseorum. *C6pleuitq;Deusdiefe- 2 
ptimo opus fuum quod fecerat : & " requie- A 
uit die feptimo ab vniuerfo opere quod pa- 
trarat *Etbenedixitdieifeptimo: &fan6ti- 
fkauit illfi : quia in ipfo cefTauerat ab omni 
opcre fuo quod creauit Deus,vt faceret.*Iftc; 4 
iu nt generationes cceli, & terr^,quado crea- 
ta funtdn die quo fecit Dns Deus ccelum,& 
terram : * Et omne virgultum agri antequa. 5 
oriretur in terra, omneque herbam regionis 
priufqua. germinaret:non enim pluerat Do- 
minus Deus fuper terram,& homo non erat 
qui operaretur terram: *Sed fons afcendebat 6 
e terra , irrigans vniuerfam feperficiem ter- 
rse. *Formauit igitur Dominus Deus homi- 7 
ne de limo terrae, & infpirauit in faciem eius 
fpiraculum vitae,& " fadus eft homo in ani- 
mam viuentem.*Plantauerat autem Domi- 8 
nus Deus Paradifum voluptatisa principio: E 
in quo pofuit hominem quem formauerat . 
*Produxitque Dns Deus de humo omne li- 9 
gnum pulchrum vifu, & ad vefcedum fua- 
ue: lignum etiam vita: in medio paradifi, li- 
gnumquefcientieboni^&mahVEt fluuius 10 
cgrediebaturdelocovoluptatisadirrigadu 
paradisu , qui inde diuiditur in quatuor ca- 
pita. *Nomen vni •> Phifon : ipfe eit,quicir- 1 1 
cuit omnem terra Heuilath,vbi nafcitur au- 
rum: * Et aurii terrse illius optimum eft : ibi 1 2 
inuenitur Bdelliu, & lapis Onychinus . *Et 1 3 
nome fluuii fecundi Gehon : ipfe eft,qui cir- 
cuitomnemterram Aethiopise. *Nomen 14 
vero fluminis terti j, Tygris : ipfe vadit con- C 
tra Affyrios. Fluuius autem quartus^pfe eft 
Euphrat.es: *Tulit ergo Dominus Deus ho- 1 < 
minem,&pofuiteuinparadifo voluptatis, / 
vt operaretur, & cuftodiret illum : *Praece- 1 6 
pitq;ei dices: Ex omni ligno paradifi come- 
de: *De ligno autem fcietia: boni,& mali ne 1 7 
comedas : in quocumque enim die comede- 



E R 

18 risex eo,mortemorieris.*Dixit quoq; Do^' 
minus Deus : Non eft bonum hominem efFe 
folum .-faciamus ei adiutorium fimile fibi . 

19 *Formatis igitur, Dominus Deus , de humo 
cuncFis animantibus terrse.,& vniuerfis vd- 
latilibus coeli, adduxit ea ad Adam, vt vide- 
ret quid vocaret ea : omne enim quod vo- 
cauit Adam animre viuetis, ipfum eitnome 

20 eius.* Appellauitq; Ada nominibus fuis cun- 
D cFa animantia, & vniuerfa volatilia coeli, & 

omnes beftias lerrae: Adse vero non inuenie- 

21 batur adiutor iimiliseius. *Immifit ergo 
Dhs Deus fopore in Adam : ciiq; obdormif- 
fet, tulit vnam de coftis eius, & repleuit car- 

2 2 nem pro ea. * Et redificauit Dhs Deus coft a, 
quam tulerat de Adam, in mulierem : & ad- 

23 duxiteam ad Adam. *Dixitq;Adam. " Hoc 
mmc os ex ofFibus meis , & caro de carne 
mea: haec vocabitur Virago.quoniam de vi- 

24 ro fumpta eft. + Quamobrem relinquet ho- 
mo patrem fuum, & matrem , & adhxrebit 

25 vxori fuse: /, & erut dc.o in carne vna.^Erat 
autem vtei que nudus , Adam fcilicet , & 
vxor eius , & non erubefcebant . 

C A P. II I. 

1 C Ed & ferpens erat caliidior ciictis anima- 
A i3 tibus terrx qu;^ fecerat Dhs Deus . Qui 

dixit ad muliere : C]ur praxepit vobis Deus 
vt non comederetis de omni ligno paradifl : 

2 ^Cui refpondit mulier:De fructu lignorum, 

3 qux funt in paradifo, vefcimur : * de fructu 
vero ligni , quod eft in medio paradifi, pra?- 
cepit nobis Deus ne comederemus : & ne ta- 

4 geremus illud, ne forte moriamur . * Dixit 
aute ferpes ad muliere: « Nequaquam morte 

5 moriemini . $ Scit enim Deus quod in quo- 
cumq; die comederitis ex eo , aperictur oculi 
veflri : & eritis ilcut dij , fcientesbonum,& 

6 malu. * Vidit igitur mulier quod bonu efTet 
lignum ad vefcendum, & pulchrum oculis , 
afpectuq ; delecFabile,& tulit de fru6tu illius, 

7 & * comedit,deditque viro fub,qui comedit. 
B "Et aperti siit oculi amborum:ciiq;cognouif- 

fent fe effe nudos, cofuerunt folia ficus,& fe- 

8 cerut fibi perizomata. + Et ciim audifset vo- 
cem Domini Dei deambulantis inparadifo 
ad auram poft meridiem,abfcondit fe Adam 
& vxor eius a facie Domini Dei in medio li- 

9 gni paradifi. *Vocauitq; Dhs Deus Ada, & 

10 dixit ei.Vbi es? ^Qui ait: Vocem tuam audi- 
ui in paradifo , & timui , eo quod nudus ef- 

1 1 fem,& abfcondi me . * Cui dixit.- Quis enim 
indicauit tibiquod nudus effes, nifl quod ex 
ligno,de quo pr^ceperam tibi ne comederes, 

1 2 comedifti 5 ^Dixitq; Adam : Mulier,qua de- 
difti mihi fociam, dedit mihi de ligno,& co- 

1 3 medi. *Et dixit Dominus Deus ad muliere : 
CQuarehocfecifti ? Quce refpondit : Serpens 
i^decepit me, &comedi . * Et ait Dominus 

Deus ad ferpentem : Quia fecifti hoc , male- 

didtus 



11 l.dr.n, 

b. 9 . 

Mat. 19. a, 

S- 

Mtir. io. <*. 

7- 

11 1. Ctr.t. 
d.\6. 



■1 I-f«MIj 
"5. 



iiEccl. zj.' 

</.}J. 

1. Tim, z. 

''.14. 




s 




i 



diytus es inter omnia animantia , &c beftias 
terrse:fuper pedus tuum gradieris,& terram 
comedes cunctis diebus vitx tuse . * Inimici- i 
tias ponam inter te , & mulierem , & femen 
tuum , & femen illius : ipfa conteret caput 
tuum, Sc tu infidiaberis calcaneo eius.* Mu- i 
lieri quoq;dixh:Multiplicabo erumnas tuas, 
& coceptus tuos,in dolore paries filios,* 1 ^ fub 
viri poteftate eris, * & ipfe dominabitur tui . 
* Ade vero dixit:Quia audifti vocem vxoris i 
tux,cV comedifti de ligno,ex quo prcecepera 
tibi, ne comederes , malediifta terra in opere 
tuo.-in laboribus comedes ex ea cudtis diebus 
vit£ tu?.*Spinas,& tribulos germinabit tibi, i 
& comedes herbam terras.*In fudore vultus i 



D tui vefceris pan^dorice rcuertaris in terra,de 
qua fumptus es : quia puluis es,cV in pulucre 

5 20 reuerteris . *Et vocauit Adam nome vxoris 
fux,Heua: eo quod mater eflet cunctoru vi- 

1 2 1 uentium. *Fecit quoquc Dns Deus Ad3e,& 

6 22 vxori ei 9 tunicas pelliceas,&" induitcos. *JEt 
ait: Ecce Ada quafi vnus ex nobis facrus eft, 
fciens bonum,& malum : nunc ergo,neferte 
mittat manu fua,& fumat etia dc ligno vite;, 

7 23 Sc comedat,& viuat in atternum.^Et emiftt 
eumDhsDeusde paradifo voluptatis, vt 

^^operaretur terra,de qua suptas eft.*Eiecitq; 
Ada: & collocauit ante paradifum volupta- 
tis Cherubim,Cv flammeumgladium.atque 
verfatilem,ad cuftodienda viam ligni vkse. 




C A P. IV. 

ADam vei 6 cognouk vxorefuamHe- 1 
uam:quc; concepk,& peperit Cain,di- A 
ces:Poftedi hominem per Deum.*Rursuque 2 
peperitfratrem eius Abel . Fuit autem Abel 
paftor ouium,& Cain agricola. *Faclum eft 3 
autem poft multos dies , vt ofterret Cain de 



frudibus teme munera Dho.*Abel quoque 
obtulit de primogenitis gregis fui , &de adi- 
pibus eorum: & refpexit Dominusad Abel , H ' Lu **■ 
Sc ad munera eius.* Ad Cain vera& ad mu- 
nera illius non refpexk: iratufq; eft Cain ve- 
hementer,& concidit vultuseius.*Dixitque 
Dhs ad eum ; Quare iratus es ? & cur conct- 
A z dk 



4 x ■ r 

c?it facies tua ? '* Nonrre fi bene egeris, reci- 7 
pies:fin auiem male.itatim in fonbuspccca- B 
tumaderii": fedfubteerit appetitus eius, & 
tu dominaberis illius: 4 * Dixitq; Cain ad Abel 



13 E R 

» Adam,pof tqua genuit Seth,octingenti an : 
> nirgenukq; filio^&.filias.*Etfa&um eft om - J' 1 '*"' li 

ne tempus quod vkkAdam ^anninongcu"' 1 * 
j trigir.t; ^fO^us^^VixitquoqueSeth 



j S«t>. 10. fratremfuum:Egrediamurforas.Ciimqief- . 7 centum quinque annis,^gj 



10. 

Mat.Xj. c. 

is- 

X.ltan. \.b, 

12. 

Juda, 1. 4, 



% Sup- V d. 



34. 



17.4. 



"Sap.l.d.xt 



fent in agro .jwifurrexit <3arn aduerfusfra- 
trem iuum Abel, & „ interfecit eum : *Et ait 9 
Dhs ad Cain: Vbi eiLAbjJ frater tuus ? Qui 
reipondit : Nefcio : NttnflHfcift os fratris mei 
fum ego?*Dixitque ad etfi Quid fecifti? vox 10 
fanguinis fratris tui clamat ad me dt terra , 
*Nunc igitur maledic~tus ; eris fuper terram, 1 1 
quae aperuit os fuum, & fufcepit fanguinem,' 
fratristuidemanutua. *Cu operatusfBerisl 2 
cam,n5 dabit tibi fructus fuos:yagus,& pro- : 
fugus erisfuper terram . *Dixitque Cain ad 13 
Dfim : Maior eft iniquitas rhea,quam vt ve^ 
nia merear.* Ecce eijcis me hodie a facie ter-14 
rs, & a facie tua abfcondar, & ero vagus, & C 
profugus in terra : omnis igitur,qui inuene- 
ritme,occidet me. *Dixitq; ei Dhs:Nequa- 1 5 
quam ita fiet : fed omnis qui occiderit Cain , 
feptuplum punietur . Pofuitque Dhs Cain 
ilgnu , vt no interficeret eum omnis qui in- 
tteniffet eum. * Egreffufq; Cain a facie Dhi, 16 
habitauit profugus in terra ad orientale pla 
gam Eden . * Cognouit autem Cain vxore 1 7 
fuam, quse concepit, & peperit Henoch : & 
iEdificauit ciuitatem , vocauitque nome eius 
ex nomine filii fui,Henoch. * Porro Henoch 1 8 
genuit Irad, & Irad genuitMauiael, & Ma- 
uiael genuit Mathufael , & Mathufael ge- 
nuit Lamech.*Qui accepit duas vxores,no- 19 
iTten vni Ada,& nome alteri Sella.* Genuit- 20 
que Ada Iabel,qui fuit pater habitantium in 
lentorijs, atq; paftorum. *Et nomen fratris 2 1 
eius Iubal.ipfefuit pater canentiu cithara,& D 
organo.*Sella quoq; genuit Tubalcain, qui 22 
fuit malleator, & faber in cuncta opera aeris, 
& ferri.Soror vero Tubalcain,Noema.*Di- 22 
xitque Lamech vxoribus fuis Adx,& Sellae : 
AucQte vocem mea vx ores Lamech,aufcul- 
tate fermone meum.-quoniam occidi viru in 
vulnus meu,& adolefcentulu in liuore meu. 
"* Septuplu vltio dabitur deCain:deLamech 24 
vero feptuagies fepties.*Cognouit quoq;ad-2 5 
huc Adam vxore fua : & peperit filium,vo- 
tauitque nome eius Seth,dicens: Pofuit mihi 
Deus femen aliud pro Abel , quem occidit 
Cain . * Sed & Seth natus eft filius, que vo- 26 
cauit Enos: ifte ccepit inuocare nomen DhL 
C A P. V. 

HIc eft Iiber generationis Adam.In die, 1 
qua creauit Deus hominem,»ad fimi- A 
litudine Dei fecit illum, * Mafculii,& fcena- 2 
nam creauit eos , & benedixit illis : & voca- ! 
uit nome eorum Ada,in die quo creati funt. 
•* Vixit aute Ada centu triginta annis:*Sc ge- 3 
nuit filiu ad imaginem, & fimilitwdine fua , 
vocaukqj nome eius Setii. *£t fa&i ftint dies 4 



f Vi- 



ifttq; Seth poftqua genuit EntW^ lgentis 
8 feptem annis, genuitq; filios,cv- S^j^Et fa- 
B cTafunt omnes dies Sethiiongentorum duo- 

dedm annorum,& morttJus eft . * Vixit vero 
Enos nonaginta annis , & genuit, Cainan . 

io*Poft cuiusortum vixit octingentis quin- 

11 decimannis,&genuitfilios,&filias. ^Facti- 
que funt omnes dwrEnos nongenti quinque 

1 2 anni,<& mortuusefi. ^yixit quoque Caina 

13 feptuaginta annis,&genuit Malaleel . *Et 
vixitCainan , poftquairv genuit Malaleel, 
oclingetis quadraginta annis,genuitq; filios, 

14 & filias . * Et fadti funt omnes dies Cainan 

1 5 nongeti dece anni,& mortuus eft.* Vixit au- 
te Malaleel fexaginta quinq;annis,& genuit 

1 6 Iared.* Et vixit Malaleel poftqua genuit la- 
red,ocl:ingetis triginta annis:& genuit filios, 

1 7 & filias . * Et fa6ti funt omnes dies Malaleel 
ocf ingenti nonaginta quinque anni,& mor- 

18 tuus eft.*Vixitq; Iared cetu fexaginta duo- 

1 9 bus annis,& genuit Henoch . ¥ Et vixit Ia- 
C red,poftquam genuit Henoch,o<ftingetis an- 

20 nis,& genuit filios,& filias. *Et facti sut om- 
nes dies Iared nongeti fexagmta duo anni,& 

2 1 mortuus eft. *Porro Henoch vixit fexagin- EecL u 
2 2 ta quinque annis, & genuit Mathufale, *Et x s , ' 

ambulauit Henoch cu Deo.& vixit,poftqua Seb.iu^ 
genuit Mathufale, trecentis annis, & genuit 

23 filios, & filias. * Et fadti funt omnes dies He- 

24 noch treceti fexaginta quinque anni.*Am- 
bulauitque cum Deo,& non apparuit : quia 

25 tulit eum Deus . *Vixit quoque Mathufale 
centum odoginta fepte annis,& genuit La- 

26 mech.*Et vixit Mathufalern,poftquam ge- 
nuit Lamech,feptingentis o6toginta duobus 

27 annis, & genuit filios,& filias. * Et faifii funt 
D omnes dies Mathufale nongenti fexaginta 

28 nouem anni,& mortuus eft:* Vixit aute La- 
mech centu otloginta duobus annis , & ge- 

29 nuit filiu:*vocauitq; nomen eius Noe,dices: 
Iftecofolabiturnos ab operibus,& laboribus 
manuum noftrarum in terra , cui maledixit 

30 Dhs.*Vixitq;Lamech,poftqua genuit Noe, 
quingentis nonaginta quinque annis, & ge- 

3 1 nuit filios, & filias. * Et facli funt omnes dies 
Lamech,feptingenti feptuaginta fepte ann v 
& mortuus eft: Noe vero ciim quingentoru 
effet annoru,genuit Sem, Cham.& Iapheth. 

C A P. VI. 

1 y^Vmq;ccepiffenthomines multiplicari 

2 V^ fuper terra, & filias procreaffent, * Vi- 
Adentes filijDeifiliashominum quodeffent 

pulchr33,acceperut fibi vxores ex omnibus , 

l quas elegerant.Dixitque Deus.-Non perma- 

nebitfpiritus meusin homineinxternum , 

qwa 




m r»/.8; d. 

21. 

Matth. lf. 
d.l?. 



u Eccl. 44. 
'.17. 



quia caro eit:eruntque dies illius centum vi 
ginti annorum. * Gigantes autem erat fuper -", 
terram in diebus illis . poftqua. enim ingrefli 
funt filij Dei adfilias hominu, illxq; genue- 
runt,ifti funt potentes a fxculo viri famofi . 
* Videns aute Deus quod multa malitia ho- 5 
minum eflet in terra,& cucia cogitatio cor- 
dis intenta efiet ad malu omni tempore,*pe- 6 
nituiteum,quod hominem ftciflet interra. B 
Et tadtus dolore cordis intrinfecus, * " Dele- 7 
bo, inquit, hominem, que creaui, a facie ter- 
ra?, ab homine vfque ad animantia, a reptili 
vfque ad volucres cccli.pcenitet enim me fe- 
cifle eos. * Noe vero inuenit gratiam coram 8 
Dfio . ■* U?2 sut generationes Noe. " Noe vir 9 
iuftus atque perfectus fuit in generationibus 
fuis,cum Deo ambulauit. *Et genuit tresfi- 10 
lios, Sem,Cham,& Iapheth . * Corrupta eft 1 1 
autem terra cora Deo , & repleta eft iniqui- 
tate. * Cuque vidiffet Deus terra efle corru- 1 2 
ptam, ( omnis quippe caro corruperat viam C 
fuam fupcr terra) * dixit ad Noe: Finis vni- 13 
uerfx carnis venit coram me: repleta eft ter- 
ra iniquitate a facie eorum , & ego difperda. 
eos cum terra.*Fac tibi arcam de lignis Iq ui- 14 
gatis: manfiunculas in arca facies,& bitumi- 
ne lineisintrinfbcus,& extrinfecus . * Et fic 15 
facies eam : Trecentoru cubitorum eritlon- 
gitudo arcx , quinquaginta cubitorum lati- 
tudo , & triginta cubitorum altitudo illius . 
*Feneftram in arca ficies, & in cubito con- 16 
fummabisfumrnitatemeius : oftiumautem 
tLtcx pones ex latere:deorsu,cenacula,& tri- 
gefta facies in ea. *Ecce ego adducam aquas 1 7 
diluuii fuper terram , vt interficiam omnem 
carnem,in qua fpiritus vita: eft fubter coelu: 
Vniuerfa, qua: in terra funt, confumentur . 
*Ponamq;fedus meum tecum: &ingredie- 18 
ris arcam tu & fili j tui, vxor tua , & vxores D 
filiorum tuorum tecum.^Et ex cunctis ani- 10 
matibus vniuerfe carnis binainducestn ar- 
£a.m,vt viuant tecum: mafculini fexus & fe- 



7. 



l.Ptt.: 



20 minini. * De volucribus iuxta genus fuii, Sc 
de iumentis in genere fuo, & ex omni reptili 
teme fecundum genus fuum: bina de omni- 
bus ingredientur tecum , vt poflint viuere . 

21 Tollesigiturtecum ex omnibus efcis, quai 
mandi pofliint , & comportabis apud te : & 

2 2 erunt tam tibi,quam illis in cibu. * Fecit igi- 

tur Noeomnia, qux pnecepsrat illi Deus . 

C A P. VII. 

1 r^ Ixitq; ^ om5 «us ad eum : Ingredere tu, 
~\. * omnis domus tui in arcam: te enim 

2 vidi iuftu cora me in generatione hac. * Ex 
omnibusanimantibusmundis tolie feptena 
& feptena,mafculu,& femina : de animanti- 
busveroimmundis duo & duo , mafculum 

3 & feminam . * Sed & de volatilibus cceli fe- 
ptena & feptena,mafculum &feminam : vt 
faluetur femen fuper faciem vniuerfa; terrx. 

4 *Adhuc enim , Sc poft dies feptem ego plua 
fuperterra quadraginta diebus , &quadra- 
ginta nodtibus: & delebo omne fubftatiam , 

5 quam feci, de fuperficie terrae . * Fecit ergo 
Noe omnia , qua: mandauerat ei Dominus . 

6 * Eratq; fexcentorum annorum quando di- 
B luuij aqux inundauerunt fuper terram. *Et 

7 » ingrefliis eft Noe Sc fili j eius , vxor eius & 
vxores filioru eius cum eo in arcam propter " d *£*' zU 

8 aquasdiluuii.*Deanimantibusquoq;mun- £,, c .\ 7 .f. 
dis,& immundis, 8c de volucribus & ex om- 

9 ni, quod mouetur fuper terra, * duo & duo 
ingrefla sut ad Noe in arca, mafculus'"& &- 

10 mina,ficut prseceperat Diis Noe . * Cumq- 
tranfiflentfeptem dies,aqus diluuijinuda- 

1 1 uerant fuper terra. *Anno fexcetefimo vi- 
tae Noe, menfefecondo , feptimodecimodie 
menfis, ruptifuntomnesfontesabyfli ma- 

1 2 gnx,& catarafta* cceliaperte funt:*& facta 
eft pluuia fuper terra quadraginta diebus,& 

1 3 quadraginta nocW. ^ln articulo diei illius 
C lngreffuseft Noe,& Sem,& Cha,& Iapheth 

filij eius : vxor illius , & tres vxorts filior um 

14 cius cum eis in arcam: *ipii.& omneanimal 

A 5 fecun- 



1«. 

t.Pet.i, 

10. 



i S.tp.lO a 



1 • 

2 V 

1. .' 

10- 



59 



; ■«. 



6 l I 

fecundum genus fuu,vniuerfaq; iumenta in 
generefuo, &omne quod moueiur fuper 
terra in genere fuo,cunctuq; volatile fecun- 
dum genus fuum,vniuerf<j; aues,omncfq;vo- 
lucres^ingreffse funt ad Noe in arc.irn,bina, 1 5 
& bina ex omni carne , in qua erai ipiritus 
vitx. ^EtquaringrefTafuntrnafculus&fe- 16 
mina ex omni carne introierut, ftcut prsece- 
perat ei Deus : Sc incluilt eum Dns deforis. 1 7 
"Tacluq; eft diluuiu quadraginta diebusfu- 
per terra:& multiplicate. funt aqu£,& eleua- 
ueruntarcainfublimeaterra. *Vehemeter 18 
enim inundauerunt: & omnia repleueriit in 
fuperficie terrse : porro arca ferebatur fuper 
aquas. *Et aquse prseualuerunt nimis fuper 19 
terra:opertiq;funt omnes montes excelfi fub D 
vniuerfo arlo. *-Quindecim cubitis altior 20 
fuit aqua fuper montes , quos operuerat . I 
* " Cofumptaque eft omnis caro,que moue- 2 1. 7 
batur fuper terram,volucram,animantium, 
beftiarum.pmniuinq; reptilium,qu$ reptant 
fuper terra:vniuerfi homines, *& cuneta-jn 2 2 
quibus fpiraculum vitse eft in terra, mortua 
funt. * Et deleuit omnem fubftantiam, quse 23 
crat fuper terram ab homine vfq; ad pecus , 
tam reptile , quam vclucres cceli : & deleta 
•funt de terra : remanilt autem folus Noe , & 



B E R 

24 qui cum eo erant in arca. Obtinucrvmtque 
aquse terram centum quinquaginta diebus . 
C A P. VIII. 

1 T) Ecordatus aute Deus Noe, cundtoruq; 
A XV. animantium,c\ r omnium iumentoru , 

quae erat cum eo in arca,adduxit fpiritu fu- 

2 perterra,& imTninut3efuntaqu£.*Et claufl 
funt fontes aby/li, & cataradtae cceli: & pro- 

3 hibitae funt pluuise de coelo.*Reuerfseq;funt 
aquse de terra euntes, & redeuntes: & coepe- 
runt minui poft centum quinquaginta dies. 

4 * Requieuitq; arcamenfefeptimo,vigefimo 
feptimo die menfis fuper montes Armenise . 

5 * At vero aquse ibant.& decrefcebant vfque 
ad decimu menfem : decimo enim mefe,pri- 
ma die menils,apparuerunt cacumina mon- 

6 tium. *CuquetranfifTentquadragintadies, 
B aperies Noc fencftra arcse,quamfecerat,di- 

mifit coruum : *qui egrediebatur,& non re- 

uertebatur,donec ficcaretur aquar fuperter- 

% ram. *Emilit quoque columba. poft eum, vt 

videret fi ia ceffafset aqu? fuper facie terrse . 

* Qure cum non inueniffet vbi requiefceret 
pes eius, reuerfa eft ad eum in arcam : aquse 
enim erant fuper vniuerfam terram : exten- 
ditque manum, Sc apprehefam intulit in ar- 

1 o cam. * Expectatis aute vltra feptem diebus . 

M 




Alijs.rurfum dimifit columba. ex arca . * At 1 1 
iila venit ad eum ad vefpera. , portans ramu 
oiiu? virentibus folijs in ore fuo : intellexit 
ergo Noe quod cefTafTent aquse fuper terra. 
* Expeclauitque nihilominus feptem alios 1 2 
dies:& emifit columbam,qu£ non eft reuer- 
ia vltraadeum. *Igiturfexcetefimoprimo 13 
anno.primo menfe, prima die menfis immi- 
nutse funt aqusefuper terra:& aperiens Noe 
te<ftum arcse, afpexit, viditque quod exicca- 
va effet fuperficies terrse. * Menfe fecudo,fe- 1 
ptimo Sc vigefimo die mefis arefacra eft ter- 
ra. *Locutuseft autem Deusad Noe,dicens: 1 5 
* Egredere de arca tu,& vxor tua,filij tui,& 16 
\ :.oresfiliorumtuorutecum."Cundiaani- 17 



mantia, quse funt apud te,ex omni carne, ta. 

in volatilibus, quii in beftijs,& vniuerfisre- 

ptilibus, quse reptant fuper terram, educ te- 

cum, & ingredimini fuper terram : u crefcite " g u P' x - d * 

1 8 Sc multiplicamini fuper ea.*EgrefTus eft er- hf. 9 , «, 1 . 

D go Noe, & fili j eius:vxor illius , Sc vxores fi- 

1 liorum eius cum eo. H . Sed Sc omnia animan- 

tia,iumenta,& reptilia,quae reptat fuper ter- 

ram fecundum genus fuum , egreiTa funt de 

20 arca. *Aedificauit aute Noe altare Dho : Sc 
tollens de cunclis pecoribus Sc volucribus 

2 1 mundis,obtulit holocaufta fuper altare.^O- 
doratufque eft Dns odore fuauitatis , Sc ait : " S "P- 6 "• 
Nequaquam vltra maledica terrse propter ^ allh x 
homines:"fenfusenim 3 c\:cogitatiohuma[.i b.i^ ' 

cordis 



Snf-Z.C 11 

8.C.I7. 



S»f.l 2 1? 



lerc . 1 7. d, 
14. 



ii Mtttt.ld. 

* '9- 

»1 Snp.i.d, 

i.8.f.I7. 



G E N 

cordis In maluin prona funt ab adokfcentia 
fua:non igitur vltra percutiam omnern ani- 
mam viuentem ficut feci . * Cundtis diebus 2 2 
terrae , fementis, &me/Tis,frigus &a?ftus, 
aeftas & hiems,nox & dies non requiefcent . 
C A P. IX. 
Enedixitq;Deus Noe,& filijs eius. Et di«- 



B 



xit ad eos : Crefcite, & multiplicamini, A 
& repkte terra. *Ei terror velter, ac tremor 2 
fit fuper cun&a animalia terre ,& fuper om- 
nes volucres cceli,cum vniuerfkqua; moue- 
tur fuper terram : omnes pifces maris manui 
veftre traditi sut. *Et omne ,quod mouetur, 3 
& viuit,eiit vobis in cibum:quaii olera vire- 
tia tradidi vobis omnia.*Excepto,quod car- 4 
nem cumfanguine no comedetis.^Sanguine 5 
enim animarum veftrarum requira. de ma- 
nu cuctarum beftiaru: & de manu hominis, 
de manu viri, & fratris elus requira. animam 
hominis. *Quicumq.; '' eiruderit humanum 6 
fanguidem,fundeturfanguisillLus: * ad ima- B 
gine qr.ippe Dei factus eit homo.* 'Vos aute 7 
crefcite & multiplicamini, & ingredimini 
fuper terram, & implete ea. ^Hcec quoq; di- 8 



E S I S. 7 

xit Deus ad Noe , &ad filioseius cum eo 1 
9 * Ecce ego itatuam padtum meum vobifcu , 

I o & cum femine veitro poft vos , & ad bmne 

animam viuentem, qua: eft vobifcu, tam in 
volucribus qua in iumetis,& pecudibuster- 
rce cun&is, qux egrefla funt dt arca, & vni- 

I I uerfisbeftijsterne.*"Statuam pactum meu „ rf a , s ^. 
vobifcum,& nequaquam vltrainterficietur 9- 
omnis caro aquisdiluuij,neque eritdeinceps 

1 2 diiuuium diilipans terram. * Dixitq; Deu? l 
Hoc lignum foederis , quod do inter me & 
vos,& ad omnem animam viu£tem,qua: eit 

1 3 vobifcu in generationesfempiternas : * Ar- 
cjm meum ponam in nubibus,& erit fignu 

14 fcederisinter me,& inter terram.* « Cumq; " f «' 
Cobduxero-nubibusccelum , apparebit arcus ' 

1 5 meus in nubibus : * & recordabor foederis 
mei vobifcum,& cum omni anima viuente, 
quse carnem vegetat:& no erunt vltra aqux 
diluuir^ad delendum vniuerfam carnem . 

1 6 *Eritque arcus in nubibus, & videbo illum , 
& recordabor fcederis fempiterni , quod pa- 
<5tum eit inter Deu, & omnem anima. viue- 
tem vnivterfk carnis, quae eit fuperterram . 



b.u. 



*Dixitq;Deus adNoe:Hocerit fignu fcede- 17 
ris,quod coftitui inter me, & omne carne fu- 
per terram. * Erat ergo filij Noe,qui egrefli 1 8 
funt de arca,Se, Cha,& Iapheth:porro Cha 
ipfe eft pater Chanaan . * Tres ifti fiiii funt 19 
Noe : & ab his diffeminatu eil omne genus 
hominu fuper vniuersa terra. *Cepitq;Noe 20 
vir agricola exercere terram, & platauit vi- 
neam. * Bibefq; vinum inebriatuseft,& nu- 2 1 
datus in tabernaculo fuo.*Quod cum vidif- D 
fet Cham pater Chanaan,vereda fcilicet pa- 
tris fui effe nudata, nunciauit duobus fratri- 
bus fuis foras. * At vero Se & Iapheth palliu 23 
impofuerunt humeris fuis , & incedentesre- 
trorsu,operuerunt vereda patris fui:.faciefq; 
corum auerfse erant,& patris virilia non vi- 
derunt*Euigilans autem Noe ex vino,cum 24 
didiciflet , quae facerat ei filius fuus minor , 



25 *ait: MaledidTus Chanaan,feruus feruorum 
2 5 erit fratribus fuis . * Dixitq; : Benedi(5tus Dhs. 

27 DeusSem,fitChanaan feruus eius.^Dilatet 
Deus Iapheth, & habitet in tabernaculis Se , 

28 iitque Chanaaferuuseius. ^Vixit aute Noe 
poft diluuium trecetis quinquagintaannis . 

29 .*Et impleti funt omnes dies eius nongento- 
rum quinquaginta annoru: &mortuus eft . 

C A P. X. 

1 TTAe funt generationes filioru Noe, Se, rx.i.*.*, 
A Jl JL Cha,& Iaphethmatiq; sut eis fili j poft 

2 diluuiu.*Filij Iapheth:Gomer,&Magog,& 
Madai, & Iauan , & Thubal, & Mofoch, & 

3 Thiras. *Porro filij Gomer : Afeenez,& Ri- 

4 phath,&Thogorma.*Filijaute Iaua: Elifa, 

5 & Tharfis,Cetthim,&Dodanim.*Ab his di- 
uifaefunt infulse gentiu in regionibusfuis, 
vnufquifq;fecudu lingua fua,&familias fuas 

A 4 iu 



!• Ptr.J.i, 
»7- 



8 L I 

in nationibus.fuis.Tilij autem Cha:Chus,& <5 
Mefraim,& Phuth,& Chanaan.*Filij Chus: 
Saba,& Heuila,& Sabatha,& Regma, & Sa- 7 
batacha.FilijRegma:Saba,&Dada. *Porro 8 
Chus genuit Nerod : ipfe coepit effe potes in B 
. terra, * & erat robuftus venator cora Dho . 9 
Ob hoc exiuit prouerbiu quaii Nemrod ro- 
buftus venator cora Dfi o . * Fuit aute prin- 1 o 
ripiuregnieiusBabylo,& Arach,& Achad, 
& Chalanne in terra SennaaivTie terra illa 1 1 
egrefius eft Afiur, & a^dificauit Niniuem, & 
plateas ciuitatis & Chale. * Refen quoq; in- 1 2 
ter Niniue,& Chale:ha?c eft ciuitas magna . 
* At vero Mefraim genuit Ludim , & Ana- 1 3 
mim,& Laabim,Nepthuim,*& Phetrufim, 14 
& Chafluim : de quibus egrefli funt Phili- 
fthijm,& Caphtorim. "Chanaa autegenuit 1 5 
Sidonc primogenitu fuu,Hethxu, *& Iebu- 16 
fxu,& Amorrhseu, Gergefeum, * Heu? u, & C 
Araatu,Sin32um,*& Aradiu,Samara2um,& 17 
Amathaeum:& pofthec difleminati silt po- 18 
puli Chananeorum.*Facliquefunt termini 19 
Chanaan venietibus a Sidone Geraram vf- 
que Gazam,donec ingrediaris Sodomam, & 
Gomorrham, & Adaman , & Seboim vfque 
Lefa. *Hi funt filij Cham in cognationibus, 20 
& Iinguis,& generationibus,terrifq; & geti- 
bus fuis* De Sem quoq;nati funt,patre om- 2 1 
nium filioru Heber,fratre Iapheth maiore . 
*Fili j Sem: Aelam & AfPur,& Arphauad.& 2 2 
Lud,& Ara. *Filij Aram : Vs,& Hul,& Ge* 23 
ther,& Mes»* At vero Arphaxad genuit Sa- 24 
ie, de quo ortus eft Heber. * Natiq; funt Hc- 2 5 
fcer filij duo : nomen vni-Phaieg.eo quod in D 
dieb 9 eius diuifa fit terra:& nome fratris eius 
lecta.* Qui ledtan genuitElmodad,& Sa- 26 



B E R 

7 compleant. * Veniteigitur,defcendamus,& 
B confundamus ibi lingua eoru,vt non audiat 

8 vnufquifque ▼ocem proximi fui.*Atqueita 
diuifit eos Dhs ex illo loco in vniuerfas ter- 

9 ras,& cefTauerut edificare ciuitatem. * Et id- 
circo vocatum eft nomen eius Babel,quiaibi 
confufum eft labium vniuerfae terra? ,& inde 
difperfit eos Dfis fuper faciem cunctarure- 

1 o gionum. *Ha2 funt generationes Sem: " Sem 
erat centum annorii quado genuitArpha- 

11 xad,biennio poft diluuium. v Vixitque Sem 
poftqua genuit Arphazad,quingentisannis: 

1 2 & genuit filios,& filias . * Porro Arphazad 
vixit triginta quinque annis,& genuit Sale . 

13 Vixitq; Arphaxad poftqua genuit Sale,tre- 
centis tribus annis : & genuit filios, & filias . 

14 * Sale quoque vixit triginta annis, & genuit 

1 5 Heber. *Vixitq; Sale poftqua genuft Heber, 
C quadringentis tribus annis,& genuit filios,& 
i6filias* Vixit aute Heber triginta quatuor 

1 7 annis , & genuit Phaleg . * Et vixit Heber 
poftqua genuit Phaleg,quadringetis trigin- 

1 8 ta annis:& genuit filios,& filias.* Vixit quo- 
que Phaleg triginta annis , & genuit Reu . 

19 *Vixitq; Phaleg poftqua genuit Reu,duce- 

20 tis noue annis,& genuit filios,& filias.* Vixit 
autem Reu triginta duobus annis, & genuit 

2 1 Sarug. * Vixit quoq; Reu poftquam genuit 
Sarug,ducentis feptc annis:& genuit filios,& 

2 2 filias . * Vixit vero Sarug triginta annis, & 

23 genuit Nachor. * Vixitq;Sarug,poftqua ge- 
nuit Nachor,ducetis annis.-& genuit filios,& 

24 filias. ?Vixit autem Nachor viginti nouem 

25 annis,& genuit Thare. * Vixitque Nachor 
poftqua genuit Thare,centu dece & nouem 

6 annis:& genuit filio§,& filias.* Vixitq; Tha 



II I.P*r, r. 

fr.17. 



I tir.Xk, 
19. 



kph,& Afarmoth,Iare, *& Adura,& Vaal, 27 D re feptuaginta '■■ annis, & genuit Abram & 
& Decla , * & Ebal , & Abimael, Saba , \Sc 2 8 i 2 7 Nachor,& Aran. *Ha2 funt aute generatio- 



n I. Vir.\. 



Ophh\& Heuila,& Iobab.omnes ifti fili j Ie- 29 
chn. * Et fafta eit habitatio eorum de MefTa 3 o 
pergentibus vfq; Sephar motem orietalem . 
^lfti filij Sem fecundu cognationes , & lin- 3 1 
g uas,& regiones in getibus fuis . * Hx fami • 3 2 
li3J Noe iuxta populos & nationes fuas . Ab 
his diuife funt gentes in terra poft diluuiu . 
C A P. XI. 

ERat aute terra labij vnius, & fermonum 1 
eorundem. *Ciique pi-oficifcerentur de A 
oriente, inuenenTt capum in terra Stnnaar, 2 
& habitaucrunt in eo." Dixirq;alter ad pio- 3 
ximufuui:Venite,faciamus Lteres,& coqua- 
museosigni.Habuerutq , lateres pro faxis,& 
bitumen proccemento: 1 &dixerut:Venite, 4 
fkciamui nobis ciuitatc- & turrim, cuius cul- 
men pertingat ad calu:& celcbremus nome 
noftrum,antequam,diuidamur in vniuec fas 
terras. * Defcendit auie Diis.vt videret ciui- 5 
tatem & turriin.qua edificabantfili) Adam, 
■*& dixit : Ecce, vnus eflpopu'us,& vnu la- 6 
biu omnibuii-cceperuntq; hoc facercnec de- 
fiftent iieogitationibus fuis, donec eas opere. 



nes Thare: Thare genuit Abram,Nachor,& 

28 Ara.Porro Ara genuit Lot.^Monuufq; eft 
Aran ante Thare patre fuu, in terra natiui- 

29 tatisfaa; in Vr Chaldaeoru. * Duxeruntau- 
te Abram,& Nachor vxores: nomen vxoris 
Abra,Sarai:& nome vxoris Nachor,Melcha 
filia Aran patris Melchs , & patris Iefchse . 

3 o *Erat autem Sarai fterilis, nec habebat libe- 

3 1 ros.''" " Tuiit itaq; Thare Abraa. filium fuu, 

& Lct fiiium Aran,filiu filij fui,& Sarai nu- 

rum fua,vxorem Abra filij fui, & eduxit eos 

de Vr Chalde/oru;n,vtirent in terram Cha- 

naan: veneruntq;vfque Hara,& habitauerux 

3 2 ibi . * Et fattifunt dies 1'hare ducentorum 

quinoue annorum,& mortuus eft in Haran. 

C A P XII. 

1 ' Y~\ Ixit autem Dominus ad Abram: Egre - 

A jLJ dere de terra tua,& de cognatione tua, . 

& de domo patris tui, & veni in terrarn, qua 

2 monftrabo tibi. * Faciamque te in gentem 
magnam,&benedicam tibi,& magniF.cabo 

3 nornen tuum, erifque benedicl:us ..* Benedi^ 
cam benedicentibus iiei. ; & maledicam nia- 

ledicenr 



1. 

Nehi.Cj. b.y 
Itidit. 5. a. 
6. 



•siff.7. *. 3 



8. 
/n /i8.c.i8. 

12..C2.J. 
He0 'U- b 




w 



Hluf.ll.d. 
I4.15.rf.l8 
3.6, a 2, 

4. 



IQ.c. 



ledicentibus tibi, atque » IN TE benedicetur 
vniuerfse cognatibnesterrae . *Egreffus eft 4 
itaque Abra ficut prxeeperat ei Dorninus,& 
iuit cum eo Lot: feptuaginta quinque anno- 
rum erat Abra, cuin egrederetur de Haram . 
* Tulitque Sarai vxorem fuam , & Lot filiu S 
fratrisfui,vniuerfamquefubfr.antiam, quam B 
poffederant , & animas , quas fecerat in Ha- 
ran:& egrefil funt,vt iret in terra Chanaan . 
Cumque veniffent in eam , * pertranfiuit 6 
Abrarn terram vfque ad locum Sichem, vfq; 
ad conuallem illuftrermChananaeus aute tuc 
erat in terra . * Apparuit autem Dominus 7 
Abram, & dixit ei : » Semini tuo dabo terram 
hanc . Qui aedincauit ibi altare Domino, qui 
apparuerat ei.*Et inde trafgrediens ad mon- 8 
tem T qui erat contra oriente Bethel , tetendit 
ibi tabernaculum £uum,ab occidente habens 
Bethel,& ab oriente Hai : a:dificauit quoque 
ibi altare Domino,& inuocauit nomen eius . 

* Perrexitq; Abram vadens, & vltra progre- 9 
diens ad meridiem . * Facta eft autem fames 1 o 
in terra:defcenditque Abram in Aegyptum , C 
vt peregrinaretur ibi : praaualuerat enim fa- 
mes in terra.*Cuq; propeeffet,vt ingredere- 1 1 
tur Aegyptum,dixit Sarai vxori fux : Noui, 
quod pulchra fis mulier : * & quod cu vide- 1 2 
rint te Aegypti,dicluri funt: Vxor ipffus cft : 
& interficient me, & te referuabunt . " * « X)lc 
ergo,obiecro te.quod foror mea fis:vt benellt 
mihi propter te , & viuat anima mea ob gra- 
tia tui. " Cuitaqungreffuseffet Abra Aegy- 14 
ptum,viderunt Aegyptij muliere, quod eiTet 
pulchra nimis . * Et nunciauerunt principes 1 5 
JPharaoni, & laudauerunt eam apud illum : 
&fublataeftmulicrin domum Pharaonis. 

* Abram vero bene vfi funt propter illam : 16 
Fueruntque ei oues,& boues,& aftni, & ferui, D 
&£amulse, & afina^&cameli . * Flagellauit 17 
autem DoiTiinus Pharaonem plagis maxi- 
fliis, &domum eius propter Saraivxorem 

.m . *Vocauitque Pharao Abram,& di- 18 



xit ei : Quidnam eft hoc , quodfecifti mihi ?* 
quare non indkafti, quod vxortua effet? 

10 * Quam ob caufam dixifti effc fororem 
tuam, vt tollerem eam mihi in vxorem ? 
Nunc igitur ecce coniux tua , accipe eam, &" 

20 vade . * Praxepitque Pharao fuper Abram 
viris: & deduxerunt eum ,& vxorcmillius, 
& omnia quaehabebat. 

C A P. XIII. 

1 j\ ScenditergoAbramdeAegypto,ipfc, 
A JTjL & vxor eius, & omnia quas habebat,& 

2 Lot cum eo ad auftralem plaga . * Erat autd 
diues valde inpoffeTioneauri, &argenti. 

3 * Reuerfufque eft per iter,quo venerat,a me - 
redie in Bethel vfque ad locum vbi priusrt- 

4 xerat tabernaculum inter Betiiel & Hai : *in 
Ioco altaris, " quod fccerat prius,& inuocauit 

5 ibi nome Domini . *Sed & Lot, qui cratcurn. 
Abram.fuerunt greges ouium,& armenta,& 

6 tabernacula. *Necpoterateoscapere terra, 
B vt habitarent fimul: " erat quippe fubftantia 

eorii multa,& nequibat habitarecomuniter . 

7 * Vnde & faila eft rixa inter paftores gregu 
Abram,& Lot.Eo autem tempore Chanan?- 

8 us,& Pherezeus habitabantin terra illa.*Di~ 
xit ergo Abram ad Lot : Ne qurefo fit iurgiu 
inter me, & te , & inter paftores meos, & pa- 

9 ftorestuos:fratresenimfumus. *Eccevni- 
uerfa terra cora te eft : recede a me , obfecro: 
fiad finiilram ieris, ego dexteram tenebo : 
fi tu dexteram elegeris , ego ad finiitram 

1 o pergam . * Eleuatis itaque Lot ocuiis , vidit 
omnem circa regione Iordanis, quae vniuerfa 
iri-igabatur antequam fubuerteret Dominus 
Sodomam , & Comorrham , iicut paradifus 

C Domini , & ficut ^€gyptus venientibus in- 

1 1 Segor . * Elegitque fibi Lot regionem circa 
Iordanem , & receftit ab Oriente : diuiiique 

1 2 funt alterutm a fratre fuo . * Abram -habita- 
uit in terraChanaa: Lot vero moratus cft in 
oppidis , quae erant circa lordane , & habita- 

1 5 uit in Sodomis . * Homines autem Sodomkcc 

peffinu 



11 Sfy.ii.t*. 
r. 



7. 




■^mJK^^S^ 



wmmem 

§INL 

eiip 







2 6 «.4, 
4- 



peflimi erant , & peccatores coram Domino 
nlmis.*Dixitq; Dominus ad Abram,poftqua 14 
diuifus eft ab eo Lot:" Leua oculos tuos & vi- 
i r, de a lcco, in quo nunc es,ad aquilone, & me- 
ridie,ad orientem,& occidente.*Omnem ter- 1 5 
ram,qua confpicis,tibi dabo,& femini tuo vf- 
que in fempiternum. * Faciamq;femen tuum 16 
ficut puluerem terrse : fi quis poteft hominu D 
numerare puluerem terne, femen quoq; tuu 
numerare poterit . * Surge , & perambula 1 7 
terram in longitudine , & in latitudine fua : 
quia tibi daturus fum eam . * Mouens igitur 1 8 
tabernaculum fuum Abram , venit& habi- 
tauit iuxta conuallem Mambre , quas elt in 
Hebron : ? dificauitque ibi altare Domino . 
C A P. XIIII. 

FAtftu eft aute in illo tepore,vt Amraphel 1 
rex Sennaar,& Arioch rex P5ti,& Cho- A 
dorlahomor rex Elamitarum, & Thadal rex 
Gentiu * inirent bellu cotra Bara rege Sodo- 2 
moru,& cotra Berfa rege Gomorrhze,& con- 
tra Sennaab rege Adamce, & contra Semeber 
rege Seboin,cotraq; rege Balse, ipfa eft Segor. 
* Omnes hi conuenerunt in valle Silueftrem, 2 
qua= nuc eft mare falis. *Duodecim enim an- 4 
nis feruierant Chodorlahomor, & tertiodeci- 
moannoreceflerutabeo. * Igitur quartode- 5 
cimo anno venit Chodorlahomor , & reges , 
qui erat cu eo: percufferuntque Raphaim in 
Aftarothcarnaim, & Zuzim cu eis, & Emim 
in Saue Cariaihaim,* & Chorreos in motibus 6 
Seir,vfq; ad Capeftria Pharan, quaj eft in fo- 
litudine. + Reuerfiq; funt,& venerunt ad fon- 7 
te Mifphat,ipfa eft Cades:& percufferut om- 
ne regione Amalecitarii,& Amorrheoru,qui 
habitabat in Afafonthamar. * Et egrefli funt 8 
rex Sodomorum , & rex Gomorrhx , rexque 
Adama:, & rex Seboim , necnon & rex Balx, B 
qua? eft Segor ; & direxerunt acie cotra eos ia 
valleSilueftri: * fcilicet aduerfus Chodorla - 9 
homor rege Elamitaru,& Thadal rege Gen- 
du.,& Amraphe 1 rege Sennaar , & Arioch re- 



10 



ge Ponti : quatuor reges aduerfus quinque .. 
1 * Vallis aute Silueftris habebat puttos mul- 
tos bituminis . Itaq; rex Sodomorum, & Go- 
morrhse terga verterunt,ceciderutque ibi: & 

1 1 qui remanferant,fugerut ad montem.* Tu- 
C lerunt autem omne fubftantiam Sodomoru, 

Gomorrhae , & vniuerfa , que ad cibum per- 

1 2 tinent,& abierunt : *necno & Lot,& fubfta- 
tia eius, filiu fratris Abram , qui habitabat in 

13 Sodomis.^Et ecce vnus,qui euaferat,nuncia- 
uit Abrarn Hebrao,qui habitabat in conual- 
le Mambre Amorrhad fratris Efchol , & fra- 
tris Aner:hi enim pepigerant £q dus cu Abra . 

14 * Quod cum audiffet Abram , captum vide- 
licet Lot fratrem fuum,numerauit expeditos 
vernaculos fuos trecentos decem,& oclo : & 

1 5 perfecutus eft vfq; Dan. * Et diuifis focijs,ir- 
ruit fuper eos nocle : percuflitque eos,& per- 
fecutus eft vos vfq; Hoba , quas eft ad laeuam 

16 Damafci. *Reduxitq; omnem fubftantiam , 
&Lot fratrem fuumcum fubftantiaillius, 

1 7 mulieres quoque & populum. * Egreflus eft 
autc rex Sodomorum in occurfum eius,poft- 
quam reuerfuseft a cede Chodorlahomor,& 
regii,qui cum eo erant, in valle Saue,quae eft , 

1 8 vallis regisv*" At vero Melchifedech rex Sa- " Hib - 7« * 
Dlem,proftrenspanem,&vinum, eratenim *' 

19 Sacerdos Dei altiflimi , * benedixit ei, & ait : 
Benediclus Abram Deo excelfo , qui creauit 

20 coe lum,&terra : * & benediclus Deusexcel- 
fus , quo protegente , hoftes in manibus tuis 

2 1 funt.Et dedit ei decimas ex omnibus. "< Dixit 
autem rex Sodomorum ad Abram : Da mihi 

22 animas,cetera tolle tibi . * qui refpondit ei : 
Leuomanum meam ad Dominum Deum 

23 exceifum poffefforem coe!i,& terravquod a 
filio fubtegminis vfque ad corrigiam calig^, 
nonaccipiamexomnibusquae tuafunt, ne 

24 dicas:Ego ditaui Abram : * exceptis his,qua» 
comederunt iuuenes „ &partibus virorum, 
qui venerunt mecum,Aner,Efchol,& Mam- 
bre; ifti accipiam partes fuas . 

CAP 




li Ro. 4, 

13. 

ii R0.4.* 



II Ur. 5 4. 
18. 



n ^ttt 7. 



Hlsitaque tranfanctis, fadtus eft fermo 1 
Domini ad Abram per vifionem di- A 
cens: Noli timere Abram,ego protector tuus 
fum,& merces tua magna nimis . * Dixitque 2 
Abra:Dfie Deus,quid dabis mihtego vadam 
abfque liberis : & filius procuratoris domus 
meseiftse Damafcus Eliezer. *Addiditque 3 
AbranrMihi autem no dedifti femen.-& ecce 
vernaculus meus,heres meus erit.*Statimque 4 
fermo Domini fa&us eft ad eum,dicens:Non 
erit hic heres tuus: fed qui egredietur de vte- B 
rotuo,ipfumhabebisheredem. *Eduxitque 5 
eum foras , & ait illi « fufcipe ccelum, & nu- 
mera ftellas , fi potes . Et dixit ei : Sic erit fe- 
men tuum * •> Credidit Abram Deo,& repu- 6 
tatum eft illi ad iuftitiam . * Dixitquead 7 
cum:Ego Dominus,qui eduxi te de Vr Chal- 
dseorum vt darem tibi terram iftam , & pof- 
fldereseam.*Atilleait: Domine Deus,vnde 8 
fcire poftum,quod poffeflurus fim eam ? * Et 9 
refpo nc k ns Dominus : Summe, inquit, mih i 
vaccam triennem, & capram trima , & arie- 
tem annorum trium , turturem quoque , & 
columbam. *Qui tollens vniuerfa hsec, " di- 10 
uifit ea per medium,& vtrafque partes con- 
tra fe altrinfecus pofuit : aues autem non di- 
uifit . * Defcenderuntque volucresfuper ca- 1 1 
dauera,& abigebat eas Abram.* Cumque fol 1 2 
occuberet,fopor irruit fuper Abram , & hor- C 
ror magnus & tenebrofus inuafit eum. *Di - 1 5 
ctumque eft ad eum : Scito prscnofcens quod 
, „peregrinumfuturufitfementuum in ter- 
ra non fua,& fubijcient eosferuituti , & affli- 
gent quadringentis annis . * Verumtamen 4 
gentem ,cui feruiturifunt,egoiudicabo :8c 
poft hsec egredietur cum magna fubftantia . 
'Tu autem ibis ad patres tuos in pace,fepul- 1 5 
tus in fenedtute bona . * Generatione au- 16 
temquartareuertenturhuc: necdumenim D 
completse funt iniquitates Amorrha-orum 
vfqueadprafensternpus. * Cum ergo oc- 17 



IGitur Sarai,vxor Abram,non genuerat li- 
beros: fed habesancillam Aegyptiam no- 



cubuiffet fol , fa&a eft caligo tenebrofa, & 
apparuit clibanus fumans , & lampas ignis 

iStranfiensinterdiuifionesillas . *In illodie 
«pepigitDominusfcedus cum Abram, di- s r 
cens : Semini tuo dabo terram hanc a fluuio " .i" 3 . j. , . v 
Aegypti vfq; ad fluuium magnum Euphra- 'i«f *-6.*.*. 

ipten, * Cinseos,&Cenezeos, Cedmonscos, De " t ^- i - 

20 * & Hethseos, & Pherezseos, Raphaim quo- tJ. 9 .f.26. 

21 que, *&Amorrhseos , &Chanana:os, & i.««g.V«*. 
Gergefseos , & Iebufseos . l0 - 

C A P. XVI. 

1 

A. 

mine Agar,*dixit maritofuo:EccV,conclufit 
me Dominus,ne parerem:ingredere ad ancil- 
lam meam , fl forte faltem ex illa fufcipiam 
filios.Cumq;ille acquiefceret deprecati,*tulit 
Agar Aegyptiam ancillam fuam poft annos 
decem quam habitare coeperant in terra 
Chanaan : & dedit cam viro fuo vxorem . 
* Qui ingrefTus eft ad eam. At illa concepifle 

B fe videns,defpexitdominamfuam. * Dixitq; 

5 Sarai ad Abram : Inique agis contra me : ego 
dedi ancilla mea in finum tuu , quse videns , 
qu6d conceperit defpedtui me habet . iudicet 

6 Dominusinterme, &te. * Cui refpondens 
Abram : Ecce,ait,ancilla tua in manu tua eft, 
vtere ea , vt libet . Affligente igitur eam Sa- 

7 raj, fugam inijt . * Ciimqueinuenifleteam 
angelusDominiiuxtafantem aquse in foli- 

8 tudine, qui eft in via Sur in deferto , * L dixit 
adillam: AgarancillaSaraivnde venls? & 
quo vadis ? quse refpondit : A facie Sarai do- 

9 minsemeseegofugio. * Dixitque ei angelus 
C Domini : Reuertere ad dominam tuam , & 
lohumiliare fub manu illius. * Et rurfum: 

Multiplicans , inquit , multiplicabo femen 
tuum,& non numerabitur prse multitudine. 

11 * Acdeinceps: Ecce, ait,concepiiti,& paries 
filium,vocabifque nome eius Ifmael,eo quod 

12 audierit Dominus afflidtionem tuam. * H'c 
erit ferus homo: manus cius contra omncs, 

I & ma- 



&4. 



n L I B E R 

& rnanus omnium contra eum ; & e regione uit puteum illum,Puteum viuentis,& viden- 
vniuerforum fratrum fuorum figet taber- 1 5 tis me . Ipfe elt inter Cades,& Barad. * Pepe- 
nacula . * Vocauit autem Agar nomen Do- 1 3 ritque Agar Abrse filium : qui vocauit no - 
mini qui loquebatur ad eain : Tu Deus , qui D 16 men eius Ifmael . * Octoginta , Sc fex anno- 
vidifti me . Dixit enim : Profedo hic vidit rum erat Abram , quando peperit ei Agar* 

poftcriora videntis me. * Propterea appella- 1 4 Ifmaelem . 

5»l , 



rE~cc.^,c. 

7.0. 

7?'». 4. c." 

47. 




Utt.-J.a. l 



1 1. 



C A P. XVII. 

POftquam vero nonaginta,& nouem an- 1 
norum effe ceperat , apparuit ei Domi- A 
nus : dixitque ad eum : Ego Deus omnipo- 
tens : ambula coram me , & efto perfedus . 

* Ponamque fcedus meum inter me , & te , & 2 
multiplicabo te vehementer nimis . * Cecidit 3 
Abram pronus in faciem.*Dixitque ei Deus: 4 
Ego fum , & padum meum tecum , « erif- 
qucpatermultarumgentium. ¥ Necvitra 5 
vocabitur nomen tuurn Abram: fed appella- 
beris Abraham: quia patrem muitarum gen- 
tium conftitui te . * Faciamque te crefcere 6 
vehementiflime , Sc ponam te in gentibus , 
regefque ex te egredientur . * Et ftatuam 7 
padum meum inter me, Sc te, & inter femen 
tuum poftte in generationibus fuis federe 
fempiierno : vt fim Deus tuus , & feminis tui 
poftte. * Dabcque tibi, &femini tuo ter- 8 
ram peregrinationis tuas , omnem terram B 
Chanaan in pofTefiionem ajternam , eroque 
Dcuseorum.*DixititerumDeus adAbra- 9 

am : " Et tu ergo cuftodies padum meum, 
& femen tuum poft te in generationibus fuis. 

* Hoc eft padum meum , quod obferuabitis 1 o 
inter me, & vos, Sc femen tuum poft te : Cir- 
cumcidetur ex vobisomne mafculinum: *& 1 1 
circumcidetiscarnem praeputij veftri , vt fic 
"in fignumfederis inter me & vos . *In- 12 
fans cdo dierum circumcidctur in vobis , 
omne mafculinum in generationibus veftris: 
tamvernaculus, quam emptitius circumci- 
detur , & quicunque non fuerit de iiirpe ve- 
ftra: * eritque padum meumin carneve-i? 
flra in fedus asternum . * Mafculus, cuiusi^ 
preputij caro circumcifa non ruetit, dele- 



bitur anima illa de populo fuo: quia padum 

1 , meum irritum fecit. *Dixit quoque Deus ad 

C Abraham : Sarai vxorem tuam non voca- 

1 6 bis Sarai , fed Saram . * Et benedicam ei , & 

ex illa dabo tibi filium cui benedidurus fum, 

eritque in nationes , & reges populorum 

i7orientur ex eo. *Cecidit Abraham infa- 

ciem fuam , & rifit , dicensincorde fuo : 

Putafne centenario nafcetur filius? &Sara 

1 8 nonagenaria pariet - * Dixitque ad Deum : 

19 Vtinam Ifmael viuat coram te . * Et ait f . , fi ,, 
Deusad Abraham: « Sara vxor tua pariet zr!\,-'.i % ' 
tibi filium , vocabifque nornen eius IfaaC , & 
conftituam padum meum illi in fcedus fem- 

20 piternum , & femini eius poft eum . * Super 
Ifmael quoque exaudiui te . ecce, benedi- 
cam ei , & augebo, Sc multiplicabo eum val- 
de : duodecim duces generabit , & faciam 

2 1 illum in gentem magnam . * Padum vero 
D meum f tatuam ad Ifaac , quem pariet tibi 
2 2 Saratempore ifto in anno altero. * Cumque 

finitus eflet fermo loquentis cum eo, afcendit 

23 Dsusab Abraham. ^Tulit autcm Abraham 
Ifmael fiiium fuum , & omnes vernaculos 
domusfux : vniuerfofque quosemerat, cun- 
dosmares exomnibusviris domus fuae, Sc 
circumciditcarnemprxputi) eorum ftatim 

24 in ipfa die.ficut praxeperat ei Deus. * Abra- 
ham nonaginta Sc nouem erat annorum 
quando circumcidit carnem prseputij fui . 

25 * Etlfmael filius tredecim annos impleue- 
2<5rattempore circumcifionis fua:. * Eadem 

die circnmcifus eft Abraham & Ifmael fi- 
2 7 lius eius . * Et omncs viri domus illius , tam 
ven :aculi , quam emptitij, & alienigen x pa- 
riterctralmcill funt . 

C A V. 




i3 



C A P. XVIII. 

APparuitautemeiDominusinconual- i 
le Mambre fedenti in oftio tabernacu- A 
lifuiinipfoferuorediei. * Cumq; eleuaffet 2 
oculos , apparuerunt ei tres viri ftantes pro- 
pe eum:quos ciim vidiffet,cucurrit in occur- 
fum eorum de oftio tabernaculi, & adorauit 
in terram . * Et dixit: Domine^i inueni gra- 3 
liam in oculis tuis,ne tranfeas feruum tuum : 
*fedafferampauxillumaqua2,&lauatepe- 4 
des veftros , & requiefcite fub arbore . * Po- 5 
namquebuccellam panis , & confortate cor 
veftrum,pofteatranfibitis : idcirco enim de- 
clinaftis ad feruum veftrum . Qui dixerunt : 
Facvtlocutuses. * Feftinauit Abraham in 6 
tabernaculum adSaram,dixitqueei: Accele- 
ra,tria fata fimilae commifce , & fac fubcine- 
ricios panes. *Ipfe verd ad armentum cucur- 7 
rit, &tulitinde vitulum tenerrimum, & 
optimum,deditque puero : qui feftinauit, & 
coxit illum. * Tulit quoque butyrum,& lac, 8 
& vitulum quem coxerat , & pofuit coram 
eis: ipfe vero ftabat iuxta eos fubarbore. 

* Cumque comedifient , dixerunt adeum: 9 
Vbi eftSaravxortua? illerefpondit : Ecce 
in tabernaculo eft. * Cui dixit: "Reuer- 10 
tensveniam adtetempore ifto, vitacomi- 
te, &habebitfilium Sara vxor tua. Quo 

• audito , Sara rifit poft oftium tabernaculi . 

* Erantautem arnbo fenes , proueclaeque 1 1 
a^tatis , & defierant Saras fieri muliebria . 

* Quse rifit occulte,dicens : Poftquam con- 1 2 
fenui , & dominus meus vetulus eft , volu- 
ptati operam dabo ? * Dixitautem Domi-13 
nus ad Abraham : Quare rifit Sara , dicens : 
Num vere pariturafum anus ? * Numquid 14 
Deo quidquam eft diflicile ? iuxta codicrum 
reuertar ad te hoc eodem tempore , vita co- 
mite,& habebit Sara filium. * Negauit Sara, 1 5 
dicens.Non rifi:timore perterrita . Dominus 
autem.-Non eft,inquit,ita:fed rififti . * Qim 16 
ergo fwrrexifTentinde.vin,clirexeruntoculos 



cotra Sodomam : & Abraham fimul gradie- 
17 batur,deducens eos . * Dixitque Dominus . 

Num celare potero Abraham quas gefturus 
i8fum:* cumfuturusfitingentemmagnam, . - 

ac robuftiffimam , & BENEDICEND^ Jjf^Z 

19 fint in illo omnes nationes terras ? * Scio 17. 
Cenim quod precepturus fit fili js fuis , &do- 

mui fuas poft fe vt cuftodiant viam Domini, 
& faciant iudicium,& iuftitiam : vt adducat 
Dominus propter Abraham omnia, quae lo- 

20 cutus eft ad eum . * Dixit itaque Dominus : 
ClamorSodomorum, & Gomorrhaj multi- 
plicatus eft , & peccatum eorum aggrauatu 

21 eft nimis . * Defcendam,& videbo vtru cla- 
morem qui venit ad me , opere copleuerint : 

2 2an non eft ita,vt fciam. *Conuertemtque fe 
inde, & abierunt Sodomam : Abraham vero 

,23 adhuc ftabat cora Domino . * Et appropin- 
quans ait: Numquid perdes iuftum cum im- 

24pio? ^Sifuerintquinquagintaiufti inciui- 
tate , peribunt fimul ? & non parces loco illi 
propter quinquaginta iuftos,fi fuerint m eo ? 

25* Abfit a te , vt rem hac facias,& occidas iu- 
ftum cum impio,fiatque iuftus ficut impius y 
non eft hoc tuu:qui iudicas omnem terram , 

26 nequaquam facies iudicium hoc. *Dixitque 
Dominus ad eu : Si inuenero Sodomis quin- 
quagima iuftos in medio ciuitatis , dimittanv 

27 omni loco propter eos. * Refpondenfque 
D Abraha,ait: Quia femel coepi loquar ad Do- 

minum meum , ciim fim puluis , & cinis . 

28 *Quidfi minus quinquaginta iuftisquin- 
que fuerint ? delebis , propter quadraginta 
quinque,vniuerfam vrbem? Et ait : Non de- 
lebo , fi inuenero ibi quadraginta quinque . 

29 * Rurfumq; locutus eft ad eum : Sin autem 
quadraginta ibi inuenti fuerint , quid facies ? 
Ait: Nonpercutiampropter quadraginta. 

30 * Ne quxfo,inquit,indigneris Domine,fi lo- 
quar:Quid fi ibiinuentifuerint triginta 5 Re- 
fpondit:Non faciam,fi inuenero ibi triginta . 

3 1 * Quia. femeljait cfpiJoquar ad Dhm m§u • 

Quid 



14 L I B E R 

Quid fibi inuenti fuerint viginti ? Ait : Non 1 1 8 fimul pereas . *Dixitque Lot ad eos : Qusefo 
interficiam pjroptee viginti . * Obfecro , in- 3 2! ip Domine mi,*quia inuenit feruus tuus gratia 



Htb, lj. rt , 



II T,P«f, l. 



ii Sap.ig.e. 



«< Saf.10 a 



quit, ne irafcaris Domine , filoquaradhuc 
femel: Quid fi inuentifuerint ibi decem ? Et 
dixit: Non delebo propter decem.* Abijtque 3 3 
Dominus,poftquam ceffauit loqui ad Abra- 
ham : & ille reuerfus ef t in locum fuum . 
C A P. XIX. 

VEnerutqueduo AngeliSodomamve- 1 
fpere, & fedente Lot in foribus ciuita- A 
tis . Qui ciim vidiffet eos,furrexit,& iuit ob- 
uiam eis:adorauitque pronus in terram , * & 2 
dixit : Obfecro,domini,decIinate in domum 
pueri veftri , & manete ibi : lauate pedes ve- 
itros,& mane proficifceminiin viam veftra. 
Qui dixerunt : Minime,fed in platea mane- 
bimus . *C6pulit illos oppido,vt diuertererrt 3 
ad eum:ingrefiifque domu illius fecit conui- 
i;ium,& coxit azyma:& comederunt.* Prius 4 
autem quam irent cubitu , virrciuitatis val- 
lauerunt domumapuero vfquead fenem, 
omnis populus fimul. * Vocaueruntque Lot, 5 
& dixerunt ei : Vbi funt viri qui introierunt 
ad te nocte ? educ illos huc, vt cognofcamus 
eos.*Egreflus ad eos Lot,poft tergum occlu- 6 
dens oftium,ait : * Nolite,quad"o,fratres mei , 7 
nolite malum hoc facere.*Habeo duas filias , 8 
quse necdum cognouerunt virum: educa eas B 
ad vos , & abutimini eis iicut vobis placue- 
rit, dummodovirisiftisnihil mali faciatis, 
quia ingreili funt fub vmbra culminis mei . 

* At illi dixerunt:Recede illuc.Et rurfus: In- 9 
grefius es,inquiunt, vt aduena ; numquid vt 
iudices ? te ergo ipfum magis quam hos affli- 
gemus. " Vimquefaciebant Lot vehementif- 
iimeiamque prope erat,vt eflringeret fores . 

* Et ecce miferunt manu viri, & introduxe- 1 c 
mnt ad fe Lot,clauferutque oftium: *& eos, 1 1 
qui foris erant , " percufferunt cq citate a mi- 
nimo vfque ad maximum , ita vt oftium in- 
uenire non poflent. *Dixerunt aute ad Lot: 1 2 
Habes hic quempiam tuorum ? generum,aut C 
fi Iios , aut filias, omnes, qui tui funt,educ de 
vrbe hac. * delebimus enim locum iftum, eo 1 ; 
quod increuerit clamor eorum cora. Domi- 
na,qui miiit nos, vt perdamus illos. * Egref- i^ 
f^s itaque Lot , locutuseftad generosfuos, 
qui accepturi erant filias eius,& dixit: Surgi- 
te,egredimini de loco ifto : quia ddebit Do- 
minus ciuitatem hanc . Et vifus eft eis quafi 
ludensloqui.*Cumque effetmane,cogebant 1 5 
eumAngeli, dicentes: Surge,tollevxorem 
tua,& duas filias quas habes : ne & tu pariter 
pcreasin fcelere ciuitatis.*Diflimulante illo, 16 
apprehenderunt manum eius, &manum L 
vxoris,ac duarum filiaru eius , eo quod par- 
ceret Dominus illi. * » Eduxerutque eum,& 1 7 
pofuerunt extra ciuitatem:ibique locuti funt 
ad eum dicentes : Salua animam tuam : noli 
refpicere pof t tergum , nec ftes in omni circa 
rcgione&d in mon;e faluum te fac , ne & tu 



n Snp. 
a.6. 



IO. 






coram te , & magnificafti mifericordiam tua 
quam fecifti mearm, vt faluaresanima mea, 
nec poffum in monte faluari, ne forte appre- 

20 hendat me malum, & moriar : * Eft ciuitas 
hacc iuxta,ad quam poflum fugere,parua,& 
faluabor in ea:numquid non modica eft , & 

2 1 viuet anima mea 5 * Dixitque ad eum : Ecce 
E etiam in hoc fufcepi preces tuas, vt non fub- 

2 uertam vrbem pro qua locutus es . * " Fefti- 
na, & faluare ibi:quia no poterofacere quid- 
quam donec ingrediaris illuc . Idcirco voca- 

23 tum eft nomen vrbis illius Segor.*Sol egref- 
fus eft fuper terram , & Lot ingreflus eft Se - 

24gor. *"IgiturDominuspluitfuperSodoma ,iDeu - *»• 
& Gomorrham fulphur , & ignem a Domi- *£ 5 * dm 

25nodecdo:*&fubuertitciuitateshas,&om- i 9 \ Z ' 
nem circa regionem , vniuerfos habitatores ^soj.40. 

26 vrbium,& cun&a terrse virentia . * n Refpi- £ ^ c ' l6, * 
cienfq; vxor eius poft fe, verfa eft in f tatuam o/.i i.e. su 

27 falis . * Abraham autem confurgens mane , <Am°* <»• d - 
28vbifteteratpriiis cum Domino, ^intuitus ^; . 

eftSodomam,&Gomorrham,&vniuerfam 19 ^' ' 
terram regionisillius : viditque afcendetefa- i<--i t. c 7. 

29 uillam de terra,quafi fornacisfumum. *Cu "^" Cl 7-S' 
F enim fubuerteret Deus ciuitates regionis il- " 

lius,recordatus Abrah?,liberauit Lot dc fub- 

30 uerfione vrbium in quibus habitauerat '. 
* Afceditque Lot de Segor, & manfit in mo - 
te , duse quoque filix eius cum eo ( timuerat 
enim manere in Segor)& manfit in fpelunca 

3 1 ipfe, & duse filix eius cu eo. * Dixitq; maior 
ad minorem: Pater nofter fenex eft,& nullus 
virorum remanfit in terra,qui poflit ingredi 

3 2 ad nosiuxta morem vniuerf? terraz. * Veni, 
inebriemus eiim vino,dormiamufq; cum eo , 

33 vi feruare poflimus ex patre noftro femen . 
" Dederunt itaque patri fuo bibere vinum 
nocte illa:Et ingrefTa eft maior,dormiuitque 
cum patre : at ille non fenfit,nec quando ac- 

34 cubuit filia , nec quando furrexit . * Altera 
G quoque die dixit maiof ad minorem : Ecce 

dormiui heri cum patre meo,demus ei bibere 
vinum etia. hac no&e, & dormies cum eo, vt 

3 5 faluemus femen de patre noftro. * Dederunt 
etiam & illa noclr, patri fuo bibere vinum , 
ingreflaq; minor filia,dormiuit cum eo : & ne 
tunc quidcm fenfit.quando concubuerit,vel 

5 6 quando illa furrexerit . * Conceperunt ergo 

5 7 duie. filia: Lot de patre fuo.*Peperitq; maior 
fiiium, & vocauit nomen eius Moab , ipfe eft 
pater Moabitarum vfque in praefente cliem . 

^ 8 * Minor quoque peperit filium , & vocauit. 
nomen eius Ammonid eft.filius populi mei ; 
ipfe eft pater Ammonitarum vfquc hodie . 
C A P. X X. 



P 



Rofeitus inde Abraham in terra auftra- 
lem, habitauit inter Cades,& Sur : & pe- 
peregrinatus eft in Geraris. * Dixitq; de Sara 
vxore fua,Soror mea eft . Mifit ergo Abime- 

lech 



G E N 

lech rex Cerar£,& tulit eam . * Venit autem 3 
DeusadAbimelechper fomnum no<5te, & 
ait illi : En morieris propter mulierem,quam 
tuliftbhabet enim virum . * Abimelech vero 4 
non tetigerat eam,& ait: Domine, num gen- 
tem ignorantem,& iufta. interficies ? * None 5 
ipfe dixit mihi.Soror mea eft: & ipfa ait.Era- 
termeuseft? infimplicitatecordis mei, & 
munditia manuil mearum feci hoc.*Dixitq; 6 
ad eum Deus: Et ego fcio quod llmplici cor- 
de feceris : & ideo cuftodiui te,ne peccares in 
me, & non dimifi vt tangeres eam . * Nunc 7 
ergo redde viro fuo vxorem , quia propheta 
eft : & orabit pro te, & viues:fi aute nolueris 
reddere,fcito,quod morte morieris tu,& om- 
nia,quse tua funt.^Statimq; de nocte confur- 8 
gens Abimelech,vocauit omnes femosfuos : 
Sc locutus eft vniuerfa verba hjec in auribus 
eorum,timueruntq; omnes viri valde. * Vo- 9 
cauit autem Abimelech etiam Abraham , &- G 
dixit ei: Quid fecifti nobis ? quid peccauimus 
in te, quia induxifti fuper me,& fuper regnu 
meum peccatum grande ? quse non debuifti 
facere,feciftinobis. * Rurfumq; expoftulans,io 



Sup.x: 



£ S 1 S. 15 

1 1 ait: Qujd vidifti, vt hoc faceres 5 *Refpondit 
Abraham:Cogitaui mecum.dicens: Forfitau 
non eft timor Dei in loco ifto: & interficien: 

1 2 me propter vxorem meam : *alias autem & 
" vere foror mea eft,filia patris mei,& non fi- 

1 3 lia matris meae,& duxi eam in vxore. * Pof t- /«/". 1 1.««/>. 
quam autem eduxit me Deusde domopa- 2 3- 
tris mei,dixi ad eam: Hanc mifericordiam fa- 
cies mecum: In omni loco,ad quem ingredie- 
i^murdices quod frater tuus fim.*Tulit igitur 
D Abimelech oues,& boues, & feruos, & ancii- 
las,& dedit Abraham:reddidiique illi Saram 

1 5 vxorem fuam, * & ait:Terra cora vobis eft , 

16 vbicumque tibi placuerit habita. ^ara.' au- 
tem dixit : Ecce mille argenteos dedi fratri 
tuo , hoc erit tibi in velmen oculorum ad 
omnes , qui tecum funt, & quocumque per- 

17 rexeris:mementoque te depreheruam.*Qra~ 
te autem Abraham , fanauit Deus Abime- 
lech&vxorem,ancillafqueeius, &pepere- 

1 8 runt : * concluferat enim Dominus omnem 
vuluam domus Abimelech propter Saram 
vxorem Abrah? . 




uSupiJ.e- 
19. 8.4. lO- 
11 G«/. 4. c. 

2-?- 

Hib.\l.cAp. 
10. 
Mar.i a. l. 



C A P. XXI. 

VlfitauitautemDominusSaram ilcut" r 
promiferat: & impleuit , quse locutusA 
cit. *Concepitque & " peperit filium in fene- 2 
dute fua , tempore quo prxdixerat ei Deus . 
* Vocauitque Abraham nomen filij fui,que , 3 
genuit ei Sara , Ifaac : + & circumcidit eum 4 
octauo die. ficut » praeceperat ei Deus, * cum 5 
centum efi et annorum.-hac quippe etate pa- 
tris, natus eft Ifaac . + Dixitq; Sara:Rifum fe- 6 
cit mihi Deus : quicumque audierit, corride- 
bit mihi . * Rurfumq; ait : Quis auditurus 7 
crederet Abraham, quod Sara lactaret filiu , 
quem peperit ei iam feni ? * Creuit igitur 8 
puer , & ablactatus eft: fecitq; Abraha. gran- 
d: conuiuium in die ablactationis eius: *Cu- o 
que vidifiet Sara filium Agar Aegyptix lu- 
d;memcumIfaacfiliofuo, dixit ad Abra- 



10 ham. * " Eijce ancillam hanc,& filium eius : 
nonenimerit ha?res filiusancillaecum filio 

1 1 meo Ifaac f Dure accepit hoc Abraham pro 

1 2 filio fuo . * Cui dixit Deus : non tibi videa- 
B tur afperum fuper puero , & fuper ancilla 

tua:omnia qus dixerit tibi Sara,audi vocem 
eius : quia " in Ifaac vocabitur tibi femen . 

13 *Sed&filiumancillxfaciam in gentema- 

1 4 gnam,quia feme tuum eft . * Surrexit itaquc 
Abraham mane,& tollens panem ,& vtrem 
aquae, impofuit fcapulse eius, tradiditq; pue- 
rum,& dimifit eam. Qus ciim abijftet, erra- 

1 5 bat in folitudine Berfabee. * Ciimq; cofum- 
pta efifet aqua in vtre, abiecit puerum fubter 

1 6 vnam arborum,quse ibi erant. * Et abi jt , fe- 
ditq; e regione procul quantum poteft arcus 
iacere.dixit enim : Non videbo morientem 
puerum : & fedens contra , leuauit vocem 

fuam, 



tiGat. 4. ti. 
10. 



// Ro 9.4.7. 
Htb, \i,d. 



1(5 L I B 

fuam,& fleuit. * Exaudiuit autem Deus vo- 1 7 
ce pueri:vocauitq; Angelus Dei Agar de c«j- 
lo,dicens.-Quid agis Agar? noli tim ere: xau- 
diuit enim Deus vocem pueri de loco in quo 
eft. " Surge tolle puerum, 8c tene manixm il- 1 8 
lius : quia in gentem magnam faciam eum . C 
* Aperuitq; oculos eius Deus : qure vides pu- 19 
teu aqusE, abijt,& impleuit vtrc*,deditq; pue- 
ro bibere. * Et fuit cum eo:qui creuit,<& mo- 20 
ratus eft in folitudine , fadufq; eft iuuenis fa- 
gittarius.* Habitauitque in deferto Pharan , 2 1 
& accepit 1111 mater fuavxorem de Terra 
Aegypti. * Eode tepore dixit Abimelech, & 2 2 
Phicol princeps exercitus eius ad Abraham : 
Deus tecum eft in vniuerfls quas agis. ? Iura 23 
ergo per Deum , ne noceas mihi , & pofteris 
meis,itirpiq; meae : Csd iuxta mifericordiam , 
tiSup.io,d, „ quamfecitibi, faciesmihi, &terr?in qua 
1 * • verfatus es aduena. * Dixitq; Abraham: Ego 24 

iurabo . * Et increpauit Abimelech propter 2 5 



E R 

puteu aquae quem vi abftulerant ferul dus". 

26 *Refponditq; Abimelech: Nefciui quis fece- 
rit hancrem: fed&tunon indicafti mihi, 

27 6c ego non audiui praeter hodie. * Tulit ita' 
D que Abraham oues , & boues , Sc dedit Abi- 

28 melech : percufieruntque ambo foedus. * Et 
ftatuit Abraham feptem agnas gregis feor- 

29 fum . * Cui dixit Abimelech : Q>uid fibi vo- 
lunt feptem agnae iftae,quas ftarefeciftifeor- 

3 o fum ? * At ille : Septem, inquit , agnas acci- 
pies de manu mea : vt fint mihiinteftimo- 

3 1 nium,quam ego fodi puteu iftum * Idcirco 
vocatus eft locus ille Berfabee : quia ibi vter- 

3 2 que iurauit . * Et inierunt foedus pro puteo 

3 3 iuramenti . * Surrexit autem Abimelech, Sc 
Phicol princeps exercitus eius,reueriiq; funt 
in terram Palaaftinorum . Abraham vero 
plantauit nemus in Berfabee, &inuocauit 

34ibinomenDominiDei<ftemi. *Et fuitco- 
lonusterraPalxftinorum diebus multis. 




tiTudit.i.c. 
2.1. 

Htb. II, d, 
1 1. 



o 



C A P. XXII. 
|"VSas poftqua. gefta funt, « tentauit Deus 1 
_J Abraham,& dixit ad eum: Abraham , A 
Abraham . At ille refpondit : Adfum . * Ait 2 
illi : Tolle filium tuum vnigenitum , quem 
dligis, Ifaac , & vade in terram vifionis : at- 
que ibi offeres eum in holocauftum fuper 
vnummontium quem monaftrauero tibi. 
* Igitur Abraham de nocfe confurgens,ftra- 3 
uit ailnum fuum : ducensfecum duosiuue- 
nes.& Ifaac fllium fuuni: ciimque concidiffet 
ligna in holocauftum , abiit ad locum quem 
praceperat ei Deus : * Die autem tertio , ele- 4 
viaiis oculis , vidit locum procul : *dixitque 5 
ad pueros fuos : Expeclate hic cii afino : ego 
&puerillucvfque properantes, poftquam 
adorauerimus , reuertemur ad vos . *■ Tulit 6 
quoque ligna holocauiti , & impofuit fuper 
Ifaac filium fuum: ipfe vero portabat in ma- 
ribusignemA-gladium.Cuqueduoperge- 
re!ufimxi!,*dixitIfaacpatrifuo. Patermi. 7 
iUilk refpondit : Quid vis fili ? Ecceinquit , 



ignis, &ligna: vbi eit vi&ima holocaufti? 

8 *Dixit autem Abraham: Deus prouidebit 
fibi victimam holocaufti,fili mi . Pergebant 

9 ergo pariter : * &c venerunt ad locum, queni 
oftenderat ei Deus , in quo aedificauit altare , 
3c defuper ligna copofuit: cumque alligafTet 
Ifaacfiliumfuum, pofuit eum inaltarefu- 

10 per ftruem lignorum/Exteditq; manum,& 
arripuit gladium,vt immolaret filium fuum. 

1 1 * Et ecce Angelus Dhi de ceto clamauit , di- 
cens.Abraha.Abraha.Quirefpondit-Adfum. 

1 2 *Dixitq; ei. Non extendas manurn tuam fu- 
C per puerum,neque facias illi quidquam : nuc 

cognoui quod times Deum;<5c non pepercifti 
vnigenito filio tuo propter me. ' "Leuauit uP/ll0 ^ 7 

13 Abrahaoculosfuos,viditq;poftterguariete 9 . 
inter vepres haerentem cornibus , quem afsu- Lv - C - » s-7i 
mens obtulit holocauftum pro fiiio. * Appel- £ ' 4+ ' " 

i^lauitquenomenlociiilius, Dhs videt. Vnde Hil.6.e.ti 
vfq; hodie dicitunln mote Dominus videbit. uM*t.v. 
15 * Vocauitautem Angelus Domini Abraha 
itffecundodecfflodieens:*' Perm m -i; " 

iur.i 



">(um 



Lum, 



n Sup. I 

*. m8. 
18. 

Jnf.td.a 
lAtt. J. 

Eccl. 44 



G E N 

iuraui,dic_t Dominus.' quia fedfti hanc rem, 
& non pepercifti filio tuo vnigenito pro- 
pter me , "benedicam tibi , 8c multiplicabo 1 7 
femen tuum ficut ftellas cceli , 8c velut are- D 
nam , quae eft in littore maris : poffidebit fe- 
men tuum portas inimicorum fuorum , *& 1 8 
„ BENEDICENT VR in femine tuo omnes 
gentes terra_,quia obedifti voci mea. . * Re- 19 
uerfus eft Abraha ad pueros fuos , abierunt- 

- . *+ « __ _ 1 • • _1 • xi-r* ?___ 



Td que Berfabee fimul,& habitauit ibi. *His ita 20 



4, 



E S I t. xr 

geftis,nuntiatum eft Abrahse,qudd Melcha 
quoque genuiffet fiiios Nachor fratri fu» 
2 1 * Hus primogenitum , 8c Buz fratrem eius , 
2 2 <3c Camuel patrem Syrorum , * & Cafed, 8c 

23 Azau, Pheldas quoque , & Iedlaph, * ac 
Bathuel , de quo nata eft Rebecca : 06.0 
iftos genuitMelcha, Nachor fratri Abra- 

24 h?e . * Concubina vero illius , nomine Ro- 
ma, peperit Tabee , 8c Gaham, 8c Tahas, & 
Maacha . 




C A P. XXIII. 

Vlxitautem Saracetum vigintifeptem 1 
annis . * Et mortua eft in ciuitate Ar- 
bee,quae eft Hebro,in terra Chanaa : venitq; 2 
Abraha vt plageret,& fleret ea . * Cuque fur- 2 
rexiffet ab officio funeris , locutus eft ad fi- 
lios Heth,dices : * Aduena fum,& peregrinus 4 
apud vos:date mihi ius fepulchri vobifcu,vt 
fepeliam mortuu meum. *Refponderut filij 5 
Heth, dicentes : *Audi nos domine, princeps 6 
Dei es apud nos : in electis fepulchris noftris 
fepeli mortuu tuu:nullufq; te prohibere po- 
terit, quin in monumento eius fepelias mor- 
tuumtuu. *Surrexit Abraham, & adorauit 7 
populvim terr^.filios videlicet Heth: ''dixitq; 8 
ad eos : Si placet anima. veftrae, vt fepeliam B 
mortuu meum,audiie me,& intercedite pro 
me apud Ephron filium Seor : v vt det mihi 9 
fpeluncam duplice, quam habet in extrema 
parte agri fui: pecunia digna tradat ea mihi 
cora vobisin pofTeffionem fepulchri . *Ha- 10 
bitabat autem Ephron in medio filiorum 
Heth. Refponditque Ephron adAbraham 
cun&is audientibus, qui ingrediebatur por- 
tam ciuitatis illius, dicens: * Nequaquam ita 1 1 
fiat, domine mi, fed tu magis aufculta quod 
loquor : Agrum trado tibi , 8c fpeluncam 
quse in eo eft , pnefentibus fili js populi mei, C 
fepeli mortuum tuum . * Adorauit Abraha 1 2 
coram populo terrge . * Et locutus eft ad 1 3 
Ephron circumi tante plebe : Qusefo, vt au- 



dias me : Dabo pecuniam pro agro : fufcipe 
eam, & fic fepeliam mortuum meum in eo . 

14 *Refponditque Ephron . *Domine mi,au- 

1 5 di me : Terra quam poftulas quadringen- 
tis ficlis argenti valet : iftud eft pretium in- 
ter me 8c te: fed quatum eft hoc> fepeli mor- 

16 tuum tuum. *Quod ciirn audiffet Abraha , 
appendit pecuniam,quam Ephron poftula- 
uerat, audientibus filijs Heth , quadringen- 
tos ficlos argenti probata. moneta. publicse . 

17 *Confirmatufq; eft ager quondam Ephro- 
D nis , in quo erat fpelunca duplex, refpiciens 

Mambre , tam ipfe, quam fpelunca , & om- 
nes arbores eius in cunctis terminis eius per 

1 8 circuitum , * Abrahx in pofleffionem , vi- 
dentibus filijs Heth,& cunclis, qui intrabant 

i9portam ciuitatis illius . * Atque ita fepeli- 
uit Abraham Saram vxorem fuam in fpe- 
lunca agri duplici , quae refpiciebat Mam- 
bre , ha.c eft Hebron in terra Chanaan . 

20 *Et confirmatus eft ager , Sc antrum, quod 
erat in eo, Abrahas in pofTeffionem monu- 
menti k filiis Heth . 

C A P. XXIV. 

1 ~C Rat autem Abraham fenex dierumque 
A _____ multorum : 8c Dominus in cunctis be- 

2 nedixerat ei.*Dixitque ad feruum feniorem 
domus fua_,qui praeerat omnibus qua. habe- 
bat:»Pone manu tuam fubter femur meum, " *"?"&'£' 

j *vt adiurem te per Dominum , Deum cceli i9 ' 
8c terr_e , vt non accipias vxorem filio meo 

B de 



Dcus . 



tiSup.it.t 
7. ij.rf.j. 
*• t5-.rf.18. 
/»/.16.0.2. 



18 _ L I 

de filiabusChanan£orum,inter quoshabito; 

* fed ad terram & cognationem meam pro- 4 
fkifcaris , & inde accipias vxorem filio meo 
lfaac. * Refpondit feruus : Si noluerit mulier 5 
venire mecum in terram hanc,numquid re- 
ducere debeo filium tuum ad locum,de quo 
tu egreflus es ? *Dixitque Abraha : Caue,ne 6 
quando reducas filium meum illuc . *Dns 7 
coeli , & terre, qui tulit me de domo patris 
mei, & de terra natiuitatis mex, qui locutus 
cft mihi&r iurauit mihi.dicens: " Semini tuo 
dabo terram banc.ipfe rnittet Angelum fuu 
coram te, & accipies inde vxorem filio rrreo : 

* fin autem mulier noluerit fequi te, non te- 8 
neberis iuramento: fi lium meum tantum ne 
reducas illuc . *Pofuitergoferuus manum £ 
fub femore Abraham domini fui, & iurauit 
illi fuper fermone hoc . * Tulitq; decem ca^ 1 o 
melos de grege domini fui,& abi jt, ex omni- B 
busbonis eius portans fecum , profectufque 
perrexit in Mefopotamiam ad vrbem Na- 
chor. *Cumque camelos feciilet accumbere 1 1 
extra oppidii iuxta puteu aqu? vefpere , eo 
tepore , quo folet mulieres egredi ad haurie- 
dam aqua,dixit: orauit Diim, dicens: *Dhe 1 2 
Deus domini mei Abraham occurre obfecro 
mihi hodie,& fac mifericordia. cum domino 
meo Abraham . * Ecce ego ito prope fonte 1 3 
aqu?,& fili^ habitatoru huius ciuitatis egre- 
dietur adhauriendam aqua . * Igitur puel- 14 
la,cui ego dixero: Inclina hydriam tuam vt 
biba: & illa refponderit,Bibe,quin & camelis 
tuis dabo potu: ipfa eft,qua praeparafti feruo 
tuo Ifaac : & per hoc intelligam quod feceris 
mifericordia cum dnomeo Abraha. *Nec- 1 5 
dum intra fe verba compleuerat,& ecce Re- 
beccaegrediebatur, fiiia Bathuel, filijMel- 
chae vxoris Nachor fratris Abraham , ha- 
bens hydriam in fcapula fua r * puella deco- 1 6 
ra nimis,virgoque pulcherrima, & incogni- 
ta viro: defccderat aute ad fontem,& imple- 
uerat h ydria aqua.ac reuertebatur.*Occur- 1 7 
1 itque ei feruus .& ait. Pauxillum aqua: mihi C 
ad bibendum prrebe de hydria tua . * C^uae 1 8 
rcfpondit : Bihe domine mi, celeriterque de- 
pofuit hydriam fuper vir-mi fuam,& dedit 
ti potum. *Cuque iile bibiffet, adiecit: Quln 1 p 
& camelis tuis hauriam aquam , donec cun- 
ctibibant. *Effundefque hydriam in cana- 20 
libus,recurrit ad puteum, vt hauriret aqua : 
& hauftam omnibuscamelisdedit. *Ipfe2i 
autem cotemplabatur eam tacitus,fcire vo- 
lensvtrum profperuiterfuum fecifTetDo- 
minus,an non. * Poftquam autem biberunt 22 
cameli , protulit vir inaures aureas , appen- 
dentes ficlos duos , & armillas totidem podo 
iiclorum decem. *Dixitquead eam ;■ Cuius 23 
es filia-indica mihi- eft in domo patris tui lo- 
cus ad manendum 5 * Qua: refpondit ■ Filia 24 
fum B.ahudis, filij Melchc;,quem peperit ei 



I E R 

25 Nachor : *Et addidit, dicens: Paleanjrh 
quoque, & fceni plurimum eft apud nos , & 

26 locus fpatiofus ad manendum . * Inclinauit 

27 fe homo, & adorauit Dominum , * dicens : 
Benedictus DhsDeusdominimei Abraha, 
qui non abftulit mifericordiam , & verita- 
tem fuam a domino meo,& redto itinere me 

28 perduxit in domu fratris domini mei. *Cu- 
currit itaque puella,& nuntiauit in domum 

29 matrisfuaeomnia,qua:audierat . *Habebat 
autem Rebeccafratrem nomine Laban , qui 

D feftimis egreflus eft ad homine,vbi erat fons. 

30 ^Ciimque vidiffet inaures , & armillas in 
manibus fororis fuae, & audiffetcun&aver- 
ba referentis ; Hsc locutus eft mihi homo : 
venit ad virum, qui ftabat mxta camelos, & 

3 1 propefontem aquae: *dixitque ad eum : In- 
gredere , ber.edi&e Domini : cur foris ftas ? 

3 2 praeparaui domum, & locum camelis . * Et 
introduxit eum in hofpitium : ac deftrauit 
camelos.deditque paleas v & fenum,& aquam 
ad lauandos pede^ eius , & virorum qui ve- 

S 3 nerant cum eo. * Et appofitus elt in confpe- 
fpecht eius panis:Qui ait: N6 comedam, do- 
nec loquar fermones meos. Refpondit ei.Lo- 

34 quere . * At ille- Senaus , inquit , Abraham 

3 5 fum : ¥ & Dominus benedixit domino meo 
valde, magnificatufque eft : & dedit ei oues, 
& boues,argentu, 8c auru, feruos,& ancillas, 

1 6 camelos , & afinos . * Et peperit Sara vxor. 
domini mei filium domino meo in fenedtute 

3 7 fua,deditque 1111 omnia, qua^ habuerat : * Et 
adiurauit me dominus meus,dicens-N6 acci- 
pies vxore filio meo de filiabus Chananxo- 

? 8 rum,in quorum terra habito: * fed ad domu 
patris mei perges,& de cognatione mea acci- 

3 9 pies vxore filio meo.-*ego vero refpondi do- 
mino meo : Q^id ii noluerit venire mecum 

40 mulier"-* Dhs v ait,in cuius cofpectu ambulo , 
E mittet Angelum fuum tecum, & diriget via 

tuam.-accipiefque vxore filio meo de cogna- 

41 tione mea,& de domo patris mei. * Innocens 
eris a. maledicbione meaciim veneris ad pro- 

42 pinquos meos,& no dederint tibi.* Veni ego 
hodie adfontem aque,& dixi.Dhe Deus do- 
mini mei Abraham,li direxifti viam meam, 

43 in qua nunc ambulo , *ecce fto iuxta fotem 
aquie;& virgo queegredieturadhaurienda 
aquam , audierit a me : Da mihi pauxillum 

44 aquse ad bibendum ex h ydria tua:*eV dixe- 
rit mihi: Et tu bibe,&: camelistuishauriam .• 
ipfa eft mulier,qua prseparauit Dhs filio do- 

45 minimei. * Dumquehxc tacitus mecu vol- 
uerem , apparuit Rebecca veniens cum hy- 
dria.quam portabat in fcapula-defcenditque 
ad fontem,& haufit aquam.Et aio ad ea: Da 

46 mihi paululu bibere. " Qua: feftinans depo- 
fuit hydriam de humero,& dixit mihi.Et tu 
bibe, & camelis tuis tribuam potum: Bibi, & 

47 adaquaui camelos . * Interrogauique ea, & 

dixi: 



Sttpra 
«U4. 



16. 



J t*r,1, c 
3*- 



G E N 

dixi : Cuius es filia ? Quse refpondiuFllia Ba- 
thuclisfum,fihjNachor , quempeperit ei 
Melcha.Sufpendi itaqjinaures ad ornandam 
facie cius,& armillas pofui in manibus eius . 
* Pronufque adoraui Dnm,benedicens do- 48 
mino Deo domini mei Abraha,qui perduxit 
me re<£to itinere, vt fumere fillam fvatris do- 
mini mei filio eius. * Quamobre fi facitis mi- 
fericordiam,& veritatem cum domino meo, 
indicate mihi: fin autem aliud placet,& hoc 
dicite mihi,vt vada ad dexteram,fiue ad fi- 
niftram, *Refponderuntque Laban , & Ba- 50 
thuel:A Dho egrefius ef t fermo : non poiTu- 
mus extra placitum eius quidqua aliud lo- 
qui tecum . * En Rebecca coram te eft, tolle 5 1 
ea,& proficifcere,& fit vxor fili j domini tui, 
ficut locutus eft Dhs. * Quod ciim audhTet 5 2 
puer Abraham, procidens adorauit in terra 
Dhm . * Prolatifque vafis argenteis, & au- 5 3 
reis,ac veftibus,dedit ea Rebeccae pro mune- 
re, fratribus quoque eius , & matri dona ob- 
tuht. *Inito conuiuio,vefcetes pariter,& bi- 54 
bentes manferunt ibi. Surgens autem mane? 
locutus eft puer: Dimittite me, vt vadam ad 
dnm meum. *Refponderutque fratres eius, 5 5 
&mater : Maneat puella faltem decem dies 
apud nos, & poftea proficifcetur . * Nolite, 56 
ait, me retinere,quia Dhs direxit viam mea: 
dimittite me, vt pergam ad dominu meum. 
*Et dixerunt: Vocemus puellam, & quaera- 5 7 
musipfius voluntate.*Ciimque vocata ve- 58 
niftet , fcifcitati funt : Vis ire cum homine G 
ifto? Quse ait:Vada. *Dimiferunt ergo ea,& 5P 
nutricem illius Debora/eruumque Abraha, 
& comites eius , *imprecates profpera forori 60 
fuae,atque dicentes: Soror noitra es,crefcas in 
mille millia, & poflideat femen tuum portas 
inimicorum fuorum . * Igitur Rebecca,& 61 
puellx illius afcenfis camelis,fecutae funt vi- 
rum: qui feftinus reuertebatur ad dominum 
fuum : *eo aute tempore deambulabat Ifaac 
per viam,quae ducit ad puteum, cuius nome 
eft Viucntis , & videntis : habitabat enim in 
terra auftrali:* & egreflus fuerat ad medita- 63 
dum in agro, inclinata iam die: ciimque ele- 
uaffet oculos , viditcamelos venientespro- 
cul. 'Rebecca quoque cofpeifto Ifaac,defce- 64 
dit de camelo , * & ait ad puerum : Quis eft 65 
ille homo,qui venit per agrum in occurfum 
nobis ; Dixitq; ei: Ipfe eft dominus meus. At 
ilia tolles cito palliu fuu,operuit fe. *Seruus 66 
aute cunda.qu? gefTerat, narrauit dho fuo 
Ifaac. v Qui introduxit eam in tabernaculu 6y 
Sare. matrisfue,& accepit eam vxorem:& in 
tatum dilexit eam,vt dolorem, qui ex mor- 
te matris eius acciderat , temperaret . 
G A P. XXV. 

ABraham vero aliam duxit vxorem 1 
nomine Cetura:*quae peperit ei Zam- A 
ran, & Iecfan ; & Madan, & Madian , & Ief- 2 



E S I S. 19 

3 boc,& Sue. *Iecfan quoquegenuitSaba, & 
Dadan. Fili j Dadan fuerunt Aflurim,& La- 

4 tufim,& Loomim. *At vero ex Madian or- 
tus eft Epha,& Epher, & Henoch, & Abida, 

5 & Eldaa : omnes hi fili j Cetune . *Deditque 
Abraham cuncta qux poflederat , Ifaac : 

6 * filijs autem cocubinarum largitus eit mu- 
nera, & feparauit eos ab Ifaac filio fuo, dum. 
adhuc ipfe viueret , ad plagam orientalem . 

7 Tuerunt autem dies vitae Abrah.e, centum 

8 feptuaginta quinque anni . * Et deficiens 
mortuus eft in fenectutebona,proue£taeque 

setatis , & plenus dierum : * congregatufque 
eft ad populum fuum . * Et fepelierunt eum 
Ifaac , & Ifmael filij fui in fpelunca duplici , 
quae fita eft in agro Ephron filij Seor He- 

1 o thad, e regione Mambre , * quam emerat k 
filijs Heth : ibi fepultus eft ipfe, & Sara vxor 

1 1 eius . * Et poft obitum illius benedixit Deus 
B Ifaacfilioeius,quihabitabatiuxta puteum 

1 2 nomine Viuentis,& videntis . * Hce funt ge- 
nerationes Ifmael filij Abrahae,quem pepe- 

1 2 rit ei Agar Aegyptia,famula Sarae: & * haec 
nomina filiorum eius in vccabulis, & gene- 
rationibus fuis. " Primogenitus Ifmaelis Na- 
baioth,deinde Cedar,& Adbeel,& Mabfam, 

1 4 * Mafma quoque, & Duma, & Mafla, * Ha- 

1 5 dar , & Thema , & Iethur , & Naphis , & 
i<5 Cedma . *Ifti funt filij lfmaelis : & haec no- 

mina per caftella, & oppida corum , duode- 

1 7 cim principes tribuum fuarum. *Et facti sut 
anni vitre Ifmaelis centum trigintafeptem , 
deficienfq; mortuus ef t , & appofttus ad po- 

1 8 puium fuum . * Habitauit autem ab Heuila 
C vfque Sur, quai refpicit Agyptum introeun- 

tibus AfTyrios , coram cunctis fratribus fuis 

1 9 obijt . Y Hre quoque funt generationes Ifaac 

20 filij Abraham: Abraham genuit Ifaac:*qui 
cum quadraginta eflet annoru , duxit vxo- 
rem Rebeccam filiam BathuelisSyri de Me- 

21 fopotamia,fororemLaban . *Deprecatufq; 
eft Ifaac Dominum pro vxore fua, eo quod 
efTet fterilis:qui exaudiuit eum,& dedit conr 

2 2 ceptum Rebeccae . * Sed collidebantur in 
vtero eius paruuli; quae ait: Si flc mihi futu- 
rum erat,quid necefle fuit concipere ? Perre- 

2 3 xitque, vt confuleret Dominum . * Qui re- 
fpondens,ait: « Due gentesfunt in vtero tuo, 
& duo populi ex ventre tuo diuidentur, po- 
pulufque populum fuperabit , & maior fer- 

24 uiet minori. + Iam tempus pariendi aduene- 
rat, & ecce gemini in vtero eius reperti funt. 

25*» Qui prior egrefliis eft,rufus erat,& totus 

D in rnorem peilis hifpidus : vocatumqueeft 
nomen eius Efau. » Protinus alter egrediens, 
plantam fratris tenebat manu: & idcircd ap * 

16 pellauit eum Iacob ~ * Sexagenarius erat 
27 Ifaac,quando nati funt ei paruuli. *Quibus 

adultis,fad:us eft Efau vir gnarus venandi , 
& homo agricola: Iacob autem vir fimplex 
B 2 habi- 



11 t.Par, b. 



11 Rim.y.e, 
10. 



11 Ofie 11- 

a.$. 

11 Matt. 1, 

&. I. 



a« 



B 



ti-tlit.jl e. 

16. <Abdi& 



fl Snp. 11. 
t-j.uiS.d. 
*8- 

n Sup. 1 1. 
a. }. i8.c- 
18 11. rf. 

17.8. «•!<).. 



habitabat m tabemaculis. *Ifaac amabat28 
Efau,eo quod de venationibusillius vefcere- 
tur: & Rebecca diligebat Iacob. " Coxii au- 29 
tem Iacob pulmentumrad quem ciim venif- 
fet Efau de agro laflus: *ait: Da mihi de co- 3 o 
ttione hac rufa , quia oppido laflus fum . 
Quam ob caufam vocatum eft nomen eius" 
Edon. *CuidixitIacob: Vendemihi primo- 3 1 
genita tua : *IUe refpondit: En morior,quid 3 2 
mihiproderuntprimogenita? * AitIacob:33 
Iura ergo mihi . Iurauit ei Efau, & vendidit 
primogenita. *Et fic accepto pane,& lentis 34 
eduiio, comedit, & bibit, & abi jt , paruipen- 
dens quod primogenita vendidiffet . 
C A P. XXVI. 

ORtaautem fame fuper terram poft ea 1 
f terilitatem qus acciderat in diebus A 
Abraham , abijt Ifaac ad Abimelech regem 
Palxftinorum in Gerara . * Apparuitqueei 2 
Dns,& ait : Ne defcendas in Aegyptum, fed 
quiefce in terra.quam dixero tibi : *Et pere- 3 
grinare in ea,eroque tecum,& benedicam ti- 
ti:tibi enim & femini tuo dabo vniuerfas re- 
giones has," complens iuramentu quod fpo- 
pondi Abraham patri tuo:*Et multiplicabo 4 
femen tuu iicut iteMas ceh: daboque pofteris 
tuis vniuerfas regiones has : ■ & BENEDI- B 
CENTVRinfeminetuo omnesgentester- 
ra, *eo quod obedierit Abraham voci meaj, 
& cuftodierit praecepta, & mandata mea, & 
ceremonias, legefque feruauerit. *Mafit ita- 
que Ifaac in Geraris . * Qui ciim interroga- 
returavirisloriillius fuper vxore fua , re- 
fpodit: Soror mea eft: timuerat enim cofiteri 
quod fibieflet fociata coniugio, reputans ne 
forte interficerent eu propter illius pulchri- 
ludinem. *Ciimque pertranflflent dies plu- 8 
rimi,& ibidem moraretur , profpiciens Abi- 
mclech rex Palseftinorum per feneftram,vi- 
diteumiocantem cum Rebeeca vxore fua . 
"* Et accerfito eo, ait : Perfpicuum eft , quod 
vxor tua fitxur metitus es eam forore tuam 
efle? Refpondit: Timui ne morerer propter 
eam . * Dixitque Abimelech: Quareimpo- 10 
fwifti nobis? potuit coire quifpiam de populo 
cum vxore tua, & induxeras fuper nos gra- C 
de peccatum. Praecepitque omni populo.di- 
cens: *Qui tetigerit hominis huius vxorem, 1 1 
morte morietur. * Seuit autem Ifaac in terra 1 2 
illa, & inuenit in ipfo anno eentuplum : be- 
nedixitqueeiDominus. * Et locupletatus 13 
eft homo,& ibat proficiens, atq; fuccrefcens, 
donec magnus vehemeter effectus eft : *ha- 14 
buit quoque poflefliones ouium, & armeta- 
rum,&famili3£plurimum.Ob hoc inuidcn- 
tesei Paladtini , * omnesputeos quos fode- 1 5 
rant ferui patris illius Abraham, iUo tempo- D 
reobftruxerunt,implentes humo : * intan- 16 
tum,vt ipfe Abimelech diceretad ifaac: Re- 
cede anobis, quoniam potetior nobis factus 



1 7 es valde . * Et ille difcedens , vt veniret ad 

1 8 torrentem Gerarae, habitaretque ibi : * rur- 
fum fodit alios puteos,quos foderat ferui pa- 
tris fui Abraham, & quos illo mortuo, olim 
obftruxerant Philifthijm, appellauitque eos 
eifde nominibus, quibus ante pater vocaue- 

19 rat. " Foderuntq; in Torren te,& repererunt 

20 aqua viuam.* Sed & ibi iurgium fuit pafto- 
rumGerarae aduerfus paftores Ifaac,dicen- 
tium:Noftra eft aqua: quam ob rem nomen 
putei ex eo.quod acciderat, vocauit Calum- 

2 1 niam. * Foderunt autem & aliu : & pro illo 
E quoq; rixatifunt,appellauitqueeum,Inimi- 

22 citias. *Profecrus inde, fodit alium puteum, 
pro quo non contenderunt : itaque vocauit 
nomen eius,Latitudo, dicens:Nunc dilatauit 
nos Dominus , & fecit crefcere fuper terram. 

23 * Afcendit autem ex Ulo loco in Berfabee, 

24 * vbi apparuit ei Dns in ipfa no&e, dicens : 
Ego fum Deus Abraham patris tui , noli ti- 
mere,quia ego tecum fum.-benedicam tibi,&r 
multiplicabo femen tuum propter feruum 

2 5 meum Abraham. * Itaq; aedificauit ibi alta- 
F re: & inuocato nomine Dni, extendit taber- 

naculum : praecepitqueferuis fuis,vt foderet 
26puteum . + Ad quem locum cum venifTent 

de GerarisAbimelech&Ochozath amicus 
27illius,cx: Phicoldux miUtum^locutusefteis 

Kaac : Quid veniftis ad me hominem, quem 
28 odiftis,& expuliftis a vobis 5 * Qui refponde- 

rut:Vidimus tecum efle Dnm,& idcirco nos 

diximus : Sit iuramentum inter nos, & inea- 
20 mus fcedus, * vt non facias nobis quidquam 

mali,ficut&nosnihiltuorum attigimus , 

necfecimusquodtelxderet : fed cumpace 

30 dimifimus aucrum benedictione Diii . + Fe- 
cit ergo eis conuiuium,& poft cibum,& po- 

3 1 tum + furgentes mane, iurauerunt fibi mu- 
G tuo:dimifitq;eos Ifaac pacifice in Iocum fuu. 

3 2 * Ecce autem venerut in ipfo die ferui Baac 
annuntiantes ei de puteo , quem foderant , 

33 atquedicentes : Inuehimus aquam . *Vnde 
appellauit eum,Abundantia:& nomen vrbi 
impofitum eft Berfabee, vfque in praesetem 

34diem. * Efau vero quadragenariusduxit 
vxores, Iudith filiam Beeri Hethaei , & Bafe- 

3 5 math filiam Elon eiufdem loci: * •> quae am- „ i H fi 7 ,«, 
bx offenderant animum Ifaac, & Rebeecai . 46. 
C A P. XXVII. 

1 C Enuit autem Ifaac , & caligauerunt ocu- 
A i3 H eius,& videre non poterat: vocauitque 

Efau filium fuum maiorem , & dixit ei : Fiii 

2 mi ''. Qui refpondit: Adfum. * Cui paicr : Vi- 
des,inquit, quod fenuerim, &ignorem diem 

3 mortis mee. * Sume arma tua,pharetram, & 
arcum, & egredere foras : cuque venatu ali- 

4 quid apprehenderis^fac mihiindepulmen- 
tum, ficut velle me nofti , & affer vt come- 
dam : & benedicat tibi anima mea antequa 



S moriar. * Quod ciim audiflet Rebecca, & iL- 

leabijf- 



5 E N 
fcabijfYet in agrum vi iuffionem patris im- 
pleret, *dixit filio fuo Iacob: Audiui patrern 
tuum lOquentem cum Efau fratre tuo,& di- 
centem ei : * Affer mihi de venatione tua, & 
fec cibos,vt comedam, & benedicam tibi co- B 
ram Domino antequam moriar. *Nunc er- 8 
go fili mi , acquiefce confilijs meis : * & per- 
gens ad gregem, affer mihi duos hedos opti- 
mos, vt faciam ex eis efcas patri tuo , quibus 
libenter vefcitur:*quas cum intuleris,& co- i o 
mederit,benedicat tibi priufquam moriatur. 

* Cui ille refpondit : Nofti quod Efau frater 1 1 
meus homo pilofus fit,& ego lenis:*fi attre- 1 2 
dauerit me pater meus, & fenferit, timeo ne 
putet me fibi voluiffe illudere,& induca fu- 
per me maledi&ionem pro benedidtione . 
*Ad quem mater: In me fit,ait,ifta maledi- 13 
£tio,fili mi: tantum audi voce meam, & per- 
gens affer, qus dixi. * Abijt,& attulit dedit- 14 
que matri. Parauit illa cibos, ficut velle no- 
uerat patrem illius. * Et veftibus Efau valde 1 5 
bonis,quas apud fe habebat domi,induit eu : 

* pelliculafque hqdorumcircumdedit ma-i<5 
nibus,& collinudaprotexit. *Deditq; pul- 17 
mentum, & panes, quos coxerat , tradidit, 

* Quibus illatis , dixit: Pater rru> At ille re- 1 8 
fpondit : Audio . Quis es tu fili mi? *Dixitq; 19 
Iacob: Ego fum primogenitus tuus Efau: fe- C 
ci ficut prsecepifti mihi: furge,fede,& come- 
de de venatione mea, vt benedicat mihi ani- 
ma tua. *Rurfumque Ifaac ad filium fuum: 20 
Quo modo ? inquit,tam citdinuenipe potui- 
fti,fili mi?Qui refpondit.Volutas Dei fuit vt 
cito occurreret mihi , quod voleba. * Dixit- 2 1 
que Ifaac : Accede huc, vt tangam te fili mi, 
& probem vtrum tu fis filius meus Efau , an 
non. * Acceffit ille ad patrem,& palpato eo, 22 
dixit Ifaac : Vox quidem, vox Iacob eft : fed 
manus, manus funt Efau.*Et non cognouit 2 3 
eum, quia pilofae manus fimilitudinem ma- 
ioris exprefTerant. Benedicens ergo illi, *ait: 24 
Tu es filius meus Efau'-Refpondit,Ego fum . 
* At ille.Affer mihi,inquit,cibos de venatio- 2 5 
ne tua, fili mi , vt benedicat tibi anima mea. D 
Quos cum oblatos comediffet, obtulit ei etia 
vinum: quo haufto,*dixit ad eum : Accede 26" 
ad me,& da mihi ofculum,fili mi.* Acceffit, 27 
& ofculatus eft eum. Statimq;vt fenfit vefti- 
mentorum illiusfragratiam, benedicens illi, 
ait: Ecce odor filii mei,ficut odor agri pleni, 
cui benedixit Dns . * Det tibi Deus de rore 28 
eeh,& de pinguedine ternc abundantia fru- 
menti,& vini.*Et feruiat tibi populi,& ado- 29 
ret tribus : efto dominus fratrum tuorum,& 
incuruentur ante te filii matris tux:qui ma- E 
ledixerit tibi,fit ille maledictus: & qui bene- 
dixerittibi,benedi£tionibusrepleatur. *Vix 30 
Ifaacfermonem impleuerat : &egreffola- 
cob foras , venit Efau , *co£tofque de vena- 3 1 
tione cibos intulit patri, dicens : Surge pater 






E $: 1 s. ii 

| mi,& comede de renatione fili ) tui: vt beno- 

3 2 dicat mihi anima tua. * Dixitque illi Ifaac : 
Quis enim es tu ? Qui refpondit: Ego fum fi- 

3 3 lius tuus primogenitus Efau.*Expauit Ifaac 
ftupore vehementi: & vltra quam credi po- 
tef t,admirans,ait. Quis igitur ille eft,qui du- 
dum captam venatione attulit mihi , & co- 
medi ex omnibus priufquam tu venires ? be- 

34 nedixiq; ei,& erit benedictus. *Auditis Efau 
fermonibus patris, irrugi jt clamore magno : 
& confternatus, ait : Benedic etiam & mihi , 

3 5 pater mi . * Qui ait : Venit germanus tuus 
fraudulenter, & accepit benediclione tuam . 

36 * At ille fubiunxit. Iufte vocatum eft nome 

F eius Iacob • fupplantauit enim me en altera 
vice: „ primogenita mea ante tulit,& nuc fe- 
cundo furripuit benedictionem meam.Rur- 
fumq; ad patrem .- Numquid non referuafti, 

37'ait', &mihi benedidionem ? * Refpondit 
Ifaac : Dominum tuum illum conftitui , & 
omnesfratres eius feruituti illius fubiugaui : 
frumeto,& vino ftabiliui eu,& tibi poit hec, 

3 8 fili mi, vltra quid faciam? *Cui Efau : Num 
vnam,inquit,tantum benedi&ionem habes , 
pater ? mihi quoque , obfecro, vt benedicas . 

39 Cumq; eiulatu magno rleret, *motus Ifaac, 
dixit ad eum. • In pinguedine terr?,& in ro- u Hck.jn.ji 

40 re cfli defuper * erit benedictio tua. Viues in * 7- 
gladio , & fratri tuo feruies : tempufque ve- 
niet,cumexcutias, &foluas iugumeiusde 

41 ceruicibus tuis . * Oderat ergo femper Efau 
G Iacob pro benedidtione , qua benedixerat ei 

pater : dixitque in corde fuo : « Venient dies 
luctus patris mei , & occidam Iacob fratrem 

42 meum. * Nunciata funt hxc Rebeccse : quse 
mittens, & vocans Iacob filium fuum , dixi: 
ad eu : Ecce Efau frater tuus minatur,vt oc- 

43 cidat te . * Nunc ergo , fili mi, audi vocem 
meam,&confurgens fugeadLaba fratrem 

44meuminHaran: *habitabifq ; cum eodies 

45paucos,donec requiefcat furor fratris tui *8c u 

ceffet indignatioeius, obliuifcaturq; eorum, g, 

quae fecifti in eum:poftea mittam,& adduca " 

te inde huc , cur vtroq; orbabor filio in vno 

46 die 5 Dixitq;Rebecca ad Ifaac.-T^det me vitej 

mese propterfiliasHeth: fi accaperit Iacob 

vxorem de ftirpe huius terrx , nolo viuere . 

C A P. XXVIII. 

1 "V TOcauit itaque Ifaac Iacob,& benedixit 
A V eu,pr?cepitqueeidicens.-Noliaccipe- 

2 re coniuge de genere Chanaan . *fed vade t 
& proficifcere in Mefopotamiam Syriae , ad 
domum Bathuel patris matris tuas , & acci- 
petibiinde vxorede filiabus Laban auun- 

3 culi tui . * Deus autem omnipotens benedi- 
cat tibi, & crefcere te faciat , atque multipli- 

f cet : vt fis in turbas populorum . *Et det tibi 
benedicliones Abrahse, & feminituo pofl 
te:vtpoffideasterramp;regrinationis tus, or 

; quampollicituseftauotuo.-Cumquedimi- 2 * 

B 3 fiffet 



t.lQ-i 



ii- 




fiffet eum Ifaac, profectus venit in Mefopo- 
tamiam Syrin? ad Laban filium Bathuel Sy- 
ri,fratrem Rebeccae matris fuse. * Vkiens au- 6 
teEfau quodbenedixiffetpaterfuuslacob, B 
& mififfet eum in Mefopotamiam Syrise, vt 
inde vxorem duceret ; & quod poft benedi- 
ctionem praecepiflet ei,dicens : Non accipies 
vxorem de filiabus Chanaan : *quodq; obe- 7 
dienslacobparentibusfuis iffet inSyriam: 8 
^probans quoque quod no libenter afpiceret 
filias Chanaan patcr fuus : * iuit ad Ifmaele , 9 
& duxit vxorem abfque iis quas prius habe- 
bat, Maheleth filiam Ifmael filij Abraham , 
fororem Nabaioth . * Igitur egreffus Iacob 10 
de Berfabee,pergebat Haran. *Ciimque ve- 1 1 
niffet ad quendam locum, 8c vellet in eo re- 
quiefcere poft folis occubitum, tulit de lapi- 
dibus qui iacebant, & fupponens capitifuo , 
dormiuit in eodem loco. * Viditq; in fomnis 1 2 
fcalam f tantem fuper terram,& cacumen il- 
lius ugens cehim: Angelos quoq;Dei afcen- C 
dentes & defcendentes per eam, *& Domi- 1 3 
num innixurn fcala? dicentem fibi : » Ego su 
Dominus Deus Abraham patris tui,& Deus 
Ifaac : Terram , in qua dormis,tibi dabo Sc 
femini tuo . * Eritq; femen tuum quafi pul- 14 
uisterrx: ' diiataberis ad Occidetem,& Orie- 
tem,& Septentrionem,& Meridiem: "&" BE- 
„Suf.x6.a. NEDICENTVRINTE Sc infeminemo 
cun&ae tribus terra? . * Et ero cuflos tuus 1 5 
quocumque perrexeris,cV reducam te in ter- 
ram hancnec dimitta. nili compleuero vni- 
uerfa qux dixi.*Cumq; euigilaffet Iacob de 1 6 
fomno, ait: Vere Dominus eft in loco ifto,& 
eg.) nefciebam . * Pauenfq; Quam terribilis 1 7 
b - eft,inquit, Iocusifte?nonefthic aliud nifiD 
domus Dei-A porta ceU. ''Surgensergo Ia- 18 
cob mane,tulitlapidem , quem fuppofuerat 
capiu iuo.ev ercxit in titulum,fundens oleu 



'^M^kam-^m^ *mmm 

tum,dicens: Si fuerit Deus mecum, ik cuflo- 
dierit me in via, per quam ego ambulo , & 
dederit mihi panem ad vefcendum,& vefti- 

2 1 mentum ad induendum , *reuerfufq; fuero 
profpere ad domum patris mei : eritmihi 

2 2 Dominus in Deum, *& lapis ifte,quem ere- 
xi in titulum, vocabitur domus Dei: cuclo- 
rumq; qu£ dederis mihi, decimas offera tibi . 
C A P. XXIX. 

1 T)Rofechis ergo Iacob venit in terra Orie- 

2 JL talem . * Et vidit puteum in agro , tres 



1.48.1.3, 



». Veu.M.c. 
ZO & 19. 
«.14 



hf. J l 

*3- 



defuper.* Appellauitq; nomen vrbis Bethel, 1 
oue urius Luza vccabatur. *. Vouitetia vo- 2 



quej 



A quoque greges ouium accubantes iuxta eu : 
nam ex illo adaquabantur pecora, fk os eius 

3 grandi lapide claudebatur. + Morifq; erat,vt 
cun&isouibus congregatis deuoluerent la- 
pidem , & refedtis gregibus rurfum fuper os 

4 putei ponerent. * Dixitque ad paftores : Fra- 
tres, vnde eftis ? Qui refponderunt : De Ha- 

5 ran. *Quosinterrogans:Numquid,ait, no~ 
ftis Laban filium Nachor : Dixerunt : Noui- 
mus. "Sanufne eft-inquit: Valet,inquiunt:& 
ecce Rachel filia eius venit cum grege fuo : 
* Dixitq; Iacob : Adhuc multum diei fuper- 
eft,nec eft tempus , vt reducantur ad caulas 
greges: date ante potum ouibus, & fic eas ad 

8 paitum reducite. * Qui refponderunt : Non 
B poffumus.donecomnia pecora congregen- 

tur, & amoueamus lapidem de ore putei, vt 

9 adaquemus greges. * Adhuc loquebantur,& 
ecce Rachel veniebat cum ouibus patris fui : 

I o nam gregem ipfa pafcebat/Quam ciim vi- 

diflet Iacob,& fciret confobrina fuam, ouef- 
que Laban auunculi fui : amouit lapidem , 

I I quo puteusclaudebatur. *Et adaquato gre- 
ge , ofculatus eft eam: & eleuata voce fleuit , 

1 2 + & indicauit ei, quod frater eflet patris fui , 
& filius Rebeccx : at illa feftinans nunciauit 

13 patrifuo. *Quicum audiflet venifle Iacob 
filium fororis iu;e,occurrit obuiam ei : com- 
plexufq; eum,& in ofcula ruens,duxit in do- 
mum fuam. Auditis autem cauf is itineris , 

* refpon- 



G E N E S I S. 



•*refpondit : Os meum es , & caro mea . Et 14 
poitquam impleti funt dies menfis vnius , 
*dixit ei : Nu quia frater meus es, gratis fer- 1 5 
uies mihi ? dic quid mercedis accipias . * Ha- 1<5 
bebat vero duas filias , nomen maioris Lia : 
minor vero appellabatur Rachel : * Sed Lia 1 7 
iippis erat oculis : Rachel decora faeie,& ve- 
nufto afpectu . * Quam diligens Iacob, ait : 1 8 
Seruiam tibi pro Rachel filia tua minore fe- C 
ptemannis. *Refpondit Laban:Melius eit, 19 
vt tibi eam dem, qua alteri viro, mane apud 
me. *Seruiuit ergo Iacobpro Rachel fepte2o 
annis: & videbantur illi pauci dies prx amo- 
rismagnitudine. *Dixitq;ad Laban:Dami- 2 1 
hi vxorem mea:quia iam tempus impletum 
eft,vt ingrediar ad illam.* Qui vocatis mul- 2 2 
tis amicorum turbis ad conuiuium, fecit nu- 
ptias. *Et vefpere Liam filiam fuam intro- 23 
duxit ad eum, *dans ancillam fili2e,Zelpha 24 
nomine. Ad quam cumex morelacob fuif- 
fet ingreffus,fa<ftomane vidit Liam:& dixit 2 5 
ad focerum fuu :Quid eft quod facere volui- 
fti ; nonne pro Rachel feruiui tibi' quare im- 
pofuiiti mihi?*RefponditLaban:Non eft in 26 
loco noftro confuetudinis , vt minores ante 
tradamusad nuptias.*Implehebdomadam 27 
dierum huius copulx:& hanc quoque dabo 
tibi pro operequo feruiturus es mihi feptem 
annis alijs. * Acquieuit placito:& hebdoma- 2 
da trafa<5ta,Rachel duxit vxorem : *cui pa- 29 
ter feruam Bala tradiderat. *Tademq;poti- 3 o 
tus optatis nuptijs, amorem fequentis priori 
pnetulit,feruiens apud eum fepte annis alijs. 
* Videns autemDhs quod defpiceret Liam, 3 1 
aperuit vulua eius,forore fterili permanete . 
*Quse conceptum genuit filium, vocauitq; 3 2 
nomen eius Ruben,dices: Vidit Diis humili- 
tatem meiLnuc amabit me vir meus. *Rur- 3 3 
fumq;concepit,& peperit filium,& ait:Quo- 
niam audiuit me Dns haberi cotemptui,de- 
dit etiam iftum mihi. vocauitq; nomen eius 
Simeon.*Concepitq; tertio,& genuit alium 34 
filium: dixitq;Nunc quoque copulabitur 
mihi maritusmeus, eo quod pepererim ei 
tres filios :.& idcirco appellauit nomen eius , 
Leui . * Quarto concepit,& peperit filium, 3 5 
&ait:ModdconfiteborDho :." & obhoc 
vocauitenm , Iudam : ceffauitque parere . 
GA.P. XXX. 

CErnensautemRachelquod infecunda 1 
effet, inuidit forori Cux , & ait marito A 
fuo : Da mihiliberos, alioquin moriar. * Cui 2 
iratus refpoditlacob: Num pro Deo ego su, 
qui priuauitte: fruclai ventris tui ? * At illa : 3 
Habeojnquit, famulam Balam:ingredere ad 
illam,vt pariat fuper genua mea, & habeam 
ex illa filios. *Dedkq;illiBaIam in coniugiu: 4 
quae,*ingreff6 adfe viro,concepit,& peperit 5 
filium.*Dixitq;Rachel:Iudicauit mihiDhs, 6 
& exaudiuitv&cuu meam,das mihi filiu: & 



idcirco appellauitnomeneius, Dan. ' > Rur- 

8 fumq;Bala condpiens,pepe:.italterurn,*pro 
B quo ait RachehComparauitme Dominu; cu 

forore mea,& mualui:vo£a«itq.eum, Neph- 

9 tali.^Sentiens Lia,qu<3d parcre defiiffei:,Zel-- 

10 pham ancillam fuam marito tradidit.*<lua. 

1 1 poit coceptum edente filium,*dixit : Felici- 

1 2 ter,& idcirco vocauit nome eius, Gad. * Pe- 
1 5 perit quoq; Zelpha alterum. *Dixitq; Lia : 

Hoc pro beatitudine mea : Beata quippe me 
dicentmulieres : propterea appellauit eun 

14 Afer.*Egreffus aute Ruben tempore meftis 
triticex in agru, reperit mandragoras : quas 
matri Lis detulit. Dixitq ; Rachel : Da mihi 

1 5 parte de mandragoris filij tui. *Illa refpon- 
dit :Parumne tibi videtur,quod preripue is 

D maritum mihi,nifi etiam mandragoras fili j 
meituleris 5 Ait Rachel: Dormiattecum hae 

1 6 no&e pro madragoris fihj tui. *Redeuntiq; 
ad vefperam Iacob de agro,egreffa eft in oc- 
cursu eius Lia,& ait :ad me,inquit,intrabis : 
quia mercede coduxi te pro madragoris filii 

1 7 mei. Dormiuitq; cu ea no&e illa.*Et exau - 
diuit Deus preces eius : concepitq; & peperit 

[ 8 filiu quintu, * & ait : Dedit Deus mercedem 
mihi,quia dedi ancilla mea viro meo,appel- 

19 lauitq; nomen eius:Iflachar.*Rursu Lia co- 

20 cipiens,peperitfextumfilium,*& ait:Dota- 
uit me Deus dote bona : etiam hac vice me - 
cum erit maritus meus , eo quod genuerim 
ei fex filios , & idcirco appellauit nome eius, 

2 1 Zabulon . * Poft quem peperit filiam , no- 

22 mine Dinam. *Recordatus quoque Domi- 
D nus Rachelis,exaudiuit eam,& aperuit vul- 

23 uam eius. *Qux concepit,& peperit filium, 
dicens : Abftulit Deus opprobrium meum . 

24 *Et vocauitnomen eius Iofeph,dicens:Ad- 

25 datmihtDominusfilium alterum . *Nato 
autem Iofeph,dixit Iacob focero fuo.Dimit- 
te me , vt reuertar in patriam , & ad terram 

26 mea. *Da mihi vxores,& liberos meos, pro 
quibus feruiui tibi , vt abeam : tu vero nofti 

27 feruitutem,qua feruiui tibi. * Ait illi Laban: 
Inueniamgratia in cofpe6tu tuo:experime- 
todidici, quia benedixerit mihi Deuspro- 

28 pter te : conftitue mercedem tuam , quam 

29 dem tibi. *Atillerefpondit : Tu nofti quo- 
Emodo feruierim tibl, &quanta inmanibus 
3 o meis fuerit poffeffio tua. *Modicu habuifti 

antequam venirem ad te, & nunc diues efte- 
ctus es : benedixitque tibi Deus ad .'ntroi- 
tum meu. Iuftu eft igitur,vt aliquando pro- 

31 uideameuam domui meae:*Dixitq;Laban : 
Quid tibidabo ? Atille ait: Nihil volo:ied fi 
feceris.quod poftulo.jteru pafca, & cuftodia. 

3 2. pecoratua.*Gyra omnes greges tuos, & fe- 
para cunctas oues varias,& fparfo vellere:.& 
quodcumquefuluum , & ma,culofum, va- 
riumq; fuerit,tam in ouibus,quam in capris, 

33 erit merces mea . * Refpondebitq; mihi cras 
E 4 iuftir 



a 4 1 I B 

iuftitia mea,quando pladti tempus aduene- 
rit coram te:& omnia,quae no fuerint varia, 
& maculofa, & fulua, tam in ouibus, qua in 
capris,furti me arguent.*Dixitq;Laba:Gra- 34 
tu habeo,quod petis. *Et feparauit in die il- 3 $ 
Ja capras, & oues, & hircos, & arietes varios, F 
atq; maculofos:cu ctum autem gregem vni- 
colorem,id eft,albi, & nigri velleris,tradidit 
in manu filiorum fuorum . * Et pofuit fpa- 3 6 
tium itineris trium dierum inter fe, & gene- 
ru, qui pafcebat reliquos greges eius. *Dol- 3 7 ] 5 
lens ergo Iacob virgas populeas virides , & 
amygdalinas,& ex platanis,ex parte decor- 
ticauit eas, detra&ifq; corticibus, in his, quai 
fpoliata fuerant, candor apparuit : illa vero 
quaeintegra fuerant,viridapermanferunt: 
atq; in huc modum color effe&us eft varius. 
*Pofuitq; eas in canalibus,vbi effundebatur 3 8 
aquarvt cu veniffent greges ad bihendu, an- 
leoculos haberet virgas,& in afpectu earum 
conciperent. *Fadhimq; eft,vt in ipfocalore 
coitus, oues intuerentur virgas , & parerent G 
maculofk, & varia, & diuerfo colore refper- 
fa.*Diuifitq;gregem Iacob, & pofuit virgas 40 
in canalibus ante oculos arietum : erant aute 
alba,& nigra quaeque,Laban:cetera vero,Ia- 
cob^eparatus inter fe gregibus.*Igitur qua- 41 
do primo tempore afcendebantur oues , po- 
nebat Iacob virgasin canalibus aquaru an- 
te oculos arietum, & ouium,vt in earum co- 
leplatione conciperent: *quando vero fero- 42 
tina admiffura erat,&coceptus extremus,no 
ponebat eas.Factaq;funt ea,qu? erant feroti- 
na-Laba: & qu? primi teporis,Iacob. *Dita- 43 
tufqjeft homo vltra modu, & habuit greges 
multos, ancillas & feruos,camelos,& afinos . 



R 
C A 



P. XXXI. 



1 "pOftquamautemaudiuit verba flliorum 
A X Laban dicentium : Tulit Iacob omnia 



qus fuerunt patris noftri , & de illius facul- 
tate ditatus,fa£tus eft inclytus : *& anhnad- 
uertit quoq; faciem Laban,quod noeffeter- 
ga fe ficut heri & nudiuftertius^maxime di- 
cete fibi Dho : Reuertere in terram patrum 
tuorum, & ad generationem tuam, eroq; te- 
cum. *Miftt, & vocauit Rachel ,& Liam in. 
agrum,ybi pafcebat greges, *dixitq; eis: Vi- 
deo facie patris veftri, quod non fit erga me 
ficut heri, & nudiuftertius : Deus autem pa- 

6 tris mei fuit mecum . *Et ipfas noftis , quod 
totis viribus meis feruierim patri veftro . 

7 *Sed & pater vefter circumuenit me,& mu- 
tauit mercedem meam decem vicibus: & ta- 
men n5 dimifit eum Deus, vt noceret mihi . 

8 *Si quando dixit: Variae erut mercedes tuae, 
pariebant omnes oues varios fetus , quando 
vero e contrario ait : Alba quasque accipies 
pro mercede : omnes greges alba pepererut . 

9 *Tulitque Deus fubftantiam patrisveftri, 
B & dedit mihi . * Poftquam enim conceptus 

10 ouium tepus aduenerat,leuaui oculos meos, 
& vidi infomnis afcendentes mares fuper 
feminas, varios, & maculofbs,& diuerforum 

1 1 colorum . *Dixitque angelus Dei ad me m 
fomnis: Iacob? Et ego refpondi: Adfum? Qui 

1 2 ait : Leua oculos tuos,& vide vniuerfbs ma- 
fculos afcendentes fuper feminas , varios , 
maculofos , atque refperfos . Vidi enim om- 

1 3 nia quae fecit tibi Laban . * Ego fum Deus 
Bethel, « vbi vnxifti lapidem , & votum vo- ,, <J*/,iM 
uifti mihi . Nunc ergo furge, & egredere de * x • 
terra hac,reuertens in terram natiuitatis tuae 




* Rdponderuntque Rachel^& Lia : Num- 1 8 
quid habemus refidui quidquam in faculta- 
tibus , & hereditate domus patris nof bri ? 
*N6ne quafi alienas reputauit nos , & ven- 1 5 
djdit, comeditq; preuum noftjru? " Sed Deus 1 6 



tulit opes patris noitri , & eas tradidit nobis 

ac filijs noftris:vnde omnia quse praecepit ti- 

17 bi Deus,fdC. *Surrexit itaq; Iacob,& impo- 

G fitis hberis, ac coniugibus fuis fuper cameloa, 

4 abijt.*Tulitque omnem fttbftantiam fuam, 

greges, 



G E N 

greges, &quidquidinMefopotamiaacqui- 
uerat , pergens ad Ifaac patrem fuum in ter- 
ram Ghanaan. *Eo tempore ierat Laban ad 15? 
tondendas oues, &Rachel furataeft idola 
patris fui . * Noluitque Iacob confiteri foce-20 
ro fuo,quod furgeret.* Cumq; abijffet ta ip- 2 1 
fe, quam omnia,quse iuris fui erant, & amne 
tranfmiflb pergeret contra motem , Galaad, 

* nunciatum ef t Laban die tertio , quod fu- 2 2 
geret Iacob . * Qui,affumptis fratribus fuis , 23 
perfecutus eft eumdiebus feptem: &com- 
prehendit eum in Monte Galaad . * Vidit- 24 
que in fomnis dicentem fibi Deum : Caue 
nequidquam afpere loquariscontra Iacob.D 

* Iamq; Iacob extenderat in mote taberna- 2 5 
culum: cumqueilleconfecutusfuiffet eum 
cum fratribus fuis , in eodem Monte Galaad 
fixittentorium. * Et dixit ad Iacob : quare2<5 
ita egifti,vt cla me abigeres filias meas , qua- 
fi captiuas gladio ? * Cur ignorate mefuge- 27 
revoluifti, necindicaremihi,vtprofeque- 
rer te cum gaudio , & canticis, & tympanis , 
& citharis ? * Non es paffus, vt ofcularer fi- 2 8 
lios meos,& filias : ftultc operatus es : & nunc 
quidem * valet manus mea reddere tibi ma- 29 
lum : fed Deus patris veftri heri dixit mihi : 
Caue ne loquaris contra Iacob quidquam 
durius . * Efto, ad tuos ire cupiebas, & defi- 30 
derioerattibidomuspatris tui: cui furatus 
es deos meos 5 Refpondit Iacob. Quod infcio 3 1 
te profectus fum , timui neviolenter aufer- 
res filias tuas. *Qupd autem furti me arguis: 3 2 
apudquemcumqueinuenerisdeos tuos, ne-E 
cetur coram fratribus nof tris. fcrutare, quid- 
quid tuoru apud me inueneris,& aufer . h^c 
dicens, ignorabatquodRachelfurata effet 
idola. * IngrefTus itaque Laban tabernaculu 3 3 
lacob & Liae, & vtriufq. famulae , non inue- 
nit. Cuq. intraffet tetoriu Rachelis, f illa fe- 34 
itinans abfcondit idola fubter ftramenta ca- 
TOeli, & fedit defuper : fcrutantiq; omni ten- 
tprium , & nihil inuenienti, * ait : Ne irafca- 3 5 
tur dominus meus quod coram te afTurge- 
re ncqueo : quia iuxta confuetudinem femi- 
narum nunc accidit mihi.fic delufa folicitu- 
doqua;rentis eft . * Tumenfq; Iacob,cu iur- 3 6 
gio ait:Quam ob culpam meam , & ob quod 
peccatum meum fic exarfifti poft me , * & 37 
fcrutatus es omnem fuppelledtilem meam ? 
Quidinuenifti de cundtafubffantia domus 
tu? : pone hic coram fratribus meis , & fratri- 
bus tuis, & iudicent inter me,& te. * Idcirco 3 8 
viginti annis fui tecum ? oues tuae & caprae 
fteriles non fuerunt, arietes gregistuinon 
comedi : * nec captum a beftia oftendi tibi , 39 
ego damnum omne reddebam : quidquid F 
furto peribat , a me exigebas : * die no&uq; 40 
azftu vrebar, & gelu, fugiebatque fomnus ab 
oculis meis . * Sicq; per viginti annos in do- 41 
mo tua feruiui tibi , quatuordecim pro filia- 



E s I s. sj ; 

bus, & fex pro gregibus tuis.-immutafti quo- 
42 que mercedem meam decem vicibus . * Nifi 
Deus patris mei Abraham , & timor Ifaac 
affuiffet mihi , forfita modo nudu me dimi- 
fifTes : afflli&ione meam, & laborem manuu 

4 3 mearii refpexit Deus,& arguit te heri. * Re- 
fpondit ei Laban : Filiae mese, & filij , & gre- 
ges tui,& omnia,quse cernis, mea funt : quid 

44 poffum facere filijs,& nepotibus meis ? * Ve- 
ni ergo , & ineamus fig dus : vt fit in teftimo- 

45 nium inter me,& te. *Tulititaque Iacob Ia- 

46 pidem,& erexitillum in titulum, * dixitque 
fratribusfuis; AfFerte lapides . Quicongre- 
gantes fecerunt tumulum,comeder utque fu- 

47 per eum : *quem vocauit Laban Tumulum 
teftis : & Iacob, Aceruum teftimonij , vter- 

^Squeiuxtaproprietatemlinguxfuas. * Di- 
G xitq; Laba : Tumulus iite erit teftis inter me 

& te hodie, & idcirco appellatum eft nomen 
49 eius Galaad^d eft,Tumulus teftis . *Intuea- 

tur & iudicet Dominus inter nos,quando re- 

5 o cefserimus a nobis , * fi afflixeris filias meas , 

& fi introduxeris alias vxores fuper eas: nul- 
lus fermonis noftri teftis eft abfque Deo , qui 

5 1 praefens refpicit. *Dixitque rursils ad Iacob; 
En tumulus hic , & lapis , quem erexi inter 

5 2 me,& te,*teftis erit.- tumulus^nquam, ifte & 
lapis fintin teftimonium, fi autego tranfie- 
ro illum pergens ad te,aut prseterieris , malu 

53 mihicogitans. *Deus Abraham, &Deus 
Nachor iudicet inter nos , Deus patris eoru . 
Iurauit ergo Iacob per timorem patris fui 

54 Ifaac: *immoIatifque victimis in monte,vo- 
cauit ffatres fuos,vt ederent pane.Qui cu co- 

5; 5 mediffent,manferunt ibi.*Laba. vero de no- 

6te c6furgens,ofculatus eit filios,& filias fuas, 

& benedixit illis.-reuerfufq; eft in locum fuu . 

C A P. XXXII. 

1 T Acob " quoque abijt itinere quo ceperat 

A JL fuerutq; ei obuiam Angeli Dei. *Quoscu 

vidiflet,ait Caftra Dei sut hxc. & appellauit 

nomen loci illius Mahanaim , id eft, (ilaftra . 

* Mifit aute & nuncios ante fe ad Efau fra- 

trem fuum in terra Seir,in regionem Edom : 

4 * prsecepitq;eis,dicens:Sic loquimini domino 
meo Efau:H2ec dick frater tuus Iaceb: Apud 
Laban peregrinatusfum,& fui vfq; in praese- 

5 tem diem. * Habeo boues,& afinos,& oues,& 
feruos,& ancillas: mittoq; nunc legationead 

B dominum meum,vtinueniam gratia in con- 

6 fpe&u tuo. ^Reuerfiq; funt nunci j ad I acob, 
dicentes . Venimus ad Efau fratrem tuum & 
ecceproperattibiin occursucu quadringg- 

7 tisviris. * Timuit Iacob valde : &perterri- 
tus diuifit populum, qui fecum erat , gregcs 
quoque & oues & boues , & camelos in duas 

8 turmas, * dicens: SiveneritEfauad vnam 
turmam, & percufTerit eam,alia turma, quse 
reliqua eft,faluabitur.* Dixitq; Iacob : Deus 
patris mei Abraha } & Deus patris mei Ifaac ; 

Do- 



hf.4c.16. 



a<5 L I B 

Dnequi dixifti mihi: Reuertere in terram i 
tuam,& in Iocum natiuitatis tuae . & benefa- C j 
ciam tibi : * minor fum cundis miferationi- 1 c 
bus tuis, & veritate tua, quam expleuifti fer- 
uo tuo . In baculo meo tranfiui Iordanem 
iftum :& nunc cum duabus turbis regredior . 

# Erue me de manu fratris mei Efau , quia 1 1 
Yalde eum timeo : ne forte veniens percutiat 
matrem cum filijs. * Tu locutus es quod be- 1 2 
ne faceres mihi , & dilatares femen meum fi- 
cut arenam maris, quae prze multitudine nu- 
merarinonpoteft.*Cmr.q;dormiffetibino- 13 
&e illaieparauit de his quse habebat, mune- D 
ra Efaufratri fuo , * capras ducentas , hircos 14 
viginti,oues ducentas,& arietes viginti,* ca- 1 5 
melos fems cum pullis fuis triginta , vaccas 
quadraginta,& tauros viginti, afinas vigin- 
ti,& puilos earum decem/Et mifit per ma- 16 
nus feruoru fuorum fingulos feorfum gre- 
ges,dixitque pueris fuis: Antecedite me: & fit 
fpatiii inter gregem,& gregem : * Et prece- 17 
pit priori dicens:Si obuium habueris fratrem 
meumEfau: &interrogaueritte,Cuiuses? E. 
aut, Quo vadis ? aut, Cuius funt ifta,quae fe- 
queris ? * refpondebis : Seruitui Iacob,mu.- 1 8 
nera mifit domino meo Efau : ipfe quoque 
poft nos venit. *Similiter dedit mandata fe- 19 
cundo, & tertio,& cundis , qui fequebantur 
greges, dicensi Ijfdemverbisloquiminiad 
Efau,cum inueneritis eum. *Et addetis:.Ipfe : 
quoqueferuus tuus Iacob iter noftrum infe- 
quitur, dixit enim : Placabo illu muneribus 
quae praecedunt, & poftea videbo illum, for- 
fitan propitiabitur mihi.* Precefferuntitaq; 2 1 
munera ante eum,ipfe vero mafit nocte illa 
in caftris.*Cumquematurefurrexiffet,tulit 22 
duas vxores fuas,. & totidem famulas cum 
vndecim fili js , & tranfiuit vadum Iacob. 

* Tradu&ifque omnibus,qu3e ad fe pertine- 23 
bant,* manfit folus :. & ecce vir lucfabatur 24! 
cum so vfque mane. .* Qui ciim videret , 2 5 
quod eum fuperare non pofiet,tetigit neruu 
fcmoris eius, &ftatim emarcuit . * Dixitque 26 
ad eu:.Dimitte me,iam enim afcedit aurora . 
Refpondit : Non dimittam te,nifi benedixe- 
ris mihi.^Ait ergo:Quodnomen eft tibirRe- 27 
fpondit: Iacob . *At.ille, Nequaqua, inquit, 28 
lacob appellabitur nomen tuum, fed Ifrael : 
quon iam.fi contra Deum fortisfuifti, quan- 
to magis contrahomines preualebis:*Inter- 29 
rogauiteumlacob:. Dicmihi. quo appella-G. 
ris nomine ? Refpondit : Cur quaeris nomen 
meurn-Et bencdixit ei in eodem loco..* Vo- 30 
cauitq; Iacob nomen lociillius Phanuel , di- 
cens : Vidi Dfim facie ad facie, & falua facia 
eftanimamea. * Ortufque eft ei ftatim fol3i 
poftquam tranfgrefTuseft Phanuehipfe vero 
claudicabat pede . * Quam ob caufam 110^32 
comedunt neruum.fihj ifrael , qui emarcuit 
in femore Iacob vfq; in praefentem diem : eo 



E fc 

quod tetigerit neruum femoris eius,& obihi- 
puerit . 

CAP. XXXIII. 

ELeuansautemlacoboculos fuos, vidit 
venientem Efau, & cum eo quadringe- 
tos viros : diuilltq; filios Iiae, & Rachel am- 

2 barumq. famularum : * & pofuit vtramque 
ancillam, & liberos earu in principio : Liam 
vero,& filios eius in fecudo loco: Rachel au- 

3 tem,& Iofeph nouiflimos . * Et ipfe progre- 
diens adorauit pronus in terram fepties , do- 

4 nec appropinquaret frater eius . * Currens 
itaque Efau obuiafratri fuo , amplexatus eft 
eum:ftringenfq; colLum eius,& ofculans fle- 

5 uit . * Leuatifq; oculis vidit mulieres, & par- 
uulos earum,& ait: Quid fibi volunt ifti ? & 

B fi ad te pertinent ? Refpondit : Parutili funt 

6 quos donauit mihi Deus feruo tuo . * Et ap- 
propinquantes ancillae , & fili j earum incur- 

7 uatifunt . * Acceflit quoque Lia cum pueris 
fuis : & ciim fimiliter adoraflent,extremi Io- 

8 feph&Racheladorauerunt.*Dixitq;Efau: ' 
Qjuaenam funt iftae turmae quas obuiam ha- 
bui ? Refpondit:. Vt inuenirem gratiam cora 

9 domino meo . * At ille ait : Habeo plurima , 

I o frater mi , fint tua tibi . * Dixitque Iacob : 
Noli ita obfecro : fed fi inueni gratiam in 
oculistuis, accipe munufculum de manibus 

C meis: flc enim vidifaciem tuam ,quafi vide- 

I I rim vultum Dei: efto mihi propitius,*& fu- 
fcipe benediclionem quam attuli tibi, & 
quam donauit mihi Deus tribuens omnia . 
Vix fratre compellente fufcipiens/ait : Gra- 

1 2 diamur fimul eroque focius itineris tui . 

13,* Dixitque Iacob : Nofti domine mi quod 
paruulos habeam teneros,& oues,& boues fe~ 
tas mecum:quas f i plus in ambulando fecero 
laborare , morientur vna die cuncti greges . 

14* Praecedat dominus meus ante feruum 
fuum : & ego fequar paulatim veftigia eius , 
ficutvidero paruulos meos poffe ,donec ve- 

1 5 niam ad dominum meum in Seir. *Refpon- 
dit Efau : Oro te , vt de populo , qui jnecum 
eft, faltemfocijremaneant viae tuae. Non 
eft, inquit,neceffe: hocvno tantum indigeo, 
vt inueniam gratiam in confpedhi tuo do- 

16 minemi . * Reuerfus eft itaqueillo die Efau 

1 7 itinere,quo venerat in Seir. * Et Iacob venit 
D inSocoth :. vbiaedificata domo,& fixis ten- 

toriis appellauit nomen loci illius Socoth , 

1 8 ideiljtabernacula . * Tranfiuitque in Salem 
vrbem Sichimorum , quae eft in Terra Cha- 
naan , poitquam reuerfus eft de Mefbpota- 

■ mia Syrije : -&habitauit iuxta oppidum . 
10 ^Emitq;part£m agrijn quafixeraLtaberna- 

cula, atiliis Hemor patris Sichem centum 
20 agnis . * Et ereclo ibi altari, inuocauitfuper 

Uludfoniflimum Deum Iiiael . 



CAP. 



G E N E S I S 




CAP. XXXIV. 

EGreffa eit autem Dina filia Li^, vt vide 
ret mulieres regionis illius. *Quam ciim A 
\-idiflet Sichem filius Hemor Heuti , prin- 2 
ceps terrse iilius, adamauit eam : Sc rapuit,& 
dormiuit cum illa , vi Opprimens virginem . 

* Et conglutinata eft anima eius cum ea,tri- 5 
ftemq; deliniuit blanditijs. * Etpergens ad 4 
Hemor patrem fuum , Accipe, inquit , mihi 
puellam hanc coniugem . * Quod cum au- 
difTet Iacob , abfentibus filijs , & in pallu pe- 
corum occupatis , filuit donec redirent . 

* EgrefTo aute Hemor patre Siche vt loque- 6 
returadlacob, * ecce fili j eius veniebant de 7 
agro: auditoq; quod acciderat-iratifunt val- 
de : eo quod fedam rem operatus elfet in If- 
rael, Sc violata filia Iacob, rem illicitam per- 
petraffet . * Locutus efl itaque Hemor ad 8 
eos: Sichem filij mei adhsefit anima filiae ve- 
ftrx: date eam illi vxorem:*& iungamus vi- 9 
ciffim connubia : filias veftras tradite nobis , 
& filias noftras accipite . * Et habitate nobi- 10 
fcum, terra in poteftate veftra eft , exercete , B 
negotiamini , & poffidete eam . * Sed & Si- 1 1 
chem ad patrem, & ad fratres eius ait : Inue- 
niam gratiam coram vobis : & quaecumque 
ftatueritis,dabo : * augete dotem,& munera 1 2 
poftulate,& libenter tribuam , quod petieri- 
tis:tantum date mihi puellam hanc vxorem. 

* Refponderunt filij Iacob Sichem , & patri 13 
eiusindolo, feuientesob ftuprum fororis: 

* Non pofTumusfacere quod petitis, nec da- 14 
refororem noftram homini incircumcifo : 
quod illicitu , & nefariu eft apud nos . * Sed 1 5 
inhocvalebimusfederari, fivolueritis effe 
fimiles noitri, & circucidatur in vobis omnis 
mafculinifexus: "Tuncdabimus^&accipie- 16 

mus mutud filias veitras,ac noftras , & habi- 
tabimus vobifcum , erimufque vnus popu- 
lus : * fi autem circumcidi nolueritis , tolle- 1 7 
mus filiam noftram,& recedemus . * Placuit D 
cblatio eorum Hemor , & Sichem filio eius : 



i9*Necdiiiulitadoiefcens quin itatim quod 
petebatur expleret :• amabat enim puellam 
valde & ipfe erat inclytus in omni domo pa- 

20 tris fui.*Ingreffiq; portam vrbis, locutifunt 

2 1 ad populum : * Viri ifti pacifici funt , & vo- 
lunt habitare nobifcum : negotientur in ter- 
ra,& exerceant eam,qus: fpatiofa,& lata cul- 
toribus indiget : filias eoru accipiemus vxo- 

2 2 res,& noftras illis dabimus . * Vnum eft quo 
differtur tantu bonu: Si circumcidamus ma- 

23 fculos noftros, ritum gentis imitantes . * Et 
fubftantiaeorum,&pecora,&cuncT:a quse 
poffident,nofbra erut: tatu in hoc acquiefca- 
mus , & habitantes fimul , vnum efficiamus 

24 populum. * AfTenfiq; funt omnes,circumcI- 

25 fiscunctts maribus.*Etecce,die tertio quaiv 
Ddo grauiffimus vulneru dolor eft : arreptis 

duo filij Iacob,Simeon,& Leui fratres Dinae , 

gladi js, ingreffi funt vrbem confideter: » in- » ft/ 16 * 1 

26 terfectifq; omnibus mafculis , *Hemor & Si- 
chem pariter necauerunt , tollentes Dina de 

27 domo Sichen fororem fuam. * Quibus egref- 
fis irruerunt fuper occifos ceteri fili j Iacob: & 
depopulatifuntvrbemin vltionem ftupri. 

2 8 * Oues eoru,& armenta,& afinos , cunctaq; 

valtantes, quae in domibus, & in agris erant 
29 * paruulos quoq; eonl , & vxores duxerunt 

3 o captmas . * Quibus patratis audadter, Iacob ' 
dixtt ad Simeon , & Leui : Turbaftis me , Sc 
odiofum feciftis me Chananeis, Sc Pherezjeis 
habitatoribus terrse huius, nos pauci fumus : 
illi congregati percutient me , & delebor 

3 l e go, Sc domus mea. * Refponderunt : Num- 

quidvtfcortoabutidebuere forore noftra» 

C A P. XXXV. 



1 T Nterea locutus eft Deus ad lacob : Surge , 
A X Sc afcede Bethel, & habita ibi , facq; altare 
Deo,qui « apparuit tibi,quado fugiebas Efau 
fratre tuu. * Iacob veroconuocataomnido- 
mo fua,ait : Abijcite deos alienos, qui in me- 
dio veftrifunt,& mundamini, ac mutate ve- 
J f timenta veftra . * Surgite, & afcendamus in 

Bethel, 






ii Snp.lS.c. 
I8< 



uSuf.tx.f. 

a8. 



u ////.48. £. 
7. 



« /»/49.«. 
I. 



' i* L I B 

Bethel,vt Ikciamus Ibi altare Deo: qu i exau- 
diuitmein dietribulationis meae, &focius 
fuititinerismei. * Dederunt ergo eiomnes 
deos alienos, quos habebant,& inaures , qus 
erant in auribus eorum:at ille infodit ea fub- 
ter terebinthu , quae eft poft vrbem Sichem. 

* Cumq; profe&i effent , terror Dei inuafit 5 
omnespercircuitum ciuitates, &nonfunt 
aufi perfequi recedentes.* Venit igitur Iacob 
Luza,qua2 eft in terra Chanaan, cognometo 
Bethel : ipfe,& omnis populus cu eo.* Aedi- 
ficauitq; ibi altare , & appellauit nomen loci B 
illius,Domus Dei : ibi .n. " apparuit ei DeUs, 
cum fugeret fratrem fuum . * Eodem tepore 8 
mortua eft Debora nutrix Rebeccse , & fe- 
puka eft ad radices Beihel fuper quercu: vo 
cattfq; eit nomen loci illius , Quercus fletus 

* Apparuit autem iterum Deus Iacob poft 9 
quamreuerfus eft de Mefopotamia Syriae, 
benedixitq;ei, * dicens : " Non vocaberis vl- 10 
tra Iacob,fed Ifrael erit nomen tuum.Et ap- 
pellauit eum Ifrael , * dixitq; ei : Ego Deus 1 1 
omnipotens,crefce,& multiplicare: gentes, & 
populi nationfi ex te erunt , reges de lumbis 
tuis egredientur . * Terramq;quam dedi 12 
Abraha & Ifaac,dabo tibi, & femini tuo poft 
te. * Et receflit ab eo. * Ille vero erexit titulu 1 3 
lapideu in loco, quo locutus fuerat ei Deus : 14 
libans fuper eum libamina , & eftundens C 
olcum : * vocanfqjnomen loci illius, Bethel. 1 5 

* Egreflusautem inde,venit verno tempore 16 
ad terram,quae ducit Ephratam: in qua cum 
parturiret Rachel, *ob difficultatem partus 1 7 
periclitari c?pit.Dixitq; ei obftetrix: Non ti- 
mere, quia & hunc habebis filium . * Egre- 1 8 
diete autem animaprse dolore, & imminen- 
te iam morte, vocauit nomefili j fui Benoni, 
id eft, filius doloris mei : pater vero appella- 
uit,eti Beniamin,id eft, filius dextrse. *Mor-ip 
tua eft ergo Rachel,& fepulta eft in via, quae 
ducit Ephi-atam,h3eceft Bethlehem . * Ere- 20 
xitq; Iacob titulum fuper fepulchrum eius: " 
Hic eft titulus monumenti Rachel , vfque in 
prsefentem diem . * Egreflus inde fixi taber- 2 1 
•naculu trans Turre gregis. * " Ciiq; habita- 2 2 
ret ki illa regione ,abijt Ruben , & dormiuit D 
cu Bala concubina patris fui:quod illu mini- 
melatuit.Erantautem filii lacob duodecim . 

* Filij Liae : primogenitusRuben, & Sime5, 25 
& Leui , & Iudas , & Iflachar,& Zabulon . 

* FilijRaehel: Iofeph , &Beniamin . * Filij 24 
Balae ancillae Rachelis : Dan, & Nephthali. 2 5 
^ Filij Zelphse ancilla; Liae : Gad,& Afer: hi 26 
funt filij Iacob, qui natifunt ei in Mefo^ota- 
mia Syriae . * Venit etiam ad Ifaac patrG fuu 2 7 
in Mambre,Ciuitate Arbee, hec eit Hebron : & 
in qua peregrinatus eft Abraha,& Ifaac*Et 2 8 
copletifuntdiesl&ac cetu o<ftogintaanno- 
ru.* Cofumptufq; aetate mortuus eft: & ap- 
pofitus eft populo fuo fencx , & plenus die- 
rfi:& fepelverunt eum Efau,& lacob filij fui. 



tiSup.if.a, 
(>. 



11 lof. 14- « 
4« 

'/t.PtfrJ.c, 



t R 

G A P. XXXVI. 

1 TTAe funt autem generationes Efau, ipfe 

2 JlX eft Edom . * Efau accepit vxores de fi- 
A liabus Chanaan : Ada filiam Elon Hethaei,& 

Oolibama filiam Anae , filiae Sebeon Heuasi : 

3 *Bafemathquoq;filia Ifinael fororem Na- 

4 baioth. " Peperitautem Ada,Eliphaz : Bafe- » t-Par.t .«# 

5 math genuit Rahuel: * Oolibama genuit Ie- l 9* 
hus, & Ihelon, & Core. hi filij Efau, qui nati 

6 funt ei in terra Chanaa . * Tulit autem Efau 
vxores fuas, & filios, & filias, & omne anima 
domus fuse,& fubftantiam, & pecora,& cun- 
<fta,quae habere poteratin terra Chanaa : & 
abijt in alteram regionem , receflitq ; a fratre 

7 fuo Iacob . * " Diuitesenim erant valde , & 
fimul habitare non poterant : neofuftinebat 
eos terra peregrinationis eoru praemultitu- 

8 dine gregum. * " Habitauitq; Efau in monte 

9 Seir,ipfe eft Edom . * H^ autem funt genera- 

1 o tiones Efau patris Edom in monte Seir , * & 
B ha-c nomina filiorum eius: " Eliphaz filius 

Ada vxoris Efau: Rahuelquoq;filius Ba- 

1 1 femath vxoris eius. * Fuerutq; Eliphaz fili j : 
Theman , Omat, Sepho, & Gatham , & Ce- 

1 2 hez. * Erat autem Thamna,concubina Eli- 
phaz filii Efau : quae peperit ei Amalech . hi 

13 funt filij Ada vxoris Efau. *Filij autem Ra- 
huel : Nahath & Zara, Samma, & Meza , hi 

14 fili j Bafemath vxoris Efau . * Ifti quoq; erat 
filii Oolibama filiae Anae filiaeSebeon , vxo- 
ris Efau , quos genuit ei Iehus & Ihelon & 

1 5 Core. *Hiduces filiorum Efau : Filij Eliphaz 
primogeniti Efau : dux Thema,dux Omar , 

16 dux Septo, dux Genex,*dux Core,dux Ga- 
tham , dux Amalech hi filij Eliphaz in terra 

1 7 Edo,& hi filij Ada.^Hi quoq; filij Rahuel fi- 
lij Efau : dux Nahath,dux Zara,dux Sama, 
dux Meza . hi autem duces Rahuel in Terra 

1 8 Edo.-ifti filij Bafemath vxoris Efau.*Hi autS 
filij Oolibama vxoris Efau : dux Iheus, dux 

Clhelon, duxCore. hiducesOolibamafiliaJ 
ip Anx vxoris Efau . * Ifti funt filij Efau,& hi 
2oduceseoru:ipfeeftEdo.*"IftifuntfilijSeir u \.ttf.i\ 

Horra,'i,habitatores terrae : Lotan,& Sobal,& '•} 8> 
2 1 Sebeon, & Ana, * & Difon,& Efer,& Difan. 

hi duces Hornti , filij Seir in Terra Edom . 

2 2 * Facti funt aute fili j Lotan : Hori & Hema. 

23 erat aute foror Lotan,Thamna. *Et ifti filij 
Sobal : Alua & Manathat & Ebal , & Sepho 

24 & Onan. * Et hi fili j Sebeo: Aia & Ana. Ifte 
eft Ana qui inuenit aquas calidas in folitudi- 

2 5 ne, cu pafceret afinos Sebeo patris fui : * ha- 

26 buitqjfiliu Dis6,& filiam Oolibama. ^Etifti 

filij Difon : Hamdan,& Efeban,& Iethram , 

2 7 & Charan . * Hi qnoq; filij Efer : Balaab, & 

28 Zauan,& Acan. * HabuitautefiliosDifan : 

29 Hus,& Ara.^Hi ducesHorreorum : dux Lo- 

30 tan,dux Sobal,dux Sebeon,dux Ana , + dux 
Difon,dux Efer , dux Difan : iili duces Hor- 
raeorum qui imperauerunt in terra Seir . 

31* Reges autem oui imnerauerunt in Terra 

Edom 



G E-N E s -i S. 



Edom,antequa haberent rege filij Ifrael, f ae- C 
runt hi : * Bela filius Beor , nomenque vrbis 3 2 
eius Denaba . * Morraus eft autem Bela , Sc 3 3 
regnauit pro eoIoabfiliusZaraede Bofra. 

* Cuque mortuus effet Iobab , regnauit pro 34 
eo Hufam de terra Themanorum : * Hoc 
quoq; mortuo , regnauit pro eo Adad filius 3 5 
Badad,qui percuffit Madia in regioneMoab: 
& nome vrbis eius Auith.* Cuque mortuus 3 6 
effetAdad, regnauit pro eo Semla de Maf- 
reca. * Hec quoque mortuo regnauit pro37 
eo Saul de fluuio Rohoboth . * Cumque Sctf 
hic obijffet , fuccefiit in regnum Balanan fi- 
lius Achobor. * Ifto quoque mortuo regna- 3p 
Hit pro eo Adar,nomenque vrbis eius Phau : 
& appellabatur vxor eius Meetabel , filia 
MatredfiliaeMezaab. * Hsec ergo nomina 40 
ducu Efau in cognationibus Sc locis , & vo- 
cabulis fuis: dux Thanna,dux Alua, dux le- 
thet, Mux Oolibama,dux Ela,dux Phinon,4i 

* dux Cenez , dux Theman , dux Mabfar , 42 

* dux Magdiel, dux Hiram : hi duces Edom 45 
habitantesinterraimperijfui, ipfeeft Efau 
pater Idumaeorum . 

C A P. XXXVII. 

HAbitauit aute Iacob in terra ChanaS , 1 
in qua pater fuus peregrinatus eft. * Et A 
hae funt generationes eius:Iofeph cu fedecim 2 
effet annorum,pafcebat grege cum fratribus 
fuis adhuc puer: Sc erat cu fih' js Bate, Sc Zel- 
phae vxoru patris fui:accufauitq; fratresfuos 
apud patre crimine pefiimo.*Ifrael aute dili- 
gebat Iofeph fuper omnes filios fuos,ed quod 3 
in fenectute genuiffet eii:fecitq;ei tunica po- 
Iymita.*Videntes aute:fratres eius,que a pa- 4 
ire plus cuncfis filijs amaretur, oderant eum, 
nec poterant ei quidqua pacifice loqui.* Ac- 
cidit quoq; vt vifum fomnium referret fra- 5 
tribusfuis: quascaufamaiorisodijfeminariu B 
fuit. * Dixitq; ad eos : Audite fomniu meum 6 
quod vidi . * Putabam nos ligare manipulos 7 
in agro: Sc quafi confurgere manipulu meu, 
& ftare , veftrofque manipulos circumftan- 
tes adorare manipulum meum. * Refponde- 
runtfratreseius: Numquid rex nofter eris? 8 
aut fubi jciemur ditioni tuse ? Hxc ergo caufa 
fomnioru, atque fermonum,inuidiae, Sc odij 
fomitem miniftrauit . * Aliud quoque vidit 
fomnium quodnarransfratribus, ait:Vidi p 
per fomnium.quafi Sokm,& Lunam,& ftel- 
las vndecim adorare me . * Quod cum patri 
fuo, & fratribus retulifiet, increpauiteu pa- 10 
ter fuus, & dixit : Quid fibi vult hoc fomniu C 
quod vidifti ? num ego , & mater tua, Sc fra- 
tres adorabimus te fuper terram ? * Inui- 1 1 
debant ei igitur fratres fui : pater vero re ta- 
titus confiderabat . * Qunquefratresillius 12 
in pafcendis gregibus patris morarentur in 
Sichem , * dixit ad eum Ifrael ; Fratres tui 1 3 
pafcunt oues in Sichimis : veni^mittam te ad 



i* 



1 4 eos . Quo refpondente, ^Prafto fum, ait ei : 
Vade, Sc vide fi cucta profpera fint erga fra- 
tres tuos , Sc pecora : Sc renuntia mihi quid 

D agatur . Miffus de Valle Hebron,venit in Si- 

1 5 che: *inuenitq;eu vir errante in agro, & in- 

16 terrogauit quid quaereret. *At ille refpodit : 
Fratres meos quaeroondica mihi,vbi pafcant 

1 7 greges. * Dixitq; ei vir: Recefferunt de loco 
ifto: audiui aute eos dicentes : Eamus in Do- 
thain . Perrexit ergo Iofeph poft fratres fuos 

1 8 & inuenit eos in Dothain.* Qui cu vidiffent 
eu procul, antequam accederet ad eos , cogi- 

19 tauerunt illum occidere. * & mutuo loque- 

20 bantur: Eccefomniator venit: *venite,occi- 
damuseum, Sc mittamusin cifternam ve- 
terem: dicemufque : Fera peflima deuorauit 

E eum:& tunc apparebit,quid illi profint fom- 

2 1 nia fua.* » Audiens aute hoc Ruben,niteba- « /»/• ai.c 
tur liberare eum de manibus eorum, Sc dice- ' *• 

2 2 bat. *N5 interficiatis anima eius,nec effun- 
datis fanguinem : fed proi jcite eum in cifter- 
nam hanc , qus eft in folitudine , manufque 
veftrasferuateinnoxias:hocautem dicebat , 
volens eripere eum de manibus eoru, & red- 

23 dere patri fuo . *C6feftim igitur,vt peruenit 
ad fratres fuos^nudauerut eum tunica talari , 

24 Sc polymita:* miferutque eum in cifternam 

2 5 vetere,quae non habebat aquam. *Et feden- 
tes, vt comederent panem , viderunt Ifmae- 
litas viatores venire de Galaad , & camelos 

F eorum portantes aromata,& refinam, Sc fta- 
26 clen in Aegyptum.* Dixit ergo Iudasfratri- 
bus fuis : Quid nobis prodeft fi occiderimus 
fratrem noftrum, Sc celauerimus fanguinem 
27ipfius? * Melius eft vt venundetur Ifmaeli- 
tis , Sc manus noftrx non polluantur : frater 
enim,& caro noftra eft . Acquieuerutfratres 

28 fermonibus illius.* " Et praetereuntibus Ma- 
dianitis negotiatoribus , extrahentes eum de 
cifterna, vendiderunt eum Ifmaelitis,vigrnti 
argenteis : qui duxerunt eum in Aegyptum. 

29 * Reuerfufque Ruben ad cifternam , non 

30 inuenit puerum: * Sc fcifiis veftibus pergens 
ad fratres fuos,ait : Puer no comparet,& ego 

3 1 quo ibo ? * Tulerunt autem tunicam eius:& 
in fanguine hoedi , quem occiderant , tin- 

3 2 xerunt : * mittentes qui ferrent ad patrem , 
G «Scdicerent; Hanc inuenimus:vide vtrum tu- 
3 3 nica filij tui fit,an non . * Quam ciim agno- 

uiffet pater,ait : Tunica filii mei eft, fera pef- 

fima comedit eum , beftia deuorauit lofeph , 

34 * Sciftifque veftibus,mdutus eft cilicio,luge9 

3 5 filium fuum multo tempore. * Congregatis 

autem cundfis liberis eius , vt lenirent dolo- 

rempatris, noluit confolationem accipere, 

fed ait : Defcendam ad filium meum lugens 

in infernum . Et illo perfeuerante in fletu , 

36* Madianitse vendiderunt Iofeph in Aeg y- 

pto Putipharieunucho Pharaonismagiftro 

rniliumw 

* CAP- 



it Sap, 10. F 
1J. 



L I B E R 



ft T.74T.S, 



> Nu.t6.t. 
>9- 



tiKn.G.c.l. 




T*~ 'Jl /7 

«*U't.-'/-U4*rt, t*<- tuidt 

<^f*} >l%^AiX .O-ZlVtM-/ 

?»m...o.'v- ' 






C A P XXXVIII. 

EOdem tempore defcendens Iudas a fratri- 1 
bus fuis, diuertit ad viru Odollamitem , A 
nomine Hiram . * " Viditque ibi filiam ho- 2 
minis Chanansei , vocabulo Sua : & accepta 
vxore,ingreffus eft ad eam . * Qu? concepit , 3 
& peperit filium,& vocauit nomen eius Her. 

* >' Rurfumque concepto f?tu,natum filium 4 
vocauitOnan. *Tertiumquoquepeperit: 5 
quem appellauit Sela, quo nato,parere vltra 
ceffauit . * Dedit autem Iudas vxorem pri- 
mogenito fuo Her,nomine Thamar. * « Fuit 7 
quoque Her primogenitus Iudae nequam in B 
confpeclu Dni:& ideo ab eo occifus eft. *Di- 8 
xit ergo Iudas ad Onan filium fuum: Ingre- 
dere ad vxorem fratris tui , & fociare illi , vt 
fufcites femen fratri tuo. * Ille fciens non fibi 9 
nafci filios,introiens ad vxorem fratris fui,fe- 
men fundebat in terram, ne liberi fratris no- 
mine nafcerentur.*Et idcirco percuftit eum 10 
Dominus,eo quod rem deteftabilem faceret. 

* Quam ob rem dixit IudasThamar nurui 1 1 
fu32: Efto vidua in domo patris tui , donec 
crefcat Sela filius meus : timebat enim ne & 
ipfemoreretur,ficut fratres eius . Qua; abijt , 
& habitauit in domo patris fui . * Euolutis 1 2 
autem muhis diebus , mortua eft Sua vxor C 
Iuda::qui poft lu&um confblatione fufcepta 
afcendebat ad tonfbres ouium fuarum , ipfe 
& Hiras opilio gregis Odollamites , in Tha- 
mnas . * Nuntiatumque eft Thamar,quod 1 3 
focer iilius afcenderet in Thamnas ad ton- 
dendas oues.*Que depofitis viduitatis vefti-14 
bus,affumpfit theriftrum: & mutato habitu 
fedit in biuio itineris,quod ducitThamnam: 
eo quod creuiffet Sela , & non eum accepif- 
fet maritum . * Quam ciim vidiffet Iudas , 1 5 
fufpicatus eft effe meretricem : operuerat D 
enim vultu fuum,ne agnofceretur. Tngre- 16 
dienfque ad eam, ait : Dimitte me, vt coeam 
tecum- nefciebat enim , quodnurusfuaef- 



fet. Qua refpondente : Quid dabis mihi-. vt 

1 7 fruaris concubitu meo ? * dixit: Mittam tibi 
hedum de gregibus . Rurfumq; illa dicente : 
Patiar quod vis,fi dederis mihi arrhabonem 

1 8 donec mittas , quod polliceris . * Ait Iudas : 
Quid tibi vis pro arrhabone dari ? Refpon- 
dit : Annulum tuum,& armillam,& baculu, 
quem manus tene : Ad vnum igitur coitum 

ip mulier cocepit,*& furgens abijt : depofitoq; 
E habitu, quem fumpferat, induta eft viduita- 

20 tis veftibus . * Mifit aute Iudas hedu per pa- 
ftorem fuu Odollamite,vt reciperet pignus, 
quod dederat muheri: qui ciim non inuenif- 

2 1 fet ea,*interrogauit homines loci illius : Vbi 
eft mulier,qux fedebat in biuio? Refponden- 
tibuscun£tis:Non fuit in loco ifto meretrix . 

2 2 * Reuer fus eft ad Iudam , & dixit ei : Non 

inueni eam:fed & homines loci illiusdixerut 

23 mihi , numquam fediffe ibi fcortum . * Ait 
Iudas: Habeat fibi,certe medacij arguere nos 

F no poteft , ego miii hedum que promifera : 

24 & tu non inuenifti eam . * Ecce autem poft 
tres menfes nuntiauerunt Iudae , dicentes : 
Fornicata eft Thamar nurus tua, & videtur 
vterus illius intumefcere: Dixitq; Iudas-Pro- 

25 duciteeam,vtcomburatur . ^Quae ciim du- 
ceretur ad pf nam , mifit ad focerum fuum , 
dicens : De viro,cuius hatc funt,concepi : co- 
gnofce cuius fit annulus,& armilla, & bacu- 

26 lus. * Qui agnitis muneribus,ait: Iuftior me 
G eft:quia non tradidi eam Sela filio meo. Atta- 

27 men vltra non cognouit eam-% * " Ianftante „ m 
autem partu , apparuerunt gemini in vtero ; i . 
atque in ipfa effullone infantium vnus pro- 
tulit manu , in qua obftetrix ligauit coccin u. 

28 dicens:*Ifteegreditur prior.Tlio ver6 retra- 
20 hente manu,egreffus eft alter:dixitq;mulier: 

Quare diuifa eft propter te maceria ? & ob 
hanc caufam vocauit nomen eius Phares. 

3 o * " Poftea egreffus eft frater eius, in cuius n 1. 

manu erat coccinum:quem appellauit Zara. 4 4- 

CAP. 



G E N E S 1 Sl 




CAP. XXXIX. , 

IGitur Iofeph ductus eft in Aegyptum , i 
emitq; eu Phmiphar eunuchus Pharao- A 
nis, princeps exercitus fui, vir Aegyptius, de 
manu Ifmaelitarii, a quibus perduiftus erat . 

* Fuitque Dominus cu eo,& erat vir in cun- 2 
<ftis profpere agens : habitauitq; in domo do- 
mini fui: *quo optime nouerat Dominu e{Tc 
cum eo,& omnia,quoe gereret, ab eo dirigi in 
manu illius.*Inuenitque Iofeph gratiam co- 
ra domino fuo , 6c miniftrabat ei,a quo prx- 
pofitus omnibus gubernabat creditam fibi 
domum,& vniuerfa quse ei tradita fuerant : 

* benedixitque Dominus domui Aegyptij 5 
propter Iofeph, & multiplicauit tam in aedi- B 
bus, quam in agris cuctam eius fubftantiam : 

* nec quidquam aliud nouerat , nifi panem , 6 
quo vefcebatur . Erat autem Iofeph pulchra 
facie,& decorus afpectu . * Poft multos ita- 7 
que dies iniecit domina fua oculos fuosin 
Iofeph,& ait: Dormi mecum . * Qui nequa- 8 ! 
quam acquiefcesoperi nefario,dixit ad eam : & 
Eccedominus meus omnibus mihi traditis 
ignorat quid habeat in domo fua: *nec quid- 9 1 
quam eft.quoi non in mea fit poteitate , vel 
non tradiderit mihi.prreter te,que vxor eius 
es: quo modo ergo poffum hoc malu face- 
re,peccare in Domihum meum .- *Huiu- 10 
fcemodi verbis per fingulos dies , & mulierC 
molefta eratadolefceti : & ille recufabat ftu- 
prum. * Accidit aute quada die, vt intraret 1 1 
Iofeph domu, &operis quippiam abfque ar- 
bitrisfaceret: *&illa , apprehenfa laciniai2 
veftimenti eius,diceret: Dormi mecum . Qui 
relicto in manu eius pallio,fugit , & egreffus 
eft foras. A Cuq; vidiffet mulier vefte in ma- 1 ? 
nibusfuis, & fe tfik contemptam , * vocauit 14 
ad fe homines domus fua? , & ait ad eos : En 
introduxit virum Hebreum,vt illuderet no- 
bis : ingreffus eft ad me , vt coiret mecum : 
ciimque ego fucdamaffem , c\r audiffet voce 1 5 



meam jreliquit palliu,quod tenebam,& fugit 

1 6 foras. * In argumentum ergo fidei retentum 
pallium oftendit marito reuertenti domil,& 

D * ait : Ingreitus eft ad me feruus Hebrseus , 

1 7 quem adduxifti, vt illuderet mihi:*ciimque 

1 8 audifiet me clamare, reliquit pallium quod 

19 tenebam,& fugit foras.*Hisauditisdominus, 
& nimium credulus verbis coniugis, iratus 

20 eft valde:* " tradiditque Iofeph in carccrem, » *f. 104, 
vbivincti regis cuftodiebantur, &erat ibi *-' 8 ' 

2 1 claufus. * Fuit autem Dominus cu Iofeph,& 
mifertus eft illius,& dedit ei gratia in confpe- 

2 2 <5tu principis carceris.*Qui tradidit in manu 
illius vniuerfos vinctos, qui in cuftodia tene- 
bantur: &quidquidfiebat, fub ipfo erat . 

23 *Nec nouerat aliquid,cun<ftis ei creditis:Do- 
minus enim erat cum illo, &omnia opera 
eius dirigebat . 

C A P. X L. 

1 TTIsitaq; geftis,accidit vtpeccarent duo 
A JL X eunuchi,pincerna regis Aegypti,& pi. 

2 ftor domino fuo. * Iratusque contra eos Pha- 
rao(nam alter pincernis praeerat, alter pifto- 

5 ribus) *mifiteosincarceremprincipismili- 
4 tu,in quo erat vinitus & Iofeph . * At cuftos 
carceris tradidit eos Iofeph , qui & miniftra- 
bat eis : aliquantulum tcmporis fluxerat , & 
illiincuftodia tenebantur. * Videruntquc 
ambo fomnium no<5te vna,iuxta interpreta- 
tione congruam fibi . *Ad quos cu introiffet 
Iofeph mane,& vidifiet eos triftcs , * fcifcita- 
tus eft eos.dicens : Cur triftior eit hodie folito 

8 facies veftra ? * Qui refponderunt: Somnium 
B vidimus, & non eft , qui interpretetur nobis . 

Dixitque ad eos Iofeph : Numquid non Dei 
eft interpretatio ? referte mihi quid videritis . 

9 * Narrauit prior , prf polltus pincernarum , 
fomnium fuum : videbam coram me vitem , 

10 * rn qua erat trespropagines,crefcere paula- 
tim in gemmas , & poit flores vuas mature- 

1 1 fcere: * calicemque Pharaonis in manu mea : 

tuli 




tuli ergo vuas , & exprefli in calicem , quem 
tenebam,& tradidi poculu Pharaoni . * Re- 1 2 
fpondit lofephrHsec eft interpretatio fomnij: 
Tres propagines,tres adhuc dies funt: * poft 1 3 
quosrecordabitur Pharao minifterij tui , & 
reftituetteingradum priftinum: dabifq;ei 
calicem iuxta officium tuum , ficut ante fa- 
cere confueueras . * Tantiim memento mei r 14 
cum bene tibi fuerit , & facias mecum miferi- C 
cordiam:vt fuggeras Pharaoni,vteducat me 
de ifto carcere : * quia furto fublatus fum de 1 5 
terra Hebraeorum , & hic innocens in lacum 
miffus fum . * Videns piftorum magifter, 16 
quod prudenter fomnium diffoluiffet,ait: Et 
ego vidi fomnium^Quod tria caniftra farinse 
haberem fuper caput meum * & in vno ca- 1 7 
niftro , quod erat excelfiiis , portare me om- 
nes cibos, qui fiunt arte piftoria , auefque co- 
medere ex eo . * Refpondh Iofeph : Hxc eft 1 8 
interpretatio s5ni j . Tria caniftra,tres adhuc D 
dies funt : * poft quos auferet Pharao caput 19 
tuum, ac fufpendet te in cruce,& lacerabunt 
volucrescarnestuas. * Exinde dies tertius2o 
natalitius Pharaonis erat: qui faciens grande 
conuiuiumpuerisfuis, recordatus eft inter 
cpulas magiftri pincernarum , & pii torum 
principis . * Reftituitque alterum in locum 2 1 
fuum, vt porrigeret ei poculum : * alterum 2 2 
fufpendit in patibulo , vt coniecloris veritas 
probaretur . * Et tamen fuccedentibus pro- 2 3 
fperis , praepofitus pincernarum oblitus eft 
interpretisfui. 

C A P. XLI. 

POftduosannosvidit Pharao fomnium. 1 
Putabat fe ftare fuper fluuium, * de quo A 
afcendebant feptem boues . pukhra?,& craf- 2 
fse nimis:& pafcebantur in locis paluftribus . 
* Alix quoque feptem emergebat de flumi- 3 
ne,fceda2,confett3eque macie:& pafcebantur 
in ipfa amnis ripa in locis virentibus : * de- a 
uorauerutq; eas, quarum mira fpecies,& ha- 



bitudo corporu erat. Expergefactus Pharaoj 

5 * rurfum dormiuit,& vidit alterum fomnm: 
Septem fpice pullulabant in culmo vno ple- 

6 n?,atque formofae^alie quoque totidem fpi- 
cae tenues , & percuffe vredine oriebantur t 

7 * deuorantes omnem priorum pulchritudi- 

8 nem.Euigilans Pharao pof t quietem, * & fa- 
6to mane.pauore perterritus, mifit ad omnes 
coniectores Aegypti,cun6tofque fapientes:& 
accerfitis narrauit fomnium,nec erat, qui in- 

9 terpretaretur . * Tunc demiim reminifcens 
B pincernarum magifter , ait : CCnfiteor pec- 

10 catum meum : * Iratus rex feruis fuis, me & 
magiftrum piftorum retrudi iuflit in carcere 

1 1 principis militum : * vbi vna no&e vterque 

1 2 vidimus fomnium prcefagu futuroru. *Erat 
ibi puer Hebrseus,eiufdem ducis militum fa- 

1 3 mulus : cui narrantesfomnia , * audiuimus 
quidquid poftea rei probauit euentus . ego 
enim redditus fum offieio meo:& ille fufpen- 

1 4 fus ei t in cruce. * Protinus ad regis imperium 
educrum de carcere Iofeph totonderunt : ac 

1 5 vefte mutata,obtulerut ei.* Cui ille ait: Vidi 
fomnia,nec eft qui edifferat:qu? audiui te fa- 

16 pientiffime conijcere . * Refpondit Iofeph : 
Abfque me Deus refpondebit profpera Pha- 

1 7 raoni . * Narrauit ergo Pharao,quod vide- 
C rat : Putabam me ftare fuper ripam fluminis, 

1 8 * & feptem boues de amne confcendere,pul- 
chrasnimis,& obefis carnibus : quadn paftu 

I9paludisvire<2a carpebant. *&ecce,hasfe- 
quebantur alise feptem boues intantum de- 
formes,& macilente,vt nunqua tales in terra 

20 Aegypti viderim:* quse,deuoratis,& cofum- 

2 1 ptis prioribus , * nullu faturitatis dedere ve- 
ftigium : fed fimili macie,& fqualore torpe- 

22 bant.Euigilas,rurfus fopore depreffus, *vidi 
fomniu : Septem fpice; pullulabant in culmo 

23 vno plenae,atque pulcherrimse. *Aliae quo- 
que feptem tenues,& percuffse vredine, orie- 

24 bantur e ftipula : * quse priorum pulchritu- 

dinem 




dinem deuorauerut . Narraui coniedlioribus 
fomniu,& nemo eft,qui ediflerat.*Refpodit 25 
Iofeph:Somniu regis vnum eft:qu? facturus 
eft Deus,oftendit Pharaoni. *Septem boues 26 
pulchrae, & feptem fpicae plenae: fepte yber- D 
tatis anni funt:eandeque vim fomnij copre- 
hendut. ^Septem quoquebouestenues,atq;27 
macilentae,que afcenderunt poft eas,& fepte 
fpicae tenues, & veto vrente percuflae : fepte 
anni venturae funtfamis . * Qui hoc ordine 28 
complebuntur: *Eccefepte anni venietfer- 20 
tilitatismagnae in vniuerfa terra Aegypti : 
*quos fequetur feptem anni ali j tantae fteri- 3 o 
litatis , vt obliuioni tradatur cun&a retro 
abundantiaxonsuptura eft enim famesom- 
nem terra, * & vbertatis magnitudine per- 3 1 
ditura eft inopiae magnitudo . * Quod aute 3 2 
vidiftifecundo adeande rem pertines fom- 
nium^firmitausindiciumeft, eoquod fiat 
fermo Dei,& velocius impleatur. * Nuc er- 3 3 
go prouideat rex virum fapientem,& indu - 
ftrium, & praeficiat eum Terra Aegypti . 
*Qui conftituatpraepofitcs per cundlasre- 34 
giones: & quinta. partem fru&uum perfs- 
ptem ani]osfertilitatis,*qui iam nunc futu- 3 5 
ri funt , congreget in horrea : & omne fru- 
mentum fub Pharaonis poteftate codatur , 
ferueturque in vrbibus. *Etpraepareturfu- 36 
turae fepte annorum fami,que opprefsura eft E 
Aegyptum,& non cofumctur terra inopia . 
*Placuit Pharaoni eofilium, & cunelis mi- 3 7 
niftris eius: *iocutufque eft ad eos: Num in- 3 8 
uenire poterimus talemvirum, quifpiritu 
Dci plenus fit?*Dixit ergo ad lofeph: Quia 39 
oftedit tibi Deus omnia, qux locutus es, nu- 
quid fapientiorem , & confimilem tui inue- 
« p/ 104. 1 nire potero ? * » Tu eris fuper domu meam, 40 
& ad tui oris imperiu cunctus populus obe- 
diet : vno tantum regni folio te praecedam . 
*Dixitq;rurfus Pharao ad Iofeph: Etcc,co- 41 
fiituite fupervniuerfam terram Acgypti. 



21 

1 Ma 

ih 



■*/ 



42 *Tulitque annulum de manu fua , & dedit 
eum in manu eius: veftiuitque eu ftola b yf- 
fina, & collo torque auream circumpofuit . 

45 *Fecitque eum afcedere fuper currumfuu 
fecudum, clamante praecone,vt omnes cora. 
eo genufletterent,& praepofitum effe fciret 

44 vniuerfae terrae Aegypti. * Dixit quoq; rex 
F ad Iofeph: Ego fum Pharao: abfque tuo im- 

perio non mouebit quifquam manum , aut 

45 pedein omni terra Aegypti. * Vertitq; no- 
men eius,& vocauit eii lingua Aegyptiaca, 
Saluatore mundi . Deditque illi vxore Afe- 
neth filia Putiphare facerdotis Heliopoleos . 
Egreflus eft itaque lofeph ad terra Aegypti 

45 (* triginta autem annoru erat quando ftetit 
in cofpeclu regis Pharapnis)& circuiuit om- 

47 nes regiones Aegypti. * Venitquefertilitas 
feptem annorum : &inmanipulosreda6tae 
fegetes congregat3e funt in horrea AegyptL 

48 *Omnisetiamfruguabundatia infingutfs 

49 vrbibus condita eft. * Tantaque fuit abuiv- 
dantia tritici,vt aren? mariscoaequaretur,& 

50 copia menfuram excederet.^Nati funt au- 
G tem Iofeph fili j duo antequa. veniret fames : 

quos peperit ei Afeneth filia Putiphare fa- 

5 1 cerdotis Heliopoleos. *Vocauitq: nomepri- 
mogeniti,Manafles,dices : Obliuifci mefecit 
Dcus omnium laboru meoru, & domus pa - 

5 2 tris mei. * Nomen quoq; fecundi appellauit 
Ephraim, dicens : Crefcere me fecit Deus irt 

5 3 ter ra paupertatis meae. *Igitur tranfaclis fe- 
pte vbertatisannis,qui fuerant in Aegypto, 

54 *ceperunt venire feptem anni inopia: quos 
praedixerat Iofeph : &in vniuerfoorbefa- 
mes prxualuitjn cun&a aute terra Aegypti 

5 5 panis erat. *Qua efuriete, clamauk populus 
ad Pharaonem.alimenta petens. Quibr.s ille 
refpodit : Ite ad Iofeph,& quidquid ipfe vo- 

56 bis dixerit, facite. * Crefcebat aute quotidie 
fames in omni terrataperuitque lofeph vni- 
uerfa horrea,& vendebat A£gyptijs:ham & 

C illos 



10,49 a.$ 



34 






CXl. 



L I 

illosbpprefTerat fames . *Omnefque pro- 
uinciae veniebant in Aegyptum,vt emerent 
efcas , & malum inopiae temperarent . 
C A P. XLII. 

AVdiens aute Iacob quod alimenta ve- 
derentur in Aegypto ,dixit filijsfuis: 
Quare negligitis?audiui quod triticu venu- 
deturin Aegypto:defcendite,&emite nobis 
neceffaria, vt poffimus viuere, & non cofu- 
mamur inopia. f Defeendentesigiturfratres 
Iofeph decem,vt emerct frumenta in Aegy- 
pto , * Beniamin domi retento a Iacob, qui 
dixerat fratribus eius : Ne forte in itinere 
cmidquam patiatur mali: ^ingreffi sut terra 
Aegypti cum ali js qui pergebant ad emen- 
dum . Erat autem fames in terra Chanaan . 
* Et Iofeph erat princeps in terra Aegypti , 
atq;ad eius nutum frumenta populis vende- 
Ihantur. Cumq; adoraffent eu fratresfui,*& 
agnouuTeteos, quafi. ad alienosdurius lo- 



■* E R 

57 quebatur , interrogans eos : Vnde veni- 

itis' Qui refponderut: De terra Chanaan,rt 
8 emamus victui neceffaria. * Et tame fratres 

ipfe cognofcens , non eft cognitus abeis. 
p *Recordatufq;fomnioru,quaealiquando vi- 

derat: ait ad eos:Exploratores eftis:vt videa- 
i o tis infirmiora terrae veniftis. *Qui dixerunt: 

Non eft ita , dne, fed ferui tui venerunt vt 

1 1 emeret cibos.*Omnes filij vnius viri fumus: 
C pacifici venimus , nec quidquam famuli tui 

12 machinantur mali. * Quibus ille refpondit : 
Aliter eft: immunita terrae huius cofiderare 

13 veniftis. *Atilli: Duodecim,inquiunt,ferui 
tui,fratres fum 9 , filij viri vnius in terra Cha- 
naan:minimuscu patre noftro eft,alius non 

14 eft fuper. * Hoc eft,ait,quod locutussu. Ex- 

1 5 ploratoreseftis. * Iam nunc experimentum 
veftri capiam:per falute Pharaonis no egre- 
diemini hinc,donec veniat frater vefter mi- 



B 



7 1 6 nirnus.*Mittite ex vobis vnu,& adducat eu: 




vos autem eritis in vinculis, donec probetur 
quae dixiftis,vtru vera an falfa fint:alioquin 
per falutem Pharaonis exploratores eftis. 
*Tradidit ergo illos cuftodiae tribus diebus. 1 7 

* Die autem tertio eductis de cartere,ait:Fa- 1 8 
cite quae dixi & viuetis: Deum enim timeo . 

* Si pacifici eftis,frater vefter vnus ligetur in 1 9 
carcere:vos aute abite,& ferte frumenta qu? D 
emiftis,in domos veftras , * >< & fratrem ve- 20 
ftrum minimum ad me adducite, vt poflim 
veftros probare fermones,& no moriamini . 
Fecerut vt dixerat , * & locuti funt ad inui- 2 1 
ce: Merito haec patimur,quia peccauimus in 
fratrem noftrum, videtesanguftiam animse 
illius,du deprecaretur nos,& no audiuimus: 
idcirco venit fuper nos ifta tribulatio , * E 2 2 
quibus vnus Ruben,ait: Numquid non dixi 
vobis: » Nolite peccare in puerum:& no au- 
diftis me 2 en saguis eius exquiritur/ Nefcie- 23 
bant aute quod intelligeret Iofeph : eo quod E 
perinterpretem loqueretur ad eos . * Auer- 24 



titque fe parumper, & fleuit : & reuerfus Io> 

25 cutuseft ad eos. * TollenfqueSimeon,& li- 
gans illis praefentibus, iuftit miniftris,vt im- 
pleret eorum faccos tritico, & reponeret pe- 
cunias fingulorii in facculis fuis, datis fupra 

26 cibarijs in via: qui fecerunt ita. *At illi por- 
tantesfrumenta in afinisfuis , profedfi funt . 

27 * Apertoque vnus facco , vt daret iumento 
pabulum in diuerforio, contemplatus pecu- 

2 8 nil in ore facculi,*dixit fratribus fuis: Red- 

dita eft mihi pecunia , en habetur in facco . 

Et obftupefa&iyturbatique mutuo dixerut : 
F Quidna eft hoc quod fecit nobis Deus? *Ve+ 
29 neruntque ad Iacob patrem fuum in terra 

Chanaan, & narrauerunt ei omnia, quae ac- 
JocidifTentfibi, dicentes: * Locutus eft nobis 

dominus terrae dure,& putauit nos explora- 
3 1 tores effe prouinciae. *Cui refpondimus:Pa- 

cifici fumus , nec vllas molimur infidias. 

3 2 *Duodecim fratres vno patre geniti fumus: 

vnus non eft fuper, minimus cum patre no- 

ftro 



G E N 

ftro cft in terra Chanaan . * Qui ait nobis: 33 
Sic probabo quod paci&i fitis : Fratrem ve- 
ftrum vnu dimittite apud me,& cibaria do- 
mibus veftris neceffaria fumite , & abite , 
*fratremq; veftrum minimum adducite ad 34 
me,vt fciam quod non fitisexploratores : & 
iftu,qui tenetur in vinculis,recipere poffitis: 
ac deinceps qu? vultis,emendi habeatis lice- 
tiam. * His di<ftis,cu frumenta efFuderet,fin- 3 5 
guli repererunt in ore faccorum ligatas pe- 
cunias: cxterritifque fimul omnibus, *dixit 36 



5 S I S. ?<; 

G pater Iacob : Abfq; liberis me efle feciftisjo- 
feph no eft fuper, Simeon tenetur in vincu- 
lis,& Beniamin auferetis :in me haec omnia 

37 mala reciderut.*Cui refpodit Ruben:Duos 
filios meos interfice, fi non reduxero illu ti- 
bi : trade illum in manu mea, & ego eum ti- 

3 8 bi reftituam. * At ille: Non defcedetanquit, 
filius meus vobifcum : frater eius mortuus 
eft , & ipfe fblus remanftt : fi quid ei aduerfi 
acciderit in terra, ad quam pergitis. deduce- 
tjscanos meoscum dolore ad inferos . 




C A P. XLIIL 

INterim fames omnem terram vehemen- 1 
ter premebat. * Confumptifq; cibis,quos 2 
cx Aegypto detulerant, dixit Iacob ad filios A 
fuos : Reuertimini , & emite nobis pauxil- 
lumefcarurru *Refpondit Iudas:Denun- 3 
ciauit nobis vir iile fub atteftatione iurifiu- 
randi,dicens : Non videbitis faciem meam , 
niii fratrem veftrum minimum adduxeritis 
vobifcum. * Si ergo vis eum mittere nobi- 4 
fcum, pergemus pariier, & ememus tibi ne- 
ceffaria :. * fin autem non vis , non ibimus : 5 
vir enim, vt fa~pe diximus, denunciauit no- 
" St f-4i' bis, dicensi «Non videbitis faciem meam 

abfque fratre veftro minimo . * Dixit eis 6 
Ifrael : In meam hoc feciftis miferiam,vt in- B 
dicaretis ei & alium habere vos fratrem . 
*Atillirefponderunt:Interrogauitnos ho- 7 
mo per ordinem noftram progeniem: fi pa- 
ter viueret:fi haberemus fratrem : &nos re- 
fpondimus ei confequenter iuxta id , quod 
fuerat fcifckatus: numquid fcire poteramus 
quod di&urus efTet : Adducite fratre veftru 
vobifcum ? * Iudas quoque dixit patri fuo : 8 
Mitte puerum mecum, vtproficifcamur, Sc 
poflimus viuere : ne moriamur nos , & par- 
" *»/.41-j uulinoftrL* "Ego fufcipio pueru : de manu 9 
**• mearequireillu. nifi reduxero, & reddide- 

ro eum tibi, ero peccati reusin teomni tem- 
pore. * Si non interceiMetdilaliOiiani vice 10 



r 1 altera veniflemus. *Igitur Ifrael pater eoru 

C dixit ad eos :Si fic neceffe eft , facite quoci 

! vultis: fumitedeoptimisterrxfrucldbusirt 

vafis veftris,& deferte viro munera,modicCt 

refin3j,& mellis , & ftoracis, ftaftes, & tere- 

1 2 binthi,& amygdalarum. Pecuniam quoqj; 
duplicemferte vobifcum: & illam,quam in- 
ueniftis in facculis, reportatene forte errore 

13 fa&um fit: * fcd & fratrem veftru tollite,& 

14 ite ad virum . * Deus autem meus omnipo- 
tens faciat vobis eum placabilem : & remit- 
tat vobifcum fratrem veftru, quem tenet,& 
hunc Beniamin: ego aute quafi orbatus abf- 

1 $ que liberisero. * Tuleruntergo viri mune- 
ra,& pecuniam duplicem, 8c Beniamin : de- 
fcenderuntq; in Aegyptum,& fteteruntco- 

1 6 ram Iofeph. *Quos cum ille vidiffet, & Be- 
D niamin fimul,praecepit difpenfatori domus. 

fu32,dicens : Introduc viros domum,&occi- 
de vi<ftimas,&inftrueconuiuiurn; quoniam 

1 7 mecum funt comefturi meridie. * Fecit ille ,. 
quod ftbifuerat imperatu, & introduxit vl- 

1 8 ros domu. *Ibiq; exteriti, dixerunt mutuo : 
Propter pecuniam,quam retulimus prius in 
faccis noftris,introduc~ti fumus: vt deuoluat 
in nos caLumniam,& violenter fabijda-tfer- 

ip uituti & nos, & afinos noftros. * Quamobre. 

in ipfis foribus accedentes ad difperuatorem 
20 domus*locuti funt:Oramus domine vt au- „ ^ <it 

diasnos. '» Iamantedefcendimus vtemere- a.y. ' 
G 2 mus. 



$6 , 1 I B 

mus efcas : ¥ quibus emptis, cum veniffemus 2 1 
addiuerforium, aperuimus faccos noftros , 
& inuenimus pecuniam in ore faccoru: qua E 
nunc eodem pondere reportauimus . * Sed 22 
& aliud attulimus argentu,vt emamus,qua2 
nobis necefsaria funt: non eft in noftra con- 
fcientia quis pofuerit eam in marfupijs no- 
ftris. * At ille refpodit:Pax vobifcum,nolite 23 
timere: Deus vefter,& Deus patris veftri de- 
dit vobis thefauros in faccis veftris: nam pe- 
cuniam, quam dediftis mihi , probatam ego 
habeo. Eduxitq; ad eos Simeon. * Et intro- 24 
du£tisdomum,attulit aquam,& lauerut pe- 
des fuos , deditque pabulum ailnis eorum . 
■*IIli vero parabant munera donec ingrede- 2 5 
retur Iofeph meridie : audierant enim,quod F 
ibi comefturi effent panem. *Igitur ingref- 26 
fus eft Iofeph domum fuam,obtuleruntq; ei 
munera, tenentes in manibus fuis : & adora- 
<uerunt proni in terram. * At ille clementer 27 
refalutatis eis,interrogauit eos,dicens:Saluus I 
ne eft pater vefter fenex , de quo dixeratis 



28 mihi> Adhuc viuit? v Qm refp«nderflnt:So^ 
fpes eft feruus tuus pater nofter , adhuc vi- 

29 uit.Et incuruati,adorauerunt eum. * Attol- 
lens aute Iofeph oculos, vidit Beniamin fra- 
trem fuum vterinum , & ait : Ifte eft frater 
vefter paruulus , de quo dixeratis mihi ? Et 
rurfum : Deus^inquit^mifereatur tui,fili mi . 

30 Feftinauitquequiac5mota fuerant vifcera 
eius fuper fratre fuo,& erupebant lacr ymse: 

3 1 & introiens cubiculu fleuit.*Rurfumq; lo- 
ta facie egreffus,cotinuit fe,& ait:Ponite pa- 

3 2 nes . * Quibus appofitis,feorfum Iofeph,& 
feorfum fratribus , Aegypti js quoq; qui ve- 
fcebantur fimul,feorfum (illicitum eft enim 
Aegyptijs comedere cum Hebraris,& profa- 

33 num putant huiufcemodi conuiuiu) *fede- 
rutcoram eo,primogenitusiuxta primoge- 
nita fua,& minimus iuxta aetatem fuam. Et 

34mirabanturnimis, * fumptis partibus quas 
ab eo acceperant: maiorq; pars venit Benia- 
min,ita vt quinque partibusexcederet . Bi- 
beruntque & inebriati funt cum eo . 




C A P. XLIV. 

PRrecepit autem lofeph difpenfatori do- 
mus fuas,dicens : Imple faccos eoru fru- 
mento,quatum poffunt capere: & pone pe- 
tuniam finguloru in fummitate facci.*Scy- 
phum autem meum argenteum,& pretium 
quod dedit tritici,porie in ore facci iunioris . 
Factumque eft ita . * Et orto mane, dimiffi 
funt cum afinis fuis . * Iamque vrbem exie- 
.rant,& procefferant paululum: tunc Iofeph 
accerfito difpenfatore domus,Surge,inquit, 
& perfcquere viros : & apprehenfis dicko ; 
Quare reddidiftis malum pro bono ? * Scy- 
phus, quem furati eftis, ipfe eft , in quo bibit 
dhs meus, & in quo augurari folet : peftima 
remfeciftis. *Fecitille vt iufferat. Et appre- 
henfis per ordinem locutus eft . * Qui re- 
fponderunt : Quare fic loquitur dominus 
nofter,vtfenutuitantumfkgkij commife- 



8 rint ? * Pecuniam, quam inuenimus in fum- 
mitate faccorum,reportauimus ad te de ter- 
ra Chanaan-& quomodo confequens eft, vt 
furati fimus de domo domini tui aurum,vel 

9 argentum?*Apud quecumque fuerit inuen- 
C tum feruorum tuorum,quod qu2eris,moria- 

I o tur,& nos erimus ferui domini noftri. *Qui 

dixit eis tFiat iuxta veftram fentetiam: apud 
quemcumque fuerit inuetum,ipfe fit feruus 

II meus,vos autem eritisinnoxij . *Itaquefe- 
ftinato deponentes in terram faccos,aperue- 

1 2 runt finguli . * Quos fcrutatus, incipiens a 
maiore vfque ad minimum, inuenit fcyphu 

13 infaccoBeniamin. * Atilli, fcifiis veftibus , 
oneratifque rurfum afinis, reuerfi sut in op- 

14 pidum.* Primufque Iudas cum fratribus in- 
greffus eft ad Iofeph ( necdum enim de loco 
abierat) omnefq; ante eum pariter in terram 

15 corrucrunt . * Quibus ille ait: Cur fic agere 

voLul- 



i „ _.. G E N 

voluiftis? an ignoratis quod non fit fimilis D 
mei in augurandi fcientia?*Cui Iudas:Quid 16 
refpondebimus, inquit ,domino meo ?vel 
quidloquemur,aut iufle poterimus obten- 
dere ? Deus inuenit iniquitatem feruorum 
tuorum : en omnes ferui fumus domini mei, 
& nos, & apud quem inuentus eft fcyphus . 
*Refpodit Iofeph: Abfit a me, vt fic agam: 17 
quifuratuseft fcyphu, ipfe fit feruus meus : 
vos autem abite liberi ad patrem veftrum . 
*Accedens autem propius Iudas, cofidenter 18 
ait : Oro domine mi , loquatur feruus tuus E 
verbum in auribus tuis , & ne afcaris famu- 
lo tuo: tu es enim poft Pharaone * dominus ip 

ii Suf,, 41. meus . « Interrogafti prius feruos tuos : Ha- 

c,u " betis patrem, aut fratrem ? * & nos refpon- 20 
dimus tibi domino meo : Eft nobis pater fe- 
nex, 3c puer paruulus, qui in fenectute illius 
natus eft : cuius vterinus frater mortuus eft : 
& ipfum folum habet mater fua , pater vero 
tenere diligit eum . * Dixiftique feruis tuis: 2 1 
Adducite eum ad me, & ponam oculos meos F 
fuper illu.* Suggefllmus domino meo: Non 2 2 
poteft puer relinquere patrem fuum:fi enim 

« iH&V.' iIIum dimiferit, morietur. * « Et dixifti fer- 2? 
uis tuis : Nifi venerit frater vefter minimus 
vobifcu,no videbitis ampliusfaciem meam . 



e s i sv 57 

24 * Cum ergo afcendiflemus ad famulum 
tuum patrem noftrum , narrauimus ei om- 

2 5 nia,qu? locutus eft dominus meus.* Et dixit 
pater nofter:Reuertimini,& emite nobis pa- 

26 ru tritici. *Cui diximus:Ire non poffumus: 
fi frater nofter minimus defoederit nobifcu y 
proficifcemur fimul : alioquin Uloabfente, 

27 non audemus viderefaciem viri. * Adquae 

G illae refpondit: „ Vos fcitis,quod duos genue- ■ Su ?-V e ~ 

2 8 rit mihi vxor mea.*Egreflus eft vnus,& di- **'*' ih 
xiftis: Beftia deuorauit eum: 6c hucufq; non 

29 comparet. *Si tuleritis & iftum,& aliquid ei 
in via contigerit.deducetis canos meoscum 

?o merore ad inferos . * Igitur fi intrauero ad 
feruum tuum patrem noftru,& puer defue- 
rit,(cu anima illius ex huius anima pendeat) 

3 1 *videritque eum non efle nobifcum,morie- 
tur,& deducentfamuli tui canos eius cu do^ 

32loread inferos. *Ego proprie feruustuus 
fim, qui in meam hunc recepi fidem, & fpo- 
podi dicens: « Nifi reduxero eu, peccati reus 

S ? ero in patrem meu omni tempore. *Mane- 
bo itaq; feruus tuus pro puero in minifterio 
dni mei,& puer afcendat cum fratribus fuis . 

34 *Non enim poflum rediread patrem meu, 
abfente puero:ne calamitatis,qu3e oppreflu- 
ra eft patrem meum,teftisaffiftam . 



^•4 5- 




C A P. X L V. 

NOn fe poterat vltra cohibere Iofeph 1 
multis coram aftantibus:vnde praece- A 
pit, vt egrederentur cunchsforas , & nullus 
intereflet alienus agnitioni mutuae. * Eleua- 
uitq;vocem cum fletu: qua audierut Aegy- 
ptij,omnifq;domus Pharaonis/Et dixitfra- 
tribus fuis: Ego su Iofeph:adhuc pater meus 
viuit ? Non poterant refpondere fratres ni- 
mio terrore perterriti . * Ad quos ille cleme- 4 
ter: Accedite,inquit,ad me. Et cum acceflif- B 
ri ~tff.j.i. £ ent p r0 p 6i n Ego fum, ait, Iofeph, frater ve- 
fter,que vedidiftis in Aegyptu. * Nolite pa- 5 
uere,neq;vobisdurum efle videaturquod 



vendidiftis me in his ogionibus. » pro falute " h fi&< c - 
enim veftra mifit meus ante vos in Aegy- 10 * 
ptum. *Biennium eft enim ,quod coepit fe- 
mes efle in terra : & adhuc quinque anni re- 
ftant,quibus nec arari poterit, nec meti.Pr?- 
mifitque me Deus,vt referuemini fuper ter- 
ram , & efcas ad viuendum habere poffitis . 
* Non veftro cofilio, fed Dei voluntate huc 
Cmiflusfum, quifecitmequafi patrem Pha- 
raonis , & dominum vuiuerfae domus eius, 
ac principem in omni terra Aegypti. " Fefti- 
nate, & afcendite ad patrem meu , & dicetis 
ei. Haec mandatfilius tuus Iofeph : Deusfe- 
cit me dhm vniuerfe terr? Aegypti:defcen- 

C $ de 



f 3 S L I B 

de ad me,ne moreris , * & habitabis in terra 10 
GefTen : erifq; iuxta me tu,& filij tui,& filij 
filiorum tuoru,oues tuae, & armenta tua, & 
vniuerfa ; quse poflides. *lbiq;te pafcam(ad- 1 1 
huc enim quinq; anni refidui funtfamis) ne D 
& tu pereas,& domus tua& omnia,qu£ pof- 
iides . * En oculi veftri , & oculi fratris mei 1 2 
Beniamin videt,quod os meum loquatur ad 
vos.*Nunciate patri meo vniuerfam gloria 13 
mea,& cu&a,quse vidiltis in Aegypto.-fefti- 
nate,& adducite eu ad me. * Cumq; ample- 14 
xatus recidifTet in collum Beniamin fratris 
fui,fleuit: illo quoq; fimiliter flete fuper col- 
lu eius.*Ofculatufque eft Iofeph omnesfra- 1 5 
tres fuos,& plorauit fuper fingulos:poft qu? 
aufi funt loqui ad eu*Auditumq; eft,& ce- 16 
lebri fermone vulgatu in aula regis : Vene- 
runtfratreslofeph: & gauifus eft Pharao, E 
atqjomnisfamiliaei 9 . *Dixitq; ad Iofeph,vt 17 
imperaret fratribus fuis dicens:Onerates iu- 
menta,itein terra Chanaan, *&tolliteinde 18 
patre veftrii,& cognatione,& venite ad me : 
& ego dabo vobis omnia bona Aegypti, vt 
comedatismedullaterrse. Precipeetiam, vt 19 
tollant plauftra de terra Aegypti,ad fubue 
dione paruuloru fuoru,ac coniugu: & dici- F 
to: Tollite patrem veftru,& properate qua- 
tocyus venientes. * Nec dimittatis quidqua 20 
de fupelle&ili veftra:quia omnes opes Aegy- 
pti veftrse erut. *Feceruntq;filij Ifrael,vt eis 2 1 
madatum fuerat.Quibus dedit Iofeph plau- 
ftra fecudu Pharaonis imperiu: Sc cibaria in 
itinere. *Singulis quoq; proferri iuffit binas 22 
ftolasrBeniamin vero dedit trecentos argen- 
teos cum quinq; ftolis optimis,* tatunde pe- 23 
cuniae,& veftiu mitt&patri fuo,addes & afi- 
nos dece,qui fubueheret ex omnibusdiuitijs 
Aegypti:& totidem afinas,triticu in itinere, 
panefque portantes . * Dimifit ergo fratres 24 
fuos , & proficifcentibus ait : Neirafcamini 
in via. *Qui afcendentes ex Aegy pto,vene- 2 5 
runtinterramChanaanad patrefuumla- G 
cob. *Et nunciauerunt ei,dicetes : Iofeph fi- z6 
lius tuusviuit, & ipfe dominatur inomni 
terra Aegypti . Quo audito Iacob, quafi de 
graui fomno euigilans, tamen non credebat 
eis. * Illi e contra referebant omne wdinem 27 
rei.Cuque vidiflet platiftra,& vniuerfa,quse 
miferat,reuixit fpiritus eius, *& ait : Sufficit 2 8 
mihi, ft adhuc Iofeph filius meus viuit : va- 
dam, & videbo illum amequam moriar . 
C A P. XLVI. 

PRofe6tufq;Ifraelcumomnibus,qua;ha- 1 
bebat,venit ad Puteum iurameti:& ma- A 
ftatisibi vidtimis Deo patris fui Ifaac,*audi- 2 
uit eumper vifionem no&is vocantem fe,& 
dicente flbi: Iacob,Iacob. cui refpondit:Ecce 
adfum. 2f AitilliDeus:Egofum fortifllmus 2 
Deuspatriitui:nolitimere,defcedeinAegy- 
ptu, quia in gentem magnam faciam te ibi . 



-C-.I 4. 

I. tart.-j, 

«I. 



I R 

* Ego defcedam tecum illuc, & ego inde ad- 
ducam tereuertentem : Iofeph quoq; ponet 
manus fuas fuper oculos tuos* Surrexit aute 
Iacob a Puteoiuramenti . » tuleruntq; eum u^.-jy. 
filij cu paruulis,& vxoribus fuisin plauftris, l S- 
qui miferat Pharao ad portandum fene, *& 
omnia, quse poflederat in Terra Chanaan : * 

u venitqjin Aegyptu cum omni femine fuo, '' b ^ z *'*' 

7 *filijeius,&nepotes,fili3s, &cunc~ta fimul p'f*i.i<n* 

8 progenies. *Hac funt autem nomina filioru ll - 
B Ifrael,quiingrcflifuntin Aegyptu, ipfecu f'|^'** 

9 liberis fuis, „ Primogenitus Ruben.*Fili Ru- ".16* t\\l 
be:Henoch & Phallu & Hefron & Charmi . Ar«w.i«.« 

10 *FilijSimeon:Iamuel& Iamin& Ahod,& [ Pdr 
Iachin & Sohar,& Saul filius Chanaanitidis. \'.&^'*' 

1 1 * Filij Leui:Gerso & Caath & Merari. *Filij £*•<*• 6. u 

1 2 Iuda : Her & Onan & Sela & Phares & Za- \ f • T 
ra : mortui funt autem Her & Ona in terra c.14** 4 * 
Chanaa. Natiq; funt filij Phares : Hefron,& «" r'^.6, 

1 ? Hamul. * Filij Iffachar : Thola& Phua & *l 

1 4 Iob & Seron.* Filij Zabulon : Sared & Elon ' 

1 5 Sc lahelel. * Hi fiU j Lia, quos genuit in Me- 
fopotamiaSyriae cum Dina filia fua : omnes 
animx filioru eius,& filiarum, triginta tres . 

1 6 * Fili j Gad:Sephion & Haggi & Suni & Efe- 

1 7 bon & Heri & Arodi & Areli.* « Fflij Hfer : 2 1' ,7t 
Iamne & Iefua & leflui & Beria, Sara quoq; 
foror eorum. Fili j Beria: Heber & Melchiel . 

1 8 hi filij Zelphae,quam dedit Laban Liaefilis 
fuae . & hos genuit Iacob fedecim animas . 

ip * Fili j Rachel vxoris Iacob:Iofeph & Benia- 

20 min. * » Natiquefunt Iofeph fiiijin Terra « Suf. 4 r; 
C Aegypti , quosgenuit ei Afeneth filia Puti- /. s \ • 

phare facerdotis Heliopoleos : Manaffes & '• f , " , -7-*« 

2 1 Ephraim. * Fili) Beniamin:Bela & Bechor & * '* 
Asbel & Gera & Naaman & Echi & Ros & 

2 2 Mophim &Ophim & Ared. * hi filij Rachel 
quos genuit Iacob : omnes anima% quatuor- 

2? decim. *Filij Da:Hufim . * Filij Nephthali: 
24 Iafiel & Guni & Iefer & Salle/Hi filij Bal?, 
2 5 qua dedit Laba Racheli filise fuse:& hos ge- 

26 nuit Iacob:omnes animse^fepte.* Cu<ft? ani- 
mse,qu2 ingreffse sut cu Iacob in Aegy ptu, 
& egrefTse funt de femore illius,abfque vxo- 

27 ribus filiorum eius, fexaginta fex. * Fili j au- 
temlofeph, quinatifuntei interraAegy- 
pti, animae duse. « Omnes animse domus Ia- 
cob, quse ingreffse funt in Aegyptum, fuere u i% ' 

2 8 feptuaginta. ^Mifit autem Iudam ante fe ad 
Iofeph,vt nunciaret ei,& occurreret in Gef- 

29 fen . * Quo cum perueniflet, iundo Iofeph 

Dcurru fuo,afcendit obuiam patri fuo ad eu- 

dem locum:videfq; eumarruit fuper collum 

3 o eius, & inter amplexus fleuit. * Dixitq; pa- 
ter ad Iofephflam l^tus moriar.quia vidi fa- 

3 1 ciem tuam, & fuperftitem te relinquo. * At 
ille locutus eft ad fratres fuos, & ad omnem 
domum patrisfui : Afcendam , & nunciabo 
Pharaoni, dicamque ei : Fratres mei , & do- 
mus Patris mei, qui erat in Teira Chanaan, 

vene- 



.11. 



G E N E S I S. 



39 



venerunt adme': *& funt viri paftores 32 
ouium, curamque habent alendaru gregu : 
pecorafua,& armenta, & omnia, quse habe- 
re potuerunt,adduxerunt fecum.*Cuq;vo- 3 3 
cauerit vos , & dixerit : Quod eit opus ve- 



34 rtrum? *Refpondebitis: Viri paftores fumus 
ferui tui,ab infantia noftra vfque in prefens, 
& nos, & patres noftri . Hsec autem dicetis , 
vt habitare portitisin Terra Geflen,quia de 
teftantur Aegyptij omnes paftores ouium. 




C A P. XLVIL 

r Ngreflus ergo Iofeph nunciauit Pharao- 



15 tulit eam in serariu regis. *Cumq; defeciflet 
temptoribus pretium,venit cucla Aegyptus 



ni,dicens : Pater meus & fratres, oues eo- A D ad Iofeph,dicens. Da nobis panes:quare mo~ 



run>& armenta,& cuncfca,quse poflidet,ve 
nerunt de Terra Chanaan:.& ecce cofiftunt 
in Terra Geflen. *Extremos quoq; fratrum 2 
fuorum quinq; viros conftituit coram rege : 
* quos ille interrogauit: Quid habetis operis? 3. 
Refponderunt : Paftores ouium fumus ferui 
tui,& nos,& patres noftri. * Ad peregrinan- 4 
dum in terra tna venimus: quoniam non eft 
herba gregibus feruorum tuorum, ingraue- 
fcente fame in terra Chanaan : petimufq; vt. 
efle nos iubeasferuos tuos in Terra Geflen . 
*Dixit itaq;rex ad Iofeph: Pater tuus & fra- 5 
tres tui venerut ad te.*Terra Aegypti in c5 - B 
fpe&u tuo eft:in optimo loco fac eos habita- 6 
re,& tradeeis Terram Geffen. Quod fi nofti 
in eis efle viros induftrios,conftitue illos ma- 
giftros pecorum meorum. * Poft hsec intro- 7 
duxitlofeph patrem fuu ad Regem , & fta- 
tuit eum coram eo: quibenedicesilli,*&in- 8 
rerrogatus-ab eo> :: Quot funt dies annorum 
vitsetuse? *Refpondit:Diesperegrinationis p 
mese centum.triginta annorum funt, parui, ' 
& mali^ noperuenerunt vfque ad dies pa- C 
trum meorum,quibusperegrinatifunt. *Et 10 
benedictb rege ,egreflus eft foras .. * Iofeph 1 1 
vero patri, & fratribus fuis dedit pofleflione 
irtAegyptoin oprimo terrse loco;Ramefles, 
vtpraeceperat Pharao . * Etalebateos,om- 12 
nemque domum patris fui, prsebens cibaria 
iingulis. *Ihtotoenimorbepanisdeerat,&. 13 
opprefleratfamesterram,maxime Aegypti, 
& Chanaan . * E quibus omnem pecuniam 14 
congregauit pro vendiuonelrujnenti,&in- 



1 6 rimur coram te,deficiente pecunia>*Quibus. 
ille refpondit:Adducite pecora veftra,& da- 
bo vobis pro eis cibos,fi pretium 116 habetis . 

17 *Quse cum adduxiflent, dedit eis alimenta 
pro equis ,. & ouibus, & bobus & aiinis , fu- 
ftentauitque eos illo anno pro commutatio- 

1 8 ne pecorum . * Venerunt quoque annofe- 
cundo , & dixerunt ei : Non celabimus do- 
minum noftrum qucd deficieme pecunia , 
pecora fimul defecerunt : nec clam te eft , 
quod abfq; ccrporibus & terra nihilhabea- 

rp mus.*Cur ergo moriemur te vidente?& nos 
& terra noftra tui erimus : eme nos in ferui- 
tutem rcgiam , & prsebefemina,nepercun- 
te cultore redigatur terra in folitudinem. 

20 * Emit igitur Iofeph omne Terram Aegy- 
E pti, vendentibus'.fingulis poflefliones fuas^ 

prse magnitudine famis . Subiecitq; ea Pha- 

2 1 raoni,*& cun&os populoseius a nouiflimis 
terminis Aegypti vfque ad extremos fines 

2 2 eius, *prseter terram facerdotum, quse a re- 
ge traditaf uerateis :quibus & ftatutaciba- 
ria ex horreis publicis prsebebantur ,& idcir- 
co non funt compuhi vendere poflefliones 

2 3 fuas. * Dixit ergo Ibfeph ad populbs : En vt 
cernitis , & vos , &terram veftramPharao 
poflidet : . accipite femina , & feriteagros, 

24 * vt fruges habere poflitis . Quintam parte 

F regi^abitis : quattuor reliquas permitto vo- 
bisinfementem, &incibumfamilijs, &li- 

25beris veftris .;* Qui refponderunuSalus no- 
ftra in manurua eft : refpiciat nos tantum 

2^dominusnofter,&lseuferuiemusregi. * Ek 

C 4. eo> 



j. J. 



« Sup. sS, 
c.li. 



u Suv.\l. 

f fO. 
ulof. \yb, 

7.4.13. 






40 L I B 

co tempore vfq; in praefentem diem in vni- 
uerfa terra Aeg ypti regibus quinta pars fol- 
uitur,& fa&ii eft quafi in lege,abfq;terra fa- 
cerdotali, quae libera ab hac conditione fuit. 
-""Habitauit ergo Ifrael in Aegypto,id eft, in 27 
Terra Geflen,& pofTedit eam:auc'tufq;eft,& 
multiplicatus nimis. * Et vixit in ea dece & 28 
fepte annis:fadtiq;funt omnes dies vitae illius 
centu quadraginta feptem annoru. *Cuq; 29 
appropinquare cerneret die mortisfuas, vo- G 
cauit filium fuum lofeph , & dixit ad eum : 
Si inueni gratiam in confpe&u tuo , « pone 
manum tuam fub femore meo:& facies mihi 
mifericordiam & veritatem, vt non fepelias 
me in Aegypto : *fed dormia cum patribus 50 
meis, & auferas me de terra hac, condafq; in 
fepulchro maiorum meorum.Cui refpondit 
Iofeph:Egofaciam,quod iufiifti. *Et ille:lu- 
ra ergo,inquit,mihi . Quo iurante,adorauit 
Ifrael Deum, conuerfus ad le&uli caput . 
C A P. XLVllI. 

HIs ita tranfactis nunciatum eft Iofeph, 1 
quod q grotaret pater fuus:qui,aflum- A 
ptis duobus filijs ManaiTe & Ephraim , ire 
perrexit . Dictumque eft feni : * Ecce filius 2 
tuus Iofeph venit ad te . Qui confcrtatusfe- 
dit in lectulo . * Et ingreffo ad fe ait : Deus 3 
omnipotens „ apparuit mihi in Luza , quae 
eft in Terra Chanaan:Benedixitq; mihi, *& 4 
ait : Ego te augebo , & multiplicabo , & fa- 
ciam te in turbas populorum : daboque tibi 
terram hanc, & femini tuo poft te in poffef- 
fionem fempiternam . * Duo crgo fiUj tui , 5 
qui " nati funt tibi in Terra Aegypti ante- 
qua. huc venire ad te,mei erunt : « Ephraim 
& Manaffes,ficutRuben & Simeon reputa- 
buntur mihi. *Reliquos autem,quos genue- 6 
ris poft eos,tui erunt, & nomine fratru fuo- 
rum vocabutur in poffeflionibus fuis. *Mi- 7 
hienim, quando venieba. de Mefopotamia, B 
•mortua eft Rachel in terra Chanaan in ip- 
fo itinere,eratque vernum tempus: &. ingre- 
diebar Ephratam , & fepeliui eam iuxta via. 
Ephratje,quae alio nomine appellatur Beth- 
lehem . * Videns autem filios eius dixit ad eu: 8 
Qui funt ifti?* Refpondit:Fili j mei funt,quos 9 
donauit mihi Deus in hoc loco . Adhuc,in- 
quit,eosadme,vtbenedicamillis. * Oculi 10 
enim Ifrael caligabant prae nimia fene&ute, 
&clarevidere nonpoterat. Applicitofque 
ad fe, deofculatus,& circumplexus eos,*di- 1 1 
xit ad filium fuum: N5 fum fraudatus afpe- 
itutuo : infuperoftenditmihiDeusfemen 
tuum.*Cumq;tuliffet eos Iofeph de gremio 1 2 
patris, adorauit pronus in terram . * Et po- 1 3 
fuitEphrairri addexteram fuam,ideft, ad 
iiniftram Ifrael Manaffen vero in finiftra 
&a, ad dexteram fcilicet patris , applicuitq; C 
amboad eu. * Qui extendens manum dex- 14 
leram, pofuitfupercaput Ephraimmino- 



11 Sup. JI. 

I. 
Mattb.\%, 



E R 

ris fratris : finiftranvautem fuper caput Ma- 
naffc, qui maior natu erat, commutans ma- 

1 5 nus. * « Benedixitque Iacob filijs Iofeph , & « m, 1 1. 
ait : Deus,in cuius confpectu ambulauerunt <*•"• 
patres mei Abraham, & Ifaac, Deus qui pa- 
fcit me ab adolefcentia mea vfque in prx- 

16 fentem diem: * " Angelus, qui eru&t me de 
cunctis malis, benedicat pueris iftis: & inuo- 
cetur fuper eos nomen meum,nomina quo- 
que patrum meorum Abraham, & Ifaac, & 
crefcant in multitudinem fuper terram . 

17 * Vides autem Iofeph, quod pofuiffet pater 
fuus dextera manum fuper caput Ephraim , 
grauiter accepit , & apprehenfam manum 

D patris leuare conatus eft de capite Ephraim, 

1 8 & transferre fuper caput Manaffe. * Dixit- 
que ad patrem. Non ita conuenit patenquia 
hic eft primogenitus, pone dexteram tuam 

ip fuper caput eius. * Qui renuens,ait: Scio fili 
mi, fcio : & ifte quidem erit in populos , & 
multiplicabitur : fed frater eius minor maior 
erit illo : & femen illius crefcet in gentes . 

29 *Benedixitque eis in tempore illo,dicens: In 
te benedicetur Ifrael , atque dicetur : Faciat 
tibi Deus ficut Ephraim, 8c ficut Manaffe . 

2 1 Conftituitq; Ephraim ante Manaffen. * Et 
ait ad Iofeph filium fuum : En ego morior , 
&eritDeus vobifcum, reducetque vosad 

22 terram patrum veftrorum. * Dotibi,, par- 
tem vnam extra fratres tuos , quam tuli de 
manu « Amorrhad in gladio & arcu meo . 

C A P. XLIX. 
1 X TOcauit autem Iacob filios fuos , 8c ait 
A V 



uloftf.b.- 
7.16.0. I. 

I- 



A \ eis: Congregamini,vt annuciem,qu32 

2 vetura funt vobis in diebus nouiffimis.* Co- 

gregamini, 8c audite filij Iacob,audite Ifrael 

patrem veftru:*Ruben primogenitus meus, 

tuiortitudomea, 8c principiu doloris mei : 

4 prior in donis, maior in hnperio. * Effufus es 
ficut aqua,non crefcas. * quia afcedifti cubi- 

5 le patris tui, 8c maculafti ftratum eins . * Si- 
meon & Leui fratres: vafa iniquitatis bellan- 

6 tia. *In confilium eorum non veniat anima 
mea, & in coetu illorum non fit gloria mea, 
u quia in furore fuo occiderunt virum , 8c in 

7 volutate fua fufloderunt murum. ^Maledi- 
dtusfuror eorum,quia pertinax, & indigna- 
tio eorum,quia dura: "diuidam eos in Iacob, 

8 & difpergam eos in Ifrael . * Iuda, te lauda- 
B bunt fratres tui:manus tua in ceruicibus ini- 

micorumtuorum, adorabuntte filijpatris 

9 tui* " Catulus leonis Iuda : ad praeda. filimi 
afcendifti : requiefcens accubuiftivtleo, Se 

I o quafi leena,quis fufcitabit eu. 5><; "NON AV- 
FERET VR fceptru deluda, &dux.de.fe- 
more eius,donec veniat,qui mittendus eft,& 

I I ipfe erit expe&atio gentium.^Ligans ad vi- 
neam pullum fuu, & ad vitem,6 fili mi, afi- 
nam fuam. Lauabit in vino ftolam fuam,& 

1 2 in fanguine vus pallium friu. * Pulchiores 

fimt 



Deut, 3 j ,/ 

b. 



II Suf>. JJ.' 

d-x%. 

I.f «!■.;.«; 
I. 



" Suf. J 4 ; 



11 hf. 19. a, 



u l.Tar.f. 
".1. 

1/ loan.i.f, 

MatthA.a. 
6. 



G E N E S I S 




funtoculieiusvino,&dentes eius lacteean- 
didiores. * Zabulon in littore maris habita- 1 3 
bit,& in ftatione nauium pertingens vfq; ad 
Sidone. Tffachar rafinus fbrtis accubans in- 14 
ter terminos . * Viditrequie, quod effet bo- 1 % 
na: & terram,quod optima: & fuppofuit hu- 
merum fuum ad portandum,faCrufq; eft tri- 
butis feruiens. * Dan iudicabit populu fuu , 1 6 
iicut & alia tribus in Ifrael: *Fiat Dan colu- 17 
ber in via,ceraftes in femita , mordens vngu- C 
las equi,vt cadat afcefor eius retro. * SALV- 1 8 
TARE mum expedabo Dne. * Gad,accin- 19 
&us praeliabitur ante eum: & ipfeaccingetur 
retrorfum, *Afer,pinguis paniseius, & prae- 20 
bebit delicias regibus. * Nephthali , ceruus 2 1 
emiffus,& das eloquia pulchritudinis. * "Fi- 22 
u 1. Tar. s. j^ accre f c gs Iofeph, filius accrefces & deco- 
rus afpectu : filiae difcurrerunt fuper muru . 
*Sed exafperauerunt eu, & iurgati funt, in- 23 
uiderutq;illihabentes iacula. * Sedit in forti 24 
arcus eius, & diffoluta fimt vincula brachio- 
rum, & manuu illius per manus potentis Ia- 
cob : inde paftor egreffus eft lapis Ifrael . 
•*Deus patris tui erit adiutor tuus , & omni- 2 5 
potesbenedicet tibi benedi&ionibus coeli de- 
fuper,benediclionibus abyffi iacetis deorstr, 
benediclionibus vberu, & vuluae . * Benedi- 26 
ctionespatristuicofortatae funt benediitio- D 
nib 9 patru eius : donec veniret defideriu col- 
liu eternoru : fiat in capite Iofeph, & in ver- 
tice Nazarad interfratresfuos . * Beniamin 27 
lupus rapax,mane comedet praeda,& vefpe- 
re diuidet fpolia.*Omnes hi in tribub 9 lfirael 28 
duodecim : haec locutus eft eis pater fuus,be- 
nedixitq; flngulis, benedictionibus proprijs . 
*£t praecepit eis,dices : Ego cogregor ad po- 20 
pulum meu : fepelite me cu patribus meis in 
fpeluca duplici, quae eft in agro Ephron He- 
u Svfr zy> thaei,*c6u-aMabreinTerraGhanaan,^qua5o 
*• emiiAbrahacum agro ab Ephron Hethaeo 

in poffeffioBe fepulchri. *Ibi fepejierunt eu, 3 1 



& Saram vxorem eius : ibi fepultus eft Ifaac 
cum Rebecca coniuge fua: ibi & Lia condita 
32 iacet . * Finitifq; mandatis, quibusfiliosin- 
ftruebat, collegit pedes fuos fuper lechilum ,. 
& obijt,appofitufque eft ad populum fuum. 
C A P. L. 

1 /^\Vod cernens Iofeph , ruit fuper faciem 
A V^f patris flens, & deofculans eum . * Prae- 

2 cepitq;feruisfuismedicis vt aromatibusc5- 

3 direntpatrem . * Quibusiuffaexplentibus, 
trafierunt quadraginta dies: ifte quippe mos 
erat cadaueru conditoru.fleuitque eu Aegy- 

4 ptus feptuaginta diebus. * Et expleto placlus 
tepore locutus eft Iofeph ad familiam Pha- 
raonis : Si inueni gratiain confpectu veftro, 

5 loquimini in auribus Pharaonis : * eo quod 
pater meus adiurauerit me , dicens : En mo- 
rior,in fepulchro meo , " quod fodi mihi in 
terraChanaan,fepelies me. Afcendamigi- 
tur , & fepeliam patrem meum,ae reuertar . 

6 * Dixitque ei Pharao : Afcende, & fepeli pa- 
trem tuum, ficut adiuratus es . * Quo afcen- 
dente, ieruntcu eo omnesfenes domus Pha- 

B raonis : cudtique maiores natu Terrae Aegy- 

8 pti : * domus Iofeph cum ftatribus fuis,abfq; 
paruulis , & gregibus , atque armentis , quas 

9 dereliquerant in Terra Gefien . * Habuit- 
quoque in comitatu currus, & equites : & fa- 

10 cta eft turba non modica. * Veneruntque ad ; 
Aream Arad,quae fita eft trans Iordane: vbi 
celebrantes exequias pianctu magno , atque 

11 vehemenuVimpleueruntfeptedies . * Quod 
cum vidiffent habitatores Terras Chanaan , 
dixerut:Planctus magnus eft ifte Aegyptijs . 
Et idcirco vocatu eft nomen loci illius , Pla- 

12 ctus Aegypti. *Fecerunt ergo filij Iacob fi~ 

1 3 cut praeceperat eis. * Et portantes eu in Ter- 
ram Chanaan, « fepelierunt eum infpelunca 
duplici, ', quam emerat Abraham cum agro 
in poffeflione fepulchri ab Ephron Hethaeo 

14 contra facie Mambre. * Reuerfufque eft Io- 
t fep.h 



11 St'.>. 47» 



10. 

iiSuj>.13.d 

16, 



44 L I B 

fephin Aegyptum cum fratribus fuis,& om- C 
ni comitatu,fepulto patre. *Quo mortuo,ti- 1 5 
mentes fratres eius , & mutuo colloquentes : 
Ne forte memor fit iniuriaj,quam paffus eft , 
8c reddat nobis omne malum, quod fecimus , 
* mandauerut ei dicetes: Pater tuus praecepit 16 
nobis antequam moreretur,* vt hec tibi ver- 1 7 
bisillius diceremus : Obfecro, vt obliuifcaris 
fcelerisfratrum tuorum,&peccati,atq; mali- 
tiae,qua exercuerunt in te:nos quoq;oramus , 
vt feruis Deipatristuidimittas iniquitatem 
hac.Quibus auditis fleuit Iofeph.* Venerutq; 
ad eum fratres fui : & proni adorantes in ter- 
ra dixerunt:Serui tui fumus. *Quibus ille re- 1 <? 
fpondit:Nolitetimere:num Dei pofTumus re- 
^«.45 *• fifterevoluntati?*» Vos cogitaftis de me ma- 
'• lum : fed Deus vertit illud in bonu , vt exal- D 



H Snf. 49. 
C.ll. 



E R 

taret me , ficut in prsefentiarum eernitis , & 
21 faluos faceret multos populos . * Noliteti- 
mere:ego " pafca vos,& paruulos veftros, co- 
folatufq; eft eos,& blande,ac leniter eft locu- 
23 tus.*Et habitauit in Aegy pto cum omni do- 
mo patrisfui : vixitq; centu decem annis . Et 
vidit Ephraim filios vfq; ad tertiam genera- 
tionem." Fihj quoque Machir filij Manafle " m - l z * 

23 nati funt in gentibus Iofeph . * Quibustran- i9 ' 
faclis, « locutus eft fratribus fuis : Poftmorte » Heb. iij 
mea Deus vifltabit vos, & afcedere vos faciet d ' lz - 

de terra ifta ad terra , qua iurauit Abraham , 

24 lfaac, & Iacob. * Cuq; adiuraffet eos,atq; di- 
xiffet:Deus vifltabit vos:« afportateofla mea n Ex». i#» 

25 vobifcum de loco ifto: *mortuus eft,expletis * x *« 
centum dece vitae fuae annis.Et conditus aro- „ i4 
rriatibus,repofituseft in loculain Aegypto, 



31. 



LIBER EXODVS 

HEBRAICE VEELLE SEMOTH. 




C A P V T P R I M V M 







AE C funt nomina filiorum If- 
raeLquiingreffifunt in Aegy- 
ptum cum Iacob finguli cum 
domibus fuis introierunt:* Ru- 
ben , Simeon r Leui, Iudas ,. 
*IfTachar, Zabulbn&Benia- 
min ,* Dan,. & Nephthali , Gad, Sc. Aferv. 
* Erant igitur omnes animae eorum , qui 
egrefli funt de femore lacob/eptuaginta: Io- 
feph autem in Aegypto erat . Quo mortuo , 
Sc vniuerfis fratribus eius , omnique cogna- 
tione illa „* » filii Ifrael creuerunt , & quafi 
germihantes multiplicati.funt : ac roborati 
nimis,. impleuerunt terram . * Surrexitinte- 
sea rex nouus fuper Aegyptum , qui ignorar 



1 j 9 bat Iofeph : * 8c ait ad populum. fuum : Ec- 
A B ce, populus filiorum Ifrael multus, & fbr- 

10 tior nobis eft . . * Venite -, fapiemer opprima- 
mus eum, neforte multiplicetur: &:fl in- 
grueritcontra nosbellum , addatur inimicis 
noftris, expugnatifque nobis egrediatur de 

11 terra . * Praepofuititaque eis magiftros ope- 
rum , vt affligerent eos oneribus : aedificaue- 
runtque: vrbes tabernaculbrum Pharaoni , 

1 2 Phithom , & Rameffes ■ * Quantoq; oppri- 
mebant eos r tantomagis multiplicabantur , 

1 3 & crefcebant: * oderantq; filios Ifrael Aegy- 

14 ptij , & affligebant illudentes eis 7? atque ad 
amaritudinem perducebant vitam eorum 
operibus duris luti :, &. lateris , omnique fa.- 

! mur 



E X O 

inulatu", quoin terrse operibus prsemeban-C 
tur . * Dixit autem Rex Aegypti obftetrici- 1 J 
bus Hebreorum : quarum vna vocabatur Se- 
phora,altera Phua, *precipiens eis : Quando 1 6 
bbftetricabitis Hebrseas, & partus tempus ad- 
uenerit: fimafculusfuerit, interficite eum: 
fi femina, referuate. * Timuerunt autem 17 
obftetrices Deum,& non fecerunt iuxta prse- D 
ceptum regis Aegypti, fed conferuabant ma- 
res . * Quibus ad fe accerfitis , rex ait : Quid- 1 8 
nam eit hoc, quod facere voluiftis , vt pueros 



D V S. 4$ 

153 feruaretis > * Quae refponderunt : Non funt 
Hebrsese, ficut Aegyptise mulieres: ipfe enim 
obftetricandi habent fcientiam,& priufquam 

20 veniamus ad eas , pariunt . * Bene ergo fecit 
Deus obftetricibus ; & creuit popuhjs : con- 

2 1 fbrtatufq; eft nimis . *Et quia timuerunt ob- 

22 ftetrices Deum, sedificauiteisdomos * Prse- 
cepit ergo Pharao omni populo fuo , dicens : 
Quidquid mafculini fexus natumfuerit, in 
fiumen proijcite : quidquid feminini , refer* 
uate. 




h/6. c, 

10. 

M Htb, II. 

d.li. 



*3> 



C A P. II. 

EGrefTus eft poft hsec vir de domo Leui : 
»& accepit vxoremftirpisfuse, * quseA 
concepit , & " peperit filium : &videnseum 2 
elegante, abfcSdit tribus menftbus . * Cumq; 3 
iam celare no pofTet,fumpftt fifcella fcirpea , 
& liniuit ea bitumine,ac pice:pofuitq;intus in 
fantulu,& expofuit eu in care&o ripse flumi- 
nis,* ftanteproculfororeeius,&confiderate 4 
« ^ff.7.f. euentu rei.* « Ecce aute defcedebat filia Pha- 5 
»*Mi,rf. raonis^vt lauaretur in fiumine: & puellse eius 
' gradiebantur per crepidine aluei. Quse cu vi- 
difTet fifcella in papyrione,miftt vna e famu- 
labus fuis:& allatam* aperiens,cernenfq;in ea 6 
paruulu vagiente miferta eius, ait: De infati- 
bus Hebrseorum eft hic* Cui foror pueri:Vis, 7 
inquit,vt vadam,& vocem tibi mulierem He- B 
bream, qu? nutrire poffit infantulum ? * Re- 8 
fpondit:Vade.Perrexitpuella,& vocauit ma- 
trem fuam.*Ad quam locuta filia Pharaonis: 9 
Accipe,ait, puerum ift um,& nutri mihi : ego 
dabo tibi mercedem tuam. Sufcepit mulier,& 
nutriuit puerum , adulmmque tradidit filise 
Pharaonis. * Que illa adoptauit in locum fi- 10 
lij , vocauitque nomen eius Moyfes , dicens : 
Quia de aqua tuli eum . *In diebus rtlis poft- 1 1 
quam creuerat Moyfes , " egrefTus eft ad fta- 
tresfuos:viditq; afflixionem eorum,& virum 
Aegyptium percutietem quenda de Hebrseis 
fratribusfuis . * Cumq; circumfpexifTethuc 1 2 



r< H.b. II. 



atque illuc,& nnllum adefTe vidifTet, percuf - 

1 $ fum Aegyptium abfcodit fabulo. * Et egref- 

fus die altero confpexit duos Hebrseos ri- 

xantes: dixitq; ei.qui faciebat iniuriam: Qua- 

14 re percutis proximUm tuum ? * Qui refpon- 
G dit : Quis te conftituit principem , & iudicem 

fuper nos ? num occidere me tu vis, ficut heri 

occidifti Aegyptium ? Timuit Moyfes,& ait : 

• Qupmodo palam fa£tum eft verbum iitud* 

1 5 * Audiuitq;Pharao fermonem hunc,& qUse- 
rebat occidere Moyfen : quifugiensde con- 
fpe&u eius, moratuseft in Terra Madian , 

1 6 & fedit iuxta puteum. *Erant aute facerdot i 
Madian fepte filise , quse venerunt ad haurie- 
dam aquam : & impletis canalibus adaquare 

1 7 cupiebat greges patris fui . * Superuenere pa- 
ftores , & eiecerunt eas : furrexitque Moyfes» 
& defenfis puellis, adaquauit oues earum» 

1 8 * Quae cum reuertifTent ad Raguel patrem 
fuum , dixit ad eas : Cur velocius veniftis fo- 

19 lito> * Refponderunt: Vir Aegyptiuslibera- 
uit nosdemanupaftorum: infuper& hau- 
fit aquam nobifcum , potumq; dedit ouibus . 

20 * At ille : Vbi eft > inquit , Quare dimififtis 
D hominem ? vocateeum , vt comedat panem. 

2 1 * Iurauit ergo Moyfes , quod habitaret cum 

eo," Accepitq; Sephoram filiam eius vxorem: '^"{' s ' a ' 

22 * quse peperit ei filium , quem vocauit Cer- i.&* n. 
fam,dicens: Aduenafuiin terraaliena. Alte- *ij. 
rum vero peperit > quem vocauit Eliezer.di 

cens: 



44 . . L ! B 

cens : Deus enim patns mei adiutor meus 

eripuit me de manu Pharaonis . * Poft 23 
multum vero temporis mortuus eft rex 
Aegypti : & ingemifcentes filij Ifrael , pro- 
pter opera vociferati funt : afcenditque cla- 



E R 

24moreorum adDeumaboperibus. *Etau- 
diuit gemitum eorum, acrecordatus eftf?- 
deris, quod pepigit cum Abraham , Ifaac , & 

2 5 Iacob . * Et refpexit Dominus filios Ifrael, & 
cognouiteos. 




10. 



u Matt.zi. 
c.)Z. 

Mar. 12, c, 
l6. 
Imc. 

«7» 



C A P. III. 

MOyfes autem pafcebat oues Iethro fo- 
ceri fui facerdotis Madian: cumq; mi- 
naffetgregemadinterioradeferti, venit ad 
montem Dei Horeb.* " Apparuitq; ei Dnsin 
fiamma ignis de medio rubi: & videbat,quod 
rubus arderet, & non combureretur . * Dixit 
ergo Moyfes: Vadam & videbo vifione hanc 
magna,quare non comburatur rubus . * Cer- 
nens aute Dominus,qu6d pergeret ad viden- 
dum, vocauit eu de medio rubi,& ait : Moy- 
fes,Moyfes. Qui refpondit : Adfum. * Atille: 
Ne appropies,inquit,huc : folue calceamentu 
de pedibus tuis : locus enim, in quo ftas,terra 
fanda eft. * Et ait. » Ego fum Deus patris tui, 
Deus Abraham , Deus Ifaac , & Deus lacob . 
Abfcondit Moyfes facie fua : non enim aude- 
°- /• bat afpicerecotra Deum. + Cui ait Dominus: 
Vidiaffli&ionern populi mei in Aegypto, & 
clamorem eius audiui propter duritiam eo- 
rum,qui prsefunt operibus : * & fciens dolore '6 
eius, defcendi, vt liberem eum de manibus 
Aegyptiorum,& educam de terra illa in ter- 
ram bonam,& fpatiofam,in terram,quae fluit C 
ladte, & melle,ad loca Chananaei & Hethaei , 
& Amorrhaei,& Phereza?i,& Heuxi,& kbu- 
fici. * Clamor ergo filiorum Ifrael venit ad 9 
me:vidiq; affli&ionem eorum, qua ab Aegy- 
ptijs opprimutur. *Sed veni,& mittam te ad 10 
Pharaonem,vt educas populum meum,filios 
Ifrael de Aegypto.*Dixitq; Moyfes ad Deu: 1 1 
Quis fum ego , vt vadam ad Pharaonem , & 
educam filios Ifrael de Aegypto ? "Quj dixit 1 2 
ei: Ego ero tecum:& hoc habebis fignu,quod 
miferim te : Cum eduxeris populum meum D 
de Aegypto , immolabis Deo fuper montem 



1 5 iftum. An Mo yfes ad Deum : Ecce ego va- 
dam ad filios Ifrael, & dicam eis : Deus patru 
veftrorum mifit me ad vos. Si dixerint mihi : 

14 Quod eft nomen eius> quid dicam eis 5 * Dixit 
DeusadMoyfen: EGO SVM QV.I SVM. 
Ait: Sic dices filijs Ifrael: QVI EST, mifit me 

1 5 ad vos.*Dixitq; iteru Deus ad Moyfen: Hsec 
dicesfilijs Ifraei : Dominus Deus patrum ve- 

E ftrorum,Deus Abraham,Deus Ifaac, & Deus 
Iacob mifit me ad vos:hoc nomen mihi eft in 
seternum ,& hoc memoriale meum ln gene- 

16 rationem,&generationem . * Vade, & con- 
grega feniores Ifrael , & dices ad eos : Domi- 
nus Deus patrum veftrorum apparuit mihi , 
Deus Abraham , Deus Ifaac , & Deus Iacob , 
dicens : Vifitans vifitaui vos , & vidi omnia , 

17 quae acciderunt vobisin Aegypto: * Et dixi 
vt educam vos de affli&ione Aegypti in ter- 
ram Chananxi , & Hethaei, & Amorrhaei, & 

F Pherezf i & Heuaei, & Iebufei,ad terra fluen- 

1 8 tem lacl:e,& melle.*Et audient vocem tuam: 
ingredierifque tu, & feniores Ifrael ad regem 
Aegypti , & dices ad eu : Dhs Deus Hebraeo- 
rum vocauit nos: ibimus viam trium dierum 
in folitudinem, vt immolemus Domino Deo 

19 noftro . * Sed ego fcio , quod non dimittet 
G vos rex Aegypti,vt catis nifi per manum va- 

20 lidam . * Extendam enim manum meam,& 
percutiam Aegyptum in cun&is mirabilibus 
meis,quaefaxturusfum in medio eorum: poft 

2 1 hsec dimittet vos . * Daboq; gratiam populo 
huic coram Aegyptijs : "&cum egrediemi- "^ 11 -" 1 

2 2 ni,non exibitis vacui : * fed poftulabit mulier \ u u ' 
avicinafua, & ab hofpita fua , vafa argen- 
tea, & aurea, ac veftes : ponetisq; eas fuper fi- 
lios, & filias veftras,& fpoliabitis Aegyptum. 

CAP. 



E X O D I 




C A P. IV. 

REfpondens Moyfes,ait:Non credet mi- i 
hLneque audient vocem meam,fed di- A 
cent:Non apparuit tibi Dominus.*Dixit er- 2 
go ad eii : Quid eft quod tenes in manu tua? 
Refpondit: Virga . *Dixitque Diis : Pvoijce 3 
eam in terram. Proiecit, & verfa eft in colu- 
bru,ita vt fugeret Moyfes. * Dixitque Dns: 4 
Extende manum tuam, &z apprehende cau- 
dam eius. Extendit,& tenuit,verfaque eft in 
virgam. *Vt credant,inquit,quod apparue- 5 
rittibi Dominus Deus patrum fuorii, Deus 
Abraha,Deus Ifaac.&r Deus Iacob . * Dixit- 6 
que Dhs rurfum : Mitte manum tuam in fi- B 
num tuum . Quam cilm mififfet in finum , 
protulit Ieprofam inftar niuis.*Retrahe,ait, 7 
manum tuam in iinum tuum . Retraxit,& 
protulit iterum,& erat fimilis carni reliqu?. 
^Si non crediderint,inquit,tibi,neque audie- 8 
rint fermonem figni prioris , credent verbo 
figni fequentis. * Quod fi nec duobus quide 
his fignis crediderint , neque audierint vo- 
cemtuam:fumeaquamfiuminis, &efrun- 
de eam fuper aridam , Sc quidquid hauferis 
de fluuic, vertetur in fanguine. * Ait Moy- 1 o 
fes : Obfecro Domine, non fum eloquens ab C 
heri,& nudiuftertiusr& ex quo locutuses ad 
feruum tuum, impeditioris & tardioris lin- 
guse fum.*Dixit Dominus ad eum.-Quis fe- 1 1 
cit os hominh ? aut quisfabricatus eft mutu, 
& furdum, vidente, & cascum ? nonne ego ? 
, * Pergeigitur, « & egoero in ore tuo: doce- 1 2 
boque te quid loquaris . * At ille : Obfecro, 1 3 
inquit , Domine , mitte quem miffurus es . 
* Iratus Dominusin Moyfen , ait : Aaron 14 
frater tuus leuites,fcio quod eloquens fit: ec- 
ce ipfe egreditur in occursu tuu , videnfque 
te lxtabitur corde.* Loqnere ad eum,& po- 1 5 
ne verba mea in ore eius : & ego ero in ore D 
tuo,& in ore illius, " & oftendam vobis quid 
agerectebeatis, *ipfe loqueturpro te adpo- 16 



pulum , & erit os tuum : tu autem eris ei m 

1 7 his,qus ad Deum pertinent.* Virgam quo- 
que hanc fume in manu tua.in qua faiturus 

1 8 es figna . * Abi jt Moyfes, & reuerfus eft ad 
Iethro focerum fuum,dixitqueei:Vadam,& 
reuertar ad fratres meos in Aegyptu , vt vi- 
deam fi adhuc viuant. Cui ait Iethro: Vade 

19 in pace. *Dixit ergo Dhs ad Moyse in Ma- 
E dian : Vade,& reuertere in Agyptum:Mor- 

tui funt enim omnes qui qusrebant anima 

20 tuam . * Tulit ergo Moyfes vxorem fuam , 
& filios fuos , & impofuit eos fuper afinum , 
reuerfufque eft in Aegy ptu , portas virgam 

2 1 Dei in manu fua . * Dixitque ei Dns reuer - 
tentiin AegyptumVide vt omnia oftenta , 
qus pofui in manu tua ,facias coram Pha- 
raone : ego indurabo cor eius,& non dimit- 

2 2 tet populum . * Dicefque ad eum:Hasc dicii 
Dominus Filius meus primogenitus Ifrael . 

2 1 * Dixi tibi : Dimitte nlium meu,vt feruiat 
mihi,& noluifti dimittere eum: ecce ego in- 

24 terficiam filium tuu primogenitu. *Cuque 
efset in itinere , in diuerforio occurrit ei Do- 

2 5 minus,& volebat occidere eum . * Tulit il- 
lico Sephora acutiffimam petram, & circu- 
cidit preputiii filij fui, tetigitquepedes eius , 

26 & ait : Sponfus fanguinum tu mihi-es . * Et 
dimifit eum poftquam dixerat.-Sponfus fan- 

27 guinum ob circumcifionem. *Dixit auteni 
G Dominus ad AaronVade in occursu Moy- 

fi in defertu.Qui perrexit obuiam ei in Mo- 
2 8 tem Dei, & ofculatus eft eum. * Narrauitq; 

Moyfes Aar5 omnia verba Domini , quibus 
29 miferat eum,& figna quse madauerat.*Ve- 

neruntque fimul,& cogregauerunt cundtos 
50 feniores filiorum Ifrael. * Locutufq;eft Aa- 

ron omnia verba, quae dixerat Dominus ad 
1 1 Moyfen : & fecit figna corarnpopulo, * & 

eredidit populus. Audieruntque quad vifi- 

tafset Dhs filios Ifrael,& quod refpexifset af - 

fli&ionem illorum: & proni adorauerunt ,. 

C A P. 




C A P. V. 

POft hrec ingrefii funt, Moyfes & Aaron, i 
& dixerut Pharaoni: Hec dicit Dominus A 
Deus Ifrael : Dimitte populum meum vt fa- 
crificet mihi in deferto . * At ille refpondit : 2 
Quis eft Dfis, vt audia voce eius , Sc dimitta 
Ifrael ? nefcio Dominum, & Ifrael no dimit- 
tam. *Dixerutque : Deus Hebreorum voca- 3 
»it nos,vt eamus viam trium dierum in foli- 
tudine, & facrificemus Dfio Deo noftro : ne 
ibrteaccidatnobispeftisaut gladius. * Ait 4 
ad eos rex Aegypti : Quare Moyfes & Aar5 
folicitatis populu ab operib 9 fuis 5 ite ad one- 
ra veftra.* Dixitq;Pharao:Multus eft popu- 5 
lus terr^ : videtis quod turba fuccreuerit: 
quato magis (i dederitis ei requie ab operi- 6 
bus? Prsecepitergoindieilloprsefe&is ope-B 
ru & exactoribus populi,dices; *Nequaqua- 7 
vltra dabitis paleas populo ad conficiendos 
lateres , ficut prius: Ccd ipfi vadant , Sc colli- 
gant ftipulas. *Et menfuram laterum,quam 8 
priusfaciebant, imponetis fuper eos, nec mi- 
nuetis quidqua: vacant enim, & idcirco vo- 
ciferantur, dicentes: Eamus, Sc facrificianus 
Deo noftro. *Qpprimantur operibus, 8c ex- o 
pleant ea:vt non acquiefcant verbis menda- 
cibus. *Igituregrefliprefectioperu,&:exa- 10 
ct ores ad populum dixerunt : Sic dicit Pha- 
rao : Non do vobis paleas : * ite, & colligite 1 1 
iicubi inuenire poteritis, nec minuetur quid 
quam de opere veftro . * Difperfufque eft 1 2 
populus per omnem Terram Aegypti ad 
colligendas paleas.*Pr2efecT:i quoque operu 1 3 
inftabant,dicentes: Gomplete opus veftrum G 
quotidie, vt prhisfacere fblebatis,quado da- 
feantur vobis pale^.*Flagellatiquefunt qui 14 
prseerant operibus filiorum Ifrael , ab exa- 
&oribusPhaiaonis, dicentibus : Quarenon 
impletis menfuram laterum ficut prius, nec 
Jaerfnec hodie"'* Veneruntq; praepofiti filio- 1 5 
rwn,Ifra£l,& vocifcrati funt ad Pharaonem 



dicentes. Cur ita agis contra feruos tuos? 

1 6 * Palex non dantur nobis , & lateres fimili- 
ter imperantur: en famuli tui flagellis cjedi- 
mur,& iniufte agitur contra populum tuu. 

1 7 * Qj" <&& Vacatis otio,& idcirco dicitis: Ea- 

1 8 mus, 8c facrificemus Domino . * Ite ergo,& 
operamini: palecenon dabuntur vobis, Sc 

19 reddetis cofuetum numerum laterum. * Vi- 
D debantq; fe pnspofiti filiorum Ifrael in ma- 

lo, eo quod diceretur eis: N6 minuetur quid 

20 qua de lateribus per fingulos dies. * Occur- 
reruntq;Moyfi,&- Aaron,qui ftabant ex ad- 

2 1 uerfo , egredientibus a Pharaone: * &c dixe- 
rwtadeos:VideatDhs, &iudicet, quoniam 
ffcetere feciftisodoremnoftrumcoramPha- 
raone,& feruis eius,& prsebuiftis ei gladium, 

22 vt occideret nos. *Reuerfufq; eft Moyfes ad 
Dhm,& ait: Dhe,cur afflixifti populu iftii? 

23 quare mififti me 5 * Ex eo enim quo ingref- 
fus fum ad Pharaone,vt loquerer in nomine 
tuo,aftlixit populu tuu: & non liberafti eos= 

C A P. VI. 

1 T"X Ixiq; Dominus ad Moyfen : Nunc vi- 
A L/ debisqu^facturusfumPharaoni :per 

manum enim fortem dimittet eos, & in ma- 

2 nurobuftaeijcietillosdeterrafua. *Locu- 
tufque eft Dominus ad Mo y fen ,dicens: Ego> 

3 Dominus * qui apparui Abraam , Ifaac , & 
Iacob in Deo omnipoteme : Sc nome meum. 

4 ADONAI non indicaui eis. *Pepigiquefce- 
dus cu eis,vt dare eis Terram Chanaan , ter- 
ram peregrinationis eorum , in qui fuerunt 

5 adueme . * Ego audiui gemitum filiorum If- 
rael , quo Asgyptii opprefferunt eos : & re- 

6 cordatus fumfa6ti mei. *Ideo dicfilijs If 
rael : Ego Dominus , qui educam vos de er- 
gaftulo Aegyptioaim, 3c erua de feruitute : 
ac redima in brachio excelfo, & iudici js ma- 

7 gnis.* Et afiuman. v os mihi in populum, & 
B ero vefter Deu., : & fcietis quod ego fum 

Dhs Deus vefter, qui eduxerim vos de erga- 
« fiu- 



• Ocn. 46. 
».9. 

*i*m. 16.4. 
5- 

1P.1., «. 1 

14. 



11 I. Par.6. 

«.6. 

« .Vhw. j .«• 

A'»n».i6.£. 

57- 

1P4.6.4.}, 



E X O 

Hulo AegTptlorum : * & induxerim in ter- 8 
ram,fuper quam leuaui manum mea, vt da- 
rem ea. Abraham,Ifaac,& Iacob: daboq; illa 
vobis po/Tidenda,ego Dns: * Narrauitergo 
Moy fes omnia fiiijs Ifrael: qui no acquieue- 
rut ei propter anguftia fpiritus , & opus du- 
riffimu.*Locutufq;eft Dns ad Moyse,dices: 10 

* Ingredere, & Ioquere ad Pharaone' regem 1 1 
Aegypti,vt dimittat filios Ifracl de terra fua. 

* Refpondit Moyfes coram Domino : Ecce 1 2 
filij Ifrael non audiunt me,& quo modo au- 
diet Pharao , praefertim cum incircumcifus 
fimlabijs? * Locutufque eft Dominus adr^ 
Moyfen,& Aaron,& dedit mandatum ad fi- C 
lios Ifrael, & ad Pharaonem regem Aegypti 
vt educerent filios Ifrael deterra Aegypti. 
*« liti funt principes domorum per familias 14 
fuas . Filij Ruben primogeniti Ifraelis : He- 
noch & Phaliu, Hefron,& Charmi. *h£co- 1 5 
gnationes Ruben, » Fili j Simeon : Iamuel & 

Iamin,& Ahod, & Iachim, Sc Soar, Sc Saul , 
i?lius Chananitidis . hae progenies Simeon . 
*Et hsec nomina filioru Leui per cognatio- 16 
nes fuas : Gerfon Sc Caath & Merari . Anni 
autem vitx Leui fuerunt cetum triginta fe- 
ptem . * " Filij Gerfon : Lobni Sc Semei, per 17 
cOgnationesfuas.*"Filij Caath:Amram,& 18 
Ifaar,& Hebron Sc Oziel: anni quoque vita: 



D V S. 47 

19 Caath,cenrum triginta tres . * Filij Mer ari 
Moholi&Mufi. hse cognationes Leuiper 

20 Familias fuas. * Accepit aute Amram vxore 
Iochabed patruelem fuam : quse peperit ei 

D Aaron & Moyfen.Fueruntq;anni vit£ Am- 

21 ram,centum triginta feptem. "Filii quoque 

22 lfaar:Core,& Nepheg,& Zechri.Tilii quo- 
queOziel: Mifael, & Elifaphan & Sethri . 

23 * Accepitaute Aaron vxore Elifabethfilia 
Aminadab ,fororem Nahafon, qusepeperit 
ei Nadab, & Abiu ,& Eleazar, & Ithamar . 

24 * Filij quoque Core : Afer,& Elcana, & A- 
2 5 biafaph .hse funt cognationes Coritaru.*At 

vero Eleazar filius Aaron accepit vxore de 
filiabus Phutiel : quae peperit ei Phinees . hi 
funt principes familiarum Leuiticarum per 

2tfcognationesfuas. *Ifte eftAaron,& Moyfes, 
quibus praecepit Dominus vt educeret filios 
Ifrael de Terra Aegypti per turmas fuas . 

27 * Hi funt, qui loquuntur ad Pharaone rege 
^fgypti,vt educant filios Ifrael de Aegypto: 

2 8 ifte eft Moyfes & Aaron, * in die qua locu- 
tus eftDiis adMoyfen in Terra Aegypti . 

29 *Etlocutuseft Dns ad Moyfen,dicens:Ego 
Dominus : loquere ad Pharaonem regem 

5 o Aegypti , omnia quse ego loquor tibi . * Et 
ait Moyfes coram Domino: En incircumci- 
fus labijs fum,quo modo audiet me Pharao ? 







Dlxitque Dominus ad Moyfen:Ecce co- 
ftitui te Deum Pharaonis , & Aaron 
frater tuus erit propheta tuus.,,* Tu loqueris 
ei omnia quse mando tibi:& ille loquetur ad 
Pharaonem, vt dimiuat filios Ifrael de terra 
fua . * Sed ego indurabo cor eius , & multi- 
plicabo figna & ofteta mea in Terra Aegy- 
pti,*& non audiet vos:immittamq; manum 
meam fuper Aegyptum , & educa exercitu 
& populu meu filios lfrael de Terra Aegy- 
pti per iudicia maxima. *Et fcient Aegyptij 
quia ego fumDominus qui extenderim ma- 



num meam fuper Aegyptu,& eduxerim fi - 

6 lios Ifrael de medio eoru. * Fecit itaq; Moy- 
fes & Aaron ficut prasceperat Dominus : ita 

7 egerut.*Erat aute Moyfes, octoginta anno- 
rum, & Aaron o&oginta triu, quado locuti 

8 funt ad Pharaone : * Dixitque Dominus ad 

9 Moyse & Aaro : * Cu dixerit vobis Pharao, 
Oftedite figna: dices ad Aaron: Tolle virga 
tuam,& proijce eam cora Pharaone,ac ver- 

1 o tetur in colubru . *Ingrefii itaq; Moyfes & 

B Aaron ad Pharaonem,fecerunt ficut pr^ce- 

perat Dominus . tulitq; Aaron virgam cora 

Pharaone & feruis eius ,qua: verfa eft in cc- 

lubrum. 



48 L l 

lubram. * m Vocauit aute Pharao fapietes & 1 1 
"z Tim 4- ma leficos:&feceruntetiaipfiperincantatio- 
nes Aegyptiacas & arcana quseda fimiliter . 
* Proieceruntq; iinguli virgas fuas,que ver- 12 
{x funt in dracones : fed deuorauit virga Aa- 
ron virgaseoru/Induratuque eft cor Pha- 13 
raonis , .Sc non audiuit eos , fic.ut prxceperat 
Dhs.*Dixit aute Dhs ad Moyse: Ingrauatu 14 
ef t cor Pharaonis , non vult dimittere popu- 
lum* Vade ad eum mane,ecce egredietur ad 1 5 
aquas: Sc fiabis in occurfum eius fuper ripam 
fluminis: & virgam.qute conuerfa eil in dra- C 
conem,tolles in manu tua/Dicefque ad eu : 16 
Dominus Deus Hebrxorum mifit me ad te , 
dicens:Dimitte populum meum vt facrificet 
niihi in deferto : Sc vfque ad prxfens audire 
noluifti . *Haec igitur dicit Dominus: I1117 
hoc fcies quod ilm Dominus: ecce percutiam 
virga,qu2e in manu mea cffaquam fluminis, 
& vertctur in fanguinem . * Pifces quoque , 1 8 
qui funt in fiuuio, morientur , Sc computre- 
fcent aqua: , Sc afrligentur Aegypti) bibentes 
aquam fluminis. * Dixit quoq; Dominusad 19 



17. *. 



B E R 

Moyfen: Dic ad Aaron,Tolle virgam tuam} 
8c extende manum tuam fuper aquas Aegy- 
pti , Sc fuper fluuios eorum, Sc riuosac palu- 
des,& omnes lacus aquarum, vt vertantur in 
fanguine : Sc fit cruor in omni Terra Aegy- 

20 ptftam in ligneis vafis quam in faxeis . * Fe- 
D ceruntq; Moyfcs Sc Aaron ficut prxceperat 

Dominus : « Sc eleuans virga percuflit aqua /( /„/. 
fiuminis coram Pharaone Sc feruis eius : qus s- 

2 1 verfa eft in fanguinem . * Et pifces qui erat '•/"•77. r - 4?.' 
in flumine,mortui funt : computruitque fiu- 
uius.& non poterant Aegyptij bibere aquam 
fluminis, Sc fuit fanguis in tota Terra Aegy- 

2 2 pti.* 'i Feceruntque fimiliter maleflci Aegy- >< S^.17, fij 
ptiorum incantationibus fuis : Sc induratum 7< 
efl cor Pharaonis, nec audiuit eos, ficut prse- 

23 ceperat Dominus . * Auertitque fe, 8c'm- 
greffus eft domum fuam , nec appofuit cor 

2 4 etiamhac vice. '''Foderunt autem omnes 
Aegyptij per circuitum fluminis aquam vt 
biberent : non enim poterant bibere de aqua 

25 fluminis . * Impletique funt feptem dies, 
poftquam percuflit Dominus fiuuium. 




»»ra^ 



C A V. VIII. 

DJxitquoqueDominusadMoyfen: In- 1 
gredere ad Pharaone, Sc dices ad eum : A 
Ha>c dicit Dominus:Dimitte populu meum , 
vt facrificet mihi: *fin autem nolueris dimit- 2 
tere , ecce ego percutiam oinnes terminos 
tuos ranis . * Et ebulliet fluuius ranas : quas 3 
afcendcnt, & ingredientur domum tuam , Sc 
cubiculum lettuli tui , & fuper firatum tuu , 
Sc in domos feruorum tuorum , 8: in popu- 
ium tuum , Sc in furnos tuos , Sc in reliquias 
ciborum tuorum : * Sc ad te,c\- ad populum 4 
tuum , Sc ad omnes feruos tuos intrabunt ra- 
nae. * Dixitque Doir.inus ad Moy fen:Dic ad 
Aaron: Extende manum tuam fuper fluuios 
ac fuper riuos,& paludes, Sc educ ranas fuper 
Terram Aeg y pti. *Et extendit Aaron rnanu 
fuper aquas Aegypti , Sc afcenderunt ranae , 



7 operueruntque Terra Aegypti . * Fecerunt 
autem Sc maleflci per incantationes fuas fi> 
militer , eduxeruntq ue ranas funer terram 

8 Aegypti. * Vocauit autem Pharao Moyfen 
Sc Aaron , Sc dixit eis : Orate Dominurn vt 
auferat ranas a me , Sc b v- ■ uio meo : Sz d ; - 

9 mittam populum vtfacrincet Dcmino. Di- 
xitque Moyfes ad Pharaonem : Confti tue 
mihiquando deprecer prote, &pro fcruis 
tuis, &propopulotuo, vt abiganturranae 
a te & a domo tua Sc i\ fer uis tuis & h popu - 
lo tuo : Sc tantum in fiumine remaneaiit . 

10* Qui refpondit : Cras . At ille : luxta , in- 

C quit, verbum tuumfaciam: vt fcias quo- 

niam non eft ficut Dominus Deus nofter . 

1 1 * Et recedent ranae a tc , Sc a domo tua , Sc 
a feruis tuis , &c a populo tuo : Sc tantum in 

1 2 fiumineremanebunt. * Egrcfllq; funt Moy- 

fes 



E X 

fes,& Aaron a Pharaone:& clamauit Moy- 
fesadDnm profponfione ranarum quam 
condixerat Pharaoni . *Fecitque Dominus i 3 
iuxta verbum Moyfi: & mortuse funt ranse D 
dedomibus,&devillis,& deagris.*C6gre- 14 
gauerantque eas in immenfosaggeres,& co- 
putruit terra. * Videns autem Pharao quod 1 5 
data effet requies , ingrauauit cor fuum , & 
non audiuit eos,ficut praeceperat Dominus . 
*Dixitque Dominus ad Moyfen : Loquere 16 
ad Aaron:Extende virgam tuam,& percute 
puluerem terra?:& fint fciniphes in vniuerfa 
Terra Aegypti. *Fecerutque ita. Et extedit 1 7 
Aaron manum,virgam tenens.-percuflitque 
puluerem terre,& facti funt fciniphes in ho- 
minibus, & in iumentis : omnis puluis terroe 
verfus eft in fciniphes per tota Terra Aegy- 
pti. *Feceruntque fimiliter maleficr incata- 1 8 
tionibus fuis,vt educeret fciniphes.-& no po- 
tuerunt: erantque fciniphes ta in hominibus 
quam in iumentis.*Et dixerunt malefici ad 19 
Pharaone: Digitus Dei eft hicanduratumq; E 
eft cor Pharaonis , & non audiuit eos ficut 
prseceperat Dhs . * Dixit quoque Dominus 20 
ad Moyfen:Confurge diluculo,& fta coram 
Pharaone : egredietur enim ad aquas : & di- 
ces ad eum:Ha:c dicit Dhs dimitte populum 
meu vt facrificet mihi.*Quod fi no dimife- 2 1 
ris eum,ecce ego immittam in te,& in feruos 
tuos, & in populum tuum, & in domos tuas 
omne genus mufcarum,& implebuntur do- 
mus Aegyptiorum mufcis diuerfi generis,& 



O D I. 49 

22 vnhierfa terra in quafuerint . * Faciamque 
F mirabilem in die illa Terxa. GelTem , in qua 

populus meus eft, vt non fint ibi mufcse : & 

23 fcias quonia ego Dhs in medio terras . *Po- 
namque diuifionem inter populu meum, & 

24 populu tuum:cras erit fignum iftud.*Fecit- 
que Dominus ita. " Et venit mufca grauiffi- « S*f.i6J>. 
ma in domos Pharaonis,& feruorum eius, & 6 " 
in omnem Terra. Aegypti : corruptaque eft 

25 terra ab huiufcemodi mufcis. " Vocauitque 
Pharao Moyfen , & Aaron, Sc ait eis : Ite & 

26 facrificate Deo veftro in terra hac . * Et ait 
G Moyfes: Non poteft ita fieri : abominationes 

enim Aegyptioru immolabimus Dho Deo 
noftro 3 q\iod fi mactauerimus ea quae colunt 
Aegyptii coram eis , lapidibus nosobruent . 

27 * Viam trium dierum pergemus in folitudi- 
ne : & facrificabimus Domino Deo noftro , 

28 " ficut prxcepit nobis.*Dixitq;Pharao:Ego H Sef. *. i. 
dimittam vos vt facrificetis Dho veftroin '*. 
deferto: verumtamen longius ne abeatis,ro- 

29 gate pro me . * Et ait Moyfes: Egreffus a te, 
orabo Dominum : & recedet mufca a Pha- 
raone, & a feruis fuis, & a populo eius cras : 
verumtamen noli vltra fallere, vt no dimit- 

^otaspopulum facrificare Domino . * Egref- 
fufque Moyfes a Pharaone,orauit Dominu. 

3 1 * Qni fecit iuxta verbum illius : & abftulit 
mufcas a Pharaone , & a feruis fuis, & a po- 
pulo eius : non fuperfuit ne vna quidem . 

3 2 * Et ingrauatum eft cor Pharaonis , ita vt 
nechac quidem vice dimitteret populum. 




D 



C A P. IX. 

Ixit autem Dhs ad Moyfen: Ingredere A 
ad Pharaonem, & loquere ad eil : Hax 1 
dicit Dominus Deus Hebraeorum : Dimitte 
populum meum vt facrifket mihi . *Quod 2 
ii adhuc renuis,& retines eos : * Ecce manus 3 
mea erit fuper agros tuos : & fuper equos, & 
afinos , & camelos , & boues , & oues, peftis 
vaUcgrams. * Et faciet Dhs mirabile inter 4 



poffefliones Ifrael , & poffefiiones Aegy- 
ptiorum, vt ninil omnino pereat ex his qua» 

5 pertinent ad filios Ifrael. *Conftituitq: Dhs 
B tempus,dicens:Cras faciet Dominus verbum 

6 iftud in terra. * Fecit ergo Dominus verbum 
hoc altera die : mortuaque funt omnia ani- 
mantia Aegyptiorum : de animalibus vero 

7 filiorum Ifrael nihil omnino perijt . *Et mi- 
fit Pharao ad videdum : nec erat quidquam 

D mor- 



V I 



.o. ri 



50 L I B 

mortuum de his quae poflidebat Ifrael . In- 
grauatiique eft cor Pharaonis, & n5 dimifit 
populum. *EtdixitDominusadMoyfen, 8 
& Aaron : Tpllite plenas manus cineris de 
camino, & fpargat illum Moyfes in coelum 
coram Pharaone . ^Sitquepuluisfuperom- £ 
iiem Terram Aegypti: erunt enim in homi- 
nibus ,& iumentis vlcera,& vefica. turgen- 
tes in vniuerfa terra Aegypti. *Tulerihque 10 
cinerem de camino,& fteterunt coram Pha- 
raone,& fparfit illum Moy fes in coelum : fa- 
daque funt \'lcera veficarum turgetium in 
hominibus,& iumentis : Y nec poterant ma- 1 1 
Iefici ftare coram Moyfe propter vlcera qux C 
in illis era.t,& in omni Terra Aegypti: " In- 1 2 
durauitque Dns cor Pharaonis,& non audi- 
uit eos , ficut locutus eft Dominus ad Moy- 
fen. * Dixitque Dhs ad Moyfen.Mane con- 1 3 
furge.& ita coram Pharaone, & dices ad eu, 
Hxc dicit Dhs Deus Hebrceorum : Dimitte 
populum meum vt facrificet mihi. *Quia in 14 
hac vice mitta omnes plagas meas fuper cor 
tuum :&fuperferuostuos, & fuperpopu- 
lum tuum:vt fciasquod no /It fimilis mei in 
cmni terra .* Nunc enim extendens manum 1 5 
percutkmte ,&populumtuum pefte,peri- 
bifque de terra,* "Idcirco autem pofui te,vt 16 
oitendam in te fortitudinem meam , & nar- D 
retur nome meu in omni terra. *Adhuc re- 1 7 
tinespopulummeum:& nonvis dimittere 
eu? *En pluam cras hac ipfa hora grandine 1 8 
mukam nimis, quaUs non fuit in Aegypto a 
die qua fundata eft, vfque in pracfens tepus : 
* Mitte ergo iam nunc, & congrega iumeta 1 9 
tua, &omniaquashabes in agro : homines 
enim & iumenta , & vniuerfa qtue inuenta 
fuerint foris.nec congregata de agris,cecide- 
ritque fuper ea grando,morientur. *Qui ti- 2c 
muit vcrbum Domini de feruis Pharaonis , 
fecit confvgere feruos fuos , & iumeta in do- 
mos : * qui autem neglexit fermonem Dhi, 2 1 



E R 

E dimifit feruos fuos, & iumenta in agris : *Et 

2 2 dixit Dhs ad Moy fen:Extende manu tuam 

in ccelum, vt fiat grando in vniuerfa Terra 

Aegypti fuper homines,& fuper iumenta,& 

fuper omne herbam agri in Terra Aegypti. 

23 * " Extenditque Moyfes virga. in coelum,& 
Dns dedit tonitrua,& grandinem,ac difcur- 
rentia f ulgura fuper terra:pluitq;Dhs gran- d ,9 

24 dinem fuper Terra Aegypti. *Et grando,& 
ignis mifta pariter fcrebantur: tantseque fuit 
magnitudinis,quantaante numquam appa- 
ruit in vniuerfa Terra Aegypti ex quo gens 

2 5 illa condita ei t. ¥ Et percufiit grando in om- 
F ni Terra Aegypti cucba qux fuerut in agris, 

ab homine vfque ad iumentu: cuncl:a.q;her- 
bam agripercu1itgrando,& omnelignum 

26 regionis cofregit. *Tantu in Terra Geffcn, 

27 vbi erant filij ifrael-grado non cecidit.^Mi- 
fitq; Pharao,& vocauit Moyfen, & Aaron, 
dicens ad eos: Peccaui etiam nunc:I )ot r.inus 

28 iuftus : ego & populusmeus, impij . " ; Qraie 
Dhm vt definant tonitrua Dei, & grando : 
vt dimittam vos,& nequaqua hic vltra ma- 

2p neatis. * Ait Moyfes. Ciim egreffusfuero de 
vrbe,exteda palmas meas ad Dominu .& cef- 
fabunt tonitrua, & grando non erit , vt fcias 

^oquiaDominieitterra; * nouiautem qucd 
& tu , & ferui tui necdum timeatis Dominu 

3 1 Deum.* Linum ergo, & hordeum lefum eft, 
G eo quod hordeum effet virens, & linum iam 

3 2 folliculos germinaret . * triticum autem , & 
far non funt laefa , quia ferotina erant . 

3 3 *Egreffufq; Moyfes a Pharaone ex vrbe,te- 

tendit manus ad Dominum: &ccfiauerunt 
tonitrua & grando,nec vltra ftillauit pluuia 

34 fuper terram. * Vidensautem Pharao quod 
ceflaflet pluuia, & grando & tonitrua.auxit 

3 5 peccatum : * & ingrauatum eit cor eius , & 
feruorum illius,& induratum riimis : nec di- 
mifit fiiios Ifrael, ficut praceperat Dominus 
permanum Moyfi. 



uSap.\d c. 
16. & »9. 




C A P. 



19. 



E X O 
C A P. X. 

ET dixit Dominus ad Moyfen : Ingrede- 1 
readPharaonem: ego enim induraui A 
cor eius , & feruoram illius : vt faciam figna 
mea hxc in eo, * & narres in auribus fili j tui, 2 
& nepotum tuorum , quoties contriuerim 
Aegyptios , & figna mea fecerim in eis : & 
fciatis quia ego Dhs. *Introierut ergo Moy- 3 
fes & Aaron ad Pharaone, & dixerut ei: Hec 
dicit Dhs Deus Hebreorum : Vfquequo non 
vis fubijci mihi ? dimitte populu meu, vt fa- 
crificet mihi. ** Sin autem refifiis, & non vis 4 
dimittere eum : ecce ego inducam cras locu- 
f tam in fines tuos: * qax operiat fuperficiem 5 
terrse,ne quidquam eius appareat, fed come- 
datur quod refiduum fuerit grandinfcorro- 
det enim omnia ligna quae geminant in 
agris. * Et implebunt domos tuas, & feruoru 6 
tuoram,& omniu Aegyptioru: quanta non 
viderut patres tui ,& aui,ex quo orti funt fu- 
per terra,vfq; in pncfente diem. Auertitq; fe, 
& egrefTus eit a Pharaone. * Dixeru t autem 7 
ferai Pharaonisad eum: vfquequo 1 atiemur 
hoc fcandalu:dimiue homines,vt facrificent 
Domino Deo fuo,nonne vides quod perierit 
Aegyptus ? * Reuocaueruntque Moyfen, & 8 
Aaron ad Pharaonem: qui dixit eis:Ite,facri- C 
ficate Domino Deo veftro:quinam funt qui 
ituri funt 5 * Ait Moyfes : Cum paraulis no- p 
flris , & fenioribus pergemus , cum filijs & 
filiabus,cum ouibus & armentis:eft enim fol- 
kmnitas Domini Deinoitri . * Etrefpondit 10 



D I. 51 

Pharao:Sic Dominus fit vobifcum,quo mo- 
do ego dimitta. vos , & paruulos veftros , cui 

1 1 dubiu eft quod peffime cogitetis- * Non fiet 
ita , fed ite tantum viri , & facrificate Domi- 
no : hoc enim & ipfi petiftis . Statimq; eiccli 

1 2 funt de confpectu Pharaonis: *Dixit autem 
D Dominus ad Moyfen : Extende manum 

tua fuper terra Aegypti ad locuita. , vt afce- 
dat fuper eam,& deuoret omnem herba qu£ 

1 3 relidua fuerit grandini. *Et extendit Moy- 
fes virgam fuper terra Aegypti , & Dhs in- 
duxit ventum vretem tota die illa,& nocte : 
& mane fac~to,ventus vrens leuauit locuftas. 

1 4 *Qu3e afcenderunt fuper vniuerfam terram 
Aegyti:& federant in cunclis finibus Aegy- 
ptior u innumerabiles,quales ante illud tem- 

1 5 pus no fuerant,nec poftea. future. sut. *Ope- 
rueruntq; vniuersa fuperficie ten\e,vaitates 
omnia . Deuorata eft igitur herba ternc, 8c 
quidquid pomoram in arboribusfuit , qure 
grado dimiferat: nihilq;omnino virensreli- 
ctu eil in lignis, & in herbis terra?, in cuncf a 

1 6 Aegypto.^Qua ob re feiiinus Pharao voca- 
uit Moyfen,& Aaron,& dixit eis:Peccaui in 

1 7 Dhm Deii veftru,& in vos. ¥ Sed nuc dimit- 
tite peecatum mihi etia hac vice , & rogate 
Dhm Deu veitrum, vt auferat a me morte 

1 8 iftam.*Egreffufq;Moyfes de cofnectu Pha- 

19 raonis, orauit Dhm. *Qui flare tecit vetum 
F ab occidente vehementiffimum, & |rrepta 

locufta proiecit in Mare rubrumrno femafit 

20 ne vna quidein cuctis finibus Aegypti. *Et 




indurauit Dfis cor Pharaonis,nec dimifit fi- 
iio: Ifrael. * Dixit auie Dhs ad Moyfen: Ex- 2 x 
tende manu tua in cceLu: & finLtenebrae fu 
per terra Aegypti ta defe,vt palpari queant 
^Etenditque Moyfes manum in ccelum :.& 2 2 
facix sut tenebr^ horribiies in vniuerfa ter- 
u Sip.vj,* ra Aegyptltribusdiebus.^^Nemo viditfra- 23 
l . c .<o li a trern f- uni - i:ec niouit fe de loco in quo erat: 
•. vbicumque au te habitabant fili j Ifrael : lux 



^^erat/yocauitque Pharao Moyfen,& Aaro, 

C &-dixit eis:Ite,facrificate Domino: oues tan- 

tum veitee, & armenta remaneant, paruuli 

25 veftri eant vobifcum. *Ait Moyfes: Hoftias 
quoque& holocaufta dabis nobis, «ijae offe- 

26 ramus Domino Deo noftror Cuncti greges 
pergent nobifcii: no remanebitex eis vngu- 
la.-x\ux necfcfTariafunt in cultti Domini Dei 
noftri: prxfertim cu igr.oremtis quid debeat 

D 2 immo- 



5* L I B 

immolari,donec ad ipsu locu perueniamus . 
^lndurauit autem Dominus cor Pharaonis, 27 
& noluit dimittere eos. * Dixitq; Pharao ad 28 
Moyse.- Recede a me,& caue ne vltra videas 
faciem meam.-quocuque dieapparueris mi- 
hi,morieris. * Refpondk Moyfes : Ita fiet, vt 29 
locutus es, non videbo vltra faciem tuam . 
C A P. XI. 
T dixit Dominus ad Moyfen : Adhuc 1 
1 'j vna plaga tanga Pharaonem,& Aegy- A 
ptum,& poft hec dimittet vos,&^xire com- 
pellet. * " Dices ergo omni plebi, vt poftulet 2 
~f.it .«. j $ vir ab amico fuo, & mulier a vicina fua va- 

fa argetea,& aurea. * Dabit autem Dns gra- 3 
tiam populo fuo coram Aegyptijs.*Fuitque 
Moy fes vir magnus valde in terra Aegypti 
coram feruis Pharaonis , & omni populo . 
* Et ait.Haec dicit Dhs:Media nocle egrediar 4 
in Aegyptum, * & morietur omne primoge- B 



V 



•1 Svp.^g. 



Eecl. 4$ 

.1. 



E R 

5 nitu in Terra Aeg yptiorum,a primogenito 
Pharaonis qui fedet in folio eius , vfque ad 
primogenitum ancillx , qux eft ad mola,& 

6 omnia primogenita iumentorum. *Eritquc 
C clamor magnus in vniuerfa Terra Aegypti, 

qualis nec ante fuit , nec poftea futurus eft . 

7 *Apud omnes autem filios Ifrael no mutiet 
canis ab homine vfque ad pecus , vt fciatis 
quanto miraculo diuidat Dns Aegyptios,& 

8 Brael. * Defcendentque omnes ferui tui ifti 
D ad me,& adorabunt me,dicetes:Egredere tu, 

& omnis populus , qui fubie&us elt tibi: poft: 

9 haec egrediemur: * Et exiuit a Pharaone ira- 
tus nimis. Dixit autem Dns ad Mo yfen: No 
audiet vos Pharao , vtmultafigna fiantin 

1 o terra Aegypti . * Moyfes autem, & Aaron 
fecerunt omnia oftenta,quae fcripta funt,co- 
ram Pharaone. Et indurauit Dhs cor Pha- 
raonis, nec dimifit filios Ifrael de terra fua . 




C A P. XII. 

Dlxit quoque Dominus ad Moyfen , & 1 
Aaron in terra Aegypti: *Menfis ifte , 2 
vobis principium menfium : primus erit in A 
menfibus anni . * Loquimini ad vniuerfum 3 
coetum filiorum Ifrael, & dicite eis : Decima 
die meils huiustollat vnufquifq;agnum per 
famifias,& domos fuas.*Sin autem minor eft 4 
numerus , vt fufficere pofiit ad vefcendum 
agrmm,affumet vicinum fuum,qui iundus 
eft domui fuae, iuxta numeru animaru, quae 
fufficere poffunt ad efum agni. * Erit autem 5 
agnus abfque macula, mafculus, anniculus ; 
hjxta quem ritii tolletis, & hcedum * Et fer- 6 
uabitis eum vfque ad quartam decima diem 
jnenfishuius : immolabitqueeumvniuerfa 
muititudo filioru Ifrael ad vefpera . * Et fu- 7 
ment de fanguine eius.ac ponent fuper vtru- B 
que poftem,& in fuperliminaribus domoru, 
in quibus comedent illum. * Et edent carnes 
no&e illa afias igni , & azymos panes cu la- 
ftucis agreftibus. * N6 comedetis ex eo cru- 



dum quid, nec coctum aqua, fed tantum af- 
fum igni : caput cu pedibus eius,& inteftinis 

10 vorabitis. *Nec remanebit quidquam ex eo 
vfq; mane . fi quid refiduum fueritigne co- 

1 1 buretis. * Sic autem comedetis iiium ; Renes 
veftros accingetis,& calceameia habebitis in 
pedibus,tenentes baculos in manibus^ & co- 
medetis feilinanter : eft enim Phafe ( ideft 

1 2 tranfitus ) Domini. * Et tranfibo per Terra. 
Aegypti no&e illa,percutiamque omne pri- 
mogenim in terra Aegypti ab homine vfqj: 
adpecus : &incundtisdijsAegyptifaciam 

1 $ iudicia,ego Dominus . * Erit autem fanguis 
vobis in iignum in ^dibus in quibus eritis: & 
videbo fanguinem,& trafibo vos: nec erit in 
vobis plaga difperdens quando percufiero 

14 terra Aegypti. *Habebitis autem huc diem 
G in monumentum : & celebrabitis eum fol- 

lemnem Dho in generationibus veftris cul- 

1 5 tu fempiterno . "'Septe diebus azyma come- 
detis : in die primo non erit fermetum in do- 
mibus veftris : quicumq; comederit fermen- 

tatum , 



u leuit. 

Nu. 28 

x6. 



Keb.ll 
l8. 



R ■?«/!. I 
5-6- II 






E X O 

tatum , peribk anima illa de Ifrael, h. primo 
die vfque ad diem feptimum . * Dies prima 16 
erit fancla , atque follemnis , & dies feptima 
eadem feftiuitate venerabilis: nihil operisfa- 
cietis in eis, exceptis his, quse ad vefcendum 
pertinent.*Et obferuabitis azyma.in eadem 17 
enim ipfa die educam exercitu veftrum de 
terra Aegypti , Sc cuftodietis diem iftum in 
13. generationes veftras ritu perpetuo . * ,. Pri- 1 8 
mo menfe,quartadecima die mefis ad vefpe- 

"' ram comedetis azyma vfq; ad diem vigefi- 
mam primam eiufdem menfis ad vefperam. 
*Septem diebusfermentum non inuenietur 19 
in domibus veftris: qui comederit fermenta- 
tu, peribit anima eius de coetu Ifrael, tam de 
aduenis,qua de indigenis terr.t. ''Omne fer- 20 
mentatum non comedetis:in cundris habita- D 
culis veftris edetisazyma. * Vocauit autem 2 1 
Moyfes omnes feniores filiorum Ifrael,& di - 
xitadeos: Ite tollentes animal per familias 
veftras,& immolate Phafe. *Fafciculumque 2 2 

C ' hyfibpi tingite in saguine,qui eft in limine , 
8c afpergite ex eo fuperliminare , Sc vtrum- 
quepofte : nullus veftrum egrediatur oftiu 
domus fue vfqjmane. *Tranfibit enim Dns 2 3 
percutiens Aegyptios: Ciimque viderit fan- 
guinem in fuperliminari , Sc in vtroque po- 
fte, tranfcendet oftium domus, & non finet 
percufibrem ingredi domos velha&,& lcde- 
re : *Cuftodi verbit iftud legitimum tibi,& 24 
filijs tuis vfque in aeternu. *Giimq; introie- 
ritis terram, quam Dns daturus eft vobis, vt 
pollicitus eft , obferuabitis ceremonias iftas . 
*£tcum dixerint vobis filij veftri : Qux eft 26 
ifta religio ? * dicetis eis : VicHma tranfitus 27 
Dni eft,quando tranfiuit fuper domos filio- 
rum Ifrael in Aegypto percuties Aegyptios, 
& domos noftras liberans. Incuruatufq; po- 
pulusadorauit . * Et egreiii filij Ifrael fece- 28 
runt ficut praeceperat Dns Mo yfi, & Aaro . 
" Y Factum efi autem in noctis medio, percuf- 29 
fit Dominus omne primogenitum in terra E 
Aegypti , a. pnmogenito Pharaonis , qui in 

* folio eius fedebat, » vfquead primogenitum 
captiuae.que erat in carcere,^ omne primo- 
genitum iumentorum . *■ Surrexitque Pha- 30 
rao noite , & omnes ferui eius , cunctaque 
Aegyptus : & ortus eit ciamor magnus in 
Aegypto: neq; enim erat domus,in qua non 
iaceret mortuus. * Vocatifq; Pharao, Moy- 3 1 
fe,& Aaron nocte,ait : Surgite, & egredimi- 
ni a populo meo , vos & filij Ifrael : ite, im- 
molate Domino ficut dicitis. *Oues veftras 3 2 
& armenta afiumite,vt pcticratis,&abeun- 
tes bencdicite mihi . * Vrgebantq; Aegyptij 3 3 
populum de terra exire velociter , dicentes : 
Omnes moriemur . * Tulit igitur populus 34 
confperfam farinam antequam fermentare- 
tur : & ligans in palli js pofuit fuper hume- 

' ros fuos." Feceruntq;filij Ifrael " licut prece- 3 5 



D I. ?5 

perat Mo yfes: & petierunt ab Aegyptijs va- 

fa argentea, & aurea,veftemque plurimam . 

36* Dominusautem dedit gratia populo co- 

ram Aegypti js,vt commodarent eis : & fpo- 

3 7 liauerunt Aegyptios. * Profectique funt fili j 

F Ifrael de Ramefie in Socoth , fexcenta fere 

3 8 millia peditu virorum abfq; paruulis. * Sed 

& vulgus promifcuum innumerabile afcen- 

dit cum eis, oues , & armenta , Sc animantia 

39 diuerfi generis multa nimis. *Coxeruntque 
farinam, quam dudum de Aegypto cofper- 
fam tulerant : &feceruntfubcineritiospa- 
nesazymos : nequeenimpoterantfermen- 
tari cogentibus exire Aegyptijs , 8c nullam 
facere finentibus moram: nec pulmeti quid- 

40 quam occurrerat prsparare. *Habitatio au- 
tem fiiiorum Ifrael, qua manferiit in Aegy- 
pto,fuit quadringentorum triginta annoru. 

41 * Quibus expletis, eade die egreftus eit om- 

42 nis exercitus Dni de terra Aegypti . *Nox 
ifta eft obferuabilis Domino,quando eduxit 
eos de terra Aegypti: hanc obferuare debent 
omnes filij Ifrael in generationibus fuis . 

43 * Dixitque Dominus ad Moyfen, & Aaron: 
G Haec eft religio Phafe : Omnisalienigena no 

44 comedet ex eo . *Omnis aute feruus empti- 

45 tius circucidetur,& fic comedet. * Aduena , 

46 & mercenarius no edet ex eo. * u in vna do- 
mo comedetur, nec efferetis de carnibus eius 

47 foras, " nec os illius cofringetis: ¥ Omnis coe- 
48tusfilioruIfraelfacietillud. ^Quod fi quis 

peregrinorum in veftra voluerit trafireco- 
loniam, Sc faceret Phafe Dni,circumcidetur 
prius omne mafculinum eius,& tunc rite ce- 
lebrabit : eritq; ficut indigena terrjs : fi quis 
autem circumcifus non fuerit , non vefcetur 

49 ex eo. *Eadem lex erit indigenn:, & colono» 

50 qui peregrinatur apud vos. ^Fecerutq; om- 
nes filij Ifrael ficut pra:ceperat DFas Moyfi , 

> 1 & Aaron . * Et eadem die eduxit Dhs (ilios 
lfrael de terra Aegypti per turmas fuas . 
C A P- XIII. 

1 T Ocutufque eft Dominus ad Moyfen,di- 

2 1 4 cens:* "Sandtifica mihi omne primoge- 
A nitum , quod aperit vuluamin filijslfrael, 

tam de hominibus quam de iumentis : mea 

3 funt enim omnia^Et ait Moy fes ad populu: 
Mementote diei huius, in quaegre.li eitis 
de Aegypto 3c de domo feruitutis,quoniam 
in manu fbrti eduxit vos Dhs de Ioco ifto : 

4. vtnon comedatisfermentatupanem . *Ho- 

5 dieegrediminimenfenouarumfrugu. 'Cu- 
que introduxerit te Dhs in Terram Chana- 
irjei, &c Heth~ei , 6c Amorrhsei, Sc Heuan, & 
Iebufci, quam iurauit patribus tuis,vt daret 
tibi,terram fiuentein lacle Sc melle, celebra- 

5 bis hunc morcm facrorum mf nfe iito . Se- 
ptem diebus vefceris azymis.- & in dicfepti- 

7 mo eritfollemnitas Domini:^ Azyma come- 
detis feptem diebus : non apparebit apud te 
D 3 aliquid 



U .Vk. 9. b. 
12. 

/.56. 



Ulrf.l^.c. 

9- 

Li.c. z. d. 
2)- 

Ltuit, vj. 



54 L * 

aliquid fermentatum , nec in cunetis finibus 

tuis. INarrabifque filio tuo in die illo,dicens: 8 
Hoc cit c.uod tecit mihi Dominus quando B 
egrefTus ium de Aegypto . * Et erit quafi fi- 9 
giium in manu tua, & quafi monimentum 
ante ocuios tuos : & vt lex Dni iemper fit in 
ore tuo,in manu enim forti eduxit te Domi- 
nasde Aegypto . * Cuflodies huiufcemodi 10 
cuitum itatuto tempore a diebus in dies . 
*Ciimqueintroduxerit teDhs inTerramn 
Chananaiiiicutiurauit tibi,& patribus tuis, 
n hf.fi.. d & dederit tibi eam, * ,; feparabis omne quod 1 2 
19 6-34. a peritvuluamDcmino,&quodprimitiuu 
'1 l 9 - eilin pecoribus tuis: quidquid habueris ma- 
iof' 4 *' s ' fculinifexus,confecrabisDomino.*Primo- 13 
genitum aiini mutabis oue : quod li non re- 
demeris, interficies . Omne autem primoge- 
nitum hominis de fifijs tuis , pretio redimes . 
* Ciimque interrogauerit te filius tuus cras, 14 
dicens: Quid eft hoc? Refpondebis ei: In ma- C 
nufortieduxitnos Dhs de terra Aegypti, 
de domo feruitutis . * Nam cum induratus 1 5 
effet Pharao , & nollet nos dimittere,occidit 
Dominus omne primogenitum in Terra 
Aegypti aprimogenito hominisvfque ad 
primogenitum iumentorum:idcirco immo- 
lo Dho omne quod aperit vulua mafculini 
fexus , & omnia primogenitafilioru meoru 
redimo. * Erit igitur quafi fignum in manu 1 6 
tua,quafiappenfum quidob recordationem 
inte/oculos tuos : eo quod in manu forti 
eduxit nos Dominus de Aegypto . * Igitur 1 7 
cum emiiiffet Pharao populum , no eos du- 
xit Deus per via Terr? Philifthijm, qux vi- 
cina eit : reputans ne forte pcenitcret eum,fi 
vidiffet aduerfum fe bella confurgere,& re- 
uerteretur in AcgyptuVSedcircuduxitper 18 
viam deferti,qusc eit iuxta Mare rubrum:& 
armati afctderut filij Ifrael de Terra Aegy- D 
pti . * Tulit quoque Moyfes ofla Iofeph fe- 1 9 
cum: eo quod adiuraffet filios Ifrael,dicens : 
«6«.jo^ „ vifitabit vosDeus, efFerteoffa meahinc 
'' s ' vobifcum. *Profecliq; de Socoth caftrame- 20 

tati funt in Ethan in extremis finibus folitu- 
' . dinis . * " Dominus autem praecedebat eos 2 1 
12. ." ' 4 '' adoftendendamviamperdiemincolumna 
j ut. ic nubis, &pernoctem in columna ignis : vt 
*:'■ . duxeffetitineirisvtroquetempore. + Num-22 
, J. J ' J ' quam defuit columnam nubis per diem, nec 
columna ignis per no&em, coram populo . 
C A P. XIV. 

LOcutus eftautemDominusadMoyse, 1 
diccns : * Loquere fiiijs Ifrael : Reuerfi 2 
cailrametentur e regione Phihahiroth, qua? A 
eft inter Magdalu ,& mare cotra BeelfephS : 
in confpcciu eius caftra ponetisfuper mare . 
*DiciurufqueeftPharao fuperfiliislfrael: 3 
Coar&ati funt in terra , conclufit eos defer- 
tum . * Et indurabo cor eius,ac perfequetur 4 
vos : & glorificabor in Pharaone,& in omni 



B E R 

exercitueius . fcientque Aegyptij,^uiaego 

5 fum Dominus.Feceruntque ita.*Et nuncia- 
B tum eft regi Aegyptioru , quod fugiffet po • 

pulus:immutatuq; eft cor eius Pharaonis,& 
feruoru eius fuper populo,& dixerunt:Quid 
voluimus facere , vt dimitteremus Ifrael, ne 

6 feruiret nobis? *Iunxit ergo currum, & om* 

7 ne populum fuum affumpfit fecum.^Tulit- 
que fexcentos currus electos , & quidcuid in 
Aegypto curruum fuit:& duces totius exer- 

8 citus. Tndurauitque Dominus cor Pharao- 
nis regis Aegypti , & perfecutus eft filios If- 
rael : at illi egrefli erant in manu excelfa . 

9 * « Cumque perfequerentur Aegyptij vefti- „ , Ma 
gia praecedentium , repererunt eo:> in caftris 9. 
fuper mare : omnis equitatus,& currus Pha- Io ^ 
raonis, & vniuerfus exercivus erant in Phi- 

r o hahiroth contra Beelfephon . * Cumque 

C appropinquaifet Pharao, leuantes fili j Ifrael 

oculos,viderut Aegyptios poft fe : & timue- 

runt valde:clamaueruntque ad Dominum , 

1 1 * & dixerunt ad Moyfen: Foriitan non erat 
fepulchra in Aegypto , ideo tuliiti nos vt 
moreremur in folitudine : quid hoc facere 

1 2 voluiiti, vt educeres nos ex Aegypto? *N5- 
ne ifte eft fermo, quem loquebamur ad te in 
Aegypto.dicentes: Recede a nobis,vt feruia- 
mus Aegyptijs > multo enim meliiis erat fer- 

1 3 uire eis,qua mori in folitudine. * Et ait Moy- 
fes ad populu : Nolite timere: ftate,& videt e 
magnaliaDhi,qu? faclurus eft hodie.-Aegy- 
ptiosenim quos nuc videtis,rrequaqua. vltra 

14 videbitis vfq;in fempiternum.^Dhs pugna- 

1 5 bit pro vobis,& vos tacebitis. ^Dixitq: Dhs 
D ad Moyfen: quid clamas ad me 5 Loquere fi- 

16 li]s Ifrael,vt proficifcatur.^Tu autem eleua 
virgam tuam,& extende manum tua fuper 
mare.&diuide illud: vt gradiatur filijs Ifrael 

1 7 in medio mari per ficcum. * Fgo aute indu- 
rabo cor Aegyptioru,vt perfequatur vos:& 
glorificabor in Pharaone,& in omni exerci- 
tu eius, & in curribus , & in equitibus illius . 

1 8 *Etfcient Aegyptij,quia ego fum Dhs,cum 
glorificatusfueroin Pharaone,& in currib' 

ip atquein equitibuseius.Tollenfq; fe angelus 
Dei , qui pr^cedebat caftra Ifrael, abi jt poft 
eos, & cum eo pariter columna nubis priora 

2odimittens, poit tergum * f tetit intercaftra 

E Aegyptiorum, & caitra Ifrael : & erat nubes 
tenebrofa, & illuminans nodtem, ita vt ad fe 
inuicent toto noctis tempore accedcre non 

2 1 valerent. * Cumq; extediffet Jvloyfes manu 
fuper mare , abitulit illud Dhs fiante vento 
vehementi , & vrente tota nocte,& vertit in 

2 2 ficcum : diuifaque eft aqua . * " Et ingrefti 
funt filii Ifrael per medium ficci maris : erat 
enim aqua quafi murus a dextra eoru\& Iq- 

23 ua. ^Perfequentefque Aegyptij ingreili sut 
poit eos , &' omnis equitatus PhardOiUi, cur- 

24 rus eius.& equites per medium maris. * lam- 

que 






ii s*p. i Ji que aduenerat vigilia matutina, „ & ecce re 
1 s " fpicies Dominus fuper caftra Aegyptiorum 

per columna ignis, & nubis, interfecit exer - 
citum eoram : ^& fubueitit rotas curruum, 2 5 
ferebanturquein profundu. Dixeruntergo 
Aegyptij: Fugiamus Ifraele: Dominus enim 
pugnat pro eis contra nos. *Et ait Dominus 26 
adMoyfen : Extendemanum tuam fuper 
mare, vt reuertantur aque ad Aegy ptiosfu- 
per currus, & equites eorum. " Ciimque ex- 27 
lendiffet Moyfes manum cotra mare, reuer- 
fum eft primo diluculo ad priorem locu: fu- 
gientibufque Aegyptijs occurrerunt aquse , 



Z X O D I 



*? 



& inuoluit eos Dominus in mediis fluctibus. 

F ; : 8 * Reuerfa:que funt aqu^ operuemnt cur- 

1 G rus, & equites cucfi exercitus Pharaonis, qui 

5 fequetes ingrefli fuerat mare : nec vnus qui- 

20 dem fuperfuit ex eis.*Fi!ij autem Ifrael per- 

rexerunt per medium ficci maris,& aque^ eis 

erant quaii pro muroa dextris,& a fmiitris: 

30 *liberauitque Dominus indie illa Ifrael de 

1 1 manu Aegyptioru. *Et viderut Aegyptios 

mortuos fuper litus maris , & manum ma- 

gnam,quam exercuerat Dominus cotra eos: 

timuitque populus Dominum , & credide- 

runt Domino, & Mo y fi. feruo eius . 




CAP. X V. 

TVnccecinitMoyfes, & fili j Ifrael car- 1 
men hoc Domino , & dixerunt : A 
Cantemus Dfio: gloriofe enim magnifi- 
catus eft, equu, & afcenfore deiecit in mare . 
v s^.ioJ * „ p or titudo mea,& lausmea Diis,& factus 2 
eft mihi in falute : ifte Deus meus, & glorifi- 
cabo eum : Deus patris mei, & exaltabo eum . 

* Dominus quafi vir pugnator , omnipo- 3 
tens nomen eius . 

* Currus Pharaonis , & exercitu eius pro- 4 
kcit in mare : elecTti principes eius fubmerfi 
&mt in Mari rubro . 

* Abyffi operuerunt eos, defcenderunt in 5 
profundum, quafi lapis . 

* DexteratuaDomjnemagnificataeftin 6 
fortitudine : dextera tua, Domine, percufiit 
inimicum . 

f Et in multitudine gloria: tuse depofuifti 7 
aduerfarios t-uos:mififtiiram tuam, qus de- 
xiorauit eosficut ftipulam . 

* Etinfpiritufuroristui.congregataefunt 8 
aquas: fieiit vnda fluens , congregatas.funt.B 
abyffi in medio mari . 

* Dixit inimicus : Perfequar ,. & compre^ 9 
hendam,diuidam fbolia,implebiiur anima 
mea : euaginabo giadium mairn,.interficiet. 
eosmanus mea.. 



10 * Flauit fpiritus tuus , &operuit co<; ma- 
re : fubmerfi funt , quaii plumbum in aquis 
vehementibus . 

11 * Quis fimilis tui in fortibus Domiiie? 
quis fimilis tui,magnificusin fanctkate, ter- 
ribilis atquelaudabilis , faciens mirabilia ~- 

12* Extendifti manum tuam , & deuorauit 
eosterra.. 

13, * Dux fuifti in mifericordia tuapopulb, 
quem redemiiri : 3c portafti eum »1 fortitu- 
dine tua^, ad habitaculum fantStum tuum . 

14 * Afcenderunt populi,cv iratifunt ; dolo- 
res obtinuerunt habitatores Philifihiiin . 

15 * Tunc conturbatifunt principes Edom , 
robuftos Moab obtinuit tremor : obrigue- 
runt omnes habitatores Chanaan ,. 

i<5. * Irruat fuper eos formido , &pauor, in 
magnitudine brachij tui :■ fiant immobiles 
quafilapis , donec pertranfeat populus tuus 

C Domine , donee pertranfeat populus tuus 
ifte, quem poffedifti . 

17 ■ * Introduceseos,&plantabisihmotehe- 
reditatis tuae , firmiftimo: habitaculo tuo , , 
quodbperatus es Domine:fancTtuarium tuu. 
Doinine, quod firmauerunt manus tux , 

18 ' * Dominusregnabithisternum,&vltra. 

19 * IngreffuseftenimequesPharaocucur- 
ribus , &equitibus eius in mare :. & reduxk 
D 4 fuper. 



Sap.ll, 

3- 



56* L 1 

fuper eos Dfisaqiias maris: filij autem Ifrael 
ambulauerunt per iiccum in medio eius . 

* Sumpfit ergoMariaprophetifTa,foror 20 
Aaron, tympanu in manu fua : egreffeque 
font omr.es mulieres poft eam cti tympanis, 
& choris,*quibus pntcinebaudices : Cante- 2 1 
mus Domino , gioriofe enim magnificatus 
eft, equum & afcenforem eius deiecit in ma- 
re . T Tulit autem Moyfes Iliael de mari m- 2 2 
bro,& egreffi funt in defertum Sunambula- D 
ueruntque tribus diebus per folitudinem , & 



B E R 

24 id eft, amarinjdinem . * Et murmurauit po- 
pulus contra Moy fen,dicens.Quid bibemus? 

2 5 * At ille clamauit ad Dominum.qui oflen- 
dit ei ligtium : quod cum mififfet in aquas , 
in dulcedinem verfc funt , ibi conftituit ei 
prxcepta,atque iudicia,& ibi tentauit eum , 

26 * dicens: Si audieris vocem Domini Dei tui 7 
& quod rectum eft coram eo feceris , Sc obe- 
dieris mandatis eius , cuftodierifque omnia 
prxcepta illius; cunclum languorem, quem 
pofui in Aegypto , non inducam fuper te 



Judit 5. 

£cc/.}8. 
5. 



non inueniebant aquam . * Et venerunt in 23 27 ego enim Dominus fanator tuus. * » Vene- 



9. 



Mara , nec poterant bibere aquas de Mara , 
eo quod effent amarae : vnde & congruum 
loco horaen impofuit , vocans illum Mara , 



runt autem in Elim filij Ifrael , vbi erant 
duodecim fontes aquarum , &z feptuaginta 
palmx- : Sc caftrametati funt iuxta aquas . 




XVI. 



PRofecftque funt de Elim, & venit omnis 
multitudo filioru Ifrael indefertu Sin, 
quodeit inter Elim,& Sinai .-quintodecimo 
diemenfis fecundi,poftquam egreffi funt de 
terra AepyptL *Et murmurauit omnis con- 
gregatioriliorum Ifrael contra Moyfen , & 
Aaron ia folitudine. *Dixeruntq; filij Ifrael 
ad eos: Vtinam mortui effemus per manum 
Dhi in terra Aegypti, quado fedebamusfu- 
per ollas carnium ,& comedebamus panern 
infaturitate : cureduxiftisnosindefertum 
iilud, vt occideretis omnem multkudinem 
fame ?.* Dixit autem Dns ad Moyfen : Ecce 
ego piuamvobis panesdeccelo-: egrediatur 
popuius, & colligat, qux fufficiunt per fin- 
gulos dies : vt tetem eum vtrum ambulet in 
lege mea,an non- * Die autem fexto parent,. 
quod inferant:&: fit duplum quam colligere 
folebant per fingulos dies . * Dixeruntque 
Moyfes,& Aaron ad omnes fiiios Ifrael : Ve- 
fpere fcietis, quod Dhs eduxerit vos de terra 
Aegypti:*&: mane videbitisgloriam Domi- 
ni :.audiuit enim murmur veftrum contra 
Dhm: nos vero quid fumus,quia muffitaftis 
contra.uQS'r *El ait Moyies; Dabit vobis Dhs 



vefpere carnes edere, &" mane panes in fatu- 

ritate :eo quod audierit murmurationes ve- 

ftras , quibus murmurati eftis contra eu, nos 

C enim quid fumus ? nec contra nos eft mur- 

9 mur veftrum,fed contra Dfim. *Dixk quo- 
que Moyfes ad Aaron : Dic vnruerfk- con- 
gregationi filiorum Ifrael : Accedite c oram 
Domino : audiuit enim murmur vefirum . 

10 * Ciimque ioqueretur Aaron ad omne coe- 
tum filiorum Ifraehrefpexerunt ad folitudi- 
nem : & ecce gloria Dhi apparuit innube. 

1 1 * Locutus eft autem Dhs ad Moyfen,dicens: Ea[ 
12*» Audiui murmurationes filiorum Ifrael,„. 4 . ' J ' 

loquere ad eos : Vefpere comedetis carnes, 8c 
mane faturabiminLpanibus: fcieuTque qucd 

1 3 ego fum Dfis Deus veiler . * Facru eft ergo 
vefpere,& afcendenscoturnix.,cooperuit ca- 
ftra : mane quoq; ros iacuit per circiturnca- 

14 itroru. *Ciimq.; operuifiet fuperficiem ter- 

D rae, " apparuh in folitudine rninutu.cV quafi *• '• * u ° 
pilo tufumm. fimilitadinem pruinae faper r} 77 . c i+ 

1 5 terram. * Quod cum vidiffent.filij Ifrael,di- ^ 16. <.-. 
xeruntadinuicem:Manhu-qu6dfignificat: ^ d 
Quidefthoc? ignorabantenim^quidefiec . 
Quibusait Moyfes : ." Ifte eft panis.que D'o- ,., lXtft ;Cv 

16 miausdedit voblsad vefceodom . * Hic eft «. $. 

fermo , 



u 1. Cor. 
b, I J. 



E X 

fermo , quem praccpk Dorninus : Colligat 
vnufquifq; ex eo quantum fufficit ad vefce- 
dii : gomor pcr fingula capita, iuxta nume- 
rum animarum veitrarum, qux habitant in 
tabemaculo, fic tolletis . * Feceruntq; ita fi- i 

- lij Ill-ael : 3c collegerunt,alius plus, alius mi- 
nus . * Et menfi funt ad menfuram gomor: i 

. „necquipluscollegerat,habuitamplius:nec 
qui minus parauerat,reperit minus : fed fin- 
guli iuxta id,quod edere poterant, cogrega- 
uerut.*Dixitq; Moyfesad eos.-Nullus relin- I 
quat ex eo in mane. *Qvji no audierunt eu, 2 
fed dimiferunt quida ex eis vfque mane ,_& 
fcatere ccepit vermibus,atque coiuputruit . 
& iratus eft cotra eos Moyfes. "Colligebant 2 
■autem mane finguli,quatum fuifieere pote- 
rat ad vefcendum: ciimque incaluifftt fol,li- 
quefiebat.*In die autefexta collegerunt ci- 2 
bosduplices,id eit, duo gomor per iingulos 
homines : venerunt autem omnes principes 
multitudinis, 8c narrauerunt Mo yfi. *Qui 2 
aiteis: Hoceft quod locutuseit Dominus: 
Requies fabbati fandtificata eit Dho cras . 
quodcumque operandum eit,facite : & quce 
coquenda funt coquite: quidquid autem re- 
liquii fuerit,reponite vfque in mane. * Fece- 2 
runtq; ita vt preceperat Moyfes,Cv no com- 
putruit,neq; vermis inuentus eft in eo. *Di~ 2 
xitque Moyfes : Comediteillud hodie , quia 
fabbatum eft Domini, non inuenietur hodie 



O D I. 57 

f2<5 in agro . v Sex diebus colligite : in die autem 
feptimo fabbatum eft Domini , idcirco non 

2 7 inuenietur * Venitque feptima dies: & egref- 

fi de populo vt colligerent,non inucnerunt. 

28*Dixit autemDominus adMoyfen : Vf- 
quequo non vultis cuftodire mandata mea , 

29 & legem meam ? * Videte , quod Dominus 
dederit vobis fabbatum , 8c propter hoc die 
fexta tribuit vobis cibos duplices : maneat 
vnufquifque apud femetipfum, nullus egre- 

3 o diatur de loco fuo die feptimo . *Et fabbati- 
3 1 zauit populus die feptimo.* Appellauitque 

domus Ifrael nomen eius Man : quod erat 
quafi femen coriandri album , guitufq; eius 
2 quafi fimihecum melle : *DixitauteMoy- 
fes : Iite eit fermo,quem prcecepit Dominus : 
Imple gomor ex eo,& cuftodiatur in futuras 

G retro generationes : vt nouerint pancm,quo 
alui vos in folitudine , quando educti eitis 

3 3 de Terra Aegypti . * Dixitque Moyfes ad 
Aaron : Sume vas vnum , 8c mitte ibi Man , 
quantum poteft capere gomor : 8c repone 
coram Domino ad feruandum in genera- 

3-} tiones veftras: * iieut praxepit Dominus 
Moyfi . Pofuitqueillud Aaron intaberna- 

3 5 culo refemandum. t •> Filij autem Ifrael co- 
mederut Man quadraginta annis,donec ve- ft Uth.$ 
nirent in terram habitabilem : hoc cibo aliti ' s 
funt , vfquequo tangerent fines terra^ Cha- 

33 naan.*Gomor autem decirnapars eft Ephi. 



11 Nib, 



9.d. 




l\ 



CAP. XVIT. 
"Gitur profetta omnis multitudo filioruirv 1 
Ifrael dedefertoSin pefmanfion.es fuas,A 
iuxta fermonem Domini , caitrametati funt 
in R.aphidim,vbi non erat aqua ad bibendu 
m.vt, tt> popuk». * u Qui iurgatus cotra Moyfen,ait : 2 
Da nobis aquam,vt bibamus. Quibus refpo- 
dit Moy fes: Quid iurgamini contra me : cur 
ijentatis Doroinum?* Sitiuit ergo ibi populus 3 : 
prre aqua:penuna, Sc murmurauit contra 
Moy&n, dicens: Cur feciiti nos exire de. 



Aegypto, vtoccidere; nos, Sc liberos no- 

4 itros, ac iumenta fiti- * Qamauit aute Moy- 

B fes ad Dhm,dicens:Quid facia. populo huic ? 

> adhuc paululu , & lapidabit me. f Et ait Do- 

minus ad Moyfen : Antecede populu, &.fu- 

me tecum de fenioribus Ifrael : 8c virga,qua „ 

u percuflnh fluuiu,tolle m manu tua, 3c va- l0 , ' 

6 de . * En ego ftabo ibi coram te, fupra petra Pfat, --. i>. 
Horeb :-percutiefque petram, & exibit ex ea r f- 
aqua, vt bibat populus. Fecit Moyfes ita co- x ' "'' 1C 

7 ram fenioribus Ifrael: t& vocauit nomen lo- 
1 ci il- 



$Vf>, 11.4, 
»}• 

Vtut.ii . d, 
47« 



» S-up 
xt.. 



58 L I 

ci iilius, Tentatio, p ropter iurgium fiiiorum 
Ifrael , & quia tent auerunt Dominum , di- C 
centes: Eft neDominus innobis, annon ? 
* " Venit autem Amalec , & pugnabat cotra 8 
Ifrael in Raphidim * Dixitq;Moyfes ad Io- o 
fue: Eligeviros: &egreffus,pugnacontra 
Amalec : cras ergo ftabo in vertice collis,ha- 
bes virga Dei manu mea. *Fecit Iofue,vt lo- 10 
eutus erat Moyfes,& pugnauit contra Ama- 
lec: Moyfesaute,& Aaro,& Hur afcenderut 
fuper vertice collis . *Ciimq; leuaret Moyfes 1 1 
man\js, vincebat Ifrael : fin aute paululu re- 
miiiffet,fuperabat Amalec . * Manusautem 1 2 



E R 

Mo y fi erant graue?:fumetes igitur lapiden% 

pofuerunt fubter eu,in quo fedit: Aaron auti 

& Hur fuftentabat manus eius ex vtraq;par- 

D te . Et fa&u eft,vt manusillius non laffaren- 

1 2 tur vfq; ad occafum foiis . * Fugauitq-.Iofue 

14 Amalec,& populu eius in ore gladij. *Dixit 

autem Dominus ad Moyfen : Scribe hoc ob 

monimentu in libro , & trade auribus Iofue : 

delebo enim memoriam Amalec fubccelo. 

15* Aedificauitq;Moyfes altare:& vocauit no- 

men eius , Dominus exaltatio mea , dicens : 

1 6 * Quia manus foli j Domini,& bellu Dfii erit 

cotra Amalec,a generatione in generatione 




C A P. XVIII. 

CVmq; audiffet lethro, facerdos Madia , 
cognatus Moyfi , omnia qus fecerat 
Deus Moyfi, & Ifraeli populo fuo , & quod 
eduxiffet Dominus Ifrael de Aegypto: * tu- 
lit Sephoram vxorem Moyfi , quam remife- 
rat: " & duos filios eius,quoru vnus vocaba- 
tur Gerfam-, dicente patrc : " Aduena fui in 
terra aliena. *Alter vero EliezenDeus.enim, 
ait , patris mci adiutor meus , & eruit me de 
gladio Pharaonis. * Venit ergo Iethro co- 
gnatus Moyii, &filijeius, &vxoreiusad 
Moy fen in defertum , vbi erat caftrametatus 
iuxta montem Dei.*Et mandauit Moyfi,di- 
cens:Ego Iethro cognatus tuus venio ad te , 
& vxor tuaySE duo filij tui cu ea. *Qui egref- 
fus in.occursu cognati fui.adOrauit. , &ofcu- 
latuseft euiri-.falutaueruntq; fe mutuo verbis 
pacificis . Ciimque intraffet tabernaculum. , 
"* narrauitMoyfescognatofuo cunC-ta. quse 
fecerat Dominus Pharaoni , & Aegyptijs 
propter Ifrael : vniuerfumque Laborein , qui 
accidiffeteisin itinere, & quod liberauerat 
eos Dominus . * Laetatufque eft Iethro.fuper 
omnibus bonis,qu3efecerat Dominus Ifraeli , 
eo quod eruiflet eum de rnanu Aegyptioru , 
* & aii.:. B.ncdicluS Dominus, qui liberauit 
YQsde-manuA^ yptioxu.cjc.de. manu Pha- 



B 



10 



raonis, quieruit populum fuum demanu 

1 1 Aegypti. * Nuc cognoui,quia magnus Po- 
minusfuperomnesdeos.-edquod " fuperbe 

1 2 egerint contra illos . * Obtulit ergolethro 
cognatus Moyfi holocauf ta & hoftias Deo : 

C veneruntq; Aaron & omnes fenidres Ifrael , 
vt comederent panern cum eo coram Deo. 

13 * Altera aute die fedit Moyfes vtiudicarct 
populum , quiaffiftebat Moyfi a mane vfq; 

14 ad vefperam. *Quod cfim vidiflet ccgnatus 
eius,omniafci!icet qure agebat in populo.ait: 
Quid eft hoc quod facis in plebe ? curfolus 
fedes,& omnis populus prxftolatur de mane 

.15. vfque ad vefperam?* CuirefponditMoyfes : 
Venit ad me: populus qunerens fententiam 

1 6 Dei.. *Ciimque accciderit eis aliqua difcepta- 
tio , veniunt ad me vt iudicem inter eos , & 

1 7 oftenda. praxepta Dei,& leges eius . *At ille: 
i8Non bonamjirquit,rem facis: ^iiulto labore 

confumeris & tu , & populus ifte qui tecum 
eft.-vltra vires tuas eft negotium, ■ folus illud 

19. non poteris fuftinere. * Sed audiverba mea 
atque confilia , &erit Deustecum\. Eftotu 
populo. in his qune ad Deum pertinent, vt 

20 referas qua: dicuntur ad eum : *oftendafque 
populo ceremonias & ritum colendi, viamq; 
pcr quantingredi debeant , & opus quod fa- 

2xcere.ckfieanL..* PrQuLdeautemide omni ple- 

I be 



r. Sup. t. 4. 
IO. CI6. d. 
&$\.b. 7. 

d.tS.&l^. 



nDeut.l b.. 

II. 



N*u. 53. 
«9. 



« ^iB . 7. c, 
*8. 



E X 

be viros potentes , & timentes Deudn quibus 
fit veritas,& qui oderint auaritia , & confti- D 
tue ex eis tribunos,& ceturiones,& quinqua- 
genarios,& decanos *qui iudicent populum 2 2 
omni tempore:quidquid autem maiusfuerit, 
referantadte, &ipfiminora tantummodo 
iudicent:leuiufq;fit tibi,partito in alios onere. 
* Si hoc fece ris- implebis imperium Dei , & 2 5 
praecepta eius poteris fuftemare:& omnis hic 
populus reuertetur ad loca fua cum pace . 
+ Quibus audius , Moyfesfecit omnia qua? 24 
ille fuggefferat . * £t electis viris ft renuis de 2 5 
cnncto Ifrael , conftituit eos principes popu- 
li, tribunos,& centuriones , & quinquagena- 
rios, &decanos. * Qui iudicabant plebem2<5 
omni tempore:quidquid autem grauiuserat, 
referebant ad eum , faciliora tantummodo 
iudicates.*Dimifitque cognatum fuum: qui 27 
reuerfus abijt in terram fuam . 
C A P. XIX. 

MEnfe tertio egreflionis Ifrael de Terra 1 
Aegypti , in die hac venerunt in foli- A 
tudinem Sinai . * Nam profecti de Raphi- 2 
dim , & peruenientes vfque in defertu Sinai , 
caftrametati funt in eode loco , ibiq; Ifrael fi- 
xit tentoria e regione motis . * " Moyfes aute 3 
afcendit ad Deum , vocauitq; eum Dominus 
de mote,& ait:Hax dices domui Iacob,& an- 
nunciabisfilijs Ifrael : * Vos ipil vidiftis,qu2e 
fecerim j£gyptijs,quo modo portauerim vos 



O D I. yp 

| fuper alas aquilarum , & afiumpferim mihi . 

5 * " Si ergo audieritis vocem meam , & cufto- « *>* "t. t». 
dierit pacrum meum, eritis mihi in peculium * ,x " 
de ci§*ictis populis : " mea eft enim omnis ter- 

6 ra . * » Et vos eritis mihi in regnum facerdo- „ P y^ # z . 
B tale, & gens fancta . hax funt verba qux lo- <n. 
7 



queris ad filios Ifrael. *VenitMoyfes:&con- vl - Pit - *• 
uocatis maioribus natu populi, expofuit om- " 9 * 
nes fermones quos rnandauerat Dominus . 
8 . * Refponditq; omnis popuius fimul: Cuii&a 
qua? locutuselt Dominus,faciemus. Ciimque 
retuliffet Moyfes verba populi ad Domirm , 

9 * ait ei Dominus : lam nunc veniam ad te in 
caligine nubi c ,vt audiat me populus Ioqucn- 
tem ad te , & credat tibi in perpetuum .Nun- 
ciauitergoMoyfesverba populi ad Domi- 

10 num. *Qui dixit ei : Vade ad populu,& fan- 
ctifica illos hodie, & cras, lauentq; veftimen- 

1 1 ta fua.*Et fint parati in diem tertium: in dic 
enim tertia defcendet Dominus coram omni 

1 2 plebe fuper montem Sinai . * Conftituefque 
terminos populo per circuitu,& dices ad eos : 

C Cauetene afcendatisin montem," nec tagatis «tt*.x 1 c. 



omnisqui tetigerit monte morte 



fines illius 

13 morietur. *Manusnontangeteum,fedlapi- 
dibus opprimetur , aut confodietur iaculis; 
fiue iumentum fuerit,fiue homo, non viuet . 
cum cceperit clagere buccina , tunc afcedant 

14 in montem . *Defcenditq; Moyfes de monte 
ad populum, & fanttificauit eum . Giimque 



18. 




u Deu. n . 
II. 



lauiffem v eitimenta fua, + ait ad eos : Eitote 1 5 
parati in diem tertium, & ne appropinquetis 
vxoribus veitris. *Iamqueaduenerattertius 16 
dies,& mane inclaruer at : & ecce cceperunt 
audiri tonitrua , ac micare fulgura, & nubes 
denfiffima operire monte,clangorq;buccin^ 
vehementius perftreDebat:& tiinuit populus 
qui erat in caftris. * Cuq; eduxiiTet eos Moy- 1 7 
fes in occurfum Dei de loco caitrorum,ftete- 
runt ad radices montis . * " Totus aute mons i 8 
Sinai fumbat : ed quod defcendifTet Domi- D 



nus fuper eum in igne , & afcenderet fumus 
ex eo quafi de fbrnace : eratque omnis mons 

19 terribilis. *Et fonitus buccinae paulatim cre- 
fcebat in maius,& prolixius tedebatur; Moy- 

20 fes loquebatur,& Deus refpondebat ei. *De- 
fceditq; Dhs fuper monte Sinai in ipfo mon- 
tis vertice , & vocauit Moyfen in cacumen 

2 1 eius.Quo cu afcendifTet, *dixitad eum . De- 
fcende, & conteitare populum: ne forte velit 
tranfcendere terminos ad vidcndum Domi- 
num , & pereat ex eis plurima multitudo . 

* Sacer- 



< Dttt, J. e, 
(-. 

r/.So r.li. 

/CH16..1.I. 

i)iii.4.f.ir. 



r, neu.$. I. 

1 t> 

/;;./« i^.^V 

i 1- 

//.:?.$.£. 17. 

»; £^je . 10. 

fc.ll. 

£><-« f /mj. 

/»/. 51. 6. 

14* 

f. Gf». t, <? 
z> 



•5- 



ti. 

Mat, \t.a. 

4- 

/,./..6 i.j, 

tiMatt.ic, 
\6. 

i.A's.7 /.7, 

>3 f >9. 



M>i 
18. 



..MS.f 



60 L I B 

* Sacerdotes quoque qui accedunt ad Domi- 2 2 f 
num,fancf ificentur,ne percutiat eos.*Dixit- 2 3 
que Moyfes ad Dominum:Non poterit vul- 
gus afcendere in montem Sinai : tu enim te- 
ftificatus es,& iuffifti,dicens r Pone terminos 
circamonte,&fancbificailIu. * Cuiait Dns: 24 
Vade.defccnde : afcendefque tu,& Aaron te- 
cum: facerdotes autem &populusne tran- 
feant terminosJiec afcendant ad Dominum , 
ne forte interficiat illos. * Defceditque Moy- 2 <* 
fes ad populum ,«Sc omnia narrauit eis . 
C A P. XX. 

LOcutufq ; eft Dominus cun&os fermones 1 
hos: * Egofum DominusDeus tuus, 2 
qui eduxi tede terra Aegypti,dedomofer- A 
uitutis . * Non habebis deos alienos cora me . 3 
*"Nonfaciestibifculptile, neq;omnemfi- 4 
militudir.cm qua: eft in celo defuper.t\'qux 
iri terra deorfum , nec eorum quse funt in 
aquis fab terra.*Non adorabis ea, neq; coles .- 5 
ego fum Dominus Deus tuusfortis , zelotes , 
vilitans iniquitatem patrum in filios , in ter- 
tiam «& quartam gei lerationem eorum qui 
oderunt me: * &faciens mifericordiam in 6 
millia his qui diliguntme, Sc cuftodiut prae- B 
ceptamea. *"Nonaffumesnomen Domini 7 
Dei tui in vanum . nec enim habebit infonte 
Dominus eum qui affumpferit nomen Do- 
mini Dei fuifruftra.*;. Memeto vt diem fab- 
batifanclifices . * Sex diebus operaberis, 8c 
fkcies omnia opera tua. * Septimo autem die I o 
fabbatum Domini Dei tui efbnon facies om- 
neopusineo, tu, &filiustuusc\:filia tua, 
feruus tuus & ancilla tua , iumentum tuum , 
8c aduena qui eft intra portas tuas . * « Sex 1 1 
cnim diebusfecit Dominuscelum Sc terram, 
& mare , 8c omnia qux in eis funt, & requie- 
uit in die feptimo , idcirco benedixit Domi- 
nus diei fabbatbcv' fan&ificauit eum . * " Ho- 1 2 
nora patrem tuum & matrem tuam , vt fis C 
longceuus fuper terram, qua. Dominus Deus 
tuus dabit tibi* " N6 occides. * Non mecha- 1 3 
beris.*Non furtum facies. *Non loqueriscS- 14 
tra proximum tuum falfum teftimonium . 1 5 
* " Non concupifces domii proximi tui : nec 16 
defiderabis vxorem eius , non feruum , non 1 7 
ancillam.r.on bouem, non afinu , nec omnia 
que illius funt.* Cunctus autem populus vi- 1 8 
debatvoces&lampades, cxrfonitum bucci- 
nae,montemque fumantem : 8c perterriti ac 
pauore concuffi,fteterunt procul , "dicentes 19 
Moyfi : Loquere tu nobis,& audiemus : non 
loquatur nobis Dominus,ne forte moriamur: 
* Lt ait Moyfcs ad populum : Nolite limere: 20 
vt enim probaret vos venit Deus,<!v vt terror 
illius effet in vobis,& non peccaretis/Stetitq;2 1 
populus de longe . Moy f es autem acceflit ad 
caliginem in qua erat Deus, * Dixit pseterea 2 2 
Dominus ad Moyfen : Hxcdicesfilijslfrael: 
Vos viuiftis quod de cejo locutus fim vobis . 



E R 

2 3 *Non facietis d eos argeteos , nec deos aftreos 

24 facietis vobis.* >■ Altare de terra facietis mihi, £ h f a £ J" '* 
8c offeretis fuper eo holocaufta 8c pacifica 
veftra,oues veftras 8c boues in omni loco in 
quo memoria fuerit nominis mei: veniam ad 

25 te,& benedicam tibi. * " Quod fi altare lapi- 
deum feceris mihi, non aedificabis illud de fe- 
cbis lapidibus : fi enim leuaueris cultrum fu- 

2<5 per eo,polluetur. * Non afcendes per gradus 
ad altare meum,nereueletur turpitudo tua . 
C A P. XXI. 



8. 3 8.*. 7« 



ti Dtut. 17, 
a. S. 



H 



JEc funt iudicia quae propones eis . * Si 



Dtu. ij. c. 

emeris feruum Hebraeu , fex annis fer- iz. 
Auiet tibi: in feptimo egredietur liber gratis . fcr.j4«*'»4" 

* Cum quali vefte intrauerit,cum tali exeat: 
fi habens vxorem,&: vxor egredietur fimul . 

* Sin autem dominus dederit illi vxorem , & 
pepererit filios 8c filias : mulier & liberi eius 
erunt domini fui, ipfe vero exibit cum veili- 
tufuo . * Quod ii dixerit feruus : Diligo do- 
minum meum 8c vxore ac liberos, r.on egre- 
diar liber : * ofFereteum dominus dijs, cv' ap- 

B plicabitur ad oftium,& poftes, perforabitquc 
aurem eius fubula : cV erit ei feruus in faecu- 

7 lum . * Si quis vendiderit filiam fuam, in fa- 
mula,non egredietur ficut ancille exire con- 

8 fueuerunt . * Si difplicuerit oculis domini fui 
cui tradita fuerat , dimittet eam : populo au- 
tem alieno vendendi non habebit poteftate , 

9 fi fpreuerit eam. * Sin autem filio fuo ckfpon- 
derit eam , iuxta morem filiarum faciet illi . 

io*Quodfialteram ei acceperit, prouidebit 
puelle; nuptias^cV veftimenta,& pretiii pudi- 

1 1 citiae non negabit . * Si tria ifta non fecerit , 

12 egredietur gratis abfque pecunia . * » Qui »^m^ 
Cpercufferithominem volens occidere , morte ]^'m 9 .« i. 

1 3 moriatur . * Qui autem non eft infidiatus , 
fed Deus ilium tradidit in manus eius : con- 
ftituam tibi locum in quem fugere debeat . 

14 * Si quis per induftriam occiderit proximu 
fuum , & per iniidias : ab altari meo euelles 

1 5 eum,vt moriatur . * Qui percufferit patrem 

16 fuum aut matrem,morte moriatur.* Qui fu- 
ratus fuerit hominem,& vendiderit eu , con- 

17 uicrus noxx,morte moriatur . *Quimaledi- 

1 8 xerit patri fuo , vel matri,morte moriatur. * 
Si rixati fuerint viri, 8: percufferit alter pro- 10. 
ximu fuum lapide vel pugno,& ille mortuus MaU l s- * 

19 non fuerit,fed iacuerit m ledlulcK^fi furrexe- % AU 7# & 
D rit, & ambulauerit foris fuper baculum fuu ,10. 

innocens erit qui percufferit,ita tame vt ope- 
ras eius , 8c impenfas in medicos reftituat . 

20 * Qui percufferit feruu fuu , vel ancilla vir- 
ga,cv mortuifuerintin manibus eius , crimi- 

2 1 nis reus erit. * Sin autem vno die vel duobus 
fuperuixerit,non fubiacebit pcenae , quia pe- 

2 2 cunia iliius eiV Si rixati fuerint viri , Sc per- 

, cufferit qius mulierem pr;rgnatem , 8c abor- 

tiuu quidem fecerit.fed ipfa vixerit : fubiace- 

bit damno quantum maritus mulieris expe- 

tierit, 



Leu.lo. b 
9- 

Prcn. 20. c. 



tierit,&: arbitri iudicauerint.* Sin aute mors 23 
eiusfuerit fubfecutareddet anima pro anima,E 
n Matt f *" ocu^ 111 " 1 P ro oculo,dentem pro dente,ma- 24 
38. num pro manu,pedem pro pede, * aduftione 2 5 

£«(.14, d. p ro aduftione,vulnuspro vulnere, Iiuorem 
b« r 1 d P ro buore. * Si percufferit quifpiam oculum 26 
io? ' 9 ' ' ferui fui aut ancillae , & lufcos eos fecerit, di- 
mittet eos liberos pro oculo que eruit.* Den- 
tem quoquefi excufferit feruovel ancilla^ 
fu32,fimiliter dimittet eos liberos.* Si bos cor- 
nu percufferit virum aut mulierem,&: mor- 2 8 
tui fuerintjapidibus obruetur: Sc non come- 
dentur carneseius,dominus quoquebouisin- 
nocens erit . * Quod fi bos cornupeta fuerit 29 
ab heri , Sc nudiuftertius <k coteftati funt do- F 
minum eius,nec recluferit, eum,occideritque 
virum aut mulierem: Sc bos lapidibus obrue- 
tur, Sc dominum eius occidet.* Quod fi pre- 3 o 
tium fuerit ei impolitum , dabit pro anima 
fua quidquid fuerit poftulatus.*Filium quo- 3 I 
que Sc filiam fi cornu perCufkrit ,fimili fen- ■ 
tentiae fubiacebit . * Si feruum , ancillamque 3 2 
inuaferk , triginta ficlos argenti domino da- G 
bit, bos vero lapidibus opprimetur. * Si quis 3 3 
aperuerit cifternam, & oderit, Sc n5 operue- 
rit ea,cecideritq;bos aut afinus in ea,*reddet 34 
dominus cifternx pretium iumentoru: quod 
autem momxu elt ipfius erit. * Si bos alienus 3 5 
bouem alterius vulner auerii, Sc ille mortuus 
fuerit : vedent bouem viuum, & diuidet pre- 
tium , cadauer autem mortui inter fe difper- 
tient. ■* Sin autem fciebat quod bos cornupe- 36 
ta effet ab herf& nudiufterrius,& non cufto- 
diuit eum dominus fuus : reddetbouem pro 
boue , Sc cadauer integrum accipiet . 
C A P. XXII. 

SI quis furatus fuerit bouem, aut ouem, & 
occiderit vel vendiderit : quinque boues A 
*• rtfj.u. p ro vno boue reftituet, "Sc quatuor oues 
pro vna oue. * Si effringensfur domum fiue 
fuftbdiens fuerit inuetus , Sc accepto vulnere 
mortuusfuerit: percuflor non erit reus fan- 
guinis . * Quod f i orto fole hoc fecerit, homi- 
cidium perpetrauit, Sc ipfe morietur . Si non 
habuerit quod pro furto reddat, ipfe venun- 
dabitur.* fi inuentum fuerit apud eum quod 4 
furatus eft, viuens, fiue bos, fiue afinus , fiue 
ouis : dupium reftituet. * Si laeferit quifpiam 
agrum vel vineam , Sc dimiferit iumentum 
fuum vt depafcatur aliena:quidquid optimu 
habuerit in agro fuo,Vel in vinea,pro damni 
,32ftimatione reftituet . * Si egreffusignis in- 
uenerit fpinas , Sc comprehenderit aceruosB 
frugum , fiue ftantes fegetes in agris , reddet 
damnum qui ignem fuccenderit . * Si quis 7 
commendauerit amico pecuniam, aut vas in 
cuftodia, & ab eo, qui fufceperat, furto abla- 
ta fuerint : fi inuenitur fur , duplum reddet, 
*fi latet fur,dhs domus applicabitur ad deos, 8 
&iurabi'tquddn6extenderitmanu in rem 



E X O D I. 6i 

proximi fui, * ad perpetra dam fraudem,tam 
in boue, quam in afino, & oue ac veflimeto, 
Sc quidquid damnum inferre poteft : ad deos 
vtriufque caufa perueniet: & fi illi iudicaue - 

1 o rint,duplum reftituet proximo fuo. * Si quis 
commendauerit proximo fuo afinum, boue, 
ouem , Sc omne iumentum ad cuftodiam , Sc 
mortuum fuerit, aut debilitatu, vel captu ab 

1 1 hoftibus,nullufq;hoc viderit:*iufiuraduerit 
in medio,quod no extederit manil ad re pro- 

G ximi fui. ,; fufcipietq;dhs iurametu,& ille red- 

1 2 dere no cogetur. *Quod fi furto oblatu fue- 

1 3 rit, reftituet damnu dho . * Si comeftu a be- 
ftia,deferat ad eu quod occisu eft, & no refti- 

14 tuet . f. Qui a proximo fuo quidqua horum 
mutuo poftulauerit Sc debilitatu aut mor- 
tuu fuerit dho no praefente, reddere copelle- 

1 5 tur.*Qudd fi impraEfentiaru dhs fuerit, non 
reftituet,maxime fi conductum venerat pro 

1 6 mercede operisfui.*"Si fed uxeritquis virgine 
nec du defponfata,dormieritq; cu ea:dotabit 

1 7 ea, & habebit eam vxore .*. Si pater virginis 
dare noluerit , reddet pecunia iuxta modum 
dotis, quam virgines accipere confueuerunt. 

1 8 * Maleficos non patieris viuere . * Qui coie- 

19 rit cum iumento , morte moriatur . * " Qui 
2oimmolat dijs,occidetur,pnEterquam Domi- 
2 1 no foli. * Aduenam non contriftabis , neque 
Daffiiges eum: aduenxenim& ipfifuiftis in 

2 2 Terra Aegypti.* Vidux & pupillo non no - 

23 cebitis . * Si Ixferitis eos , vociferabuntur ad 

24 me , Sc ego audiam clamorem eorii: * & in- 
dignabiturfuror meus, percutiamq;vos gla- 
dio,& erunt vxores veftrse viduae, & filij ve- 

2 5 ftri pupilli . * Si pecuniam mutuam dederis 
populo meo pauperi qui habitat tecum, noa 
vrgebis eum quaii exadtor, nec vfuris oppri- 

26 mes." 11 Si pignus a proximo tuo acceperis ve- 
ftimentum , ante folis occafum reddes ei . 

27 * Ipfum enim eft folum,quo operitur, indu- 
mentum carnis eius , nec habet aliud in quo 
dormiat : fi clamauerit ad me , exaudiam 

28 eum, quia mifericors fum. * Dijs non detra- 
hes , & " principi populi tui non maledices . 

29 * Decimastuas&primitiastuasnon tarda- 
bis reddere,"primogenitum filiorum tuoruin 

3odabismihi. * De bobus quoque , & ouibus 
fimiliter facies : feptem diebus fit cum matre 

3 1 fua, dieoetauareddesillu mihi. *Viri£inc~ti 
eritis mihi: carnem , qux a beiti js f uerit prae- 
guftata,no comedetis,fed proijcietis canibus. 
C A P. XXIII. 

1 TVT On fufcipies vocem mendacij:nec iun- 
A 1/N ges manum tuam vt pro impio dicas 

2 falfum teftimonium. * Non fequeris turbam 
ad faciendum malum : nec in iudicio , pluri- 
morum acquiefcesfententias , vta vero de- 

J uies. * Pauperisquoquenonmifereberis in 
{ iudicio . * " Si occurreris boui inimici tui , 
> aut afino errantijreduc ad eu. ^Si videris afi^ 

num 



»1 Gen. jr. 



itD euf.zl. 



;\ Letuf, 19. 



Z.ich,j. 
10. 



11 Len. IX. 

y.B. 

30. 

2. &i.ll. 

»9. 



u Dent.li, 



■n Dau.iy 
/•JJ- 

« Deut.\6. 
//.19. 
i'«/. 10. d. 



t, ff«/>. 13. 

Jnf.^.cap. 

21. 

Deut.l6jt. 

j6. 

n Ecc/.JJ. 

«.6. 



J5<k\ l^.e, 
12. 

/«f.34 d/> 

2.*. 

Dwte.j. L, 
li. 



ti ^/.33 « 

1. 

*/" 14.cn 

Dtutt. 7. c 

41. 






*2 L I B 

numodientisteiaccre fubonere, non per- 
tranfibis, fed fubleuabis cum eo.*Non decli- 6 
nabis in iudiciu pauperis.*Mendaciu fugies . 7 
Infontem,& iuftu non occides : quia auerfor 
impiu, * " Nec accipies munera,quse etia ex- 8 
cxcant prudentes, & fubuertxit verba iufto- 
rum . * Peregrino moleftus r.on eris . fcitis o 
enim aduenarum animas: quia & ipfi " pere- 
grini fuiftis in Terra Aegypti." 1 Sex annis fe- 1 o 
minabis terram tuam , & congregabis fruges 
eius. * Anno autem feptimo dimittes eam,& I 1 
requiefcere facies,vt comedant pauperes po- 
puli tui:& quidquid reliquu fuerit,edant be- 
ftice agri:ita facies in vinea,& in oliueto tuo , 
* Sex diebus operaberis: feptimo die ceffabis, 1 2 
vt requiefcat bos & afinus tuus : & refrige- C 
retur filius ancillx tux,& aduena . * Omnia 1 3 
qux dixi vobis, cuftodite . Et per nomen ex- 
ternorum deorum non iurabitis , neque au- 
dietur ex ore veftro.*Tribus vicibus per fm-14 
gulos annos mihi fefta celebrabitis.*Sollem- 1 5 
nitatem azymorum cuftodies . Septemdie- 
buscomedesazyma," ficutprecepi tibi,tem- 
pore menfis nouorum,quando egreffus es de 
Aeg ypto : " non apparebis in confpectu meo 
vacuus. f Et follemnitatem meffisprimiti- \6 
uorum operistui,que/:umquefeminaueris in D 
agro , follemnitatem quoque in exitu anni , 
quando congregaueris omnesfruges tuas de 
agro. * Ter in anno apparebit omne mafcu- 1 7 
linum tuum coram Domino Deo tuo. * N6 1 8 
immolabis fuper fermento fanguinem victi- 
mse mece , nec remanebit adeps follemnita- 
tis mex vfque mane * Primitias frugum ter- 19 
rae tuae deferes in domum Domini Dei. Non 
coques hoedu in la&e matris fuse.^ Ecce ego 20 
mitta Angelum meu, qui precedat te,& cu- 
ftodiat in via , & introducat in locum quem 
paraui . ? Obferua eum,& audi vocem eius , 2 1 
nec con temncndum putes : quia non dimit- 
tet cum peccaueris,& eft nomen meum in il- 
lo . * Quodfi audieris vccem eius, & feceris 22 
omnia quas loqucr, inimicus ero inimicis E 
tuis,& uffiigam affiigeteste. * " Pr^cedetque 23 
t; Angdws nieus , & introducet te ad Amor- 
rhceum,& Hfihseum,& Pherczseu , Chana- 
nieumq; Sc Heua:um,& Iebufa:um, quosego 
conteram , * Non adorabis deos eorum , nec 24 
coies eos : non facics opera eorum , fed de- 
ftrues eos,& confringes itatuas eorurn. *Ser- 25 
uictifque Domino Deo veftro,vt benedicam 
panibus tuis & aquis , &auferam infirmita- 
tem de medio tui.*Non erit infcecunda, nec 26 
fterilis in terra tua : ntimerum dierum tuoru F 
implebo. ^Terrorem meum mittam in pne- 27 
curfum tuum,& oceidam omncm populum, 
ad quem ingredieris : cunelorumq; inimico- 
rum tucrum coram te terga vertarn: *esnk- 28 
tens-crabronc^ priu:-,..ciui fugabunt Keuaum, 
& Chauana - um.& Rethsevjxv, antequam in- 



E R 

29 troeas. * Non eijcia eos k facie tua anno vno: 
ne terra in folitudinem redigatur , & crefcat 

3ocontratebeftiae. * Paulatim expellam eos 
de confpedu tuo , donec augearis , &pofli- 

3 1 deas Terram. * Ponam autem terminos tuos 
a Mari rubro vfque ad Mare Palaeftinorum , 
& a deferto vfque ad fluuium : tradam in 
manibus veftris habitatores Terre; ,& eijciam 

32eosde confpectu veftro . Non inibis cum Out.jM. 

3 3 eis fcedus , nec cum dijs eorum : *Non habi- '"^* }4 ' ** 
tent in terra tua , ne forte peccare te faciant 
in me , fi feruieris di js eonjm : quod tibi cer* 
te erit in fcandalum . 

C A P. XXIV. 

1 \A Oyfi quoque dixit: Afcede ad Domi- 
A JLVl. num tu,& Aaron,Nadab & Abiu, & 

feptuaginta fenes ex Ifrael,& adorabitis pro- 

2 cul.*Solufq; Mo y fes afcendet ad Dominum, 
&illinon appropinquabunt : nec populus 

3 afcendet cu eo. * Venit ergo Moyfes, & nar- 
rauit plebi omnia verba Domini , atqueiu- 
dicia : refponditque omnis populus vna vo- 
ce : omnia verba Domini,quae locutus eft,fk- 

4 ciemus. * ScripfitautemMoyfesvniuerfos 
fermones Domini : & mane confurgens 
sedificauit altare ad radices montis,& duode- 

5 cim titulos per duodecim uibus Ifrael. * Mi- 
B fnq; iuuenes de filijs Ifrael, & obtulerunt ho- 

locaufta, immolaueruntq; vidtimas pacificas 

6 Domino,vitulos . * Tulit itaq; Moyfes dimi- 
diam partem fanguinis , & mifit in crateras : 
partemautem reliduam fuditfuper altare. 

7 * Affumenfq:volumen foederis,legit audien- 
te populo:qui dixerunt : Omnia qux locutus 
eft Dominus,faciemus,& erimus obedientes : 

8 * Ille vero fumptum fanguinem refperfit in 
populum,& ait:Hic ef t fanguis foederis quod 
pepigit Dominus vobifcum fuper cunctis 

9 fermonibus his. * AfcenderuntqueMoyfes& fak.i t.10. 
C Aron, Nadab, & Abiu , & feptuaginta de fe- 

10 nioribus Ifrael: , '& viderunt Deum Ifraei: & 
fubpedibus eius quaii opuslapidis fapphi- 

1 1 rini & quaft cctlu,cu ferenu eit. ^Nec fuper 
eos,qui procul recefTerant de filijs Ifrael ,mi- 
fit manum fuam,videruntque Deum, & co- 

1 2 mederunt.ac bibcrut. * Dixit aute Dominus 
ad Moyfen : Aicende ad me in montem , & 
eilo ibi:daboq ; tibi tabulas lapideas, & legem 

1 3 ac mandata quse fcripfirvt doceaseos. * Sur- 
D rexerunt Moyfes, & Iofue minifter eius: 

14 afcedenfq; Moyfes in montem Dei , * fenio- 
ribusait: Expectate hic donec reusrtamur 
ad vos . Kabetis Aaron,& Hur \'obifcum : fi 
quid natum fuerit quxftionis, referetisad 

1 5 eos . * Cumque afcendifiet Moyfes, operuit 

1 6 nubes montem, * & habitauit gloria Domi- 
ni fuper Sinai ,tegens illum nube fex diebtis : 
feptimo autem die vocauit tum de medio 

1 7 caliginis. * Erat autem fpecies glorice Doini- 



ni , quafi igttis ardens fuper \'erticem montis 

in 



X O D I. 



&1 



inconfpe&ufiliorumlfrael. * Ingreffufque i.Sl tem: &fuitibiquadragintadiebus,&q-3a~ 
Moyfesmediumnebube, afcendit in mon- 1 draginta nocbibus . 




n h,f. 
5- 



u TJtb, }.« 
1.. 



C A P. XXV. 

LOcutufque eft Dominus ad Moyfen , i 
dicens: * Loquere filijs Ifrael , vt tol- : 
laiit mihi primitias ab"omni homine qui A 
ofteret vltroneus , accipietis eas . *Haxfunt 3 
autem quT accipere debetis : Aurum , Sc ar- 
gentum, & aes, *hyacinthum dc purpuram , 4 
coccumque bis tinctum, 6c by ffum, pilos ca- 
praru , * Sc pelles arietu rubricatas,pellefque 5 
ianthinas, & ligna Setim : * oleum ad lumi- 6 
naria concinnanda:aromata in vnguentuy&r 
thymiamata boni odoris : * lapides onychi- 7 
nos,& gemmas ad ornadu ephod,ac rationa- 
le. *Facientq; mihi fanctuarium,& habitabo 8 
in medio eorum : * " iuxta omnem fimili- 9 
tudinem tabernaculi ■> quod oftendam tibi , 
Sc omnium vaforum in cultu eius: ficque fa- 
cietisillud : *Arcam de HgnisSetim conpin- 10 
gite,cuius logitudo habeat duos Sc femis cu- 
bitos: latitudo, cubitum cV dimidium : alti- 
tudo , cubitum fimiliter ac femifTem . * Et 1 1 
deaurabis eam auro mundiflimo intus, & fo- 
ris : faciefque fupra, corona. aurea per circui- 
tum : * & quatuor circulos aureos , quos 1 2 
pones per quatuor arcae angulos : duo circu- 
li fint in latere vno , Sc duo in altero . * Fa- 1 3 
cies quoque vectes de lignis Setim , Sc operies 
eosauro. Inducefque per circulos qui funt 14 
in arcae lateribus , vt portetur in eis : * qui B 
femper erut in circulis , nec vmquam extra- 1 5 
hentur ab eis . * Ponefq; in arca teftificatio- 16 
nem quam dabo tibi . * Facies Cvpropitia- 17 
torium de auro mundifiimo: duos cubitos,& 
dimidium tenebit longitudo eius , & cubi- 
tum ac femifTem latitudo . * Duos quoque 1 8 
Cherubim aureos , Sc productiles facies , ex 
vtraque parte oraculi . * Cherub vnus fit in 19 
latere vno,& alter in altero. * Vtrumquc la- 20 
tuspropitiatorijtegantexpandentes alas, & 



operientes oraculum,refpiciantque fe mutuo 

verfis vultibus in propitiatorium quo ope- 

2 1 rienda eft arca , * in qua pones teftiinonium 

2 2 quod dabo tibi . * Inde precipiam.Cv loquar 

C ad te fupra porpitiatorium,ac de mcdio duo- 

rum Cherubim, qui erunt fuper arcam tcfti- 

moni j , cuncta qure mandabo per te fili js If- 

2 2 rael . * Facies Sc menfam de lignis Setim , 

habentem duos cubitos longitudinis,& in la- 

titudine cubitum , Sc in altitudine cubitum 

24 ac femiflem . * Et inaurabis eam auro purif- 
fimo:faciefque illi labiu aureum per circui- 

25 tum,*&: ipfi labio coronam interrafilem al- 
tam quatuor digitis : & fuper illam , alteram 

2(5 coronam aureolam . * Quatuor quoque cir- 
culos aureos pneparabis , 8c pones eos in 
quatuor angulis eiufdem menf e per fingu- 

27 los pedes. *Subter coronam erunt circuli au- 
rei , vt mittantur veftesper eos, &poflit 

28menfaportari. * Ipfos quoque vectes facies 
de lignis Setim , & circumdabis auro ad fub- 

29 uehendam menfam . * Parabis &acetabula, 
ac phialas, Sc thuribula , & cyathos , in qui- 
busofterenda funt libamina,ex auro purifii- 

50 mo . * Et pones fuper menfam panespropo- 

3 1 fitionis in confpectu meo femper. * Facies & 

D candelabrum ductile de auro mundiflimo , 
haftile eius,& calamos , fcyphos , & fphacru- 

5 2 las,ac lilia ex ipfo procedentia . * Sex calami 
egredientur de lateribus,tresex vno latere,& 

3 3 tres ex altero . * Tres fcyphi quafi in nucis 
modu per calamos fingulos, fphxrulaque fi- 
mul,& lilium : & tres fimiliter fcyphi inftar 
nucis in calamo altero,fpherulaque fimul ,& 
liliu. hoc erit opus fex calamorii, qui produ- 

.24 cedi funt de haftili: * in ipfo autem candela- 
bro erunt quatuor fcyphi in nucis modum , 

3 5 fpherulteq; per fingulos,& lilia . * Spherulx 
fub duobus calamis per tria loca, quia fimu! 

fex 



64 L 

fex fiunt procedentes de haftili vno . 
iphaerul? igitur,& calami eX ipfo erunt,vni- 
uerfa ductilia de auro puriilimo. * Facies 8c 3 7 
lucernas feptem , Sc pones eas fuper candela- 
brum,vt luceant cx aduerfo . * Emunctoria 3 8 
quoque,& vbi quae emuncta funt extingua- 



I B E R 

* Et 3 6 1 39 tur , fiant de auro puriffimo . * Omne pon-~ 



dus candelabri cum vniuerfis vafisfuisha- 
40 bebit talentum auri puriflimi. * " Infpice,& >■ Hd.s. *. 
fac fecundiim exemplar, quod tibi in monte * • 
monftratumeft. ' ^ta.j-fM- 




C A P. XXVI. 

TAbernaculum vero ita facies : Decem 1 
cortinas de byflb retorta , & hyacin- A 
tho,ac purpura,coccoque bistincto, variatas 
opere plumario facies . * Longitudo cortinae 2 
vnius habebit vigintiocto cubitos .- latitudo , 
quatuor cubitorum erit . Vnius menfurae 
fient vniuerfa tentoria . * Quinque cortinae 3 
fibi iungentur mutuo , Sc aliae quinque ne- 
xu flmiii cohaerebunt . * Anfulas h yacinthi • 4 
nas in alteribus , ac fummitatibusfacies cor- 
■unaru,vt poftint inuicem copulari . *Quin- 5 
quagenas anfulas cortina habebit in vtraque 
parte, ita infertas, vt anfa contra anfam ve- 
niat, &aIteraalteripoffitaptari.*facies& 6 
quinquagintacirculosaureos, quibuscorti- B 
naru vela iungenda funt, vt vnum taberna- 
culufiat. *Faties&faga,cilicinavndecim, 7 
ad operiendum tectum tabernaculi . *Lon- 8 
gitudofagivnius habebit triginta cubitos: 
ik latitudo, quatuor : aequa erit menfura fa- 
gorum omnhim . * E quibus quinque iunges 9 
fcoifum, Sc ftxfibi mutuo copulabis , ita 
vt fextum fagum in fronte tecti duplices . 

* Facies, ev quinquaginta anfas inora fagi 10 
vnius , vt coniungi cum altero queat : Sc 
quinquaginta anfas inorafagi alterius, vt 
cv.ir, altero copuietur . * Facies Sc quinqua- 1 1 
ginta fjbulas aeticas, quibus iungantur an- 

f i\\ t vmrni tx omnibusoperimentumfiat . 

* Quod autem fuperfuerit in fagis , qu?c pa- 1 2 
rantur tecto , id eit vnum fagum quod am- C 
pliuseft, exmedietateeiusoperies poiterio- 
ra tabernaculi. * Et cubitus ex vna parte pc- 1 3 
debrt , <Sc alter ex alteraqui plus eit in fago- 



ru longitudine,vtruq; latus tabernaculi pro- 

14 tegens . * Facies Sc operimentum aliud tecto 
de pellibus arietum rubricatis : Sc fuper hoc 
rurfum aliud operimentu deianthinis pelli- 

1 5 bus. *Facies Sc tabulas ftantes tabernaculi de 

1 6 lignis Setim , *quae fingulae denos cubitos in 
longitudine habeant , Sc in latitudine iingu- 

1 7 los ac femiffem . * In lateribus tabulae , duae 
incraftaturse fient, quibus tabula alteri tabu- 

D lae connectatunatq; in hunc modum cunctae 

1 8 tabulae parabuntur.* Quarum viginti erunt 
in latere meridiano , quod vergit ad Au- 

19 itrum . * Quibus quadraginta bafes argen- 
teas fundes, vt biriae bafes flngulis tabulis 

2oper duos angulos fabijciantur . *In latere 

quoque fecundo tabernaculi quod vergit 

2 1 ad Aquilonem,vigintitabulae erunt,* qua- 

E draginta habentes bafes argenteas , binae ba- 

2 2 fes fingulis tabulis fupponentur . * Ad occi- 

dentalem vero plagam tabernaculi facies 

23 fex tabulas , * Sc rurfum alias duas , quae in 

angulis erigantur poft tergum tabernaculi . 

24. * Eruntq; coniunctse a deorfum vfque fur- 

fum,cx: vna omnes compago retinebit. Dua- 

busquoquetabulis quae in anguiis ponen- 

25 daefunt , fimilis iunctura feruabitur . * Et 

erunt fimul tabulae octo, bafes earum argen- 

teae fedecim, duabus bafibus per vnam tabu- 

2<51am fapputatis. * Facies&: vectesdelignis 

Setim quinque ad continendas tabulas in 

27vno latere tabernaculi, * &quinquealios 

2 8 in altero , Sc eiufdem numeri ad occidenta- 

F lem plagam : * qui mittentur per medias 

29 tabulas afummo vfque adfuinmum. *Ipfas 

quinque tabulas deaurabis , & fundes in eis 

anmilos 



,iSui>M' c 
10. 



E X 

annulos aureos per quos vecles tabulata 
contineant:quos operies laminis aureis. * Et 3 o 
eriges tabernaculum iuxta exemplar quod 
tibi in " Monte monftratum eft . * Facies &c 3 1 
velum de hyacintho,& pUrpura, coccoque 
bis tinc"fco;& byfib retorta , opere plumario 
& pulchra varietate contextum: *quod ap- 3 2 
pendes ante quattuor columnas de lignis Se- 
tim, quxipfaequidem deauratae erunt, Sc 
habebunt capita aurea,fed bafes argenteas . 
* Inferetur autem velum per circulos, intra 3 3 
quod pones arcam teftimonij , quo Sc San- G 

"*§SB 



O D I. 6% 

<3uarium, cV San&uari j fan&uaria diuiden- 

34tur. ^Pones&propitiatoriumfuper arcam 

3 5 teftimonij in Sandto fan&orum: *menfam- 

que cxtra velum : Sc contra menfam cande- 

labrum in latere tabernaculi meridiano:me- 

36 fa enim ftabit in parte Aquilonis. *Facies &c ~ 

tentorium in introitu tabernaculi de hya- 

cintho, Sc purpura , coccoque bis tindo , Sc 

37byfTbretorta,opere plumarij. "Etquinque 

columnas deaurabis lignorum Setim , ante 

quas ducetur tentorium : quarum eruntca- 

pita aurea, & bafes seneaE. 




CAP. XXVII. 

FAcies & altare de lignis Setim,qu od ha- 1 
bebit quinque cubitos in Iongitudine,& A 
totide in lautudine,id eft,quadm, Sc tres cu- 
bitos in altitudine . * Cornua aute per quat- 2 
tuor angulos ex ipfo erunt : Sc operies illud 
a:re . * Faciefque in vfus eius lebetes ad fufci- 3 
piendos cineres, Sc forcipes atque fufcinulas , 
«Sdgnium receptacula.omnia vafa ex erefa- 
bricabis. * Craticulamq; in modu retis senea: 4 
per cuius quattuor angulos erunt quattuor 
annuli a>nei, *quos poncs fubter aruHi alta- 5 
ris:eritq; craticula vfquead altaris medium. 



6 *Facies &c vectes altaris de lignis Setim duos,- 
B quos operies laminis xneis : * Sc induces per 

7 circulos, eruntqueex vtroquelatereakaris * 5«», 

8 ad portandum. * n Non folidum , fed inane dmX ** 
&c cauum intrinfecus facies illud^ilcut tibi in 

9 Monte monftratum eft . * Facies & atrium 
tabernaculi , in'c$r&s auftrali plaga Contra 
meridiem erunttehtoria de byftbretorta: 
centum cubitos vnum latus tenebit in lon- 

10 gitudine . * Etcolumnasviginticumbafi- 
bus totidem xneis, quae capita cum cxlatu- 

1 1 rls fuis habebunt argentea . * Similiter &z \n 
latere aquilonisperlorsgum erunttentoria 

E centum 



66 L I 

centum cubitorum, columnas viginti,& ba- 
fes seneae eiufdem numeri , & capita earum 
cum cadaturis fuis argentea. * In latitudine 1 2 
vero atrij, quod refpicit ad ^ccidentem , C 
erunt tentoria per quinquaginta cubitos, & 
columna? decem, bafefque totidem . * In ea 13 
quoq; atrij latitudine,qux refpicit ad orien- 
tem,quinquaginta cubitierunt. * In quibus 14 
quindecim cubitorum tentoria lateri vno 
deputabuntur, columnseq; tres.& bafes toti- 
dem : *& in latere akero erunt tentoria cu- 1 5 
bitosobtinentiaquindecim , cohimnaetres, 
& bafes totidem. * In introitu vero atrij fiet 1 6 
tentorium cubitorum viginti ex hyacintho 
& purpura,coccoque bis tinclo, & byifo re- 
toria , opere plumarij : columnas habebit 
quattuor,cum bafibus totidem/Omnes co- 17 



b e a 

lumnse atri j per circuitum veftitae erunt ar- 

genteis laminis , capitibus argenteis , & bafi- 
i8busxneis. * In longitudine occupabit 
D atrium cubitos centum , in latitudine quin- 

quaginta, altitudo quinque cubitorum erit . 

fietque de byffo retorta , & habebit bafes 
ioseneas. *Cuneta vafa tabernaculi in om- 

nes vfus , & ceremonias , tam paxillos eius , 

20 quam atrij , ex serefacies . * Pracipe filijs 
Ifrael , vt aflrerant tibi oleum de arboribus 
oliuarum purifTimum, piloq; contufum : vt 

2 1 ardeat lucerna femper * in tabernaculo te.- 
itimonij,extra velum quodoppanfum eft 
teftimonio • Et cclbcabunt eam Aaron , & 
filiieius, vtvfque maneluceat coramDo- 
mino . Perpetuus erit cultus per fucceiho- 
nes eoram a filijs Ifrael . 




C A P. XXVIII. 

APplica quoque ad te Aaron fratrem 
tuum cum filijs fuis demedio filioru 
Ifrael,vt facerdotio fungantur mihi: Aaron, 
Nadab,& Abiu,Eleazar,& Ithamar.Tacief - 
queveftem fancta Aaron fratri tuoin glo- 
riam, & decorem. *Et loqueris cuniStis fapie- 
tibus corde,quos repleui fpiritu prudetiae, vt 
faciant veftes Aaron, in quibusfanctificatus 
nvniitret mihi. *Haxautem erum veitime- 
ta quaefacient : Rationale , & fuperhume- 
rile,tunicam & lineam ftricTram, cidarim & 
balteum. Facient veftimeta fancta fratri tuo 
Aaron Sc filiis eius , vt facerdotio fungantur 
mihi. * Accipientque auru, & hyacinthu,& 
purpuram, coccumque bis tinctum , & byf- 
fum . *Facient autem fuperhumerale de au- 
ro & hyacintho Sc purpura , coccoque bis 
tincto, &byffo retorta, opere polymito . 
*Duasoras iunclas habebit in vtroquelate- 
re fummitatum, vt in vnum redeant . *Ipfa 
quoque textura Sc cuncla operis varie- 
las tru cx auro Sc hyacintho ,&purpura, 
tOLCoquc bis tindto , & b yffo retorta . '■ Su- 



mefqueduos lapidesonychinos, Sc fculpes 

I oin eis nomina fi liorum Ifrael : * fex nomina 

in Iapide vno , Sc fex reliqua in altero, iuxta 

I I ordine natiuitatis eoru . * Opere fculptoris 
&caelatura gSmarij , fculpes eos nominibus 
filioru Ifraeljnclufos auro,atq; circundatos: 

1 2 * & pones in vtroq: latere fuperhumeralis , 
memoriale filiis Ifrael. Portabitq; Aaron no- 

C mina eorum coram Dho fuper vtrumq: hu- 

1 3 merum,ob recordatione. * Facies Sc vncinos 

14 ex auro, *& duas catenulas ex auro puriffi- 
mo fibi inuice cohaxentes,quas inferes vnci- 

1 5 nis. * Rationale quoque iudicij faciesopere 
polymito iuxta texturam fuperhumeralis 
ex auro,hyacintho,& purpuraxoccoque bis 

1 6 linclo, Sc byifo retorta. *Quadrangulii erit 
Sc duplex: menfura. palmi habebit ta in lon- 

1 7 gitudine,qu'a in latitudine. *Ponefque in eo 
quattuor ordines lapiduan primo verfu erit 

1 8 lapis fardius,& topazius,& fmaragdus : * in 

19 fecudo carbunculus,fapphirus,& iafpis : *in 

20 tertio ligurius, achates, Sc amethyftus : * in 
quarto chryfolithus,on y chinu;,& beryllus. 

2 1 inclufi auro erunt per ordine;fuos . *Habe-- 

buntq ue 



4j 



E X O 

buntque nomina filiorum Ifrael : duodecim 
nominibus cadabutur,finguli lapides nomi- 
nibus finguloru per duodecim ti ibus . *Fa- 2 2 
cies in rationali catenas fibi inuicem coheje- D 
tes ex auro purifiimo: *& duos annulos au- 23 
reos, quos pones in vtraq; rationalis sumita- 
te: *catenafque aureas iuges annulis,qui sut 24 
in marginibuseius: *& ipfarum catenarum 25 
extrema duobus copulabis vncinis in vtroq; 
latere fuperhumeraiis quod rationale refpi- 
cit. * Facies & duos annulos aureos,quos po- 26 
nes in fummitatibus rationalis,in oris, qux e 
regione funt fuperhumeralis , & pofteriora 
eius afpiciunt *Nec non & alios duos annu- 27 
los aureos , qui ponendi funt in vtroque la- 
tere fuperhumeralis deorfum , quod refpicit 
contra faciem iunctune inferioris , vt aptari 
poffitcufuperhumerali, *& ftringatur ra- 28 
tionale annulis fuis cii annulis fuperhume- 
ralis vitta hyacinthina, vt maneat iunctura 
fabrefacta , & a fe inuicem rationale , & fu- 
perhumerale nequeat feparari. *Portabitq; 25 
Aaron nomina filiorum Ifrael in rationali E 
iudicij fuper pectus fuum, quando ingredie- 
tur Sanclruarium, memoriale coram Dho in 
set ernum. *Ponts autem in rationali iudicij 3 o 
Doctrinam, & Veritatem, quse erunt in pe- 
ctore Aaron, quado ingredietur coram Do- 
mino :. & geitabit iudicium filiorumlfrael 
in pectore fuo , in confpectu Domini fem- 
per. * Facies & tunicam fuperhumeralis to- 3 1 
ta hyacinthina , * in cuius medio fupra erit 3 2 
capitium, & ora per gyrum eius textilis , ii- 
cut fierifolet in extremis veitium partibus, 
nefacilerumpatur. *Deorfum vero, adpe- 33 
des eiufdem tunicx .per circuitum,quafi ma- F 
la punica facies , ex hyacintho, & purpura , 
& cocco bis tincto,mixtis in medio tintinna- 
bulis, *ita vt tintinnabuiu iit aureu & ma- 34 
lii punicu: rursuque tintinnabulu aliud au- 
reum & malum punicum.* "Et veftietur ea 3 $ 
Aaron in efftcio minifterij,vt audiatur foni- 
tus quado ingreditur, & egreditur Sanctua- 
rium in confpeclu Domini,& no moriatur . 

* Facies & lamina de.auro puriflimo: in qua 36 
fcuipes opere cadatoris, Sanctum Domino 

* Ligabifq; ea vitta hyacinthina , & erit fu- 3 7 
pertiaram, * imminens fronti pontificis.38 
Portabitq; Aaron iniquitates eoru , qtucob- 
tulerut & fanctificaueruntfilij Ifrael, in cu- 
ctis muneribus & donarijs fuis. Erit aute la- 
mina femper in froteeius , vt placatus fit eis 
Dns *Stringefque tunicam byfl0,&tiaram 39 
byftinamfacies, & balteum opere pluma-G 
rij. *Porr6filijsAaron tunicas lineaspara-40 
bis & balteos , ac tiaras in gloriam , & deco- 
rem : * veft iefque his omnibus Aaron fratre 4 1 
tuum,& filios eius cum eo.Et cunctoru con- 
fecrabis manus , fanctificabifque illos, vt fa- 
cerdotiofungantur mihi.*Facies & femina- 42 



D I. - 6 7 

lia linea,vt operiant carne turpitudinis fux , 
43 a renibus-vfque ad femora : * & vtentur eis 
Aaron & filrj eius, quandoingredientur ta- 
bernaculu teftimoni j , vel quado appropin- 
quant ad altare vt miniftrent in fanctuario , 
ne iniquitatis rei moriantur. Legitimum se- 
piternum erit Aaron, & feminieius poit eu . 
C A P. XXIX. 



1 Q Ed & hoc facies,vt mihi in facerdotio co- un 9. * 2 . 
A ^ fecrentur. Tolle vitulum de armento, & 

2 arietes duos immaculatos , * panefque azy- 
mos,& cruftulam abfque fermeto, qua; con- 
fperfalit oleo, laganaquoqueazymaoleo 

3 lita:de fimila triticea cuncta facies. ? Et poii- 
ta in caniftro offeres : vitulu autem & duos 

4 arietes.* Et Aaron,ac filios eius applicabis ad 
oftium tabernaculi teftimonij. Guque laue- 

5 ris patrem cum fili js fuis aqua , * indues Aa- 
ron veftimentis fuis,id eit, linea & tunica, & 
fuperhumerali & rationali, quod coftringes 

6 balteo.*Etpones tiaram in capite eius,& la- 

7 minam sactam fuper tiaram, * & oleum vn- 
B ctionis fundes fuper caput eius: atque hoc ri- 

8 tu confecrabitur.*Filios quoque illius appli- 
cabis,&induestunicis lineis, cingefque bal- 

? teo , *Aaron fcilicet & liberos eius, & impo - 
neseismitras : eruntquefacerdotesmihire- 
ligione perpetua. Poitquaminitiaueris ma- 

10 nus eorum, " * applicabis & vitulum coram » Ltu.i. *. 
tabernaculo teftimonii. Imponetque Aaron ?• 

1 1 & filij eius manus fuper caput illius,*& ma - 
clabis eum in confpectu Domini,iuxta oiliii 

1 2 tabernaculiieitimonij. ¥ Sumptuque defan- 
guine vituli , pones fuper cornua altaris di- 
gito tuo , reliquu aute fanguine fundes iux- 

13 tabafimeius. * "Sumes & adipemtotum '* ■ e "-h a - 
qui operit inteftina , &reticulum iecoris, ac 
duos renes, & adipe qui fuper eos eft, & offe- 

14 res incenfum fuperaltare : * carnes vero vi- 
C tuli & ccrium & fimum combures foris ex- 

1 5 tra caftra,eo quod pro peccato fir. * Vnum 
quoque ariete fumes , fuper cuius caput po- 

1 6 nent Aaron & fili) eius manus.*Quem cum 
mactaueris, tollesdefanguinecius,& fun- 

1 7 des circa altare. ^ipfum aute arietem fecabis 
in frufta,lotaq; inteftina eius ac pedes pones 
fuper concifas carnes , & fuper caput illius . 

1 8 * Et offeres totum arietem in incenfum fu- 
per altare:oblatio eftDomino,odor fuauiffi- 

10 mus viclimas Domini ^Tollesquoquearie- 
tem alterum,fuper cuius caput Aaron, & fi- 

20 lij eiusponent manus. * Quem.cum immo- 
laueris , furnes de fanguine eius, & pones fu- 
per extremum auriculae dextr^ Aaron,& fi- 
liorum eius , & fuper pollices manus eorum 
ac pedis dextri , fundefque fanguinem fuper 

2 1 altare per circuitum . * Cuque tuleris de fan- 
guine.qui.eft fuper altare, & de oleo vncftio- 
nis,afperges Aaron & veites eius,filios & ve- 

D.ftimeta eorum.Confecratifque ipfis & vefti- 
E 2 bus, 



?! LlH. 8./". 
3I.14.£.9. 



68 L I D 

bus , ^tolles adipem de ariete, 6c caudam Sc 2 2 
aruinam,queoperit vitalia,ac reticulum ie- 
coris, &duosrenes,atque adipem,qui fuper 
eos eft, armumque dextru , eo quod fit aries 
cSfecrationis: * tortamque panis vnius,cru- 23 
ftulam confperfam oleo , laganum de cani- 
ftro azymorum, quod pofitum eft in cofpe- 
ctu Domini : ponefq; omnia fuper manus 24 
Aaron &c filiorum eius , Sc fanctificabis eos 
eleuans coram Domino. *Sufcipiefque vni- 25 
uerfa de manibus eorum : Sc incendes fuper 
akare in holocauftum , odorem fuauiffimu 
in confpectu Domini , quia oblatio eius eft . 
"'Sumes quoque pedtufculum de ariete , quo 
initiatus eit Aaron , fancftficabifq; illud ele- 
uatum coram Domino , Sc cedet in partem 
tuam. 'Sanctificabifq;& pectufculum con- 27 
fecratum, Sc armum, quem de ariete fepara- E 
fti, *quo initiatus eit Aaron & filii eius, ce- 28 
dentque in parte Aaron, Sc filiorum eivis iu- 
re perpetuo a filijs Ifrael : quia primitiua sut 
Sc initia de viclimis eorum pacificis quse of- 
fcrunt Domino/ Veftem autem fanc~ta,qua 2p 
vtetur Aaron, habebunt filij eius poft eum , 
vt vngantur in ea/r cofecrentur manus eo- 
rum. * Septe diebus vtetur illa,qui pontifex 30 
pro eo fuerit conftitutus de filijs eius , Sc qui 
ingredietur tabernaculu teltimonij vt mi- 
niitret in Sanctuario. * Ariete autem confe- 3 1 
crationes tolles, 8c coques carnes eius in loco 
fancto.- ^quibus vefcetur Aaron Sc filii eius. 3 2 
n Panes quoq; qui funt in caniftro, in vefti- 
bulo tabernaculi teftimonij comedent, * vt 33 
iit placabile facrlficiu Sc fanctificentur offe- 



E R 

rentium manus.Alienigena 1 ton vdeetur ex 

34 eis,quia fancti funt. * Quod li remanferit de 
carnibus confecratis , fiue de panibus vfque 
mane,c5bures reliquias igni : non comeden- 

35 tur,quia fancfificata sut.*Omnia,quxprx- 
F cepi tibi, facies fuper Aaron Sc filijs eius . Se- 
3 6 ptem diebus confecrabis manus eorum : * Sc 

vitulu pro peccato ofteres per fingulos dies 
ad expiandu.Mundabifq;altare cum immo- 
laueris expiationis hoftiam,& vnges illud in 

37fanc~tificatione. *Septem diebus expiabis al- 
tare , Sc fanctificabis, & erit Sadtum fkndto- 
ru. omnis,qui tetigerit illud, fanctifieabitur. 

3 8 * Hoc eft quod facies in altari: H Agnos anni- n su.it,^ 

3pculosduos perfingulos dies iugiter,* vnum 6. 

40 agnum mane,&: alterum vefpere, * decima 
partem fimil^ confperfae oleo tufo,quod ha- 
beat menfuram quartam partem hin, & vi- 
num ad libandum eiufde menfurx in agno 

I41 vno. * Alterum vero agnum offeres ad ve- 
fperam iuxta ritum matutinx oblationis,& 

• iuxta ea quae diximus,in odorem fuauitatis : 

42 * facrificiu eit Domino,oblationeperpetua 
G in generationes veitras , ad oftium taberna- 

culi teftimonij coram Dno , vbi conftituam 

43 vt loquar ad te . * Ibique praecipiam filijs If- 
rael, & fanctificabitur altare in gloria mea . 

24 * Sanctificabo & tabernaculum teitimonij 
cum altari, & Aaron cum filijs fuis,vt facer- 

45 dotio fungantur mihi. * Et habitabo in me- 

46 dio filiorum Ifrael , eroque eis Deus , * Sc 
fcient quia ego Dominus Deus eorum , qui 
eduxi eos de terra Aegypti, vt manerem ih- 
ter illos, ego Dominus Deus ipforum . 




XXX. j parietespercircuitum, &cornua. Faciefque 

Acies quoque aitare ad adolCdum thy- 14 eicoronam aureolampergyrum ,*&duos 



TJ 

A7 miama,delignisSetim, ''"habes cubitum 2 
longitudinis,& alteru latitudinis 3 id eft,qua- A 
drangulum, & duos cubitos in altitudine • 
Cornua ex ipfo procedent . Veftiefq; illnd 3 
auro purillimo , tamcraticulam eius, quam 



annulos aureosfub corona per fingula late- 
ra, vt mktatur in eos vectes, & altare porte- 

5 tur- *Ipfosquoque vectesfaciesdelignis Se- 

6 tim,& inaurabis. ^Ponefquealtarecotrave- 
lum, quod ante arca pendet teftimonii coru 

pro- 



tlNu, 1.4.1 



uLeu.xj.c 

E^c.4 S .d. 
12. 



E X 

propitiatorio,quo tegitur teftimonium, vbi 
loquar tibi . *Et adolebit incenfum fuper eo 7 
Aaron,fuauefragrans, mane. Quando com- 
ponet lucernas, incedet iliud:*& quado col- 8 
locabit eas ad vefperu, vret thymiama fem- 
piternum cora Domino in generationes ve- 
ftras. *Nonofftreusfupereothymiamaco- 9 
pofitionis alterius, nec oblationem, & vi&i- 
mam, nec libabitis libamina . * Et depreca- 1 o 
bitur Aaron fuper cornua eius femel per an- B 
num,in fanguine quod oblatum eft pro pec- 
cato , & placabit fuper eo in generationibus 
veftris . Sanclum fanctorum erit Domino . 
*Locutufq;eft Dominusad Moyfen,dicens: 1 1 
*"Quando tulerisfummamfiliorum Ifrael 12 
iuxta numerum, dabut finguli pretium pro 
animabusfuis Domino, & non erit plaga in 
eis,cum fuerint recenfiti. *Hocautem dabit 13 
omnis,qui tranfit ad nomen, dimidium ficli 
iuxta menfuram templi."Siclus viginti obo- 
loshabet. Media pars ficli oflferetur Dno . 
*Qui habetur in numero, a viginti annis & 14 
fupra,dabit pretium . * Diues non addet ad 1 5 
mediu ficli, Sc pauper nihil minuet. *Sufce- 16 
ptamq;pecunia,quce collata eft a filijs Ifrael, 
trades in vfus tabernaculi teftimoni j , vt fit 
monimentum eorum cora Domino, Sc pro- 
pitieturanimabus eorum. * Locutufque eft 17 
Dominus ad Moy fen, dicens : * Facies & la- 1 8 
brum seneum cum bafi fua adlauandum:C 
ponefque illud inter tabernaculum teftimo- 
nij,& altare. Et mifTa aqua, *lauabunt in ea 19 
Aaro,& fili j eius manus fuas,ac pedes,*qua- 20 
do ingrefluri funt tabernaculum teftimonij, 
8c quando acceffuri funt ad altare,vt oflferat 
in eo thy miama Dno, *ne forte moriantur. 2 1 
legitimum fempiternum erit ipfi , Sc femini 
eius per fuccefliones . * Locutufque eft Diis 2 2 
ad Moy fen,* dicens: Sume tibi aromata,pri- 2 3 
mze myrrhse Sc electze quingentos ficlos , Sc 
cinnamomimedium,ideft, ducentos quin- 
quaginta ficlos, calami fimiliter ducentos 
quinquaginta,*cafia? autem qviingentos fi- 24 
clos m podere fan&uari j, olei de oliuetis me- 
furam hin: * faciefque vnctionis oleum fan- 2 5 
ctum , vnguentum compofitum opere vn- 
guetarij, *Sc vnges ex eo tabernaculum te- 26 
itimonij,& arcam teftamenti,*menfamque 27 
cum vafis fuis, candelabru, 8c vtenfilia eius, 
altaria thymiamatis,*c\: holocaufti, & vni- 28 
uerfam fupellectilem.que ad cultum eorum 
pertinet. *Sanctificabifqueomnia,&: erunt2o 
Sancta fanctorum : qui tetigerit ea, fanctifi- D 
cabitur.^Aaron & filios eius vnges,fancfiii- 30 
cabifque eos, vt facerdotio fungantur mihi . 
*Filijs quoque Ifrael dices : Hoc oleum vn- 3 1 
ftionis sactum erit mihi in generationes ve- 
ftras. * Caro hominis non vngetur ex eo, Sc 3 2 
iuxta compofitionem eius nb facietis aliud , 
quia fanciificatum eft , & fanciii erit vobis . 



O D I. 6$ 

3 3 * Homo quicnmque tale compofuerit,& de- 
derit ex eo,alieno, exterminabitur de pcpu- 

34 lo fuo. * Dixitque Dominus ad Moyfen:Su- 
me tibi aromata , ftacten & onycha , galba- 
num boni odoris, Sc thus lucidiftimu^qua- 

3 5 lis ponderis erunt omnia : * faciefque thy- 
miama compofitu opere vnguentarij,mix- 
tum diligenter, Sc purum, & fanciificatione 

36 digniflimum . * Cumque in tenuiffimum 
puluerem vniuerfa contuderis , pones ex eo 
coram tabernaculo teftimonij , in quoloco 
apparebo tibi . Sancium fanciorum crit vo- 

3 7 bis thymiama . * Talem compofitionem 



non facietisin vfusveftros^ quia fanctum 
38 eft Domino . * Homo quicumque fecerit 
fimile , vt odore illius perfruatur, peribit de 
populisfuis . 

C A P. XXXI. 

1 T Ocutufque eft Dominus ad Moyfen,di- 

2 I ^ cens: *Ecce, vocaui ex nomine Befeleel 
A filium Vri filij Hur de tribu Iuda , * & im- 

3 pleui eum fpiritu Dei , fapientia , & intelii- 

4 gentia , Sc fcientia in omni opere, * ad exco - 
gitandum quidquid fabrefieri poteft ex au-> 

5 ro,cV argento,& sere, *marmore, Sc gemmis^ 

6 &diuerfitatelignorum.*Dediqueeifocium. 
B Ooliab filium Achifamech de tribu Dan . 

Et in corde omnis eruditi pofui fapientiam ; 

7 vt faciant cuncta, qure prxcepi tibi, * taber- 
naculum federis,& arcam teftimonij,& pro- 
pitiatorium , quod fuper eam eft , Sc cuncia 

8 vafa tabernaculi, * menfamque & vafa eius, 
candelabrum puriflimum cum vaiis fuis, Sc 

9 altaria thymiamatis, * & holocaufti, & om- 

I o nia vafa eorum, labrum cum bafi fua , *ve- 

ftes fanclas in minifterio Aaron facerdoti, St 
filijs eius , vt fungantur officio fuo in facris . 

I I *oleum vnciionis, & th ymiama aromatum 
in Sanctuario, omnia, quce prcecepi tibi , fa- 

1 2 cient. *Et locutus eft Dominus ad Moyfen , 

1 3 dicens: * Loquere fili js Ifrael, &c dices ad eos: 
C " Videte, vtfabbatum meu cuftodiatis : quia 

fignum eft inter me , 8c vos in generationi- 
bus veftris : vt fciatis , quia ego Dominus , 
i^quifanctificovos : * Cuftodite fabbatum 
meum : fanctum eft enim vobis : qui pollue- 
rit illud , morte morietur : qui fecerit in eo 
opus , peribit anima illius de medio populi 

15 fui. Y Sex diebus facietis opus : in die feptimo 
fabbatum eft , requiesfancta Domino :om- 
nis , qui fecerit opus in hac die , morietur . 

1 6 * Cuftodiant fili j Ifrael Sabbatum , & cele- 
D brent illud in generationibus fuis . Padtum 

1 7 ef t fempiternum * inter me, Sc filios Ifrael , 
iignumque perpetuum . » fex enim diebus 
fecit Dominus ccelum, Sc terram,& in fepti- 

1 8 mo ab opere ceflauit. * Deditque Dominus 
Moyfi, completis huiufcemodifermonibus 
in monte Sinai, u duas tabulas teftimoni j la- 
pideas, fcriptas digito Dei . 

E 3 C A P. 



11 S.tp.ity.b 

8- 

E^ec 23 i, 

I*. 



31- 



11 tc 

lc 




V 



AS.-j c. 



*0- 



C A P. XXXII. 

Idensautempcpulus,qucdmoramfa- i 
ceret dcfcendendi de monte Moyfes, A 
congregatus eduerfus Aaron,dixit: " Surge, 
fac r.obis deos ,qui nos pr^cedat:Moy fi enim 
huic viro , qui nos eduxit de terra Aegypti, 
ignoramus quid acciderit. * Dixitque ad eos 2 
Aaro: Tollite inaures aureas de vxoru,filio- 
riiq; 8c filiaru veftrarii auribus, &c afferte ad 
me. *Fecitq; populus qux iufferat , deferens 3 
n vf\aJ inauresad Aaron. * « Quas cum illeaccepif- 4 
**• fet, formauit opere fuforio, & fecit ex eis vi- 

tulti ccnflatile . dixeruntque: Hi funt dij tui 
Ifrael , qui te eduxerunt de terra Aegypti . 

* (>u6d cum vidiffet Aaro asdificauit altare 5 
coram eo,& prceconis voce clamauit dicens : 
Cras folemnitas Dfii eft . * Surgentefq; ma- 6 
ne, obiulerunt holocauffa,o\' hoftiaspacifi- B 
cas.cv " fedit populus manducare, Sc bibere , 
Sc fbrrexerut ludere. *Locutus eft aute Diis 7 
ad Moyfen.dicens: « Vade/Iefcede :peccauit 
populus tuus,que eduxifti de terra Aegypti. 

* Recefierunt cito de via, qua oftendifti eis : 8 
fecemtq;fibi vitulum conflatilem,c\: adora- 
uerunt, atq; immolates ci hoftias, dixerunt : 
H Ifti funt di j tui Ifrael , qui te eduxerunt de 
terra Aegypti. *Rurfumq;ait Dhs ad Moy- 9 
fen : Cerno, quod populusifte dure^ ceruicis 10 
fit.-*"dimitte me,vt irafcatur furor meus co- C 
tra eos,& deleam eos , faciamq; te in gentem 
magnam . *Moyfes autem orabat Dominu 1 1 
Deum fuum,dicens:' Cur, Dhe irafcitur fu- 
ror tuus cotra populum tuum,quem eduxi- 
fti de Terra AegyptLin fortitudine magna , 
&c in manu robulta?* Ne quaefo dicat Aegy- 
ptii:Callide eduxit ecs,vt interficeret in mo- 
tibus, & deleret e terra : quiefcat ira tua , &c 
efto placabilis fuper nequitia populi tui . 

* Recordare Abraham,Ifaac,& Ifrael feruo- 1 3 
rum morum,quibus iurafti per temetipfum, 
dicens : « Multiplicabo femen veftrum ficut 



u I.Ce-r ic. 



i, V.t.t.y. 

* 11. 



..X. 



HIi,f,$}.a. 



11 Dat. f. 
,13 

Vf 105.*. 

Su, i^. c. 

13- 



b. .&\s 
b~ &tf 
c.16. 



ftellas cceli : Sc vniuerfam teccam haac, de 
qua locutus fum, dabo femini vePcro.&: pof- 

14 fidebitis eam femper. * Placatufque eft Do- 
D minus ne faceret malu quod locutus fuerat 

1 5 aduerfus populu fuu.* Et reuerfus eft Moy- 
fes de monte.portans duas tabulas teftimonij 

i6in manu fua, fcriptas ex vtraque parte, * Sc 
facfas opere Dei : fcriptura quoque Dei erat 

1 7 fculpta in tabulis. f Audies autem Iofue tu- 
multu populi vociferantis,dixitad Moyfen: 

18 Vlulatus pugnx auditur in caftris.*Qui re- 
fponditrNon eft clamor adhortantiu ad pu- 
gnam,neque vociferatio compellentium ad 
fugam : fed vocem cantantium ego audio . 

19 ^ Ciimque appropinquaffet ad caflra , vidit 
vitulum,& choros:iratufq;valde,proiecit de 
manu tabulas,& confregit eas ad radice mo- 

20 tis : *arripienfque vitulum, quem fecerant, 
E combuflit, & contriuit vfque ad puluerem , 

quem fparfit in aquam , & deditexcopo- 

2 1 tum filijs lfrael. + Dixitq;ad Aaron-Quid ti- 
bi fecit hic populus , vt induceres fuper eum 

22 peccaturn maximunv>*Cui ille refpodit:Ne 
indignetur dominus meus:tu enim noili po- 
pulum illum , quod pronus fit ad malum : 

23 *dixeruntmihi :Fac nobis deos, qui nos 
prxcedant : huic enim Moy fi , qui nos edu- 
xit de Terra Aegypti,nefcimusquid accide- 

24 rit. * Quibus ego dixi : Quis veftrum habet 
aurum ? ' C ulerunt,& dederunt mihi:& pro- 
iecit illud in ignem,egreffufque eft hic vitu- 

25IUS. * VidensergoMoyfespopulum quod 
effet nudatus, (fpoiiauerat enim eum Aaron 
propterignominiam fordis, & inter hoftes 

26 nudum conftituerat ) * 3c ftans in porta ca- 
F ftroru, ait : Si quis eft Domini, iungatur mi- 

hi. Cogregatiq; funt ad eum omnes filij Le- 

27 ui : * quibus ait : Flaec dicit Dominus Deus 
Ifrael : Ponat vir gladium fuper fcmur fuu : 
ite , Sc redite de porta vfque ad portam per 
medium caftrorum, c\- occidat vnufjuiique 

fratrem , 



E X O 

ftatrem, &* amicu,& proximum fuum.*Fe- zS 
ceruntq;filijLeuiiuxta fermonem Moyfi, 
cecideruritque in die illa quafi viginti tria 
miiiia hominum. * Et ait Moyfc.-Confecra- ip 
ftis munusveftrashodie Domino,vnufquif- 
que in filio , & in fratre fuo , vt detur vobis 
benediclio * Faclo autem alterp diedocutus 3 o 
eft Moyfes ad popuium : Peccaftis pecca- 
tum maximum : afcendam ad Dominum.fi 
quo modo quiuero cum deprecari pro fcele- 
re veftro ' . *Reuerfufque ad Dominum,ait: 3 1 



D I. 71 

Obfecro , peccauit populus ifte peccatum 

maximum.feceruntque fibi deos aureos : aut 

3 2 dimitte cis hanc noxam , * aut il non facis , 

33 deie me de libro tuo,quem fcripfifti . * Cui 
refpondit Dominus : Qui peccauerit mihi , 

34 delebo eum de libro meo : *tu autem vade , 
Sc duc populum iftum quo iocutus fum ti- 
bi:angelus meus prxcedette. Ego autem 
in dic vltionis vifitabo , & hoc peccatum 
eorum . * Percufllt ergo Dominus popu- 
lum pro reatu vituli , quem fecerat Aaron . 



^k^^^iite^^S^ 




uGen.li.b 

7- 

Sup. zj. c. 

io. 

ty-lQ.Cll 

Df.t.-j, d. 

1!-. 

11 Sup.$i.b 

o. 

tXllt, 0. c. 

15. 



C A P. XXXIII. 

LOcutufq; eft Dominusad Moyfen , di- 
cens:Vade,afcende de loco ifto tu,& po- 
pulus tuus, que eduxiit i de Terra Aegypti , 
in terram,qua iuraui Abraham,Ifaac, & Ia- 
cob,d!cens: " Semini tuo dabo eam:*& mitta 
prccurforem tui angelum , vt eijciam Cha- 
nanaeum, &■ Amorrhnsum, & Hetha:um, & 
Pherezseu,&: Heuaeum,C\: Iebufeum, * 8c in- 
tres in terram fluentemlacle, & melle. Non 
enim afcendam tecum, •< quia populus dune 
ceraicis es:ne forte difperdam te in via *Au- 
dienfque populusfermonem hunc peffimu, 
luxit *- & nullus ex more indutus eft cultu 
fuo. *Dixitq; DhsadMoyfen:Loquerefiliis 
Ifrael : Populus duras ceruicis es,femel afcen- 
dam in medio tui,& delebo te. Iam nunc de- 
poneornatum tuu , vtfciamquidfaciamti- 
bi. * Depofuerunt ergo fili j Ifrael ornatum 
fuum a monte Horeb. *Moyfes quoque tol- 
lens tabernaculum,tetcndit extra caftra pro- 
cui 7 vocauitque nomen eius,Tabernaculum 
fcederis . Etomnispopulus,qui habebatali- 
quam quadtionem , egrediebatur ad Taber- 
naculum fa'deris,extra caftra.*Cumq;egre- 
deretur Moyfes ad tabernaculum , furgebat 
vniuerfa plebs , & ftabat vnufquifq; in oftio 
papilionis fui, afpiciebantq; tergum Moyfi , 
donec ingrederetur tetorium. *IngrefToau- 
tem illo tabernaculum fcederis,defcendebat 



columna nubis, & ftabat ad oftium , Ioque - 

10 baturq; cum Mo y fe, *cernentibus vniuer- 

fis , qu6d columna nubis ftaret ad oftiu Ta- 

bernaculi- Stabantque ipfi,& adorabantper 

r 1 fores tabernaculorum fuorum . * Loqueba- 

C tur autem Dhs ad Moy fen facie ad faciem , 

ficut folet loqui homo ad amicum fuum . 

Ciimque ille reuerteretur in caftra, minifter 

eius Iofue filius Nun,puer, non recedebat de 

12 Tabernaculo.^DixitauteMoyfesad Drim: 
Pntcipis, vt educam populum iftum:&\non 
indicas mihi,quem mifmrusesmecurh,pre- 
fertim ciim dixeris ■ Noui te ex nomine , Sc 

13 inueniftigratiamcoram me. *Si ergo inue- 
ni gratiam in c5fpectu tuo, oftende mihi fa- 
ciem tuam,vtfciam te,& inueniam gratiam 
ante oculos tuos: refpice populum tuu gen- 

14 tem hauc. *DixitqueDris: Facies mea prae- 

1 5 cedet te,& requiem dabo tibi. *£t ait Moy- 
fes: Si non tu ipfe prnecedas,ne educas nos de 

1 6 loco ifto. *In quo enim fcire poterimus ego,. 
& populus tuus inueniffe nos gratiam in co- 
fpeclu tuo,niii ambulaueris nobifcu, vtglo- 
rificemurab omnibus populis, qui habitant 

1 yfuper terram? *Dixit aute Dris ad Moyfen : 
D Et Verbum iftud, quod locutus es,faciam:in- 

ueniftienlm gratiam coram me , & teipfum 
1 8 noui ex nomine. *Qui ait: Oftede mihi glo- 
ip riam tuam. *Refpondit:Ego oftendam om- 

nebonumtibi,& vocabo in nomine Domi- 
E 4 ni co- 



T2 E * 

*-*■ 5». ni coram te : &: >< miferebor cui voluero , & 
'' clemens ero in quem mihi placuerit. *Rur- 20 

fumq; ait: Non poteris videre faciem meam: 
non enim videbit me homo , & viuet . * Et 2 1 
herum.Ecce,inquit,eft locus apud me,& fta 



B E R 

2 2 bis fupra petram. * Cumque tranffbit gloria 
mea , ponam te in foramine petrrc, & prote- 

23 gam dextera mea,donec tranfeam:*tollam- 
que manum meam , & videbis pofteriora 
mea : faciem aute meam videre non poteris . 




j. ■-.:-. ' : 



u Vf. -. .< 



13. 
Ec.it. 5 



x. 
Itr. 31. 



C A P. XXXIV. 

C deinceps:Pracide,ait,tibi duas tabu- 1 
las lapideas inftar priorum, & fcribam A 
fuper eas verba,qu? habuerunt tabulse,quas 
fregifti. *Efto paratus mane,vt afcendas fta- 2 
tim in motem Sinai, ftabifque mecum fuper 
verticem montis. *Nullus afcendat tecu,nec 3 
videtur quifpiuam per totum montem : bo- 
ues quoque, & oues non pafcantur econtra . 
* Excidit ergo duas tabulas lapideas , quales 4 
antea fuerant: & de nocte confurgens afcen- 
dit in montem Sinai,ficut preceperat ei Do- 
minus,portans fecum tabulas. *Ciimquede- 5 
fcendiffct Dominus per nubem, ftetit Moy- 
fes cum eo, inuocans nomen Domini. *Quo 6 
tranfeunte coram eo,ait: Dominator Doini- 
ne Deus, mifericors & clemens , patiens , & 
1- multae miferationis,ac verax,*qui " cuftodis 7 
mifericordiam in millia: qui aufersiniquita- 
te,& fcelera, atque peccata, nullufque apud 
te per fe innocens elt . " Qui reddis iniquita- 
tein patrum filijsac nepotibus in tertiam, &' 
«. quartam progeniem . * Feftinufque Moyfes 8 
curuatus eft pronus in terram , & adorans B 
*ait:Si inueni gratiam in confpectu tuo Do- 
mine,obfecro vt gradiaris nobifcum ( popu- 
lus enim durse ceruicis eft) & auferas iniqui- 
tates noftras,atque peccata,nofq; poftideas .. 
„ *Refpodit Dominus: Ego inibo pa<Ctum vi- 10 

dentibus cun£tis,fignafaciam,qua; nuquam 
*•* vifa funt fuper terra,nec in vllis gentibus:vt 
cernat populus ifte , in cuius es medio , opus 
Dominiterribile, quodfadturusfum. * Ob- 1 1 
fcrua cun<fia,qu? hodie mando tibi: ego ipfe 
eijciam ante faciem tuam Amorrhxum , & 
Chananeum,& Hetheurn,Pherez?.um quo- 



1 2 que,& Heueu,& Iebufseum. * Caue ne vm- 
quam cum habitatoribus terrae illius iungas 

1 3 amicitias,quae fint tibi in ruinam : * fed aras 
eoru deftrue, confringe ftatuas, lucofq; fuc- 

14 cide : * noli adorare Deum alienum : Domi- 
nus zelotes nomen eius, Deus eft asmulator . 

15* Ne ineas paetum cum hominibus illarum 
regionum: ne,cum fornicati fuerint cum dijs 
fuis, & adorauerint fimulachra eoru , vocet 

16 te quifpia vt comedas de immolatis. * " Nec 
vxorem de filiabus eorum accipies filijs tuis : 
ne,poftquam ipfas fuerint fornicate,fornica- 

1 7 ri faciant &" filios tuos in deos fuos . * Deos 

1 8 conflatiles non facias tibi . * Sollemnitatem 
C azymorum cuftodies . Septem diebus vefce- 

ris azymis, ficut praxepi tibi,in tepore men- 
fisnouorum : menfeenim verni temporis 

19 egreffus es de Aegypto.* "Omne quod ape- 
rit vuluam generis mafculini,meum erit.De 
cundtis animantibus tam de bobus,quam de 

20 ouibus, meum erit. Primogenitum afini rc- 
dimes oue: fin autem nec pretium pro eo de - 
deris,occidetur . Primogenitu filiorum tuo- 
rum redimes : nec apparebis in confpeclu 

2 1 meo vacuus . *■ Sex diebus operaberis, die fe- 
2 2 ptimo ceffabis arare,& metere. * " Sollemni- 

tatem hebdomadarum facies tibi in primi- 
tijs frugum meffis tu<f triticee,& follemnita- 
tem, quando redeunte anni tempore cuncla 

23 conduntur.^Tribustemporibus anniappa- 
febit omnemafculinum tuum in confpedtu 

24 omnipotentis Domini Dei Ifrael . * Cum 
enim tulero gentes a facie tua , & dilatauero 
terminos tuos,nullus infidiabitur terra; tua>, 
afcendente te , & apparente in confpeitu 

2 5 Domini Dei tui ter in.anno.* " Non imrno- 
1 tebis. 



Beut.j. u, 
l. 



n l.RegM, 

a x. 



itSnfi. 15. 
a.i.'l: 77. 



11 Sup.tj 6 

lf- 
Dtut.i&.d 

16. 


Ectl.% j. a. 
6. 


Sup 1 j. b. 

16. 


11 Snp.zf* 
ciS. 1%. 



E X O D I. 0$ 

labisfuperfermeto fanguinem hoftix mex : Di 1 6 rium ad oftiu tabernaculi:*Altare holocau- 



u Dcut.lt. c 

n. 



« Su. Z4, d 

18. 



u Dtut, 9. 

*.6.c.i8. 



11 l.Ctr,$,c. 



f/ £»,15.4,2. jf 



nequerefidebit mane de victima follemnita- 
tis Phafe . * Primitiasfrugum terrae tux of - 26 
ftres in domo Domini Dei tui.*"Non coques 
hcedum in lacte matris fuse. *Dixitque Dfis 27 
ad Moyfen : Scribe tibi verba hxc , quibus 
& tecum,& cum Ifrael " pepigi fedus . *Fuit 2 8 
ergo ibi cum Domino quadraginta dies , & 
quadraginta nocfes : panem non comedit,& 
aquam non bibit , & fcripfit in tabulis » ver- 
ba fcederis decem . * Ciimque defcenderet 25? 
Moyfes de monte Sinai, tenebat duas tabulas 
teftimoni j , & igncrabat quod cornuta eff:t 
facies fua ex confortio fermonis Domini . 

* Videntes autem Aaron , & filij Ifrael cor- 3 
nutam Moyfi faciem,timuerunt prope acce- 
dere . * Vocatique ab eo , reuerfi funt tam 3 1 
Aaron,quam principes fynagoga?. *Et poft- 
quam locutus eft ad eos , *venerunt ad eum 3 2 
etiam omnes filij Ifrael.quibus praecepit cun- 
cta,quae audierat a Domino in Monte Sinai . 

* Impletifque fermonibus, " pofuit velamen 3 3 
fuper faciem fuam.* Quod ingrefius ad Do- 34 
minum , & loquens cum eo, auferebat donec 
exiret,& tunc loquebatur ad filios Ifrael om- 
nia qua: fibi fuerant imperata . * Qui vide- 3 5 
bant faciem egredientis Moyfi efle cornu- 
tam , fed operiebat ille rurfus faciem fuam,fi 
quando loquebatur ad eos . 

C A P. XXXV. 

IGitur congregata omni turba filiorum If- 1 
rael,dixit ad eos.Hxc funt quae iuiiit Do- A 
minus fieri . * Sex diebus facietis opus : fepti- 2 
mus dies erit vobis fanctus , fabbatum , & re- 
quies Domini : qui fecerit opus in eo, occide- 
tur. f Non fuccendetis ignem in omnibus ha- 3 
bitaculis vcftris per die fabbati.*Et ait Moy- 4 
fes ad omnem cateruam filiorum Ifrael : lite 
eit fermo, quem prxcepit Dominus , dicens : 

Separate apud vos primitias Domino."Om- 5 
nis voluntarius , & prono animo ofterat eas 
Dornino : aurum,& argentii,& :ss,* hyacin- 6 
thum,& purpuram, coccuq; bis tincTum , & 
byiTum,pilos capraru , * pellefque arietu ru- 7 
bricatas, & ianthinas, Iigna Setim,*& oleum 8 
ad luminaria concinnanda, & vt conficiatur 
vnguentum,& thymiama fuauiflimum,*la- 9 
pides onychinos, & gemmas ad ornatum fu- 
perhumeralis,& rationalis.*Quifquis veftru 10 
fapiens eft , veniat , & faciat quod Dominus 
imperauit:*Tabernaculum fcilicet ,& teclnu 1 1 
eius , atque operimentum,annulos,& tabula- B 
ta cum ve<ftibus,paxillos & bafes:* Arcam,& 1 2 
vectes,propitiatoriu, & velum, quod ante il- 
lud oppanditur : * Menfam aim ve<ftibus & 1 3 
vafis , & propofitionis panibus : * Candela- 14 
brum ad luminaria fuftentanda,vafa illius & 
lucernas , & oleum ad nutrimenta ignium : 
* Altare thyrniamatis, 8c vectes, & oleu vn- 1 5 
clionis,& thy miama ex aromaiibus : TentQ- 



f ti , & craticulam eitxs xneam cum vetlibus 

1 7 & vafis fuis : labrum, Sc bafim eius : * Cor- 
tinas atrij cum columnis,& bafibus,tetprium 

1 8 in foribus veftibuli, *paxillos tabernaculi & 
ip atrijcumfuniculisfuis: * Veftimenta,quon'i 

vfus eft in minifterio fancTuari j , veftes Aaro 

pontificis,ac filiorum eius . vt facerdotio fun- 

20 gatur mihi. *Egreffaq; omnis multitudo fi- 

C lioru Ifrael de confpecTu Moyfi,*obtu!erunt 

2 1 mente promptiffima,atque deuota primitias 

Dho, adfaciendumopustabernaculi teiti- 

moni j . Quidquid ad cult ii, & ad veftes fan - 

2 2 clas neceffarium erat , *viri cum mulieribus 

prabuerunt,armillas , Sc inaures , annulos Sc 

dextnilia : omne vas aureum in donaria Do- 

23 minifeparatumeft. *Siquis habebathya- 
cinthum,&' purpuram,coccuq; bistinclum , 
byffum,& pilos capranim , peiles arietu ra- 

24 bricatas,c\: ianthinas,*argenti,a:rifq;metall;t 
obtulerunt Domino, lignaq; Setim in varios 

2 5 vfus. * Sed Sc mulieres dodtse.quae neuerant, 
dederunt hyacinthum^purpuram,^ vermi- 

26 culum.ac byffum, *& piloscaprarum,fpon- 

27 te propria cuncla tribuentes * Principes ve- 
ro obtulerunt lapides onychinos, & gemmas 

2 8 ad fuperhumerale,c\- rationale , * aromataq ; 

Sc oleum ad luminaria concinnanda , & ad 
prxparandum vnguentum , ac thymiama 

29 odoris fuauiiTimi componedum.^Omnes vi- 
D ri , Sc mulieres mente deuota obtulerunt do- 

naria , vt fierent opera , qua? iufferat Domi - 
nusper manum Moyfi. Cuc>i filij Ifrael vo- 

30 luntaria Domino dedicaueamt . ^Dixitque 
Jrloyfes ad filios Ifrael : " Ecce , vocauit Do- , 
minus ex nomine Befelecl filiu Vri filijHur 

3 1 de tribu luda . *Impleuitque eu fpirim Dei , 
fapientia & intelligentia, &feientia & omni. 

3 2 doctrina * ad excogitandum , & faciendum, 
3 3 opus in auro,& argcnto,& xre, ¥ fculpendif 

que lapidibus , & opere carpentario. quid- 
34 quid fabre adinueniri potert , * dedit in cor - 
deeius: Ooliab quoque fiiium Achifamech 
3 > de tribu Dan : * ambos erudiuit fapientia,v& 
faciant opera abietari j , polyraitarij , ac plu- 
mari j de hyacintho ac purpura,coccoque bis 
tincl:o,&byffo, & texant omnia , acnoua 
qu^quereperiant. 

C A P. XXXVI. 
1 T^EcitergoBefeleel, & Ooliab , & omnis 
A X vir fapiens, quibus dedit Dominus fapie- 
tiam,& intelledfum , vt fcirent fabre opera- 
ri,qux in vfus Sanctuarij neceffaria funt , & 
qusepraxepit Dominus. * Gimque vocaffet 
eos Moyfes, & omnem eruditum virum . cui 
dederat Dominus fapientiam , & qui fponte 
fuaobtulerantfeadfaciendum opus, *tra- 
diditeis vniuerfa donaria filioru Iirael . Qui 
cum inftarent operi, quotidie mane vota po- 
pulus ofterebat. * Vnde artifices venire com- 

puffi, 



>«. J*. e\. 



Sl:p,16,Oi.r 



l.Par.: 




pulii , * dixerunt Moyfi : Plusoffert popu- 5 
lus,quam neccffariu eft . * IufTit ergo Moy- 6 
fespraiconisvocecantari: Necvirnec mu- 
lier quidqua offerat vltra in opere Sanctua- 
rij. Sicque ceftatum eft a muneribus ofFeren- 
dis,* eo quod oblata fufficerent, & fuperabu- 
darenu + Feceruntque omnes corde fapientes 8 
ad expledum opus tabernaculi , cortinasde- 
ce de byflb retorta , & hyacintho, & purpu- 
ra,coccoquebis tin£to,opere vario,& artepo- B 
1 y mita: *quarum vna habebat in longitudi- 9 
ne vigintiocto cubitos , & in latitudine qua- 
luor , vna menfura erat omnium cortinaru . 

* Coniunxitq; cortinas quinque,altera alte- 10 
ri,& alias quinq; fibiinuicecopulauit . * Fe-i 1 
cit & anfas hyacinthinas iu ora cortinae 
vnius ex vtroq; latere,& in ora cortinse alte- 
rius limiliter , * vt contra fe inuice venirent 1 2 
anf£,& mutuo iungerentur, * vnde Sc quin- 1 3 
quaginta fudit circulos aureos, qui morderet 
cortinarum anfas v & (ieret vnum tabernacu- 
lu . * Fecit & faga vndecim de pilis caprar.fi 14 
ad operiendum tectum tabernaculi: *vnum 1 5 
faguinlongitudinehabebat cubitos trigin- 
ta , & in latitudine cubitos quatuor : vnius 
menfurx erantomniafaga: *quorum quin- 16 
que iunxit feorfum , & fex alia feparatim » 

* Fecitque anfas quinquaginta in ora fagi 1 7 
vnius , 3c quinquaginta in ora fagi alterius , 
vt fibiinuiceiungerentur.*Etfibulas a:neas 18 
quinquaginta quib 9 ne£teretur tectu,vt vnu 
palliu ex omnibus fagis fieret.^Fecit & oper- 19 
toriutaberaaculidepellibus arietum rubri-C 
catis : aiiudq; defuper velamentu de pellibus 
ianthinis.*Fecit&; tabulastabernaculideli- 20 
gnisSetim ftantes . *DecemcubitorumeraL2i 
logitudo tabulae vnius: & vnum ac femis cu- 
bitum Iatitudoreunebat.* Eina? incaftratu- 22 
rae erant per fingulas tabulas „ vt altera alte- 
ri iungeretur. Sicfecitinomnibustaberna- 
c-alitabulis-*£ quibus vigimiadplaga me- 23 

1 



24 ridianam erant contra Auftrum,*cum qua- 
draginta bafibus argenteis . Duse bafo fub 
vna tabula ponebantur ex vtraq;partean- 
guloru, vbi incaftratunt laterum in angulis 

25 terminantur. *Ad plaga quoq; tabernaculi, 
quas refpicit ad Aquilone, feeit viginti tabu- 

26 las , *cu quadraginta bafibus argenteis,duas 

27 bafes per fingulas tabulas . *Contra Occide- 
tem vero,id eft, ad eam partem tabernaculi , 

2 8 quse mare refpicit,fecit fex tabulas, * & duas 
alias per fingulos angulos tabernaculi retro : 

29 * qua? iuc~be erat a deorfum vfq; furfum , & 
in vna. compagine pariter ferebantur. Ita fe- 

30 cit ex vtraq; parte per angulos : *vt oclro ef- 
fent fimul tabulx, & haberet bafes argenteas 
fedecim,binas,fcilicet bafes fub ftngulis tabu- 

31* lis.Fecit & vedtes de lignis Setim,quinq; ad 
D continendas tabulas vnius lateris tabernacu- 

3 2 li, *& quinq; alios ad alterius lateris coapta- 
dastabulas : & extrahos , quinquealios ve- 
ctes ad occidentale plagam tabernaculi con- 

33 tramare.*Fecit quoq; veclem alium,qui per 
medias tabulas ab angulo vfque ad anguiu 

34 perueniret.*Ipfa aute tabulata deaurauit,fu- 
flsbafibusearum argenteis. Etcircuios eo- 
rum fecitaureos , per quos vect es induci pof- 
fent : quos & ipfos laminis aureis operuit . 

3 5 * Fecit & velu de hyacintho,& purpuraver- 
miculo, ac bytfb retorta,opere polymitario , 

36 variu,atque diftinctu : * & quatuor eolQnas 
de lignis Setirrr, quas cu capitibus deaurauit , 

57 fufis bafibus earu argeteis.Tecit Sc tentoriu 
in introku tabernaculi ex hyacintho , pur- 
pura,vermiculo,byfToque retorta,opere plu- 

jSmarij: ^&colunas quinq,cu capitibus fuis , 

quas operuit auro,bafefq; earu fuditaeneas . 

C A P. XXXVII. 

1 T7Ecit autein Befeleel & arca de. lignLs Se- 

A X tim.habentem duos femis cubitos in lon- 
gitudine, Sc cubitum ac femiffem in latitudi- 
ne,aliitudo quoqj vnius cubiti fuit&dimi- 



I X 
dij : veftiuitq; e3 auro purtflimo intus,ac fo- 
ris.^Et fecit illi coronam auream per gyrum, 2 
*conflansquatuorannulosaurcos perqua- 3 
tuor angulos eiusrduos annulos in latere vno, 
& duos in altero. * Ve&es quoque fecit deli- 4 
gnis Setim,quos veftiuit auro,* & quos mifit 5 
W annulos, qui erat in lateribus arcs ad por- 
tandum eam.* Fecit & propitiatorium, ideft, 6 
oraculum , de auro mundiflimo , duorum 
cubitorum , & dimidii in longitudine, & cu- 
biti,ac femis in latitudine. *Duos etiam Che- 7 
rubim ex auro du&ili , quos pofuit ex vtraq; 
parte propitiatorii : *Cherub vnum in fum- S 
mitatevnius partis, & Cherub alterumin B 
fummitatepartisalterius: duos Cherubim in 
fingulis fummitatibus propitiatorij, *exten- 9 1 
dentes alas,& tegentes propitiatorium,feque- 
ti mutuo & illud refpicientes.*Fecit & men- 1 o 
fam de lignis Setim in longitudine duoru cu- 
bitoru,& in latitudine vnius cubiti , qux ha- 
bebat in altitudine cubitu,ac femiffem. *cir- 1 1 
cudeditq; eam auro mundiflimo , & fecit illi 
labiu aureu per gyrum^ipfiq; labio corona 1 2 
aurea interrafilem quatuor digitoru , & fu- 
per eandem,a!tera corona aurea. . * Fudit & 13 
quatuor circulos aureos , quos pofuit in qua- 
tuor angulis per fingulos pedes menfE*con- 14 
tra coronam: mifitque in eos ve£tes,vt pofllt 
menfa portari. * Ipfos quoque vecles fecit de 1 5 
lignisSetim,& circudedit eos auro . * Et va- i<5 
fa ad diuerfos vfus menft ,acetabula.phialas, C 
& cyathos,& thuribula,ex auro puro,in qui- 
bus offereda funt libamina. + Feeit & cadela- 1 7 
bru duclile de auro mudiflimo.De cuius ve- 
Ctecalami,fcyphi, fphaerulxq; ac lilia procc- 
debant: * fex in vtroque latere,tres calami ex 1 8 
parte vna , & tres ex altera : * tres fcyphi in 19 
nucis modum per calamos fingulos,fpha:ru- 
l^que fimul,& lilia:& tres fcyphi inilar nucis 
in calamo altero,fpha.Tula:que fimul & lilia . 
Aequu erat opus fex calamoru.qui procede- 
batde ftipite candelabri . *In ipfo aute vecte 20 
erat quatuor fcyphi in nucis modu, fphrcru- 
feq; per fingulos flmul,& lilia: *& fpharu- 21 
la: fub duobus calamis per loca tria,qui fimul 
fex fiunt calami procedentes de vecte vno , 

* & fphrerula* igitur,& calami ex ipfo erant, 2 2 
vniuerfa ductilia ex auro purifllmo . * Fecit D 
& lucernasfeptem cu emuctorijs fuis, & va- 23 
fa vbi ea, quas emuncta funt , extinguantur , 
de auro mundiflimo. * Talentu auri appen- 24 
debat candelabrum cum omnibus vaiis fuis . 

* Fecit &altare thymiamatis dc lignis Se- 25 
tim , per quadrum lingulos habens cubitos , 
& in altitudine duos : e cuius angulis proce- 
debat cornua.* Vdliuitq: illud auro purifli- 26 
mo cum craticula , ac parietibus,& cornibus. 

* Fecitque ei coronam aureoia per gyrum , 27 
& duos annulos aureos fub corona per iin- 
gulalatera, vtmittantur in eosvectes, & 



O D I. 75 

2 8 poflit altare portart.* Ipfos aut em ve&cs fe- 
cit de lignis Setim , & operuit laminis au - 

29 reis . * Compofuit & oleum ad fan&ificatio- 
nis vnguentum,& thymiama de aromatibus 
mundiflimis opere pigmentarij . 

C A P. XXXVIII. 



5 



7 



1 TTEcit & altare holocaufti de lignis Setim , 1. Ptr.t.t, 
A X? quinque cubitoru per quadru , & trium f» 

2 in altitudine : * cuius cornua de angulis pro- 

3 cedebant,opefuitq;iUudlaminisa?neis. *Et 
in vfus eius parauit ex ere vafa diuerfa, lebe- 
tes , forcipes , fufcinv.las, vncinos, & ignium 

4 receptacula.* Craticulamque eius in modum 
retis fecit ameam,& fubter eam in altaris me- 
dio arulam , * fufis quatuor annulis per toti • 
dem retiaculi fummitates , ad immittendos 
vedes ad portandum : * quos & ipfos fecit 
de lignis Setim , & operult laminis seneis ; 
* " induxitque in circu!os,qui in lateribus al- /'/"*' * 7, 
tariseminebant.Ipfumautemaltarenoerat ' ' 
folidum,fed cauu ex tabulis,& intus vacuu . 

8 * Fecit & labrum seneum cu bafi fua de fpe- 
culis mulierum, qux excubabant in oftio ta- 

9 bernaculi . * Fecit & atriumln cuius auftrali 
B plaga erant tentoria de byffo retorta , cubi- 

I o torum centum , *columnae xnex viginti cu; 
bafibus fuis , capita columnaru, & tota ope- 

II ris cektura,argentea. '"Aequeadfeptentrio- 
nalem plagam tetoria,columnae, bafefque & 
capita columnarum eiufdem menfura^ , & 

1 2 operis, ac metalli,erant . * In ea vero plaga , 
qux ad Occidente refpicit , fuerunt tentoria 
cubitorum quinquaginta , columnx decem 
cu bafibus fuis a?neaz,& capita columnarum, 

1 3 & tota operis ceiatura,argentea . * Poito co- 
tra Orientem quinquaginta cubitoru para- 

14 uit tentoria : * e quibus, quindecim cubitos 
columnariitriu ,cu bafibusfuis vnu tenebat 

1 5 latus : *& in parte altera (quia inter vtraque 
introitutabernaculifecit ) quindecim asqus 
cubitorum erant tentoria,columna:que tres , 

1 6 & bafes totidem. *Cun6ta atrij tentoria byf- 

1 7 fus retorta texuerat . * Bafes columnar u fue- 
C re a:nea?,capita aute earum cum cunctis c?la- 

turis fuis argentea:fed & ipfas columnas atrir 

1 8 veftiuit argento . * Et in introitu eius opere 
plumario fecit tentorium ex hyacintho,pur- 
pura, vermiculo, ac byflb retorta , quod ha- 
bebat viginti cubitos in longitudine , altitu- 
do vero quinque cubitorum erat , iuxta 
menfuram,quam cuncla atrij tentoria habe- 

ipbant. * Columnsauteminingreflu fuere 
quatuor cum bafibus sneis, capitaqueea- 

20 rum, & cadaturx argenteae . * Paxillos quo- 
que tabernaculi , & atrij per gyrum fecit 

21 xneos Hscfunt inftrumenta tabernaculi 
teftimoni j , qua: enumerata funt iuxta pra> 
ceptum Moyfi in ceremonijs Leuitarum per 

2 2 manum Ithamar filii Aaron facerdotis:*qu? 
Befeleel filius Vri fili j Hur de tribu Iuda,Do- 

mino 



7 6 L I B E R 

mino per Moyfen iubente , compleuerat , f i<5 * & duos vncinos,totIdequeannulosaureos.' 



* iundto fibi focio Ooliab filio Achifamech 23 Porro annulos pofuerunt in vtroq; latere ra- 
de tribu Dan : qui & ipfe artifex lignorum 1 1 7 tionalis,* e quibus penderet duse catense au- 
.egregius fuit,& pol y mitarius atque pluma- ree,quas inferuerunt vncinis,qui in fuperhu- 



Sup 28,n-6 



rius ex hyacintho , purpura , vermiculo ,& 
byffo. * Omne aUrum quod expenfum eft in 24 
opere SancVuari ), & quod oblatum eft in do- D 
narijs, viginti nouem talentorum fuit, & fe- 
ptingetoru triginta ficlorum ad menfuram 
San&uari) . * Oblatum eft autem ab his,qui 25 
tranfieruntadnumerumavigintiannis,& 
fupra,de fexcentis tribus millibus,& quinge- 
tis quinquaginta , armatorum. * Fuerunt2<5 
prauerea centum talenta argenti, equibus 
conflatasfunt bafesSan&uari), &introitus 
vbi velum pendet.*Centum bafesfactefunt 27 
de talentis centum,fingulistalenus per bafes 
fingulasfupputatis.*De milleautem feptin-28 
gentis, &feptuaginta quinquefecit capita 
columnarum, quas&ipfas veftiuit argen- 
to . * Aeris quoquc oblata funt talenta fe- 29 
ptuaginta duo millia, & quadringenti fupra 
iicli , * ex quibus fufas funt bafes in introitu 3 o 
tabernaculi teftimoni),& altare aeneum cum 
craticula fua, omniaque vafa , quae ad vfum 
eius pertinent, *& bafes atri) tam in cirCuitu 3 1 
quam in ingrefTu eius,-& paxilli tabernaculi 
atqueatrij, pergyrum. 

C A P. XXXIX. 

DEhyacinthovero, & purpura,vermi- 1 
culo ac b y ffo fecit veftes,quibus indue- A 
retur Aaron, quando rniniftrabat in fanctis , 
ilcut precepit Dominus Moyfi.* Fecit igitur 2 
fuperhumerale de auro hyacintho , & pur- 
pura , ccccoque bis tincto, & byffo retorta , 
+ opere polymitario,inciditq; bra&eas aureas, 3 
& extenuauit in fila , vt poffent torqueri cu 
priorum coloru fubtegmine , *duafque oras 4 
fibi inuice copulatas in vtroque latere fum- 
mitatum , * & balteum ex eifdem coloribus , 5 
ficut preceperat Dhs Moyil.* Parauit & duos 6 
lapides onychinos, aftrictos &inc!ufosau- B 
ro,& fculptos arte gemaria , nominibus filio- 
rum Iftael: *pofuitque eos in lateribus fuper - 
humeralisin monimetum filioru lfrael,ficut 
praxeperat Dhs Moyfi . * Fecit & rationale 
opere polymito iuxta opus fuperhumeralis , 
ex auro,hyacintho,purpura, coccoq; bis tin- j 
£lo,& byffo retorta: *quadragulum,duplex, 9 
menfurae palmi . * Et pofuit in eo gemmaru 1 o 
ordines quatuor . In primo verfu erat far- C 



dius,topazius,fmaragdus . * In fecundo,car- 1 1 
bunculus,fapphirus,& iafpis . * In tertio, li- 1 2 
gurius.achates,& amethyftus . * In quarto , 1 3 
chryfolithus,onychinus,"&beryllus,clrcum- 
dati & inclufi auro per ordines fuos. * Ipfiq; 14 
lapides duodechn , fculptierant nominibus 
duodecim tribuu Ifrael , finguli per nomina 
iinguloru . *Fecerunt In rationali & catenu- 1 5 
las ftbi inuice coherentes, de auro puriiTimo: 



18 meralis angulis eminebant . *Haec & ante,& 
D retro ita conueniebant fibi,vt fuperhumera- 

19 le & rationaie mutuo necteretur, *ftri&a ad 
baltcu & annulis fortiiis copulata , quos iun- 
gebat vitta hy acinthina,ne laxa flueret, & a 
feinuicem mouerentur , ficut prsecepit Dhs 

20 Moyfi . * Fecerunt quoque tunica fuperhu- 

21 meralistotamhyacinthinam , &capitium 
in fuperiori parte contra medium , oramque 

2 2 per gyrum capitij textilem : * deorfum aute 
ad pedes mala punica ex hyacintho , purpu- 

23 ra,vermiculo,ac byffo retorta: *& tintinna- 

E bula de auro purifiimo,qu3: pofuerunt inter 
malogranata in extrema parte tunicse per 

24gyru: * tintinnabulu autem aureum,& ma- 
lum punicu , quibus ornatus incedebat pon- 
tifex , quando minifkrio fungebatur , iicut 

2 5 prxceperat Dhs Moyii . * Fecerunt & tuni- 
cas byffinas opere textili Aaron,& filijs eius : 

26 * & mitras cum coronulis fuis ex byffo: *fe- 

27 minalia quoque linea,b yfTina: *cingulu ve- 

2 8 ro de byflb retorta , hyacintho, purpura, ac 
vermiculo bis tincTo arte plumaria , ficut 

29 preceperat Dhs Moyfi . * Fecerunt & lami- 
F namfacrse venerationis deauro puriflimo, 

fcripferuntq;in ea opere gemmario,Sanc~tum 

30 Domini:*& ftrinxerunt ea. cum mitra vitta 
hyacinthina, fieut pncceperatDhsMoyfi . 

3 1 * PerfecTu eft igitur omne opus tabernaculi 
& tecti teftimonij: feceruntq; fili) Ifrael cun- 

3 2 cta quae prrcceperat Dominus Moyfi . * Et 
obtulerunt tabernaculu & tectu & vniuer- 
fam fuppelle<5tilem,annulos,tabulas , vecbes , 

3 3 columnas ac bafes , * opertorium de pellibus 

arietum rubricatis,& aliud operimentum de 

34 ianthinis pellibus , * velum , arcam , vectes , 

3 j propitiatorium , * menfam cum vafisfuis & 

36 propofiuonis panibus: *candelabrum,lucer- 
C nas,& vtenfilia earum cum oleo : * altare au- 

37 reum,& vnguentum , & thymiama ex aro- 

3 8 matibus : *& tentorium in introitu taberna- 
39 culi : * altare xneumretiaculum , vectes , & 

vafa eius omniarlabrum cum bafi fua: tento- 
J40 ria atri),& columnas cum balibus fuis: ^ten- 
toriu in introitu atri j, funiculofque illius & 
paxillos . Nihil ex vafis defuit qux in mini- 
fteriu tabemaculi , & in teclum federisiuffa 

41 funt fieri . * Veftes quoque, quibus facerdo- 
tesvtunturinSancluario, Aaron fcilicet& 

42 filij eius , * obtulerunt filij Ifrael, ficut prns- 

4 3 ceperat Dominus . * Qua: poftquam Moy- 
fes cuncta vidit comoleta, benedixit eis. 

C A P. XL. 

1 T Ocutufque eft Dominus ad Moyfen, di- 

2 1 j cens : * Menfe primo,prima dic rnenfis ,- 
A erig^tabernaculumteftimoni), ;f &pones 

in 



E X O D I. 




^7tx^&*mMl*^^&MM*^& 



illata menfa , pones fuper eam quas rite pra- 4 
ceptafunt. Candelabrum ftabit cum lucer- 
nis fuis , * & altare aureum in quo adoletur 5 
incenfum,coram arca teltimonij. Tentorium 
inintroitutabernaculipones, *&anteillud 6 
akare holocaufti: * labrum inter altare & ta- 7 
bernaculum, quod implebis aqua- *Circum- 
dabifq; atriumtentorijs, &ingreffum eius. 
* Et afTumpto vnctionis oleo vnges taberna- 9 
culum cu vafts fuis, vt fanctificentur : *alta- 1 o 
re holocaufti & omnia vafa eius : * labrum 1 1 
cum bafi fua:omnia vndtionis oleo confecra- 
bis,vt fint SacFa fanttorum. * Appplicabifq; 1 2 
Aaron & filios eiusad fores tabernaculi te- 
ftimonij , & lotos aqua * indues fanctis vefti- B 
bus , vt minif trent mihi , & vnttio eorum in 1 3 
fkcerdotiumfempiternum proficiat. * Fecit- 14 
que Moyfes omnia qux prxceperat Domi- 
nus. * Igitur menfe primo anni fecundi, pri- 1 5 
ma die menfis , collocatum eft tabernaculu . 
■ * " Erexitque Moyfes illud, & pofuit tabulas 1 6 
ac bafes &: vectes , ftatuitque columnas , * & 1 7 
expandit te&um fuper tabernaculum, impo- 
fito defuper operimento,ficut Dominus im- 
perauerat . * Pofuit & teftimonium in arca , 18 
fubditis infra ve&ibus, & oraculum defuper . 
* Cumq*, intuliffet arcam in tabernaculum , 19 
appendit anteeam velum vt expleret Dhi 
iuffionem . * Pofuit & menfam in taberna- 20 
culo teftimonijadplagam Septentrionalem 
extra velum , * ordinatis coram propofttio- 2 1 



nis panibus, ficut prseceperat Dhs Moyfi. 
2 2 * Pofuit & candclabrum in tabernaculo te- 
Cftimonij eregione menfse inparte auftrali, 

23 * locatis per ordinem lucernis , iuxta prsece - 

24 ptum Domini. * Pofuit Sc altare aureum fub 

25 tecto teftimonij contra velum , *& adoleuit 
fuper eo incenfttm aromatum , ficut iufferat 

26Dominus-Moyfi.* Pofuit & tentorium in 
27introitu tabernaculi teftimonij , * & altare 
holocaufti in veftibulo teftimonij, ofFerens 
in eo holocauftum, & facrificia, vt Dominus 
28imperauerat. *Labrumquoq; ftatuitinter 
D tabernaculum teftimonij &altare, implens 

29 illud aqua. * Laueruntq; Moyfes $c Aaron , 

30 ac filij eius manus fuas & pedes, *cum ingre- 
derentur tectum fcederis , & accederent ad 
altare , ficut praeceperat Dominus Moyfi • 

3 1 * Erexit & atriu per gyrum tabernaculi , & 
altaris , dutto in introitu eius tentorio . Poft- 

3 2 quam omnia perfetFa funt , * " operuit nu- 
bes tabernaculum teftimoni j , &rgloria Do- 

33 miniimpleuitillud. * Necpoterat Moyfes 
ingredi tettumfederis, nube operiente om- 
nia, &maieftate Dominicorufcante, quia 

34 cuntta nubes operuerat . * Si quando nubes 
tabernaculum deferebat, proficifcebantur fi- 

3 5 li j lfrael per turmas fuas: * fi pendebat defu- 

3 6 per, manebant in eodem loco. *Nubes quip- 

pe Domini incubabat per diem tabernacula, 

& ignis in nocte , videntibus cundtis populis 

I Ifrael per cundtas manfiones fuas . 



11 Wu. 9. c. 
if.j. Rlg. 
8.K1O. 



EIBER 



73 



LIBER LEVITICVS 

HEBRAICE VAICRA. 




CAPVT PRIMVM. 



10. 




O C A V I T autem Moy- i 
fen , & Iocutus ef t ei Dominus A 
de tabernaculo teftimonij , di- 
cens: * Loquere filijs Ifrael, & 2 
dices ad eos : Homo , qui obtu- 
lerit ex vobis hoftiamDomino de pecoribus, 
ideit, debobus&ouibusofferensvidfcimas , 
*"fiholocauftumfueriteiusoblatio, acde 3 
armento ; mafculum immaculatum offeret 
ad oltium tabernaculi tettimonij,ad placan- 
dum fibi Dominum: *ponetque manum fu- 4 
per caput bef tia?,& acceptabilis erit, atque in B 
expiationem eius proficiens, *immolabitque 5 
vitulucoram Domino,&:offerent filij Aar5 
facerdotes fanguinem eius, fundetes per alta- 
ri? circuitum, quod eft ante oftium taberna- 
culi. ^detra&aquepellehoftia^artusinfru- 6 
ftaconcident, *&fubiicientinaltariignem, 7 
ltrue lignorum ante compofitar Sc membra, 8 
qux funt cxfa,defuper ordinantes, caput vi- 
delicet, & cun&aquae adhserent iecori , *in- 9 
teitinis, & pedibus lotis aqua: adolebitque ea C 
fecerdos fuper altare in holocauftum & fua- 
uem odore Domino. *Quod fi de pecoribus 10. 
oblatio ef t,de ouibus, fiue de capris holocau- 
4fcum,mafculum abfque macula offeret:*im- 1 1 
molabitque ad latus altaris , quod refpicit ad 
Aquilonem,coram Domino : fanguine vero 
illius fundcnt fuper altare filij Aaron per cir- 
cuitum : *diuidetque membra,caput,& om- 1 2 
nia quse adha^rent iecori : & ponent fuper D 
iigna, quibusfubijcienduseftignis: *inte-i3, 



ftina vero & pedes lauabunt aqua . Et obla- 
ta omnia adolebit facerdos fuper altare in 
holocauftum , &c odorem fuauiffimum Do- 

14 mino/Si autem de auribus,holocaufti obla- 
tio fuerit Domino , de turturibus, aut pullis 

1 5 columbas , * offeret eam facerdos ad altare : 
& retorto ad collum capite, ac rupto vulne- 
ris loco , decurrere faciet fanguinem fuper 

16 crepidinem altaris:""verficulam vero guttu- 
ris,& plumas proijciet prope altare ad orien- 
talem plagam,in loco , in quo cineres efrundi 

1 7 folent , * confringetque afcellas eius,& non 
fecabit, neque ferro diuidet eam , & adolebit 
fuper altare.Ugnis igne fuppofito . Holocau- 
ftu eft & oblatio fuauiffimi odoris Domino » 

C A P. II. 

1 \ Nima cum obtulerit oblationem facri- 
A jljl ficij Domino , fimila erit eius oblatio . 

2 fundetque fuper eam oleu,& ponet thus, * ac 
deferetadfilios Aaron facerdotes: quorum 
vnus tollet pugillum plenum fimite &: olei , 
ac totum thus, &ponet memoriale fuper 
altare in odorem fuauiftimum Domino . 

3 *"quod autem reliquum fuerit de facrifi- 
cio , erit Aaron & filiorum eius , Sanctum 

4 fandorumdeoblationibusDomini. *Cum 
B autem obtuleris facrificium coctum in cliba- 

no de iimila , panes fcilicet abfque fermen- 
to, confperfos oleo, Sc Iagana azyma oleo li- 

5 ta . * Si oblatio tua f uerit de fartagine , fi mi- 

6 la» confperfe oleo & abfque fermento, *diui- 



34.. 



des eam minutatim 



St fundes fuper eam 
oieum. 



o 



L E V I 

oleum.*Sin autem de craticula fuerit facrifi- 7 
cium,seque fimila oleo cohfpergetur:*quam 
offerensDomino^tradesmanibusfacerdotis . C 
*Qui cum obtuleriteam,tolletmemoriale 9 
de facrificio , & adolebit fuper altare in odo- 
rem fuauitatis Domino , * quidquid autem 1 o 
reliquum eft, erit Aaron,& filiorum eius, Sa- 
<ftum fancf orum de oblationibus Domini . 

* Omnis oblatio,quse offertur Domino, abf- 1 1 
que fermento fiet,nec quidquam fermenti ac 
mellis adolebitur in facrificio Domini. *Pri- 1 2 
mitias tantum eorum offeretis ac munera : 
fuper altare vero non imponentur in odo- 
rem fuauitatis . * Quidquid obtuleris facrifi- 1 3 
cij , fale condies , nec auferes fal federis Dei D 
tui de facrificio tuo . In omni oblatione tua 
offeres fal . * Si aute obtuleris murms prima- 14 
rum frugum tuaru Domino de fpicis adhuc 
virentibus , torrebis igni , & confringes in 
morem farris.& fic offeres primitias tuas Do- 

9 s ~ mino , * fundens fupra oleum,& thus impo- 1 5 
nens,quia oblatio Domini eft. * de qua ado- 1 6 
lebit facerdos in memoriam muneris partem 
farris fracli, & olei,ac totum thus . 
C A P. III. 
Vod fi hoftia pacificorum fuerit eius 1 
oblatio , & de bobus voluerit offerre , A 
marem fiue femina , immaculata offeret co- 
ram Domino.* Ponetque manu fuper caput 2 
victimse fuse , quse immolabitur in introitu 
tabernaculi teftimonij , fudetque filij Aaron 
facerdotes^anguinem per altaris circuitum . 

* Et ofFerent de hof fia pacificorum in obla- 3 
ZX0.19.&, tionem Domino , " adipem qui operit vita- 

lia , & quidquid pinguedinis eft intrinfecus : 

* duos renes cum adipe quo teguntur ilia, & 4 
reticulum iecoris cum renunculis . * adole- 5 
buntque ea fuper altare in holocauftu,lignis 
igne fuppofito : in oblatione fuauiflimi odo- B 
ris Domino . * Si vero de ouibus fuerit eius 6 
oblatio & pacificorum hoftia , fiue mafcu- 
lum obtulerit , fiue feminam , immaculata 
erunt . * Si agnum obtulerit coram Domi- 7 
no , * ponet manum fuam fuper caput vicfti- 8 
mx. fua^ : quse immolabitur in veftibulo ta- 
bernaculi teftimonij: fundentquefili) Aaron 
fanguinem eius per circuitum altaris . * Et 9 
offerent de pacificoru hoftia facrificium Do- 
niino:adipem & caudam totam. *cum reni- 10 
bus,& pinguedinem qux operit ventrem, at- C 
que vniuerfa vitalia, & vtrumque renuncu- 
lu cu adipe , qui eft iuxta ilia , reticulumque 
iecoris cum renunculis . * & adolebit ea fa- 1 1 
cerdos fuper altare in pabulum ignis & obla- 
tionis Domini . * Si capra fuerit eius oblatio, 1 2 
& obtulerit eam Domino , *ponetmanum 13 
fuam fuper caput eius: immolabitque eam in 
introitutabernaculiteftimonij. Etfundent D 
filij Aaron fanguinem eius per altaris circui- 
tum. * Tollentque ex ea in paftum ignis do- 14 



10. 



T I C I. 79 

minici , adipem qui operit ventrem , & qui 

1 5 tegit vniuerfa vitalia : * duos renunculos cu 
reticulo,quod eft fuper eos iuxta ilia,& arui- 

1 6 nam iecoris cum renunculis : * adolebitquc 
ea fuper altare facerdos in alimoniam ignis , 
& fuauiffimi odoris. Omnis adeps Domi- 

1 7 ni erit * iure perpetuo in generationibus , & 
cuniftis habitaculis veftris : nec fanguinem. 
necadipem omnino comedetis. 

C A P. IV. 

1 f" Ocutufqueeft DominusadMoyfen,di- 

2 I 1 cens .• * Loquere filiis Ifrael: Anima,qua* 
A peccauerit per ignorantiam , & de vniuerfis 

mandatis Domini , quce prsecepit vt non fte- 

3 rent, quippiam fecerit: * fi facerdos,qui vn- 
ctus eft , peccauerit , delinquere faciens po- 
pulum, offeret pro peccato fuo vitulum im - 

4 maculatum Domino : * & adducet illum ad 
oftiutabernaculiteftimonij cora. Domino, 
ponetque manu fuper caput eius , & immo - 

5 labit eum Domino.*Hauriet quoque de fan- 
guine vituli,inferens illum in tabernaculum 

6 teftimonii/Cumque intinxerit digitu in sa- 
B guine, afperget eo fepties coram Domino 

7 contra velum San&uarij. "ponetque de eode 
fanguine fuper cornua altaris thymiamatis 
gratiffimi Domino, quod eft in tabernaculo 
teftimonii, omnem autem reliquum fangui- 
nem fundet in bafim altaris hplocaufti in 

8 introitu tabernaculi . * Et adipem vituli au- 
feret pro peccato , tam eum qui vitalia ope- 

9 rit,quam omnia,qux intrinfecus funt: *duos 
renunculos,& reticulu quod eft fuper eos iu- 
xta ilia , & adipem iecoris cum renunculis , 

10* ficut aufertur de vitulo hoftia: pacificoru: 
C & adolebit ea fuper altare holocaufti.* Pelle 

1 1 vero & omnes carnes cum capite & pedi- 

1 2 bus & intcftinis & fimo , * & reliquo corpo- 
re efferetextracaftra in locummundum , 
vbi cineres effundi folent.- incendetque ea fu- 
per lignorum ftruem,qux in loco effuforum 

13 cinerum cremabuntur. *Quddfi omnistur- 
ba Ifrael ignorauerit, & per imperitiam fece- 

14 rit quod contra mandatum Domini eft , *& 
poftea intellexerit peccatum fuu, ofFeret pro 
peccato fuo vitulum, adducetque eumad 

1 5 oftium tabernaculi. *Et ponent feniores [.o- 
D puli manus fuper caput eius cora Domino . 

1 6 Immolatoq; vitulo in confpedu Dhi , * in- 
feret facerdos qui vnct us eft,de fanguine eius 

1 7 in tabernaculum teftimoni j , * tincfo digito 

1 8 afpergens fepties cotra velum.* ponetque de 
eode fanguine in cornibus altaris , quod eft 
coram Domino in tabernaculo teftimonij ; 
reliquum autem fanguine fundet iuxta ba- 
fim altaris holocauftoru,quod eft in oftio ta- 

19 bernaculi teftimonii. "Omnemqueeius acfl- 
:o pe tollet,& adolebit fuper altare: ^ficfaciens 

& de hoc vitulo quo modo fecit & prius : & 
roganteproeisfacerdote , propitius erit eis 

Do- 



*o L I B 

Dominus. * Ipfum autem vitulu oflferet ex- 2 1 
tra caf tra,atque comburet , ficut & priorem 
vitulum : quia eft pro peccato multitudinis . 
*Si peccauerit princeps,& fecerit vnu e plu- 22 
ribusperignorantiam, quod Dominilege E 
prohibetur : * & poftea intellexerit peccatu 23 
fuu,offeret hoftiam Domino, hircum de ca- 
pris immaculatum . * Ponetque manu fuam 24 
fuper caput eius : cumque immolauerit eum 
in loco vbi folet mactari holocauftum cora 
Domino,quia pro peccato eft,*tinget facer- 2 5 
dos digitum in fanguine hoftia; pro peccato, 
tangens cornua altaris holocaufti,& reliquu 
fundens ad baftm eius . * Adipem vero ado- 2 5 
lcbit fupra , ficut in viclimis pacificoru fieri 
folet : rogabitque pro eo facerdos,& pro pec- 
cato eius, & dimittetur ei . * Quod fi pecca- 27 
uerk anima per ignorantiam,de populo ter- F 
rx,vt faciat quidqua. de his , qua: Domini le- 
geprohibentur,atquedelinquat,*& cogno- 28 
uerit peccatum fuum,offi:ret capram imma- 
culata. "Ponetque manum fuper caput ho- 29 
ftix qux pro peccato eft , & immolabit eam 
in loco holocaufti . * Tolletque facerdos de 30 
fanguine in digito fuo:& tangens cornua al- 
taris holocaufti , reHquumfundetad baiim 
* Omnem autem adipem auferens, fi- 3 1 



ems . 



cut auferri folet de victimis pacificoru, ado- G 
lebitfuperaltare in odorem fuauitatis Do- 
minoaogabitq; pro eo,& dimittetur ei. *Sin 3 2 
autem de pecpribus obtulerit victimam pro 
peccato,ouem fcilicet immaculatam;*ponet 3 3 
manum fuper caput eius , & immolabit eam 
inlocovbi folent caedi holocauftorum ho- 
itiae . * Sumetque facerdos de fanguine eius 3 4 
digitofuo, &tangenscornua altaris holo- 
caufti,reliquum fundet ad bafim eius. " Om- 3 5 
nem quoque adipem auferens , ficut auferri 
foletadepsarietis, qui immolatur pro paci- 
ficis : cremabitfuper altare in incenfum Do- 
mini : rogabitque pro eo,& pro peccato eius, 
&dimitteturei. 

C A P. V. 

Slpeccauerit anima , & audierit vocem 1 
iurantis , teftifque fuerit quod aut ipfe A 
vidiv,aut confciuseft : nifi indicauerit,porta- 
bit iniquitatcm fuam. *Anima,quse tetigerit 2 
aliquidimmundum,fiuequodoccifum a be- 
ftia eft , aut per fe mortuum , aut quodlibet 
aliud reptile:& oblita fuerit immunditia: fu£, 
rea eft,& deliquit : * & fi tetigerit quidquam 3 
de immunditiahominisiuxta omnem impu- 
ritate, qua pollui folet, oblitaque cognouerit 
poftea, fubiacebit delicto . * Anima, qux iu- 4 
rauerit, &protuleritlabijsfuis vt velmale 
quid faceret , vel bene,& idipfum iuramento 
& fcrmone firmauerit , oblitaq; poftea intel- 
lexeritdeli&umfuum, *agatpcenitentiam 5 
propeccato, ^&offeratd^gregibusagnam 6 
iiue capram,orabitque prO ea facerdos & pro B 



E R 

7 peccato eius : *fin autem non potuerit ofFer- 
repecus, oflferat» duos turtures, vel duos u i»f.u.d, 
pullos columbarum Domino , vnum pro 8. 

8 peccato,& alterum in holocauftum,* dabit- Lue - *• * 
queeosfacerdoti,- quiprimum offerenspro 14 ' 
peccato,retorquebit caput eius ad pennulas , 
ita vt collo hasreat , &non penitus abrum- 

9 patur . * Et afperget de fanguine eius parie- 
temaltaris. quidquid autem reliquumfue- 
rit , faciet diftillare ad fundamentum eius , 

ioquiapropeccatoeft. *Alterum veroado- 
lebit in holocauftum,vt fieri folet : rogabitq; 
pro eo facerdos & pro peccato eius, & dimit- 

1 1 tetur ei . * Quod fi non quiucrit manus eius 
Cduosofferre turtures,aut duos pullos colum- 

barum, offeret pro peccato fuo fimilne par- 
tem ephi decimam . non mittet in eam oleu , 
nec thuris aliquid imponet , quia pro pecca- 

1 2 to eft.* tradetque eam facerdoti: qui plenum 
ex ea pugillum hauriens , cremabit fuper 
altare in monimentum eius qui obtulerit , 

1 3 * rogans pro illo & expians , reliquam vero 

14 partem ipfe habebit in munere. * Locutufq; 

1 5 eft Dominus ad Mo yfen , dicens : * Anima 
fi prxuaricans ceremonias , pcr errorem in 
his , qu:c Domino funt fanclificata , pecca- 

D uerit , offeret pro delicto fuo arietem imma- 
culatum de gregibus , qui emi poteft duobus 

1 6 ficlis , iuxta pondus Sanctuari j : * ipfumque 
quod intulit damni reftituet , &quintam 
partem ponet fupra , tradens facerdoti , qui 
rogabit pro eo ofterens arietem , & dimitte- 

1 7 tur ei . * Anima fi peccauerit per ignoran- 
tiam, feceritquevnumex his qua=Domini 
lege prohibentur , & peccati rea intellexerit 

1 8 iniquitatem fuam , * offeret arietem imma- 
culatum de gregibus facerdoti,iuxta menfu- 
ram , aiftimationemque peccati : qui orabit 
pro eo, quia nefciensfecerit : & dimittetur ei, 

io^quiapererrorem deliquit in Dominum. 
C A P. VI. 

1 T OcutuseftDominusadMoyfen,dicens: 

2 X_/ * Anima quae peccauerit, & contempto 
A Domino, negauerit proximo fuo depofitum 

quod fidei eius creditu fuerat , vel vi aliquid 

3 extorferit v aut calumniam fecerit , * fiue 
remperditam inuenerit , & inficians infu- Nli -S a - 6 - 
perpeierauerit, &quodlibet aliud explu- 

ribus fecerit , in quibus folent peccare ho- 

4 mines , * conuidta delicti,reddet*omnia qua? 

5 per fraude voluit obtinere , integra, & quin- 
taminfuperpartem domino cuidamnuin- 

6 tulerat. * Pro peccato autem fuo offeret arie- 
tem immaculatum de grcge,& dabit eum fa- 
cerdoti,iuxta aeftimationem , menfuramque 

7 delicti: *quirogabit pro eo coramDomi- 
no , & dimittetur illi pro fingulis quae fa- 

8 ciendo peccauit . * Locutufque eft Domi- 

9 nusadMoyfen,dicens: * Praecipe Aaron & 
B fil jis eius : Hax elt iex holocauiti : Cremabi- 

tur 



II 



L E V I 

tur in altarl tota no&e vfque mane: ignis ex 
code altari erit . * veftietur tunica facerdos 10 
& feminalibus lineis : tolletque cineres, quos 
vorans ignis exuflit, & ponens iuxta altare , 
*fpoliabitur prioribus veftim.etis, indutufq; 
alijs,efFeret eos extra caftra , & in loco mun- 
diflimo vfquead fauillam confumi faciet . 
*Ignis autem in altari femper ardebit,quem 1 2 
nutriet facerdos fubijciens ligna mane per 
fmgulos dies , 8c impofito holocaufto, defu- 
per adolebit adipes pacificoru.*Ignis eft ifte 1 3 
perpetuus , qui numquam deficiet in altari . 
* Haec eft lex facrificij 8c libamentoru, quse 14 
offerentfilij Aaron coram Dno,& cora al- 
tari. *Tolletfacerdospugillumfimilae,quae 15 
cofperfa eft oleo, & totum thus, quod fuper 
fimilam pofitum eft:adolebitque illud in al- 
tari in monimentum odorisfuauiflimi Do- 
mino: * reliquam autem partem fimilae co- 16 
medet Aaron cum fili js fuis, abfque fermen- C 
to: & comedet in loco Sanfto Atri j taberna- 
culi. * Ideo aute" non fermetabitur,quia pars 1 7 
ciusin Dhi oftertur incensu. San&u fan<fto- 
ru erit,ficut pro peccato atq;deli£to.*Mares 1 8 
tantum ftirpis Aaron comedent illud. Legi- 
timum ac fempiternu erit in generationibus 
veftris de facrificiis Domini. omnis, qui teti- 
gerit illa, fandtificabitur . * Locutufque eft 19 
Dominus ad Moyfen,dicens: *Hec eft obla- 20 
tio Aaron, 8c filiorum eius,quam ofterre de- 
bent Domino in die vndtionis fuae . Decima 
partem ephi offeret fimilae in facrificio fem- 
piterno, medium eius mane, 8c medium eius 
vefpere:*quae in fartagine oleo cofperfa fri- 2 1 
getur. OfFeret aute eam calida in odore fua- 
ui/Timum Domino * facerdos^quiiure patri 22 
fucceflerit , 8c tota cremabitur in altari. 
*Omne enim facrificiu facerdotuignecon- 23 
fumetur^iec quifquam comedet ex eo. *Lo- D 
cutus eft aute Dhs ad Moyfen, dicens: * Lo- 24 
quere Aaron 8c fili j eius : Ifta eft lex hoftiae 2 5 
pro peccato : In loco vbi oftertur holocau- 
ftum,immolabitur coram Dho. Sancba fan- 
6torum eft. *Sacerdos qui oftert,comedet ea. 26 
in loco fancto,in atrio tabernaculi . *Quid- 27 
quid tetigerit carnes eius , fanctificabitur. Si 
de fanguine illius veftis fuerit afperfa, laua- 
biturinlocofanclo. *Vasautefi<ftile,inquo 28 
co&a eft,confringetur . quod fi vas aeneum 
fuerit,defricabitur,tS<: lauabitur aqua/Om- 29 
nis mafculus de genere facerdotali vefcetur 
de carnibus eius , quia San&um fancftorum 
eft. * Hoftia enim quae ceditur pro peccato, 30 
n iM u.i " cu ius fanguis infertur in tabernacuium te- 
1 1. ftimonij ad expiandum in Sanctuario , non 

Snp. 4.«. 5. comedetur, fed comburetur igni . 
C A P. VII. 
' Aec quoque lex hoftite pro delicl:o,Sa- 1 
&a fantftorum ef t:*idcirco vbi immo- 2 
labitur holocauftum,ma&abitur 8c victima A 



H 



t 1 c 1 : _ 81 

pro deli&o : fanguis eius per gyram altaris 

3 fundetur. * OfFerent ex ea caudam 8c adipe , 

4 qui operit vitalia: * Duos renunculos,& pin- 
guedine quae iuxta illa eft,reticuluq; iecoris 

5 cum renunculis. *8c adolebit ea facerdos fu- 
per altare:incenfum eft Domini pro deli&o. 

6 * Omnis mafculus de facerdotali genere, in 
loco fan&o vefcetur his carnibus , quia San- 

7 dhim fanctorum eft . *Sicut pro peccato of- 
fertur hoftia,ita 8c pro deli&o : vtriufq; ho- 
ftiae lex vna erit: ad facerdotem,qui eam ob- 

8 tulerit, pertinebit . * Sacerdos qui oftert ho- 

9 locaufti vi£timam,habebitpellem eius . * Et 
omne facrificium fimilae , quod coquitur in 
clibano,& quidquid in craticula , vel in far- 
tagine praeparatur^eius erit facerdotis a quo 

10 offertur:*fiue oleo confperfa,fiue arida fue- 
B rint, cunctis filijs Aaron menfura equa per 

1 1 fingulos diuidetur . *Hsec eft lex hoftiae pa- 

1 2 cificorum quae offertur Domino . * Si pro 
gratiarum adtione oblatio fuerit , ofFerent 
panes abfque fermento confperfos oleo , 8c 
lagana azy ma vncla oleo, cociamque fimi- 
lam, 8c collyridas olei admiftione cofperfas : 

13 *panes quoque fermetatos cum hoftia gra- 

14 tiarum, quae immolatur pro pacificis ; * ex 
quibus vnuspro primiti js offeretur Domi- 
no, 8c erit facerdotis qui fundet hoftiae fan- 

1 5 guinem . * cuius carnes eadem comedentur 
die,nec remanebit ex eis quidqua vfque ma- 

16 ne/Si voto,vel fponte quifpia obtulerit ho- 
ftia,eadem fimiliter edctur die: fed Sc fi quid 

17 in craftinu remaferit,vefci licitu eft: *quid- 
quid auteteniusinueneritdies, ignisabfu- 

1 8 met.*fi quis de carnibus vidimae pacificoru 
die tertio comederit , irrita fiet oblatio , nec 
proderit offerenti : quin potius quaecumque 
anima taU fe edulio cotaminauerit^praeuari- 

19 cationis rea erit . * Caro,quae ahquid tetige- 
C rit immundum,non comedetur,fed combu- 

retur ignhquifuerit mundus,vefcetur ex ea. 

20 * Anima polluta qu^ ederit de carnibus ho- 
ftiae pacificorum,qu? oblata eft Dho,peribit 

2 1 de populis fuis. * Et quae tetigerit immundi- 
tia hominis,vel iumenti, fiue omnis rei, quae 
polluere poteft,& comederit de huiufcemo- 

2 2 di carnibus, interibit de populis fuis. r Locu- 

23 tufque eft Dominus ad Moyfen,dices: Lo- 
quere filijs Ifirael : Adipem ouis , &c bouis 8c 

24 caprx non comedetis . * Adipem cadaueris 
morticini, &eius animalis, quod a beftia ca- 

2 5 ptu eft,habebids in varios vfus. 1 Si quisadi- 
pem, qui offerri debet in incenfum Domini, 

26 comederit, peribit de populo fuo. * Sangui - 
nem quoque omnisanimalisnonfumetisin 

27 cibo,tam de auibus qua de pecoribus. T Om- 
nis anima, quae ederit fanguinem, peribit de 

2 8 populis fuis . v Locutufque eft Dominus ad 
29 Moyfen,dic& : *Loquere filijs Ifrael,dicens: 
Qui ofFert victimam pacificorum Domino , 
F ofterat 



4T 



82 , L I 

ofterat fimul & facrificium,id eft,libamenta 
eius/tenebitinanibusadipem hoftiae,& pe- 30 
cFufculumxumque ambo oblata Dfio cofe- D 
crauerit,tradct facerdoti, *qui adolebit adi- 3 1 
pem fuper altare, pecFufculu autem erit Aa- 
ron,& filiorum eius. *armus quoque dexter 3 2 
de pacificoium hoftijscedetin primitiasfa- 
cerdotis . * Qui obtulerit fanguinem 8c adi- 3 3 
pem,filiorum Aaron.ipfehabebit &armum 
dextrum in portionefua. * Pechifculu enim 34 
eleuationis , & armum feparationis tuli a fi- 
lijs Ifrael de hoftiis eorum pacificis . & dedi 
Aaron facerdoti, & filijs eius lege perpetua , 
ab omni populo Ifrael . * Haec eft vniftio 3 5 
Aaron & filiorum eius in ceremonijs Domi- 
nidie qua obtuliteosMoyfes,vtfacerdotio 
fungerentur, *& quse pnecepit eis dari Do- 3 6 
minus a filijs Ifrael religione perpetua in ge- 
nerationibus fuis. * Ifta eft lex holocaufti, & 3 7 
facrifici j pro peccato atq;delic"to,& pro con- 
fecratione,& pacificorum victimis: *quam 38 
conftituit Dominus Moy fi in monte Sinai , 
quando mandauit filijs Ifrael vt ofFerrent 
oblationes fuas Domino in deferto Sinai . 
C A P. VIII. 

LOcutufque eft Dominus ad Moyfen,di- 1 
cens : * Tolle Aaron cu filhs fuis,veftes 2 
eomm,& vnctionisoleu , vitulum pro pec- A 
cato, duos arietes, caniftru cum azy mis, *& 3 
congrcgabisomnem ccetum ad oftiu taber- 
naculi . *Fecit Moyfes vt Dominus impera- 4 
uerat. Cogregataque omni turba ante fores 
tabernaculi, * ait : Ifte eft fermo,quem iuffit 5 
Dhsfieri. ' Statimq; obtulit Aaron & filios 6 
eius. Cumq;lauiffet eos,*veftiuit pontificem 7 
fubuculalinea, accingens eum balteo, & in- 
duens eumtunicahyacinthina, &defuper 
humerale impofuit , *quod aftringes cingu- 
lo aptauit rationali, in quo erat DocFrina & 
Veritas . * Cidari quoque texit caput: & fu- 
per eam, cotra frontem,pofuit laminam au- 
ream cofecrata in fancTificatione, ficut prse- B 
ceperat ei Dhs. * Tulit & vndtionis oleum, 10 
quo liniuittabernaculum cum omni fupel- 
leCfili fua. ' Cumque fancfificans afperfiffet 1 1 
altarefeptem vicibus,vnxitillud, & omnia 
vafa eius, labruque cum bafi fua sacbificauit 
oleo. * " Quodfundens fupercaput Aaron, 1 2 
vnxit eum,& confecrauit: *filios quoq; eius 
oblaios veftiuit tunicis lineis , & cinxit bal - 13 
teisimpofuitq;mitras,vt iufferat Dhs. *Ob- 14 
tulit & vitulum pro peccato. cumquefuper C 
caput eius pofuiffet Aaro, & filij eius manus 
fuas^immolauit eum:hauriens fanguinem, 1 5 
&ttncFo digito, tetigitcornua altaris per 
gyru. quo expiato & fanchficato, fudit reli- 
quumfanguinem ad fundameta eius.*Adi- 16 
pe vero qui erat fuper vitalia, & reticulu ie- 
coris. duofq; renunculos , cum aruinulis fuis 
adoleuitfuper altare : * vitulum cu peile,& 1 7 



B E R 

carnibus,& fimo,cremans extra caftra,flcut 

18 praceperat Dns.*Obtulit & arietem in ho- 
locauftum : fuper cuius caput cu impofuif- 

19 fent Aaron & filii eius,manusfuas,*immo- 
lauit eum,& fudit fanguine eius per circuitu 

20 altaris.* Ipfumq;arietem in frufta concides , 
caput eius, 8c artus,& adipem adoleuit igni , 

2 1 * lotis prius inteftinis 8c pedibus. totumque 
D fimul arietem incendit fuper altare,eo quod 

effet holocauftu fuauillimi odoris Dho , fi- 

2 2 cut preceperat ei. * Obtulit 8c ariete fecudu, 

in confecratione facerdotu: pofueruntq; fu- 

per caput eius Aaro 8c fili j eius manus fuas . 

23 * que cu immolaffet Moyfes, fumes de fan- 
guine eius, tetigit extremu auriculse dextrae 
Aaron,& pollice manus eius dextre, fimili- 

24 ter 8c pedis. *Obtulit 8c filios Aaro. cuq; de 
E fanguine arietis immolati tetigiffet extremu 

auriculx finguloru dextroc ,& pollices ma- 
nus ac pedis dextri, reliquum fudit fuper al- 
2 5 tare per circuitu:'' Adipem vero,& caudam, 
omneque pinguedine quse operit inteftina , 
reticulumq; iecoris,& duos renes cum adipi- 

26 bus fuis,& armo dextro feparauit. *ToI'ens 
autem de caniftro azy moru, quod erat corii 
Dno, panem abfque fermento , 8c coll yrida 
confperfam oleo, laganuq; pofuit fuper adi- 

27 pes, ac armu dextrum, * tradens fimul om- 
nia Aaron 8c filijseius.Quipoftqualeuaue- 

28 rut ea coram Domino^rurfum fufceptade 
manibus eorum , adoleuit fuper altare holo- 
caufti,eo quod confecrationis effet oblatio , 

29 in odore fuauitatis,facrifici j Domino. ^Tu- 
litque peftufculum eleuans illud cora Dho, 
deariete confecrationis in partem fuam, fi- 

30 cut prxceperat ei Dhs , *Affumenfque vn- 
guentu,& fanguine qui erat in altari, afper- 
fit fuper Aaron eV veftimenta eius, 8c fuper 

3 1 filios illius ac veftes eorum. *Cumq; fancFi- 
ficaffet eos in veftitu fuo,praecepit eis,dicens: 
Coquite carnes ante fores tabeixaculi , 8c 

G ibi comedite eas . panes quoq; confecrationis 
edite,qui pofiti funt in caniftro.ficut prece- 
pit mihi Domiims,dices: " Aaron & filij eius "^ x °" Z9 'f 

3 2 comedent eos : * Quidquid autem reliquum /»/,i 9 . b.^ 
fueritde carne & panibus,ignisabfumet. 

3 3 * De oftio quoque tabernaculi non cxibitis 
fepte diebus , vfque ad diem quo coplebitur 
tempus confecrationis veftr;e . feptem enim 

34 diebus finitur confecratio : *ficut 8c impr^- 
fentiarum faclum eft,vt ritus facrificij com- 

3 5 pleretur. * Die ac nocbe manebitis in taber- 
naculo obferuantes cuftodias Domini, ne 
moriamini : fic enim mihi prjeceptum eft . 

3 6 *Feceruntq; Aaron 8c iilij eius cuncla qux' 

locutus eft Dominus per manumMoyfi. 

C A P. IX. 



Acto autem oclauo die, vocauit Moyfes 



A J7 Aaron 8c filios eius, ac maiores natu If 
~ -raci/iixitq; ad Aaron: H " Tolle dearmento 



11 Exoi 29. 
a.i. 



vitulum 







vitulum pro peccato,& arietem in nolocau- 
ftum,vtrumque immaculatum,& orrer illos 
cora Domino . * Et ad filios Ifrael loqueris : 
Tollite hircum pro peccato,& vitulu,atque 
agnu anniculos, Sc fine macula in holocau- 
ftum, * bouem & ariete pro pacificis : Sc im- 
molate eos coram Domino, in facrificio fin- 
gulorum fimilam confperfam oleo ofteren- 
tes. hodie enimDominus apparebit vobis. 
*Tulerunt ergo cucta quae iufierat Moyfes $ 
ad oftium tabernaculi: vbi cum omnis mul- B 
titudo aftaret , f ait Moyfes : ifte eft fermo , 6 
quem prccepit Dominus :facite,ec appare- 
bit vobisgloria eius/Et dixit ad Aaron:Ac- 7 
cede ad altare , & immola pro peccato tuo : 
effer holocauftu, 8c deprecare pro te Sc pro 
populo.cuque macftauerishoftia. populi, ora 
pro eo, ficut praxepit Dominus.* Statimque 8 
Aaron accedins ad altare,immolauit vitulu 
pro peccato fuo: ' cuius fanguine obtulerunt 9 
ei filij fui : in quo tingesdigitum,tetigit cor- 
nua altaris^cv' fudit refiduum ad bafim eius . 
* Adipcmque cVrenuncuIos, acreticulum i<3 
iecoris, quae funt pro peccato.adoleuit fuper 
altare,ficut prceceperat Dfis Moyfi:*carnesi 1 
vero cv pellem eius extra caftra combuftit 
igni. * Immolauit Sc holocaufti viclimam: 1 2 
ebtuleruntq;ei filij fui fanguinem eius.quem C 
fudit per altaris circuitum. * ipfam etia ho- i 3 
ftiam in frufta concifam, cum capite & me- 
bris fingulis obtulerunt . quae omnia fuper 
altare cremauit igni, * lotis aqua prius inte- 14 
ftinis Sc pedibus.*Et pro peccato populi of- 1 5 
ferens,ma<ftauithircum: expiatoque akari , 
*fecit holocuftum^addesin facrificio liba- 16 
menta,qu^epariterofreruntur,& adolensea 17 
fuper altare,abfq;ceremonijs holocaufti ma- 
tutini. ^lmmolauit & bouematque ariete, 18 
hoilias pacificas populi: obtuleriitque eifilij 
fui fanguinem , quem fudit fuperaltarein 
circuitum. * Adipem autem bouis,& cauda 19 



D arietis, renunculofque cum adipibusfuis,& 
2oreticulumiecoris* pofuerunt fuper pedio- 



ra.cuque cremati effent adipes fuper altan 
21 *pecloi'aeorum,& armos dextros feparauit 

Aaron, eleuans coram Dfio, ficut praxepe- 
2 2 rat Mo y fes. * Et extendens manus ad popu- 

lum, benedixit ei. Sicque copletis hofti js pro 

peccato, & holocauftis, & pacificis,defcedit . 

23 "Ingrefiiautem Moyfes& Aaron in taber- 
naculum teftimonij, &deincepsegrefiTbe- 
nedixerunt populo. "Apparuitqjgloria Dfii 

24 omni multitudini : * & ecce egreffus ignis a 
Dfio,deuorauitholocauftum, &adipes qui 
erant fuper altare.Quod cu vidiffent turb^, 
laudauerunt Dfim,ruentesinfaciesfuas .. 

G A P. X. 

1 A Rreptifque Nadab , 8c Abiu filij Aar5 
A jl\. thuribulis, " pofuerunt igne,& incen- 

fum defuper , ofrerentes coram Domino 
ignem alienum : quod eis prseceptum non 

2 erat..*Egreftufque ignis a Domino,deuora- 

3 uit eos,& mortui funt coram Dho. * Dixit- 
que Moyfes ad Aaf on:Hoc eft quod locutus 
eft Dhs : San&ificabor in ijs , qui appropin- 
quant mihi , & in confpedtu omnis populi 
glorificabor . Quod audiens tacuit Aaron . 

4 * Vocatis aute Moyfes Mifaele , & Elifaphfi 
filiis Oziel , patrui Aaron , ait ad eos : Ite & 
tollite fratres veftros de confpedtu Sanclua- 

5 rij,& afportate extracaftra. *Confeftimque 
pergentes, tulerunt eos ficut iacebant,vefti- 
tos lineis tunicis , & eiecerunt foras, vtfibi 

6 fuerat imperatu. * Locutufq; eftJVIoyfes ad 
B Aaron, & ad Eleazar, Sc Ithamar filios eius : 

Capita veftra nolite nudare , Sc veftimenta-' 
nolitefcindere, ne forte moriarnim,& iVpex 
omne ccetu oriatur indignatio . Fra r fe v e- 
ftri, Sc omnis dorrius Ifraelplangant incen- 

7 dium quod Dr!s fufcitauit : % vos^i • e - 
egredieifiinifoiestabernaculi alii iquihpe- 
ribius :. oleu quippefandx WKSia . 

F' 2 per 



H M.lC.l c. 

11. 



u Nit.$. m 
4 \< r 16 - 

1 . P'lf, 2..).. 

a.l. 



8*8. 



« i. Mnth 
4.6. iS. 



S<5 L I 

per vos. Quifecerunt omnia iuxtaprsece- 
ptum Moyfi . * Dixit quoque Dns ad Aaro: 8 
* Vinu , & omne quod inebriare poteft, non o 
bibetis tu & filij tui, quado intratis in taber- 
haculu teftimonij,ne moriamini : quia prse- 
ceptum fempitermj eft in generationes ve- 
ftras. ^Et vt habeatis fcientiam difcernendi 10 
inter fan&um & profanum, inter pollutum 
& mundum : * doceatifqvie filios Ifrael om- 1 1 
nia legitima mea qus locutuseft Dominus 
ad eos per manum Moyfi. *Locutufque eft 1 2 
Moyfes ad Aaron,& ad Eleazar, & Ithamar C 
filios eius , qui erant refidui : Tollite facrifi- 
cium, quod remanfit de oblatione Domini , 
& comedite illud abfque fermento iuxta al- 
tare,quia San&u fan&oru eft . * Comedetis 1 3 
autem in Ioco fantto:quod datum eft tibi & 
filijs tuis de oblationibus Dfti , ficut prsece- 
ptum eft mihi . * Pedtufculum quoq; quod 14 
oblatum eft , & armu qui feparatus eft , ede- 
tis in loco mundifllmo tu & filij tui , & fiftse 
tuse tecum . tibi enim ac liberis tuis repofita 
funt de hoftijs faiutaribus filiorum Ifrael : 
*eo quod armum & pedtus , "&adipesquii5 
cremanturin altari, eleuauerunt cora Dho, 
&pertineatadte,&adfilios tuoslege per- 
petua^icut prsecepit Dominus.Mnter hec, \6 
hircum,qui oblatusfuerat pro peccato, cum D 
quazreret Moyfes,exuftum reperit : iratufq; 
contra Eleazar, & Ithamar filios Aaron, qui 
remanferant, ait : * Cur non comediftis ho- 1 7 
ftiam pro peccato in loco fancfto ,qua Sacla 
fan<ftorumeft,&datavobis vt portetisini- 
quitatem multitudinis , & rogetis pro ea in 
confpedu Domini,* prnefertim cum de fan- 1 8 
guine illius non fit illatum, intra fancla , & 
comederedebueritiseam in San&uario , fi- 
cut prceceptum eft mihi? * Refpddit Aaron: ip 
Oblata eft hodie victima pro peccato,& ho- 
iocauftum coram Domino : mihi autem ac- 
cidit quod vides . quomodo potui comede- 
re eam , aut placere Domino in ceremoniis 
mente Iugubri? *Quod cum audifTet Moy- 20 
fes,recepitfatisfa<5tionem . 

C A P. XI. 

LOcutufque eft Dhs ad Moyfen & Aaro, 1 
dicens : * Dicite filijs Ifrael: „ Haec funt 2 
animalia qus comedere debetis de cun&is A 
animantibus terrae : * Omne quod habet di- 3 
uifam vngula , & ruminat in pecoribus, co- 
medetis. * Quidquid aute ruminat quide, 8c 4 
habet vngula,fed non diuidit ea^icut came- 
lus & cetera , non comedetis illud , & inter 
immunda reputabitis . * Chcerogryllus qui 5 
ruminat,vngulamq; non diuidit^mmundus 
eft . * Lepus quoque : na & ipfe ruminat,fed 6 
vngulam non diuidit. * Et » fus:qui cum vn- 7 
gulam dittidat,non ruminat. *horum carni- « 
bus non vefceniini , nec cadauera continge- 
tis,quia immuda funt vobis. *Haec funtqux. 9 



B E R 

B gignuntur in aquis,& vefei iicitum eft. Om- 
ne quod habet pinnulas & fquamas, tam in 
mari, quam in fluminibus Sc ftagnis, come- 

10 detis . * Quidquid autem pinnulas Sc fqua- 
mas non habet eorum quse in aquis mouen- 

1 1 tur Sc viuunt,abominabile vobis,*execran- 
dumque erit, carneseorum non comedetis , 

1 2 & morticina vitabitis.*Cun<fta quae n5 ha- 
bent pinnulas Sc fquamasinaquis, pollu- 

1 3 ta erunt. *H?c funt,quse de auibus comede- 
re non debetis, Sc vitanda funt vobis : Aqui- 

1 4 la,& gr yphem, & halixetum , * & miluum 

1 5 ac vulturem iuxta genus fuu,* & omne cor- 
itfuinigenerisin fimilitudine fua ,*ftruthio- 

ne, & no<5tua, & larum , & accipitrem iuxta 

1 7 genus fuum: *bubone,& mergulum,& ibin, 

18 *& cygnu & onocrotalum, & porphyrio- 
ione\*herodionem & charadrio iuxta genus 
C fuu,vpupam quoq; & vefpertilion£.*Omne 

20 de volucrib 9 quod graditur fuper quattuor 

21 pedes,abominabile eritvobis. *Quidquid 
autem ambulat quidem fuper quattuor pe- 
des, fed habet longiora retro crura , per quae 

22 falit fuper terram, *comedere debetis, vt eft 
bruchus in genere fuo, & attacus, atque 
ophiomachus , ac locufta, fingula iuxta ge- 

23 nusfuum. *Quidquid autem ex volucribus 
quattuor tantum habet pedes , execrabile 

24 erit vobis: *& quicumque morticina eorum 
D tetigerit,polluetur, & erit immundus vfque 

25 ad vefperum : *& fi necefTe fuerit vt portet 
quippia horii mortuum,lauabit veftimenta 
fua,& immundus erit vfq;ad occafum folis . 

26 "Omne animal quod habet quidem vngu- 
lam , fed non diuidit eam , nec ruminat, im- 
mundum erit:& qui tetigeritillud,contami- 

27 nabitur . * Quod ambulat fuper manus ex 
cuncHs animantibus,qua2 incedunt quadru- 
pedia^mmundu erit: qui tetigerit morucina 

28 eoru,polluetur vfque ad vefperam. ^Et qui 
portauerit huiufcemodi cadauera, lauabit 
veitimgta fua, & immudus erit vfque ad ve- 
fperum:quia omnia haec immunda funt vo- 

29 bis. *Hsc quoque inter polluta reputabun- 
E tur de his,quo2 mouetur in terra, muftela, & 

mus,& crocodilus, fingula iuxta genus fuu , 

3 o *my gale,& chamseleon, & ftellio, & lacer- 

3 1 ta , & talpa : * omnia hsec immunda funt . 

Qui tetigerit morticina eorum , immundus 

3 2 erit vfque ad vefperum : *& fuper quod ce- 

ciderit quidquam de morticinis eorum,pol- 

luetur tam vas lignenm. & veftimentu, qua 

pelles & cilicia : & in quocumque fit opus , 

tingentur aqua,& polluta erunt vfq; ad ve- 

33 fperu,& fic poftea mundabuntur: * Vas au- 
tem fi<£tile,in quodhorum quidquam -introi 
ceciderit,polluetur , & idcirco frangendum 

34 eft . * Omnis cibus, quem comedetis, fi fufa. 
fuerit fviper eu aqua,immundiis erit: & om- 
ne liques quod bibitur de vniuerib vafe, imu- 

mun- 



l e v rr ic i. 

inuhdum erit . * Et quldquid de mortic^nis 3 5 
huiufcemodi ceciderit fuper illud , immun- F 
dum erit : fiue clibani/me chytropodes, de- 
ftruentur,&immundierunt . *. Fontes vero 3 6 
& cif ternse , & omnis aquarum congregatio 
munda erit . Qui morticinum eorum teti- 
gerit, poliuetur . * Si ceciderit fuper femen- 3 7 
tem, non polluet eam . * Si autem quifpiam 3 8 
aqua fementem perfuderit, & poftea morti- 
cinis tacTa fuerit, illico polluetur . * Si mor- 39 
tuum fuerit animal , quod licet vobis come- 
dere , qui cadauer eius tetigerit , immundus 
erit vfque ad vefperum : * & qui comederit 40 
ex eo quippiam,f iue portauerit ; lauabit ve- 
ftimenta fua,& immundus erit vfque ad ve- 
fberum. * Omne quod reptat fuper terram, 41 
abominabile erit , nec afTumetur in cibum . 
*Quidquidfuperpec~tus quadrupes gradi- 42 
tur7& multos habet pedes, fiue per humum G 
trahitur , non comedetis, quia abominabile 
eft. *Nolitecontaminare animas veftras,43 
nec tangatis quidquam eorum, ne immundi 
fitis.*Ego enim fum Dominus Deus vefter: 44 
« i.m, 1. w fan^ eftote,quia ego fandtus fum. Ne pol- 
' luatis animas veftras in omni reptili quod 

moueturfuper terram.*Ego enim fum Do-45 
minus,qui eduxi vos de terra Aegypti,vt ef- 
fem vobis in Deum . Sancti eritis , quia ego 
fendtus fum.*Ifta eft lex animatium ac vo- 46 
lucrum,& omnisanimse viuetis,quse moue- 
tur in aqua,& reptat in terra,*vt difteretias 47 
noueritis mundi, & immundi, & fciatis quid 
comedere , & quid refpuere debeatis . 
C A P. XII. 

LOcutufq; eft Dominus ad Moyfen , di- I 
cens : * Loquere fili js Ifrael, & dices ad 2 
eos:''Mulier,fi fufcepto femine pepererit ma- A 
fculum , immuda erit fepte diebus iuxta dies 



CAP. XIII, 



*5 



u Luc.i.c. 
11. 

niuc.i.t» feparationis mSftruse.* «Et die o£tauo circu- 3 
u, ' ' cideturinfantulusi^Ipfaverotrigintatribus 4 
diebus manebit in saguine purificationis fue. B 
Omne fanctum non tanget, nec ingredietur 
in Sanctuarium , donec impleantur dies pu- 
rificationis fuse. * Sin autem feminam pcpe- 5 
rerit , immunda erit duabus hebdomadibus, 
iuxta ritum fluxus menftrui , & fexaginta 
fex diebus manebit in fanguine purificatio- 
nis fuse . *Cuq; expleti fuerint dies purifica- 6 
tionis fuse , pro filio , fiue pro filia , deferet C 
agnum anniculu in holocauftum , & pullu 
colubse fiue turturem pro peccato , ad oftiu 
tabernaculi teftimonii , & tradet facerdoti 
* qui ofteret illa coram Domino , & orabit 7 
pro ea , & fic mundabitur a profluuio fan- D 
guinis fui . ifta eft lex parientis mafculu aut 
feminam . * Quod fi non inuenerit manus 8 
eius, nec potuerit ofterre agnii, fumet " duos 
turtures vel duospulloscolumbarum,vnu 
in holocauftii,&alterum propeccato . ora- 



t, Sllp J.C. 

II. 

Luc. 2. d. 



bitque pro ea facerdos , & fic mundabitur . 



1 T OcutufqueeftDominusadMoyfen,& 

2 l^j Aaron,dicens : * Homo,in cuius cute 8c 
A carne ortus fuerit diuerfus color fiue pu- 

ftula,aut quafi lucens quippiam,id eft plaga 
leprae,adducetur ad Aaron facerdote,vel ad 

3 vnum quemlibet filiorum eius . *Qui cu vi- 
derit lepram in cute , & pilosin album mu- 
tatos colorem,ipfamq;fpecie leprse humilio- 
rem cute & carne reliqua ; plaga leprse eft , 

4 & ad arbitrium eius feparabitur. *Sin autem 
lucens candor fuerit in cute , nec humilior 
carne reliqua , & pili coloris priftini , reclu- 

5 deteumfacerdosfeptemdiebus, *&confi- 
derabitdiefeptimo : & fiquidem lepra vltra 
non creuerit , nec tranfierit in cute priores 
terminos , rurfum recludet eum feptem die- 

6 bus alijs. *Et die feptimo contemplabitur : fi 
obfcurior fuerit lepra, 8c non creuerit in cu- 
te,mundabit eum,quia fcabies eft : lauabitq; 

7 homo veftimeta fua,& mundus erit. *Quod 
B fi poftquam a facerdote vifus eft,& redditus 

munditise,iterum lepra creuerit ; adducetur 

8 adeum, *&immundiusecondemnabitur. 

9 * Plaga leprse fi fuerit in homine,adducetur 

I o ad facerdotem, *& videbit eum. Cumq; co- 
loralbus in cutefuerit, & capillorum mu- 
tauerit afpectum, ipfa quoque caro viua ap- 

I I paruerit : * lepra vetuftiflima iudicabitur , 
atque inolita c uti . Contaminabit itaque eu 
facerdos , & non reciudet , quia perfpicuse 

1 2 immunditise eft . * Sin autem effloruerit di- 
fcurrens lepra in cute , & operuerit omnem 
cutem a capite vfque ad pedes,quidquid fub 

ijafpeclum oailorum cadit, * confiderabit 
eum facerdos, &teneri lepra mundifllma 
iudicabit : eo qu6d omnis in candorem ver- 

14 fa fit,& idcirco homo mundus erit. *Quan- 

1 5 do vero caro viuens in eo apparuerit, *tunc 
facerdotis iudicio polluetur , & inter immu- 
dos reputabitur . caro enim viua fi lepra 

16 afpergitur, immunda eft. * Quod fi rurfum 
C verfa ruerit in alborem , & totum hominem 
i7operuerit, *confiderabiteumfacerdos, & 
1 8 mundum tfft decernet.* Caro autem & cu- 

1 q tis in qua vlcus natu eft & fanatum , * & in 

loco vlceriscicatrix alba apparuerit, fiue 
fubrufa, adducetur homo adfacerdotem: 

20 * qui cum videritlocum leprse humiliorem 
carne reliqua , & pilos verfos in candorem , 
contaminabit eum : plaga enim leprse ona 

2 1 eft in vlcere . * Qudd fi pilus coloris eft pri- 
ftini,& cicatrix fubobfcura , & vicina carne 
non eft humilior , recludet eum feptem die- 

2 2 bus. *& fi quidem creuerit,adiudicabit eum 
2 3 leprse. * fin autem fteterit in loco fuo, vlce- 

24 ris eft cicatrix , & homo mundus erit. * Ca- 
roautem &cutis, quamignisexufTerit,& 
fanata albam fiue rufam habuerit cicatri- 

25 cem , * confiderabit eam facerdos , & ecce 

F 3 verfa 



8<5 L I 

verfa eft in alborem , 8c iocus eius reliqua 
cute efthumilior: contaminabit eum,quia 
plaga leprre in cicatrice orta eft . * Quod fi 26 
pilorum coior non fuerit immutatus , nec D 
humilior plaga carne reliqua , 8c ipfa leprx 
fpecies fuerit fubofcura , recludet eum fepte 
diebus , * & <iie feptimo contemplabitur : fi 27 
creuerit in cute lepra,containinabit eu.*fin 28 
autem in loco fuo candor fteterit non fatis 
clarus,plaga cobufticnis eft,c\r idcirco mun- 
dabitur,quia cicatrix eft combuftunr.* Vir, 29 
fiue mulier,in cuius eapite vel barba germi- 
naxierit lepra,videbit eos facerdos. *& fiqui- 3 o 
dem humiiior fuerit locus carne reliqua , & 
capillus flauusfolitoq; fubtilior;contamina- 
bit eos.quia lepra capitis ac barba: eft . * Sin 3 1 
autem viderit iocum maculae ^qualem vici- 
nse carni,& capillum nigrum: recludet eum 
feptem diebus,*& die feptimo intuebitur. Si 3 2 
no creuerit macula,Cvcapill 9 fui coloriseft,& E 
locus plagae carni reliquoe sequalis.-^radetur 3 3 
homo abfque loco maculx,& includetur fe- 
ptem diebus alijs. *Si diefeptimo vifa fuerit 34 
ftetifTe plaga in loco fuo,nec humilior carne 
reliqua , mundabit eum , lotifque veftibus 
fuis mundus erit . *Sin autem poft emunda- 3 5 
tione rurfus creuerit macula in cute , * non 3 6 
qua.Tet amplius vtrum capillus in flauu co- 
lorem fit immutatus , quia aperte immudus 
eft. *Porro fi fteterit macula,& capilli nigri 3 7 
fuerint , nouerit horninem fanatum effe , 8c 
contidenter eum pronunciet mundu. * Vir, 3 8 
fiue mulier,in cuius cute candor apparuerit, 
*inmebitureosfacerdos. fi deprehenderit 39 
fubofcurum alborem lucere in cute,fciat no 
efle lepramfed maculam coloris candidi , & 
hominem mudum . *Vir,de cuius capite ca- 40 
pilli fluunt , caluus 8c mundus eft : * & ft a 41 
fronte ceciderint pili, recaluafter 8c mundus 
eft.* Sin autem incaluitio,frue in recaluatio- 42 
ne albus vei rufus color fuerit exortus , * 8c F 
hoc facerdos viderit, condemnabit eu haud 43 
dubiae leprse,qux orta eft in caluitio. *Qui- 44 
cumqueergomaculatus fueritlepra, &fe- 
paratus eft ad arbitrium facerdotis , * habe-4> 
bit veftimeta difluta,caput nudum, os vefte 
contectum , contaminatum ac fordidum fe 
efemabit. *Omnuempore quo leprofus eft, 46 
& immundus , folus habitabit extra caftra . 
* Veftis lanea f iue linea,qu:e lepram habue- 47 
rit* in ftamine, atque fubtegmine, aut certe 48 
pellis, vel quidquid ex pelle confc&um cft , 
1 ft alba yel rufa macula fuerit infec~hUepra 49 
reputabitur.oilendeturquefacerdcti. * qui 50 
cofideratam rccludetfeptem diebus: *& die 5 1 
feptimo rurfus afpiciens ii deprehCderit cre- 
uifle,lepra perfe\ierans eft:pollutum iudica- 
bit veftimentum , 8c omne in quo fuerit in- 
uenta : * Sc idcirco comburetur flammis. 5 2 
" Quod fi eam viderit non creuifle, *pneci- 53 



B E K 

54 piet, 8c lauabunt id, in quo lepra eft, reclu- 

5 5 detque illud fepte diebus alijs . * Et cum vi- 

G derit facie quidem priftinam no reuerfam , 
nec tamen creuifTe lepradmmudum iudica- 
bit, 8c igne comburet , eo quod infufa ftt in 
fuperficie veftimenti velper totum,lepra. 

56 *Sin aute obfcurior fuerit locus leprse, poft- 
quam veitis eft lota.abrumpet eum,&: a foli- 

5 7 do diuidet. *Qupd fi vltra apparuerit in his 
locis,quai prius immaculata erant, lepra vo- 

5 8 latilis & vaga : debet igne comburi. *fi cef- 
fauerit,lauabit aqua ea,quae pura funt, fecu- 

59 do,& munda erunt.* Ifta eft lex leprse vefti- 
menti lanei & linci, ftaminis, atque fubteg- 
minis, omnifque fupeliectilis pellicee, quo- 
modo mundari debeat, vel contaminari . 
G A P. XIV. 

i T Ocutufque eft Dns ad Moyfen, dicens : u Matt g 

2 ±_j * Hic eft ritus leprofi,quando mundan- a .i. 

A dus eft: » Adducetur ad facerdote:*qui egref- m- at - * . <<. 

3 fus de caftris,cu inuenerit lepram effe mun- ^°; 

4 datam,*prxcipietei,quipurificatur,vtof- t ™ ' 
ferat duos pafferes viuos pro fe, quibus vefci 
licitum eft, 8c lignum cedrinum , vermicu- 

5 lumque 8c hy flbpum.^Cx: vnu cx pafleribus 
iminolari iubebit in vafe fidili fuper aquas 

6 viuentes:*alium aute viuum cu ligno cedri- 
no,&:cocco 8c hyflbpo tinget infanguinc 

7 pafleris immolati , * quo afperget illum, qui 
mundanduseft,fepties,vt iurepurgetur :& 
dimittet pafferem viuum,vt in agru auolet. 

8 ^Cuque lauerit homo veftimenta fua, radet 
omnes pilos corporis,& lauabitur aqua : pu- 
rificatufque ingredietur caftra,ita dumtaxat 
vt maneat extra tabemaculum fuum fepte 

9 diebus^c^: die feptimo radet capillos capitis , 
B barbamque 8c fupercilia , ac totius corporis 

pilos . Et lotis rurfum veftibus 8c corpore , 
ioMie odauo aflumct duos agnosimmacu- 
latos,& ouem anniculam abfque macula, 8c 
tres decimas fimilse in facrificium, quse con- 
fperfa fit oleo , 8c feorfum olei fextarium . 
ii* Cuque facerdos purificans hominem, fta- 
tuerit eu, 8c hxc omnia coram Dno in oftio 

1 2 tabernaculiteftimonij^tollet agnum,& of- 
feret eum pro deliclo,oleiq;fextariii.& obla- 

13 tis ante Dhm omnibus, * immolabit agnu , 
vbi folet immolari hoftia pro peccato,& ho- 
locauftum,id eft,in loco fancfo . Sicut enim 
pro peccato,ita 8c pro delicf o ad facerdotem 

14 pertinet hoftia:Sacla fanclorum efi. *Aflu- 
menfq; facerdos de fanguine hoftie, que im- 
molata eft pro deli^cto, ponet fuper extremu 
auriculae dextrse eius qui mudatur, Sc fuper 

1 5 polli*ces manus dextra: 8c pedis : * 8c de olei 

1 6 fextario mittet in manu fuam finiftra,* tin- 
getque digitu dextrum in co,&: afperget co- 

1 7 ram Dno fepties . * quod aute reliquum efl 
C olei in laeua manu , fundet fuper extremum 

auriculse dextre; eius qui mundaturA' fuper 

pollices 



L E V I T 

pollices manus ac pedis dextri, & fuper fan- [ 
guinem qui effufus eft pro deli<fto,*& fuper 1 8 
caput eius. *Rogabitq; pro eo cora Dfio, & 19 
faciet facrificiu pro peccato.tunc immolabit 
holocauftuV t & ponet illud in altari cu liba- 20 
mentis fuis,& homo rite mudabitur.* Quod 2 1 
fi pauper eft, & non poteft manus eius inue- 
nire qu? diifta sut.pro delicto aflumet agnu 
ad oblatione , vt roget pro eo facerdos,deci- 
maque partem fimilai confperfe oleo in fa- 
ifSii. crificium,& oleifextariu,* « duofqu:turtu- 22 
lm. i.'d. res,fiueduospulIoscoIumb?,quoruvnusht 
*4. pro peccato,^ alter in hoiocauftu: ■ offeret- 2 3 

que ea die oitauo purificationis fu^ facerdo- D 
ti,ad oftiu tabemaculi teftimonij cora. Dho . 
* qui fufcipiens agnum prodelicto &fex-24 
tariu olei,leuabit fimul: immo!atoq;agno, 2 5 
de fanguine eius ponet fuper extremu auri- 
cule; dextre illius qui mudatur,& fuper pol- 
lices manus eius ac pedis dextri : * olei vero 26 
partem mittet in manum fua finiftram,*in 27 
quo tinges digitum dextraj manus afperget 
feptiescoram Dho: * tangetque extremum 28 
dextrae auricula: illius, qui mudatur,& pol - 
lices manus ac pedis dextri in loco fanguinis 
qui effufus eft pro deli£to:*reliquam autem 25? 
partem olei,qua: eft in finifixa manu, mittet 
fuper caput purificati , vt placet pro eo Do- 
minu:*& turturem hue pullu columbx of- 30 
feret, * vnum pro deli&o, & alteru in holo- 3 1 
cauftum cum libametisfuis.*Hoc eft facrifi- 3 2 
cium leprofi,qui habere no poteft omnia in 
emundationem fui . * Locutufq; eft Dhs ad 3 3 
Moyfen & Aaron.dicens: *Cfi ingreftifue- 34 
ritis Terra Chanaan, qua ego dabo vobis in E 
pofleflionem.fi fuerit plaga leprx in edibus, 
*ibit cuius eft domus,nuncians facerdoti, & 3 5 
dicet:Quafi plaga lepr? videtur mihi effe in 
domo mea.*At ille precipiet vt efterat vni- 36 
uerfa de domo,priufquam ingrediatur ea,& 
videat vtru leprofa fit, ne immuda nat om- 
nia quae in domo funt . Intrabitq; poftea vt 
colideret lepram domus: * & cum viderit in 3 7 
parietibus illius quafi valliculas pallore fiue 
rubore de£brmes,& humiliores fuperficie re- 
Uqua, * egredietur oftium domus,& ftatim 3 8 
claudetiilamfeptediebus . * Reuerfufq;die 39 
feptimo, confiderabit eam. fi inuenerit cre- 
uifTe kpram,*iubebit erui lapides in quibus 40 
lepra eft,& proi jci eos extra ciuitatem in lo- F 
cum immundu.^domum autem ipfam radi^i 
intrinfecus per circuitum , & fpargi puluere 
rafurce extra vrbe in locum immundu, *la- 42 
pidefque aliosreponi pro his qui ablati fue- 
rint,& luto alio liniri domu.*Sin aute poil- 43 
qua eruti funt lapides,& puluis erafus,& alia 
terra lita, v ingreffus facerdos viderit reuersa. 44 
lepra,& parietes refperfos maculis, lepra eft 
perfeuerans,& imrnuda domus: *quam fta- 45 
tim deftruent, & lapides eius ac ligna,atque 



I C I . 87 

vniuerfum puluerem proijcientextra oppi- 
46duminlocumimmundum.*Quiintrauerit 

domum quando claufa eft , immundus erit 
47 vfque ad vefperu: "& qui dormierit in ea,& 

comederit quippiam, lauabit veftimetafua . 
4.8 * Quod fi introiens facerdos videritlepram 
G no creuiffe in domo,poftqua denuo lita fue- 

49 rit,purifkabit ea. reddita fanitate: Jp & in pu~ 
rificatione eius fumet duos pafferes , lignilq; 
cedrinum,& vermiculum atque hy flbpum: 

50 *& immolato vno pafTere in vafe fktili fu- 

5 1 per aquas viuas , H "tollet Ughum cedrinu, & 
hyffopum,& coccum & pafferem viuum,& 
tinget omnia in fanguine pafleris immolati, 
atque in aquis viuentibus,& afperget domu 

5 2 fepties , * purificabitque eam ta in fanguine 
pafferis quam in aquis viuentibus, & in paf- 
fere viuo, lignoquecedrino & hyiTopo,atq; 

5 ? vermiculo . * Cumque dimiferit paflerem 
auolare in agrum libere,orabit pro domo,& 

54 iure mundabitur. f Ifta eft lex omnis kprae 

5 5 & percuflurae, *leprs veftium,& domoru , 

56 * cicatricis & erumpentium papularum , 
lucentis macula?, &in varias fpecies, colori- 

57 bus immutatis , * vtpoflit fciri quo tempo- 
re mundum quid, vel immundum fit . 

C A P. XV. 



1 " " Ocutufq;eftDhsadMoyfen,&Aaron, 

2 JL/ dicens : * Loquimini filijs Ifrael , & di- 
A cite eis : Vir, qui patitur fiuxum feminisim- 

3 mundus erit* Et tunc iudicabitur huic vitio 
fabiacere,cum per fingula mometa adhsfe- 
rit carni eiusatq; concreuerit fcedus humor- 

4 * Omne ftraturn,in quo dormierit.immun- 

5 dum erit,& vbicumque federit. * Si quis ho- 
minu tetigerit kctum eius, lauabit veftime- 
ta fua:& ipfe lotus aquajmmundus erit vfq; 

6 advefperum . * Si federit vbi ille federat, & 
ipfe lauabit veftimeta fua: & lotus aqua,im- 

7 mudus erit vfque ad vefperum.^Qui tetige- 
rit carnem eius,lauabit veitimenta?ua:& ip- 
fe lotus aqua, immundus erit vfq; ad vefpe- 

8 rum . * Si faliuam huiufcemodi homo iece- 
rit fuper eum qui mundus eft, lauabit vefti- 
meta fua: & lotus aqua, immundus erit vfq; 

9 ad vefperum. *Sagma,fuper quo federit,im- 

I o mundu erit : *& quidquid fub eo fuerit, qui 
B fluxum feminis patitur,pollutum erit vfque 

ad vefperum . Qui portauerit horu aliquid, 
lauabit veftimeta fua: & ipfe Iotus aqua,im- 

I I mundus erit vfque ad vefperum . * Omnis, 
quem tetigerit,qui talis eft,no lotis ante rna- 
nibus,lauabit vef timenta fua : & lotus aqua, 

1 2 immundus erit vfque ad vefperum.*Vas fi- 
chle quod tetigerit,confringetur: vas autern 

13 ligneum lauabitur aqua . * Sifanatusfuerit 
qui huiufcemodi fuftinet paflione, numera- 
bit feptem dies poft emudationem fui, & lo- 
tis veftibus& toto corpore in aquis viuenti- 

14 bus. ; erit mundus. *Die autem odauo fumet 

F 4 duos 



B 



U Sup. 10. 
«. 11. 

U Exod.yo, 
h. IO. 
Hebr. 5. 6, 
7. 



88 L I 

duosturtures,autdnospulloscolumba: , & 
veniet in confpecrum Dni ad of tium taber- 
naculi teftimonii,dabitq; eos facerdoti, *qui 1 5 
faciet vnumpropeccato,&alteru inholo- 
cauftum : rogabitque pro eo coram Dho,vt 
emundetur a fluxu femink fui. * Vir de quo 1 6 
egreditur femen coitus , lauabit aqua omne C 
corpusfuum:& immudus erit vfq;ad vefpe- 
rum *Veftem & pellem,quam habueritja- 17 
uabit aqua, & immuda erit vfque ad vefpe- 
ru. *Mulier,cu qua coierit, lauabitur aqua, 1 8 
& immunda erit vfque ad vefperum. *Mu- 10 
her, quse redeunte mefe patitur fluxum fan- 
guinis, feptem diebus feparabitur . * Omnis 20 
quitetigeriteam , immundus erit vfque ad 
vefperum : * & in quo dormierit vel federit 2 1 
diebusfeparationisfu2,polluetur. * Qui te- 22 
tigerit leclum eiusjauabit veftimenta fua:& 
ipfe lotus aqua, immundus erit vfque ad ve- 
fperum . * Omne vas,fuper quo illa federit, 23 
quifquis attigerit,lauabit veftimenta fua : & 
ipfe lotus aqua.pollutus erit vfque ad vefpe- 
rum/Si coierit cum ea vir temporefangui- 24 
nis menftrualis,immundus erit fepte diebus: D 
&r omne ftratuin quo dormierit,polluetur . 
*Mulier,quae patitur multis diebus fluxum 2 5 
fanguinis non in tempore menftruali , vel 
que poft menftruum fanguinem fluere non 
cefiat, quadiu fubiacet huic pailionijmmu- 
da erit quafi fit in tempore menftruo.*om- 26 
ne ftratum , in quo dormierit, & vas in quo 
federit,pollutum erit. *quicumqueteugerit 
ea,lauabit veftimenta fua,& ipfe lotus aqua, 
immundus erit vfque ad vefperum. *Si fte- 
terit fanguis, & fluere ceflauerit, numerabit 
feptem dies purificationis fua? : * & die octa- 29 
uo offeret pro fe facerdoti duos turtures, aut 
duospullos columbarumad oftium taber- 
naculiteftimonij:*quivnumfaciet propec- 30 
cato , & alterum in holocauftum , rogabit- 
que pro ea coram Domino,& pro fluxu im- 
munditix eius. * Docebitis ergo filios Ifrael 3 1 
vt caueantimmunditiam,& non moriantur 
in fordibus fuis , cum polluerint taberna- 
culum meum quod eft inter eos . * Ifta eft 3 2 
lex eius, quipatitur fluxum feminis , & qui 
polluitur coitu, * & quae menftruis tempo- 3 3 
ribus feparatur, vel quae iugi fluit fanguine, 
& hominis, qui dormierit cum ea . 
C A P. XVI. 

LOcutufque eft Dominus ad Moyfen 1 
'• poft mortem duorum filioru Aaron, A 
quando oflerentes ignem alienum interfe- 
cli funt : * pctcepit ei , dicens : Loquere ad 2 
Aaron fratrem tuum, "ne omni tempore in- 
grediatur San&uarium , quod eft intra ve- 
lum coram propitiatorio quo tegitur arca , 
vt non moriatur (quia in nube apparebo fu- 
per oraculum) ^nifihaec ante fecerit: Vitulu 3 
pro peccato o&ret , & arietem u> holocau- 



E R 

4 ftum . * Tunicalinea veftietur,feminalibus 
lineis vereda celabit: accingetur zona linea , 
cidarim lineam imponet capiti : hsec enim 
veftimenta funt fan&a : quibus cunc"tis,cum 

5 lotus f uerit, induetur. *Sufcipietque ab vni- 
uerfa multitudine filiorum Ifrael duos hir- 

B cospropeccato, & vnum arietem in holo- 

6 cauftum . * Cumque obtulerit vitulum , & 

7 orauerit pro fe & pro domo fua, * duos hir- 
cos ftare faciet coram Dho in oftio taberna- 

8 culi teftimonij: *mittefque fuper vtrumque 
fortem, vnam Dho , & alteram capro emif- 

9 fario : * cuius exierit fors Dho, ofleret illum 

I o pro peccato: *cuius autem in caprum emif- 
farium , f tatuet eum viuum coram Dho, vt 
fundat preces fuper eo, & emittat eum in fo- 

I I litudinem . *His rite celebratis,ofteret vitu- 
lum &roganspro fe & pro domo fua , im- 

1 2 molabitefi: *afiumptoque thuribulo,quod 
de prunis altaris impleuerit, & hauriens ma- 
-nu compofitum thymiama in incenfum,vl- 

1 3 tra velum intrabit in San&a: *vt pofitis fu- 
C per ignem aromatibus, nebula eorum & va- 

por operiat oraculum , quod eft fupra tefti- 

14 monium, & non moriatur. *Tollet quoque 
de fanguine vituli , & afperget digito fepties 

1 5 contra propitiatorium ad orientem. *Cum- 
que madfcauerit hircum pro peccato populi, 
inferet fanguinem eius intra velu,ficut pras- 
ceptum eft de fanguine vituli, vt afpergat e 

1 6 regione oraculi , *& expiet Sanduarium ab 
immunditijs filiorum Ifrael,& a praruarica- 
tionibus eorum,cunclifq;peccatis. Iuxta huc 
ritumfaciet tabernaculo teftimonij,quodfi- 

D xu eft inter eos in medio fordiu habitationis 

1 7 eoru. * " Nullus hominu fit in tabernaculo 
quando pontifex Sacruarium ingreditur, vt 
roget pro fe & pro domo fua,& pro vniuer- 

1 8 fb cetu Ifrael donec egrediatur. *Cu autem 
exierit ad altare, quod coram. Dho eft , oret 
pro fe, & fumpttt fanguine vituli atq; hirci 

19 fundat fuper cornua eius per gyru : *afper- 
genfq; cHgito fepties, expiet, & fanctificet il- 

20 lud ab immunditijs filiorumlfrael . * Poft- 
qua emundauerit Sandtuarium , & taberna- 

2 1 culu,& 3ltare,tuc ofFerat hircu viuente. *$c 
poiita vtraque manu fuper caput eius, cofi- 
teatiu: o^nnes iniquitates filiorum Ifrael , 8c 
vniuerfa delicfta atq; peccata eoru: quse im- 
precans capiti eius , emittet illuperhomine 

2 2 paratum, in defertum . * Cuque portatierit 

E hircus omnesiniquitates eoru interramfo- 

23 Utaria, & dimiflus fuerit in deferto, *reuer- 
tetur Aaron in tabernaculum teftrmonij, 3c 
depofitis veftibus , quibus prius indutus erat 
cum intraret Saniruarium , relidifque ibi , 

24 * lauabit carnem fuam in loco saclo, indue- 
turque veftibus fuis. Et poftqua egrerTusob- 
tulerit holocauftum fuum,ac plebis, rogabit 

2 5 tam pro fe,quam pro populo : * & adipem^ 

qui 



11 Z-««»I,«. 




qui oblatus eftpro peccaus, adolebit fuper 
altare. "ille vero, qui dimiferit caprum emif- 26 
fariu,lauabit veftimenta fua Sc corpus aqua , 
& fic ingredietur in caftra.* Vitulum autem 27 
tk hircum , qui pro peccato fuerant immola 
ti , Sc quorum fanguis illatus eft in Sanclua- F 
rium vt expiatio copleretur, afportabuntfo- 
. rascaftra, "Sc coburent igni tam pelles quam 
' carneseorum.ac fimu: * Sc quicumque com- 28 
buflerit eajauabit veftimenta fua,& carnem 
aqua , & fic ingredietur in caftra . * Eritque 29 
• vobis hoc legitimum fempiternum : " Menfe 
feptimo , decima die menfis aifligetis animas 
veftras,nullumqueopusfacietis, fiueindige- 
na , fiue aduena qui peregrinatur inter vos . 
*In hac die expiatio erit veftri, atquemuda- 50 
tio ab omnibus peccatis veftris :cora Domino G 
mundabimini. *fabbatum enim requietionis 3 1 
eft , Sc affiigetis animas veftras religione per 
petua. *Expiabit autem facerdos, qui vn&us 3 2 
fuerit , Sc cuius manus initiatae funt vt facer- 
dotio fungatur propatrefuo: indueturque 
ftola linea Sc veftibus fanttis , * Sc expiabit 3 3 
Sancluarium Sc tabernacrdu teftimonij at- 
que altare , facerdotes quoque Sc vniuerfum 
populum. *Eritque vobis hoc legitirrra fem- 34 
piternu, vt oretis profilijs Ifrael , Sc procun- 
ttis peccatis eorum femelin anno . Fecitigi- 
tur ficut pneceperat Dominus Moyfi . 
C A P. XVIL 

ETlocutuseft DominusadMoyfen, di- 
cens : * Loquere Aaron Sc filijs eius , & 
cundtis filijs Ifrael , dicens ad eos : Ifte eft A 
fermo , quem mandauit Dominus , dicens : 
* Homo quilibet de domo Ifrael , fi occiderit 
bouem aut ouem , fiue capram in caftris vel 
extra caftra, * Sc non obtulerit ad oftium ta- 
bernaculi oblationem Domino , fanguinis 
reus erit: quafi fi fanguinem f uderit, fie peri- 
bit de medio populi fui. * Ideo facerdoti of- 
ferre debent filij Ifrael hoftia&fUas , qua&oc- 



cident in agro, vt fandtificetur Domino ante 
oftiu tabernaculi teftimoni j, & immolent eas 

6 hoftias pacificas Dno.*Fudetq; facerdos fan- 
B guine fuper altare Domini ad oftiu taberna- 

culi teftimonij,& adolebit adipe in odore fua- 

7 uitatis Domino : *Sc nequaqua vltra immo- 
labut hoftias fuas dscmonibus, cu quibus fbr- 
nicati funt . Legitimtf fempiternu erit illis & 

8 pofteris eoru. *Et ad ipfos dices:Homo de do- 
mo Ifrael , Sc de aduenis , qui peregrinantur 
apud vos,qui obtuleritholocauftu fiue vi£ti- 

9 ma , * Sc ad oftiu tabernaculi teftimoni j non 
adduxerit eam,vt oflferatur Dno,interibit de 

1 o populo fuo. *Homo quilibet de domo Ifrael, 
C Sc de aduenis qui peregrinatur inter eos,fi co- 
mederit fanguine, obfirmabo facie meS. cotra 
anima illius , Sc difperdam ea. de populofuo, 
ri * quiaanimacarnisin fanguineeft: Sc ega 
dedi illum vobis,vt fuper altare in eo expietis 
pro animabus veftris , &fanguispro animae 

1 2 piaculo fit . * Idcirco dbci filijs Ifrael: Omnis 
anima ex vobis non comedet fanguinem,nec 

1 3 ex aduenis,qui peregrinatur apud vos. *Ho- 
mo quicumq; de fiii js Ifrael,& de aduenis,qui 
peregrinatur apud vos, d venatione,atq; au- 
cupio ceperitfera vel auem, quibus vefci lici- 

tum eft, fundat fanguinem eius, & operiat il- " g<»-9- 
Dlumterra. * "Animaenim omniscarnis in 

14 fanguine eft : vnde dixi filijs Ifrael : Sangui- 
nem vniuerf^ carnisnon comedctis,quia ani- 
ma carnis in fanguine eft:«Sr quicumq; come- 

1 5 derit iilum,interibit.*Anima,quae eomederit 
monicinum, vei captum a beftia , tam de In- 
digenis, quamde aduenisjauabit veftimenta 
fua Sc femetipfum aqua,& contaminatus erit 
vfquead vefperum : & hocordine mundus 

1 6 fiet . * Quod fi non lauerit veftimenta fua Sc 
corpus, ponabitiniquitatem fuam. 

C A P. XVIII. 
r T Oeutus eft Dominus ad Moyfen , di~ 
1 JLu cens^ + Loquere fili js Ifrael , & dices ad 

eos: 



4- 

S*p. 

16, 



>i Rt>- 10. a. 
1 1. 



' ;.;,io,4 



i. 7«/ 20. 
14. 



po L I B 

cos:JEeo Dominus Deus vefter : * iuxta con- 5 
fuetudinemTerrse/£gypti, inquahabita- A 
ftis, nonfacietis: & iuxta morem Regionis 
Chanaan , ad quam ego introducturus fum 
vos, non agetis , nec in legitimis eorum am- 
bulabitis. * Facietisiudiciamea,&prGecepta 4 
mea feruabitis,& ambulabitis in eis. ego Do- 
minus Deus vefter. * n Cuftodite leges meas , 5 
atque iudicia,quxfaciens homo,viuet in eis . 
Ego Dominus.*Omnis homo ad proximam 6 
fanguinis fui non accedet,vt reuelet turpitu- 
dinem eius.Ego Dominus . ''Turpitudinem 7 
patris tui & turpitudinem matris tutE non 
difcooperies : mater tua eft . non reuelabis 
lurpitudinem eius . * Turpitudinem vxoris 8 
patris tui non difcooperies : turpitudo enirn 
patris tui eft. * Turpitudiriem fororis tuae ex 9 



n l.Pet.l.c. 
16. 



B5 



patre, fiue ex matre , quse domi vel foris ge 
nita eft.non reuelabis. * Turpkudinem filioe 10 
fili; tui vel neptis ex filia non reuelabis : 
quia turpitudo tua eft. *Turpitudinem filis 1 1 
vxoris patris tui,quam peperit patri tuo , & 
eft foror tua,non reuelabis. Turpitudinem 1 2 
fororis patris tui non difcooperies : quia caro 
eft patris tui. Turpitudinem fororis matris 1 3 
tuse non reuelabis , eo quod caro fit matris 
tu?. * Turpitudinem patrui tui non reuela- 14 
bis , nec accedes ad vxorem eius, quae tibi af- 
finitateconiungitur. Turpitudinem nurus 15 
tua» non reuelabis,quia vxor filij tui eft , nec 
difcooperies ignominiam eius. * Turpitu-io" 
dinem vxoris fratris tui non reuelabis : quia 
turpitudo fratris tui eft . * Turpitudinem 1 7 
vxoris tuae & filiae eius non reuelabis. Filiam C 
filij eius,&: filiam filiae illius non fumes,vt re- 
ueles ignominiam eius : quia caro illiusfunt, 
& talis coitus inceftus eft . * Sororem vxoris 1 8 
tuse in pellicatum illius non accipies , nec re- 
uelabis turpitudinem eius adhuc illa viuen- 
te . * Ad mulierem , quse patitur menftrua , 19 
non accedes , nec reuelabis feditatem eius . 
* Cum vxore proximi tui non coibis,nec fe- 20 
minis commiiiione maculaberis . * " De fe- 2 1 
mine tuo no dabis, vt confecretur idolo Mo- 
loch , nec pollues nomen Dei tui . Ego Do- 
minus. * Cum mafculo non commifcearis 22 
coitu femineo,quia abominatio eft . * Cum 2 3 
omni pecore non coibis , nec maculaberis cii 
eo. ' Mulier non fuccumbet iumento,nec mi- 
fcebitur ehquia fcelus eft . * Nec polluamini 24 
in omnibus his , quibus contaminatse funt 
vniuerfse gentes , quas ego eijciam ante con- 
fpectum veftrum, * &quibus pclluta eft2 5 
fcerra :. cuius ego fcelera vUltabo , vt euomat 
habitatores fuos . * Cuftodi te legitima mea 26 
atque iudicia,& nonfaciatis ex omnibus abo- 
irunationibus iftis, tam indigenaquam colo- 
nus qui peregrinantur apud vos . * Omnes 27 
enim execrationcs iftas fecerut accoise terrce 
qui fuerunt ante vos , & polluerunt eam . 



E R 

:. 8 * Cauete ergo. ne , e\r vos fimiliter euomat , 
cum paria feceritis , ftcuteuomuit gentem, 

29 qua: f uit ante vos . * Omnis anima , qua? fe- 
cerit de abominationibus his quippiam,peri- 

3 o bit de medio populi fui. * Cuftodite manda- 
ta mea. Nolitefacere quae fecerunt hi qui 
fuerunt ante vos , & ne polluamini in eis . 
EgoDominus Deusvefter. 
C A P. XIX. 

1 T Ocutus eft Dominus ad Moyfen , di- 

2 I / cens : * Loquere ad omnem coetum 
A filiorum Ifrael,& dices ad eos: " Sancli eftote, 

quia ego fancms fum , Dominus Deus ve- 

3 fter.*Vnufquifquepatremfuum,&matrem Sup. u.g. 
fuam timeat . Sabbata mea cuftodite . Ego ■**• 

4 Dominus Deus vefter . * Nolite conuerti 
ad idola , nec deos conflatiles faciatis vobis . 
Ego Dominus Deus vefter . * Si immolaue- 
ritis hoftiam paciflcoru Domino vt fttpla- 

6 cabilis, *eodie quo fuerit immolata, co- 
medetis eam , & die altero : quidquid autem 
refiduum fuerit in diem tertium , igne com- 

7 buretis . * fi quis poft biduum comederit ex 

8 ea,profanus erit,& impietatis reus : *porta- 
B bitque iniqukatem fuam, quia fanctum Dhi 

polluit , & peribit anima illa de populo fuo . 

9 * » Cuq; meffueris fegetes terrse tuae, non to- „ ft/ tl v-4(» 
debis vfque ad folu fuperficiem terrseaiec re- n . 

I o manetes fpicas colliges.^Neque in vinea tua 
racemos & grana decidentia cSgregabis , fed 

C pauperibus & peregrinis carpenda dimittes . 

I I ego Dominus Deus vefter . *N6 facietisfur- 
tum. Non metiemini, nec decipiet vnufquif- 

1 2 que proximum fuum . * " Non periurabis in „ Extlt i t l0r 
nomine meo , nec pollues nomen Dei tui . 7. 

1 3 ego Dominus.*"Non facies calumnia proxi- " 
mo tuo,nec vi opprimes eu-"Non morabitur D \ HU 

14 opus mercenarij tui apud te vfq; mane. *N5 c.14. 
maledices furdo , nec cora caeco pones offen- r ° 4, 4 
diculu:fed timebis Dominum Deu tuu, quia 15 ' 

1 5 ego fum Dhs. * Non facies quod iniquu eft , 
nec iniufte iudicabis." Non confideres perfo- 
nam pauperis,nec honores vultum potentis . 

16 lufte iudica proximo tuo . * Non eris crimi- 
nator,nec fufurro in populo.Non ftabis con- 

17 tra fanguinem proximi tui.ego Dris. + " Non „ j. / JrfB . z . 
oderisfratrem tuum in corde tuo ,fed publi- * 1 1 & }.c. 
ce argue eum,ne habeas fuper illo peccatum. l ^ c[ 

18* " Non quaeras vltionem , necmemoreris ,' ? 
imurixciuium tuoru . " Diliges amicum tuu « Luc.\ 7 .«. 

ipficutteipfum. egoDhs. * Leges meas cufto- 
dite . Iumentum tuum non facies coire cum 
alteriusgenerisanimantibus. Agrumtuum 9 
non feres diuerfo femine. Vefte, qua: ex duo - 

20 bus texta eft , non indueris . * Homo fi dor- 
mierit cum muliere coitu feminis, qua:iit 
ancilia etiam nubilis, & tame pretio n5 rede- 
pta,nec libertate donata : vapiilabunt ambo 

2 1 Sc non morientur,quia non fuit libera. " pro 
E delido autefuo ofieret Dho ad oftium taber- 

nacuii 



Eul. 10. 



*4. 



n Deut.t.c. 
17. &l6.d. 
iy. 



19. b. 



M.Ltt. 



C.f. 



4 t.ll ^.40. 
Reni. 1 3. c«. 



L E V I 

naculi teftimonij arietem^orabitque pro eo 2 .- 
facerdos,& pro peccato eius cora Domino,& 
repropitiabitur ei, dimitteturque peccatum . 
*Quando ingreffi fueritis tenam,& planta- 23 
ueritis in ea ligna pomifera, auferetispraepu- 
tia eorum : poma,qux germinant,immunda 
erunt vobis,nec edetis ex eis.*Quarto autem 24 
anno omnisfructus eorum sactificabitur lau- 
dabilis Domino . * Quinto aute anno come- 25 
detis frucT:us,congregantes poma qua? profe- 
runt. Ego Dhs Deus vefter . *Noncome-2<5 
detis cum fanguine . Non augurabimini,nec 

inf. 11. «. bjf erua bj t i s f omn j a ^j,feq;inrotundum at- 27 
tondebitis comam: nec radetis barbam . * Et 28 
fuper mortuo non incidetis carnem veftram, F 
neq; figuras aliquas,aut ftigmata facietis vo- 
bis.ego Dns. * Ne proftituas filiam tuam,ne 29 
contaminetur terra , & impkatur piaculo . 
*Sabbata mea cuftodite , & Sanc"tuarium 30 
meum metuite. ego Dominus . * Non decli- 3 1 
netis ad magos , necabariolisaliquid fcifci- 
temini, vtpolluamini pereos. egoDomi- 
nus Deus vefter . * Coram cano capite con- 3 2 
furge, &honora perfonam fenis: &time 

" Ex °- "••• Dominum Deum tuum.ego fum Dominus . 

* " Si habitauerit aduena in terra veftra , dcSS 
moratusfueritintervos, non exprobretis ei: G 

* fed fit inter vos quaft indigena: & diligetis 3 4 
eum quafi vofmetipfos : fuiftis enim & vos 
aduena; in Terra Aegypti . ego Dominus 
Deus vefter.*Nolite facere iniquum aliquid 3 5 
in iudicio , in regula , in pondere , in menfu- 
ra.*Statera iufta,& equa iint ponderaiuftus 36 
modius , aequufque fextarius . ego Dominus 
Deus veiter,qui eduxi vos deTerra ^gypti. 

* Cuftodite omnia praxepta mea,& vniuer- 3 7 
faiudicia, &faciteea. egoDominus. 

C A P. XX. 

LOcutufque eft Dominus ad Moy fen, di - 1 
cens : * Hec loqueris filijs Ifrael : Ho- 2 
mSff,ii.t. mode fiI jj s Ifirael &de aduenis ^ qu ihabi- A 

tant in Ifrael , « fi quis dederit de femine fuo 
idolo Moloch,morte moriatur : populus ter- 
rce lapidabit eum . *Et ego ponam facie mea 3 
cotra illum: fuccidamque eum de medio po- 
puli fui , eo quod dederit de femine fuo Mo- 
loch , & contaminauerit Sanctuarium meu , 
ac poliuerit nomen fanctum meum. * Quod 4 
fi negligens populus terrae , &quafi parui- 
pendens imperium meum , dimiferit homi- 
ne qui dedit de femine fuo Moloch , nec vo- 
lueriteumoccidere: * ponam faciem meam 5 
fuper hominem illum,& fuper cognationem 
eius,fuccidamq;& ipfum,&omnes quicon- 
fenfeferunt ei vt fornicaretur cu Moloch, de 
mediopopulifui. *Anima, quas declinaue- 6 
rit ad magos & ariolos , & fornicata fuerit 
cum eis , ponam faciem meam contra eam , 

interficiam illam de medio populi fui . 

Sanctificamini&eftote fancti, quiaego 71 



Mntt. I $• .«. 

4- 

M.ir. 7. h. 

13- 

u Ioan.2. a, 

$■ 
ficnt.ll.d, 

11. 



. I C 



T I C I. 91 

8 fum Dormnus Deus vefler. ¥ Cuftodite prse- 
B cepta mea ^& facitc ea : Ego Dominus qui 

9 fanctifico vos. * " Qui maledixerit patri fuo, 
aut matri,morte moriatur : patri, matrique 

1 o maledixit, fanguis eius fit fuper eum . * " Si 

moechatus quisfuerit cum vxore alterius, & 
adulterium perpetrauerit cum coniuge pro- 
ximi fui , morte moriantur , & mcechus & 

1 1 adultera. *Qui dormierit cu nouerca fua, & 5 
reuelauerit ignominia patris fui , morte mo- ' 
riantur ambo : fanguis eorum fit fuper eos . 

1 2 *Si quis dormierit cu nuru fua,vterque mo- 
riatur,quia fcelus opera ti funt : fanguis eom 

1 3 fit fuper eos . * Qui dormierit cum mafculo 
coitu femineo , vterque operatus eft nefas , 
morte moriantur: fit fanguis eoru fuper ens . 

14 * Qui fupra vxorem filiam,duxerit matrem 
C eius , fcelus operatus eft : viuus ardebit cum 

eis , nec permanebit tantum nefas in medio 

1 5 veftri.* Qui cum iumento & pecore coierit , 
i6morte moriatur : pecus quoque occidite. 

* " Mulier,quae fuccubuerit cuilibet iumeto , " %.s 8 
fimul interficietur cumeo: fanguis eorum 2J ' 

1 7 fit fuper eos . * Qui acceperit fororem fuam 
filiam patris fui,vel filiam matris fuae , & vi- 
derit turpitudinem eius , illaque confpexerit 
fratris ignominiam : nefariam rem operati 
funt : occidentur in confpectu populifui ,eo 
quod turpitudinem fuam mutuo reuelaue- 

1 8 rint,& portabunt iniquitatem fuam . * Qui 
coierit cum muliere in fluxu menftruo , & 
reuelauerit turpitudinem eius , ipfaque ape - 
ruerit fontem fanguinis fui , interficientur 

19 ambo de medio populifui . * Turpitudinem 
D materterx, & amito: mx non difcooperies : 

qui hoc fecerit , ignominiam carnis fuas nu- 
dauit , portabunt ambo iniquitatem fuam . 

20 *Qui coierit cum vxore patrui,vel auuncu- 
lifui, &reuelaueritignominiam cognatio- 
nisfuse, portabunt ambo peccatum fuum : 

2 1 abfque liberis morientur.*Qui duxerit vxo- 
rem fratris fui, rem facit illicitam, turpitudi- 
nem fratris fui reuelauit : abfque liberis erut. 

22 * Cuftodite leges meas,atque iudicia, & fa- 
cite ea : ne & vos euomat terra quam intra- 

23 turi eftis & habitaturi. * Nolite ambulare in 
legitimis nationu, quas ego expulfurus fum 
ante vos . Omnia enim hasc fecerunt, & abo- 

24minatus fum eas. * Vobisautem loquor: 

E Poifidete terram eorum , quamdabo vobis 

in hereditatem , terram fluentem lacte & 

melle . ego Dominus Deus vefter , qui fepa- 

2 5 raui vos a ceteris populis . * Separate ergo 

& vos iumentum mundum ab immundo , 
& auem mundam ab immunda : he pollua- 
tis animas veftras in pecore , & auibus , &• 
cunctis quae mouentur in terra , & quae vo- 

^tfbisoftendiefTepolIuta. *"Eritis mihi fan- 
cti, quia fanctus fum ego Dominus , & fepa 

2yraui vos a ceteris populis, vt efJetis mei. 

*Vir, 



m.Ttt 1 e. 



u t>tul. 10 
t.to. 

i. H«2.i8. 
*.7« 



21. 



* " Vir , fiue mulier , in quibus pythonicus , 
vel diuinationis fuerit fpiritus, monemo- 
riantur. lapidibus obruenteos.-fanguiseo- 
rumfitfuperillos. 

C A P. XXI. 

Dlxit quoque Dominus ad Moyfen: Lo- i 
qucre ad facerdotes filios Aaron, & di- A 
ces ad eos:Ne contaminemr facerdos in mor- 
tibus ciuium fuorum,*nifi tantum in cofan- 2 
guineis,ac propinquis, id eft, fuper patre , & 
matre,& filio, & filia, fratre quoque, * & fo- 3 
rore virgine , quse non eft nupta viro : * fed 4 
nec in principe populi fui contaminabitur . 
nS«i>.i9f. *,<Nonradentcaput,necbarbam,nequein 5 
carnibus fuis facient incifuras . * Sancti erunt 6 
Deo fuc,& non polluent nomen eius : incen- 
fum enim Domlni,& panes Dei fui offerunt, 
& ideo fancti erunt . * " Scortum & vile pro- 7 
ftibulum non ducent vxorem,nec eam, quae 
repudiata eft a marito : quia confecrati funt 
Deofuo, *&panespropofitionisofferunt. 8 
fmtergofan£h\quk&egofan&usfum,Do- B 
minus,quifan6tificoeos. * Sacerdotis filia fi 9 
deprehenfa fuerit in ftupro,& violauerit no- 
men patris fui , flammis exuretur . * Ponti- 1 o 
fex , id eft , facerdos maximus inter fratres 
fuos, fupercuius caputfufumeft vnctionis 
oleum, &cuiusmanusinfacerdotio confe- 
cratsfunt, veftitufqueeft fan&is veftibus , 
caput fuum noh difcooperiet, veltimenta n5 
fcindet:*& ad omnem mortuum non ingre- 1 1 
dietur omnino . fuper patre quoque fuo , & 
matre non contaminabitur . * Nec egredie- 1 2 
turdefanttis, ne polluat Sancluarium Do- C 
mini, quiaoleum fandtee vndtionis Deifui 
fuper eum eft.ego Dominus.* " Virgine du- 1 3 
cet vxorem:* Viduam autem & repudiatam,i4 
& fordidam,atque meretricem non accipiet , 
fed puellam de populo fuo: * ne commifceat 1 5 
ftirpem generis fhi vulgogentisfuas: quia 
egoDominus quifanttificoeum . * Locu-io" 
tufqueeft Dominusad Moyfen,dicens:*Lo- 17 
quere ad Aaron: Homo defeminetuoper 
famiiias qui habuerit maculam , non ofteret 
panes Deo fuo, *nec accedet ad minifterium 1 8 
cius : fi caecusfuerit, fi claudus , fi paruo vel 
grandi, vel torto nafo,* fi fracto pede, fi ma- 1 9 
nu, *fi gibbus/i lippus,fi albuginem habens 20 
in ooulo.fi iugem fcabiem,fi impetiginem in 
corpore,vel hermiofus . * Omnis qui habue- 2 1 
rit maculam de femine Aaron facerdotis,no D 
accedetofferre hoftias Domino, necpanes 
Deo fuo : * vefcetur tamen panibus , qui of- 2 2 
fcruntur in Sarictuario,*itadumtaxat,vt in- 23 
travelumnoningrediatur, nec accedatad 
altare,quia maculam habet , & contaminare 
nondebetSanttuarium meum . Ego Domi- 
nusquisacl:ificoeos.*LocutuseftergoMoy-24 
fesadAaron, &adfilioseius, &adomnem 
Ifrael cuncta qux fuerant fibi imperata. 



f.*i. 



B E R 

C A P. XXII. 

1 f" Ocutus quoque eft Dominus ad Moy- 

2 J^ fen , dicens : * Loquere ad Aaron & ad 
A filios eius , vt caueant ab his quae confecrata 

funt filiorum Ifrael,& non contaminentno- 
men fanetificatorum mihi,quse ipfiofferut . 

3 ego Dominus. * Dic ad eos,& ad pofteros eo- 
rum: Omnishomo,quiaccefTeritdeftirpe 
veftra ad ea quae confecrata funt,& quae ob- 
tulerunt filij Ifrael Domino , in quo eft im- 
munditia,peribitcoramDomino. egofum 

4 Dominus. *Homode femine Aaron,qui fue- 
rit leprofus,aut patiens fluxum feminis , non 
vefcetur de his quae fanctificata funt mihi 
donec fanetur . Qui tetigerit immudu fuper 
mortuo, & ex quo egreditur feme quafi coi- 

5 tus , * & qui tangit reptile , & quodlibet jm- 

6 mundum,cuius tactus eft fbrdidus,*immun- 
dus erit vfque ad vefperum, & non vefcetur 
his quae fanttificata funt : fed cu lauerit car- 

7 nem fuam aqua, *& occubuerit fol, tuc mu- 
datus vefcetur de fanctificatis , quia cibus il- 

8 liuseft. *"Morticinum & captum a beftia g~ ,_ ^ 
non comedent,nec polluetur in eis . ego fum 1 $. 

9 Dominus.*Cuftodiantpraeceptamea,vtno *%M4.*< 
B fubiaceant peccato , & moriantur in Sattua- %' tltu x . tt 

rio,cum polluerint illud . ego Dominus qui u. 
iofanttificoeos. *Omnisalienigena nonco- 
medet de fanctificatis, inquilinus facerdotis , 

1 1 & mercenarius no vefcentur ex eis . * Quem 
aute facerdos emerit , & qui vernaculus do- 

1 2 mus eiusfuerit, hi comedent ex eis. * Si filia 
facerdotis cuilibet ex populo nuptafuerit: 
de his qux fanctificata funt, &deprimitijs 

1 3 no vefcetur . *fin autem vidua,vel repudia- 
ta, & abfque liberis reuerfa fuerit ad domum 
patris fui:ficut puella confueuerat, aletur ci- 
bispatris fui. Omnisalienigena comedendi 

14 ex eis non habet poteftatem . *Qui comede- 
ritdefanctificatis per ignorantiam , addet 
quintam partem cu eo quod comedit, & da- 

1 5 bit facerdoti in Sactuarium . *Nec cOntami- 
nabunt fan&lficata filiorum Ifirael , quae of- 

1 6 ferunt Domino:*ne fbrte fuftineant iniqui- 
C tatemdelictifui, cum fanctificata comede- 
1 7 rintego Dominus qui fanttifico eos.*Locu- 
1 8 tufque eft Dominus ad Mo y fen,dicens:*Lo- 

quere ad Aaron & filios eius, & ad omnes fi- 
lioslfrael, dicefque ad eos : Homodedomo 
Ifrael , & de aduenis qui habitant apud vos , 
qui obtulerit oblationem fuam, vel vota fol- 
uens,vel fpote offerens, quidquid illud obtu- 

15? leritin holocauftum Domini, *vt offeratur 
per vos , mafculus immaculatus erit ex bo- 

2 o bus,& ouibus,& ex capris: * fi maculam ha- 
buerit , non offeretis, neque erit accepiabile 
* " Homo qui obtulerit vittimam pacificorG „ Deut. r c . 
Domino,vel vota lbluens,vel fponte offeres, <i-io. ' 
tam de bobus qua de ouibus , immaculatum Eccl ' i J * *' 
offeret,vt acceptabile fit ; omnis macula non 8 * 

erit 



21 



L E V I 

erit in eo. ¥ Si cazcum fuerit, h fractu, fi cica- 2 2 
tricein habens, G. papulas, aut fcabie,aut im- D 
petiginenrnon offeretis ea Domino,nec ado- 
lebius ex eisfuper altare Domini . * Bo*em 23 
& ouem,aure & cauda amputatis,voluntarie 
offerre potes , votum autem ex eis folui non 
poteft . v Omne animal , quod vel contritis , 24 
vel tufis , vel fectis , ablatifque tefticulis eft , 
non offeretis Domino , & in terra veftra hoc 
omninonefaciatis. * Demanu alienigcna: 2 5 
non offeretispanesDeoveftro, &quidquid 
aliud dare voluerit : quia corrupta, & macu- 
lata funt omnia: no fufcipietis ea.* Locutuf- 26 
que eft Dominus ad Moyfen , dicens : * Bos, 27 
ouis, & capra cum genita fuerint, feptem die- 
bus erunt fub vbere matris fux : die autem 
octauo , & deinceps offerri poterunt Domi- 
no . * Siue illa bos.ilue ouis non immolabun- 28 
tur vnadiecumfoetibusfuis . * Siimmola-2cj 
ueritis hoitiam pro gratiarum actione Do- 
mino , vt poffit effe placabilis , * eodem die 30 
comedetis eam, non remanebit quidquam in 
mane alterius diei.ego Dorninus.* Cuftodite 3 1 
mandata mea,& facite ea.ego Dominus.*Ne 3 2 
polluatis nomen meum fanctu,vt fanctificer 
in medio filiorum Ifrael . Ego Dominus qui 
fanctifico vos, * & eduxi de Terra Aegypti, 3 3 
vt efiem vobis in Deum . ego Dominus . 
C A P. XXIII. 

LOcutufque eft Dominus ad Moy fen, di- 1 
cens : * Loquere fiftjs Ifrael , & dices ad 2 
eos: Hae funt feriae Domini quas vocabitisA 
fanctas . * Sex diebusfacietis opus 1 dies fepti- 3 
mus , quia fabbati requies eft , vocabitur fan- 
ctus . omne opus rion facietis in eo . fabba- 
tum Domini eft in cunctis habitationibus 
veftris . * Ffe funt ergo feriae Domini fancte;, 4 
nSxo,ti,a. quas celebrare debetis temporibus^fuis . * " 5 
2 *■• Menfe primo , quartadecima die menfis ad 

& " l8 -'' 10 * vefperum , Phafe Dominieft: * &quinta- 6 
decima die menfis huius , follemnitas azy- 
morum Dominiett. Septemdiebus azyma 
comedetis : * dies primus erit vobis celeber- 7 
rimus , fanctusque : omne opus feruile non 
facictis in eo : * fed offeretis facrificium in 8 
igneDomino feptem diebus. dies autemfe- B 
ptimus erit celebrior & fanctior : nulluq; fer- 
uileopusfacietis ineo. * Locutufq; eftDo- 9 
minus ad Moyfen, dicens: * Loquere fili js If- 1 o 
rael, & dices ad eos: Cum ingreffi fueritis ter- 
ram, quam ego dabo vobis, & meffueritis fe- 
getem, feretis manipulos fpicarum , primi- 
tias meflis veftrae ad facerdbtem : * qui ele- 1 1 
uabitfafciculum coram Domino,vt accepta- 
bile iit pro vobis , altero die Sabbati , & fan- 
ctificabkillum. * Atquein eodemdie quoi2 
manipulus confecratur, casdeturagnusim- 
maculatus anniculus in holocauftum Domi- 
m • * Et libamenta offerentur cum eo , duse 1 3 
decimai fLmilx confperfseoleoin incenfum. 



11 Deul. 1 $>, 



nSup.i-yf, 



T I C I. 93 

Domini, odoremque fuauifTimum: Iiba quo- 

14 que vini,quarta pars hin. * "Panem ,& polen- 
tam,& pultes non comcdetis ex fegete, vfque 

C ad diem qua offeretis ex ea Deo veftro . Pr£- 
ceptu ef t fempiternu in generationibus, cun- 

1 5 ctifque habitaculis veitris . * « Numerabitis 
efgoabalterodieSabbati, in quo obtuliftis 
manipulu primitiarum, feptem hebdomadas 

1 6 plenas , *vfque ad alterS. die expletionis heb- 
domade. feptimc, id eit quinquaginta dies :& 

1 7 fic offeretis facrificium nouum Domino,*ex 
omnibus habitaculis veitris,panes primitiaru 
duos deduabusdecimisfimilx fermentatre, 

1 8 quos coquetis in primitias Domini . *Offere- 
tifq;cum panibus feptem agnos immaculatos 
anniculos, & vitulu de armento vnu,& arie- 
tes duos, & erunt in holocauftu cum libame- 

19 tisfuis,in odore fuauifiimurn Domino. *Fa~ 
cietis & hircii pro peccato,duofq;agnos anni- 

20 culos hoftias pacificoru. * Cumquc eleuauc- 
D rit eos facerdos cum panibus primitiarum 

2 1 coram Domino , cedent in vfum eius . * £t 
vocabitis hunc diem celeberrimum , atque 
fanctiffimum: omne opus feruile non facie- 
tis in eo . Legitimum fempiternum erit in 
cunctis habitaculis , & generationibus ve- 

2 2 ftris . * " Poftquam autem meffueritis fege 
tem terra: veftr? , non fecabitis eam vfque ad 9 
folum : nec remanentes fpicas colligetis , fed 
pauperibus & peregrinis dimktetis eas . Ego 

23 fum Dominus Deus vefter. * Locutufque 

24 eft Dominusad Moyfen,dicens : * » Loque- (( m 
re filijs Ifrael : Menfe feptimo , prima die 7. ' 9 
menfls , erit vobis fabbatum , memoriale , 
clangentibus tubis, & vocabitur fandtum : 

2 5 * omne opus feruile non facietis in eo , & of- 
2<5feretis holocauftum Domino . * LocutuC- 
27 que eft Dominus ad Moyfen,dicens : * " De- 
E cimo die menfis huius feptimi , dies expia- 

tionum erit celeberrimus , & vocabitur fan- 
<ftus: affHgetifque animas veftrasineo, & 

28offeretis holocauftum Domino . * Omne 
opus feruile non facietis in tempore diei hu- 
ius: quia dies propitiationis eft , vtpropitie- 

2otur vobis Dominus Deusvefter. * Omnis 
anima, quae afHicra non fuerit die hac,peribk 

30 de popuKsfuis: * &quse operis quippiam 

3 1 fecerit,delebo eam de populo fuo.* Nihil er- 
go operis facietis in eo : legitimum fempi- 
ternum erit vobisin cuncris generationibus, 
1 & habitationibus veitris . * fabbatum re- 

F quietionis eft , & affligetis animas veifras 
die nono menfis : A vefpera vfque ad vefpe 

33 ram celebrabitisfabbata veftra <; *> Et loeu- 

34 tuseft Domintis ad Moyfen,dicens:^Loque- 
re filijs Ifrael : A quintodecimo die menfis 
huiusfeptimi, erunt feriEe tabernaculorum 

3 $ feptem diebus Domino . * Diesprimus vo- 
cabiturceleberrimusatq; fanctiffimus : om- 

?5ne opus feruile nonfacietis ineo. * Et fe 

ptem 



19- 



?°f-7f-'y/. 



94 



ptem diebus offeretis holocaufta Uno . dies 
quoq; odtauus erit celeberrimus atq; fan&if- 
fimus,& offeretis holocauftu Dno : eft enim 
cf tus atq;colle&3e:omne opus feruile non fa- 
cietisin eo . * Hae funt feriae Dni,quas voca- 37 
bitis celeberrimas atq; fan£tiflimas, offeretif- 
que in eis oblationes Dho,holocaufta & liba- 
menta iuxta ritum vniufcuiufq; diei: + exce- 3 8 
ptis fabbatis Domini,donifque veltris,& quae 
offeretis ex voto , vel quae fponte tribuetis 
Domino. *A quintodecimo ergo die menlis 39 
feptimi, quando congregaueritis omnesfru- 
etus terrae veitrae , celebrabitis ferias Domi- 
ni feptem diebus . die primo & die odauo C 
erit fabbatum , id eit requies . * Sumetifque 40 



L I B E R 

vobis die primo frudus arboris pulcherri- 
mae , fpatulafque palmarum , &c ramos ligni 
denfarum frondium , Sc falices de torrente , 
& tetabimini coram Domino Deo veftro . 

41 * celebrabitifquefolemnitatem eius feptem 
diebus per annum . legitimum fempiternum 
erit in generationibus veftris. Menfe feptimo 

42 fefta celebrabitis, * & habitabitis in vmbra- 
culis feptem diebus. omnis , qui de genere eft 

43 Ifrael, manebit in tabernaculis : * vt difcant 
pofteri veftri quod in tabernaculis habitare 
fecerim filios Ifrael, cum educerem eos de 
Terra Aegypti . ego Dominus Deus vefter . 

44 * Locutufque eft Moyfes fuper folemnita- 
tibus Domini ad filios Ifrael . 




C A P. XXIV. 

ET Iocutus eft Dominus ad Moyfen , di- 1 
cens.-Traecipe filijslfrael,vtafferantti- 2 
bi oleum de oliuis puriflimum , ac lucidum, A 
ad concinnandas lucernas iugiter , extra ve- 
lum teftimonij in tabernaculo foederis. * Po- 3 
netque eas Aaron a vefpere vfq;ad mane co- 
ram Dho.cultu rituque perpetuo in genera- 
tionibus vcftris ■ * Super candelabrum mun- 4 
diftimum ponentur femper in cofpeclni Do- 
mini . * Accipies quoque fimilam,& coques 5 
ex ea duodecim panes, qui finguli habebunt 
duas decimas : * quorum fenos altrinfecus fu- 6 
per menfam purifllmam coram Domino fta- B 
tues : *& pones fuper eos thus lucidiflimum, 7 
vt fit panis in monimentu oblationis Domi- 
ni. " Per fingula fabbata mutabuntur coram 8 
Dominofufceptiafilijslfrael federe fempi- 
terno:*eruntq; Aaron & filiorum eius,vt co- 9 
medant eos in loco fandto: quia Sadtum fan- 
dlorumeftdefacrificijsDomini iure perpe- 
tuo. * Ecceautem egreffus filius mulierisio 
Ifraelitidis , quem pepererat deviro Aegy- 
ptio inter filios Ifrael , iurgatus eft in caftris 
cum viro Iftaelita . * Cumque blafphemaf- 1 1 
fetnomen, &maledixiffetei, adduciuseft 



ad Moyfen . ( Vocabatur autem matereius 

1 2 Salumith,filia Dabri de tribu Dan. ) * Mife- 
runtq; eum in carcerem, donec noffent quid 

13 iuberet Dominus.*Qui locutus elt ad Moy- 

14 fen,dicens:*Educ blafphemum extra caftra, 
C & ponant omnes qui audierunt , manus fuas 

fuper caput eius , 8c lapidet eu populus vni- 
1 5. uerfus . * Et ad filios Ifrael loqueris : Homo 
qui maledixerit Deo fuo,portabit peccatum 
i6fuum: &qui blafphemauerit nomen Do- 
mini, morte moriatur : lapidibus opprimet 
eum omnis multitudo, fiueille ciuis, fiue pe- 
regrinusfuerit . Qui blafphemauerit nomen 

1 ^Domini , morte moriatur . * " Qui percuffe- 

rit , & occiderit hominem, morte moriatur . 

1 8 * Qui percufferit animal , reddet vicarium , 

19 ideit animam pro anima . f Qui irrogauerit 
D maculam cuilibet ciuium fuorum : ficut fe- 
?ocit, ficfietei: * " fracturam pro fractura, 

oculum pro oculo , dentempro dente refti- 
tuet.qualem inflixerit maeulam, talem fufti- 1 1. 
21 nerecogetur . * Qui percufferit iumentum, ^- ; " l J- 
reddet aliud. Qui percufferit hominem , pu- z ' * 

2 2-nietur. + Aequum iudicium fit inter vos,fiue 

peregrinus ^ fiue ciuis peccauerit : quia ego 
23 fum Dominus Deus vefter. "Locutufqueeft 
* Moy- 



n Ex II.*. 
11. 



Ma 



Zxo. II. 



u Exo, lj 



L E V I 

Moyfes ad filios Ifrael: &eduxerunt eum, 
qui blafphemauerat , extra caftra , ac lapidi- 
bus opprefserunt . Feceruntque filij Ifrael £- 
cut przeceperat Dominus Moyfi . 
C A P. XXV. 

LOcutufque eft Dominus ad Moyfen in 
monte Sinai , dicens : * Loquere filijs If- 
rael, &dicesadeos: Quando ingreffi fue- i 
. ritis terram quam ego dabo vobis , " fabbati- 
zes fabbatum Domino.^Sex annis feres agru 
tuum, &fexannis putabis vineam tuam, 
colligefq; frudtus eius: * feptimo autem anno . 
fabbatum erit terrse , requietionis Domini: 
agru non feres,& vineam non putabis.*Quse 
fponte gignet humus,Tion metes:& vuas pri- 
mitiarum tUarum non colliges quafi vinde- 
miam : annus enim requietionis terrse eft : 

* fed efunt vobis in cibum, tibi & feruo tuo , i 
ancillse & mercenario tuo,& aduen? qui pe- 
regrinantur apud te : * iumentis tuis & peco- 
ribusomniaquae nafcuntur, prebebuntci- 
bum . * Numerabis quoque tibi feptem heb- 
domadas annorum, id eft, feptiesfeptem, 
quae fimulfaciunt anrtos quadraginta noue: 

* & clanges buccina menfefeptimo , decima 9 
die menfis,propitiationis tempore in vniuer- 
fa terra veftra . * San&ificabifq; annu quin- 10 
quagefimum, & vOcabis remiffionem cun- B 
ctis habitatoribus terrse tuse: ipfe eft enim iu- 
bileus. Reuertetur homo ad poffeflionem 
fuam,& vnufquifque rediet ad familiam pri- 
ftinam: *quiaiubileuseft & quinquagefi- 1 1 
musannus. Non feretis,neque metetis fpon- 
te in agro nafcentia , & primitias vindemise 
non colligetis, * ob fanttificationem iubi- 1 2 
lei , fed ftatim oblata comedetis . * Anno iu- 13 
bilei redient omnes ad pofleffiones fuas . 
* quando vendes quippiam ciui tuo, vel 14 
emes ab eo , ne contrittes fratrem tuum , fed 
iuxta numerum annorum iubilei emes ab 
eo , * & iuxta fupputationem frugum vedet 1 5 



T I C I. 



95 



! que non vendeturinperpetuum: quiamea 

24 eft , & vos aduenae & coloni mei eftis. * vnde 
curicla regio pofTeflionis veftrsfub redem- 

2jptionis conditione vendetur. * Siattenua- 
tuS frater tuus vendiderit poffefTiunculam 
fuam, & voluerit propinquuseius,poteit re- 

2<5 dimere quod ille vendiderat.*fln autem non 
habuerit proximum, & ipfe pretium ad redi- 

27 mendum potuerit inuenire: * computabun- 
tur ffuctus ex eo tempore quo vendidit : 3c 

Dquod reliquumeft, reddet emptori , ficquc 

28recipiet pofTeflionem fuam . * quodft non 
inuenerit manus eius vt reddat pretium , ha- 
bebit emptor quod emerat , vfque ad annum 
iubileum . In ipfo enim omnis venditio redi- 
bitad dominum, & adpoffetrorem priftinu . 

29 * Qui vendiderit domum irttra vrbis muros, 
habebit licentiam redimendi,donec vnusim- 

^opleaturannus. * fi non redemerit , &anni 
circulus fuerit euolutus , emptor po/Iidebit 
eam,& pofteri eius in perpetuum , & redimi 
831 non poterit,etiam in iubiieo . * Sin autem in 
villa fuerit domus , quse muros nonhabet, 
agrorum iure vendetur. fi ante redempta no 
fuerit, in iubileo reuerteturad dominum. 

32* AedesLcuitarum, quse in vrbibus funt,se- 

3 3 per poffunt redimi : * fi redemptx non fue- 

E rint , in iubileo reuertentur ad dominos , 
quiadomusvrbiumLeuitarum pro poffef- 

54 fionibus funt inter filios Ifrael . * Suburba- 
na autem eorum non veneant,quia poffeffio 

3 5 fempiterna eft . * Si attenuatusfuerit frater 
tuus,& infirmus manu , & fufceperis eu qua- 
fi aduenam,& peregrinum,& vixerit tecum, 

3 6 * ne accipias vfuras ab eo,nec amplius quam 
dedifti . Time Deum tuum, vt viuere po/fit 

3 7 frater tuus apud te. *Pecuniam tuam n5 da- 
bis ei ad vfuram , 3c frugum fuperabundan- 

3 8 tiam non exiges . *Egodominus Deusve- 

F fter,quieduxivosdeTerra Aegypti, vtda- 
rem vobis Terram Chanaan , & effem ve- 



tibi . * Quanto plures anni remanferint poft 16 39 fter Deus. * Si paupertate compulfus vendi- 

derit fetibifrater tuus, noneum opprimes 
40 feruitute famuloru, * fed quafi mercenarius 

& colonus erit : vfque ad annum iubileum 
^ioperabitur apudte, *&poltea egredietur 

cu liberis fuis , 3c reuertetur ad cognationem 
42 &c ad poffeflionem patrum fuorum . * mei 

enim ferui funt, &ego eduxieosde Terra 



iubileum.tanto crefcet & pretium : & quan- 
to minus temporis numeraueris,tanto mino- 
ris & emptio conftabit . tempus enim fru- 
gum vendet tibi.*Nolite affligere contribu- 17 
Ies veftros, fed timeat vnufquifque Deum 
fuum,quia ego Dominus Deus vef ter . * Fa- 1 
citc praecepta mea,& iudicia cuftodite, & im- C 
pleteea, vt habitare poflitis in terra abfque 
vllo pauore,*& gignat vobis humus fructus 19 
fuos, quibus vefcamini vfque ad faturitatem, 
nullius impetum formidantes . * Quod ii di- 20 
xeritis : Quid comedemus anno feptimo , il 
non feuerimus , neque collegerimus fruges 
noftras ? * Dabo benedittionem meam vo- 2 1 
bis anno fexto , & faciet fructus trium anno- 
rum : * feretifque anno octauo,& comedeiis 22 
veteres fruges vfque ad nonu annum: donec 
noua nafeantur,ederis vetera . * Terra quo- 23 



Aegypti.non veneant conditione feruorum: 

43 * ne affligas eum per potentiam , fed metui- 

44 to Deum tuum . * Seruus & ancilla iint vo- 
bis de nationibus qu? in circuitu veftro funt. 

45 *Et de aduenis qui peregrinantur apud vos, 
vel qui ex his nati fuerint in terra veftra, hos 

46 habebitisfamulos:* & hereditario iuretranf- 
mittetis ad pofteros , ac poflidebitis in a ter- 
num.fratres autem vef tros filios Ifrael ne op- 

47 primatis per potentiam . ''■ Si inualuerit apud 
vos manus aduenas atque peregrini , & atte- 

nuatus 



« Ea,-«, 10, 
a.t. 

Dcut, 5. a, 
8. 



11 
«.II 



96 L I B 

nuatus frater tuus vendiderit fe ei , aut cui- G 
quam de ftirpe eius: * poft venditionem po- 48 
teft redimi. Qui voluerit ex fratribusfuis, 
redimeteum, *&patruus, &patruelis,&49 
confanguineus, & aflfinis . Sin autem & ipfe 
potuerit, rsdimet fe , * fupputatis dumtaxat 50 
annis a tempore venditionis fuae vfque ad 
annum iubileum : & pecunia , qua venditus 
fuerat, iuxtaannorum numerum &ratio- 
nem mercenari j fupputata . * Si plures fue- 5 1 
rint anni qui remanent vfque ad iubileum , 
fecundum hos reddet & pretium . *fi pauci, 5 2 
ponetrationem cum eo iuxta annorum nu- 
merum , & reddet emptori quod reliquum 
eft annorum , * quibus ante feruiuit merce- 5 3 
dibus imputatis : non affliget eum violenter 
in confpectu tuo . * Quod fi per haec redimi 54 
non potuerit , anno iubileo egredietur cum 
liberis fuis . * Mei enim funt ferui,filij Ifrael, 5 5 
quoseduxideTerra Aegypti. 
C A P. XXVI. 

EGo Dominus Deus vefter : "Nonfacie- 1 
tis vobis idolum & fculptile , nec titu- A 
los erigetis, nec infignem lapidem ponetis in 
7 \ a ' 9 ' ' terraveftra,vtadoretiseum . egoenimfum 
Dominus Deus vefter . * Cuftodke fabbata 2 
mea, & pauete ad Sancruarium meum . ego 
totu.3.%. ]3ominus.*"Siinprseceptismeisambulaue- 3 
ritis,& mandata mea cuftodieritis , & feceri- 
tis ea , dabo vobis pluuias temporibus fuis , 
* & terra gignet germen fuum , & pomis ar- 4 
bores replebuntur . * Apprehendet meffium 5 
tritura vindemiam , &vindemia occupabit 
fementem : & comedetis panem veftrum in 
faturitate,& abfque pauore habitabitis in ter- 
raveftra. * Dabopaceminfinibus veftris: 6 
dormietis,& non erit qui exterreat. Auferam B 
malasbeftias: &gladius non tranfibit ter- 
minosveftros. * Perfequemini inimicos ve- 7 
ftros,&corruentcoramvobis. *perfequen- 8 
tur quinque de veftris centum alicnos,& ce- 
| tum de vobis decem millia: cadent inimici 
veftri gladio in confpectu veftro . * Refpicia 9 
vos, &crefcerefaciam : multiplicabimini , 
& firmabo padtum meum vobifcum . * Co- 10 
inedetis vetuf tiflima veterum, & vetera no- 
msfuperuenientibus proijeietis.*Ponam ta- 1 1 
bernaculum meum in medio veftri , & non 
h : cer. !c. abijciet vosanima mea . * « Ambulabo in- 1 2 
it.ib. ter VO s,& ero Deus vefter , vofq; eritis popu- 
lus meus . * Ego Dominus Deus vefter , qui 1 3 
eduxi vos de terra Aegyptiorum, ne feruire- 
tis eis, & qui confregi catenas ceruicu veftra- 
„ vtu. 18. ru.vt incederetis ere&i . * " Quod fi non au- 14 
< 1 • • dieritis me.nec feceritis omnia mandata mea, 
T t '"" 2 ' f ' * ft fpreueritisleges meas,& iudicia mea co-'i 5 
! iui. z. a. tempferitis,vt no faciatis ea quae a me confti- C 
1 1. tuta funt , & ad irritum perducatis pactum 

meum:* ego quoque haec faciam vobis: Vift- 1 6 
tabo vos velociter in egef tate , & ardore, qui 



E R 

conficiat oculos veftros,& confumat animas 
veftras.Fruftra feretis fementem,quae ab ho- 

1 7 ftibus deuorabitur . * Ponam faciem meam 
contra vos , & corruetis coram hoftibus ve- 
ftris, & fubijciemini his qui oderunt vos. 

1 8 fugietis , nemine perfequente . * Sin autem 
nec fic obedieritis mihi, addam correptiones 
veftras feptuplum propter peccata veftra , 

19 *& conteram fuperbiam duritiae veftr^.Da- 
boque vobis coelum defuper ficut ferrum, & 

20 terram aeneam . * Confumetur incaffum la- 
Dborvefter, non proferet terra germen , nec 

2 1 arbores poma praebebunt . * Si ambulaueri- 
tis ex aduerfo mihi,nec voiueritis audirc me, 
addamplagasveftrasin feptuplum propter 

22 peccata veltra: *immittamque in vos beftias 
agri,quae confumant vos,& pecora vettra,& 
ad paucitatem cuncta redigant , defertaeque 

23 fiant viae veftrae. *Quod fi nec fic volueritis 
recipere difciplina , fed ambulaueritis ex ad- 

24 uerfo mihi :• *ego quoque contra vos aduer- 
fus incedam,& percutiam vos fepties propter 

25 peccata veftra. *inducamque fuper vos gla- 
dium vltoremfoederismei. Cumq; confuge- 
ritis in vrbes , mittam peftilentiam in medio 
veftri , & trademini in manibus hoftium , 

26 * poftquam confregero baculum panis ve- 
ftri: ita vt decem mulieres in vno clibano co- 
quant panes,& reddant eos ad pondus:& co- 

27 medetis , & non faturabimini . * Sin autem 
nec per haec audieritis me, fed ambulaueritis 

2 8 contra me: * & ego incedam aduerfus vos in 
E furore contrario , & corripiam vos feptem 

29 plagis propter peccata veftra, * ita vt come- 
datiscarnes filiorum veftrorum & filiarum 

30 veftrarum.Meftrua excelfa veftra, & fiirm- 
lachra con fringam. Cadetis inter ruinas ido- 
lorum veftrorum , & abominabitur vos ani- 

3 1 ma mea, * in tantum vt vrbes veftras rediga 
in folitudinem , & deferta faciam Sandtuaria 
veftra , nec recipiam vltra odorem fuauifli- 

3 2 mu.* Difperdamque terram veftram,& ftu- 

pebunt fuper ea inimici veftri , cum habita- 
3 3 tores illius fuerint. * vos autem difpergam in 

Centes,& euaginabo poft vos gladium , erit- 

queterra veftra deferta , &ciuitate; veftnE 
3 4 diruta* . * Tunc placebunt terrae fabbata fua 

cunctis diebus folitudinis fuse : quando fueri- 
3 5 tis * in terra hoftili , fabbatizabit, & requie- 

fcet in fabbatis folitudinis fuae , eo quod non 

requienerit in fabbatis veftris quando habi- 
3 6 tabatis in ea . * Et qui de vobis remanferint , 
F dabo pauorem in cordibus eorum in regio- 

nibushoftium, terrebit eos fonitus folij vo- 

lantis,& ita f ugient quafi gladium : cadent , 
3 7 nullo perfequente , * & corruent finguli fu- 

perfratresfuosquafibella fugientes, nemo 
3 8 veftrum inimicis audebit refiitere . * peribi- 

tisinterGentes, &hoftilisvos terra confu- 
I39 met . * Quod fl & de ijs aliqui remanferint , 

tabe- ' 



L E V I 

tabefcetlt in Iniquitatibus fuis,in terra inimi- 
corumfuorum , & propter peccata patrum 
fuorum& fuaaffligentur : *donecconfi-4o 
teantur iniquitates fuas & maiorum fuoru , 
quibus praeuaricati funtin me , &ambula- 
uerunt ex aduerfo mihi. * Ambulabo igitur 4 1 
& ego contra eos^& inducam illos in terram 
hoftilem, donec erubefcat incircumcifa mes 
eorum : tunc orabunt pro impietatibus fuis . 
* Et recordabor fcederis mei quod pepigi 42, 
cum Iacob & Ifaac & Abraham . Terrae G 



quoque memor ero : *quse cum relicla fue- 43 
rit ab eis , complacebit fibi in fabbatis fuis , 
patiens folitudinem propter illos . Ipfi ve- 
ro rogabunt pro peccatis fuis,eo quod abie- 
cerint iudicia mea , & leges meas defpexe- 
rint . * Et tamen etiam cum eflent in terra 44 
hoftili , non penitus abieci eos, neque fic de- 
fpexi vt confumerentur, & irritum facerem 
pa&um mecum cum eis.Ego enim fum Do- 
minus Deus eorum , * & recordabor fcede- 45 
ris mei priftini , quando eduxi eos de Terra 
Aegypti in confpe&u Gentium , vt efTem 
Deus eorum . ego Dominus. Hax funt iudi- 
cia atque pnecepta & leges , quas dedit Do- 
minusinter fe & filios Ifrael inmonteSinai 
per manum Moyfi . 

C A P. XXVII. 

LOcutufque eft Dominus ad Moyfen , 1 
dicens : * Loquere filijs Ifrael , & dices 2 
ad eos : Homo qui votum fecerit, & fpopon- A 
deritDeo animam fuam, fub seftimatione 
dabit pretium . *■ Si fuerit mafculus a vigefi- 
moanno vfq; ad fexagefimum annum,da- 
bit quinquaginta ficlos argenti ad menfu- 
ram Sactuarij:*fi mulier,triginta. * A quin- 
to autem anno vfque ad vigefimum,mafcu- 
lus dabit viginti ficlos : femina decem. * Ab 
vno menfe vfque ad annum quintum , pro 
mafeulo dabunt quinque ficli : pro femi- 
na, tres . * Sexagenarius & vltra mafculus 
dabit quindecim ficlos : femina decem . * Si 
pauper fuerit, & scftimationem reddere non 
valebit,ftabit coram facerdote : Sc quantum 
ille xftimauerit, & viderit eum pofle redde- 
re,tantum dabit. * Animal autem, quod im- 
molari poteft Domino, fi quis vouerit,fan- 
ctum erit,*& mutari non poterit,id eft, nec 10 
melius malo, nec pcius bono, quod fi muta- 
uerit : & ipfum quod mutatum eft , & illud 
pro quo mutatum eft,confecratum erit Do- 
mino.*Animal immundum,quod immola- 1 1 
ri Domino non poteft,fi quis vouerit,addu- B 
cetur ante facerdotem.* qui iudicans vtrum 1 2 
bonum an malu fit,ftatuet pretium. *quod 13 
fi dare voluerit is,qui offert,addet fupra efti- 
mationem quintam partem. Homo fi voue- 
rit domum fuam &fanclificauerit Domi- 
no , * confiderabit eam facerdos vtrum bo- 14 



T I C I 97 

na an mala fit, & iuxta pretium,quod ab eo 

1 5 fuerit conftitutum,venundabitur : * fin au- 
tem ille,qui vouerat,voluerit redimere eam, 
dabitquintam partem asftimationis fupra, 

16 & habebit domum.*Qudd fi agrum poflef- 
fionisfu? vouerit,& confecrauerit Domino: 
iuxta menfuram fementis aeftimabitur pre- 
tium, fi triginta modijs hordei feritur terra , 
quinquaginta ficlis venundetur argentei : 

17 *Si ftatim ab anno incipientis iubilei voue- 
rit agrum,quanto valere poteft, tanto asfti- 

1 8 mabitur. *fin autem poft aliquantum tem- 
poris: fupputabit facerdospecuniam iuxta 
annorum, qui reliqui funt, numerum vfque 

19 ad iubileum,& detrahetur ex pretio.*Quod 
Cfi voluerit redimere agrum ille, quivoue- 

rat, addet quintam partem aeftimatae pecu- 

20 niae, & poflidebit eum. *Sin autem noluerit 
redimere, fed alteri cuilibet fuerit venunda- 
tus, vltra eum , qui vouerat redimere non 

2 1 poterit : * quia cum iubilei venerit dies,fan- 
ctificatus eritDomino, & pofieflioconfe- 

2 2 crata ad ius pertinet facerdotum . * Si ager 
emptus eft , & non de pofleflione maiorum 

23 fanctificatusfuerit Domino,*fupputabit fa- 
cerdosiuxta annorum numerum vfque ad 
iubileum, pretium : & dabit ille, qui voue- 

24 rat eum Domino, * in iubileo autem reuer- 
tetur ad priorem dominum, qui vendiderat 
eum , & habuerat in forte pofleflionis fax . 

2 5; *Omnis asftimatio ficlo fancluarij ponde- 

26 rabitur. " Siclus viginti oboloshabet. * Pri- 
mogenita,quas ad Dominum pertinent , ne- __ 
mo fandfificare poterit & vouere : fiue bos , 47. 

27 fiue ouis fuerit, Domini font. *Quod fi im- £t«*-4:M 
Drmindum eft animal, redimet quiobtulit^ I1% 

iuxta eftimationem tuam,& addet quintam 
partem pretij,fi redimere noluerit,vendetur 
alteri quantocumque a te fuerit eftimatum. 

28 * " Omne quod Domino confecratur , fiue 
homofuerit,fiueanimal,fiueager,non ven- 4^'. ° 
detur , nec redimi poterit . Quidquid femel 
fuerit confecratum,fancT:um fanctorum erit 

20 Domino. *Etomnisconfecratio,qu32offer- 
tur ab homine , non redimetur , fed morte 

3 o morietur : * Omnes decimae terraz , fiue de 

frugibus , fiue de pomis arborum , Domini 
3 1 funt , & illi fanctificantur . * Si quis autcm 

voluerit redimere decimas fuas, addet quin- 
3 2 tam partem earum. *Omnium decimarum 

bouis & ouis & capraj, quaz fub paftoris vir- 

gatranfeunt, quidquid decimum venerit , 

33 fanctificabitur Domifto. *Non eligetur nec 
bonum nec malum, nec altero commutabi- 
tur , li quis mutauerit : & quod mutatum 
eft, &pro quo mutatum eft ,fancfificabitur 

34 Domino,& non redimetur. *Hxc funt pre- 
cepta , qua; mandauit Dominus Moyfi ad 
fiiioslfraehin monteSinai. 

G LIBER 



llExtd.<Q, 

Ltj. 

Numer. 3 ,g 



o8 



LIBER NVMERI. 

HEBHAICE VAIEDABBER. 



11 Fxod 30. 
*.1Z. 




^^©H&assB^^E^o^BaRsais^ss^^ 



CAPVT PRIMVM. 




| OCVTVSQVE eft Dominus 1 
ad Moyfen in deferto Sinai in A 
tabernaculo f? deris,prima die 
menfis fecundi, anno altero 
egreffionis eorum ex Aegy- 
to,dicens: * " Tollite fummam vniuerfa c6- 2 
gregationis filiorum Ifrael per cognationes 
& domosfuas,& nomina fmgulorum,quid- 
quidfexuseftmafculini*a vigefimo anno 3 
& fupra,omnium viroru fortium ex Ifrael , 
& numerabitis eos per turmas fuas,tu & Aa- 
ron.*Eruntq; vobifcum principes tribuu,ac 4 
domorum in cognationibusfuis^quoru ifta 5 
funt nomina:De Ruben,Elifur filius Sedeur. B 
* de Simeon,Salamiel,filius Surrifaddai. * de 6 
Iuda,NahafibnfiliusAminadab. *delffa- 7 
char,NathanaelfiliusSuar. * de Zabulon, 8 
Eliab filius Helon. * Filiorum autem Iofeph, 9 
de Ephraim , Elifama filius Ammiud . * de 1 o 
Manaffe,Camaliel fili 9 Phadaffur. * De Be- 1 1 
niamin, Abidan filius Gedeonis. * De Dan, 1 2 
Ahiezerfilius Ammifaddai . *de Afer, Phe- 13 
giel filiusOchran . * de Gad,Eliafaphfilius 14 
Duel : * de Nephthali , Ahira filius Enam. 1 5 
''Hinobilifnmi principes multitudinis per 16 
tribus &cognationes fuas,&capitaexerci- 
tuslfirael: * quostulerunt Moyfes& Aaron 1 7 
cum omni vulgi multitudine: *& cogrega- 1 8 
ueruntprimo die menfisfecundi,recenfentes 
eos per cognationes & domos, ac familias,& 
capita,& nomina linguloru - a vigefimo an- 
no & fupra, * ficut praxeperat Dhs Mo y ii . 1 9 



C Numeratiq-, funt in deferto Sinai. * De Ru • 

2oben primogenito Ifraelis per generationes 

&familias, acdomosfuas, & nomina capitu 

fingulorum, omne quod fexus eft mafculini 

a vigefimo anno & fupra,procedentium ad 

2 1 bellu, * & quadraginta fex millia quingen- 

2 2 ti. * De filijsSimeon per generationes & fa- 

milias.ac domos cogr.ationum fuarum rece- 

fiti funt per nomina, & capita fingulorum , 

omne qucd fexuseft mafculini a vigefimo 

anno & fupra, procedentium ad bellum, 

23 *quinquagintanouem milliatrecenti. * De 

24 filijs Gadper generationes & familias,ac 

domos cognationu fuaru recenfiti funt per 

nomina finguloru a viginti annis & fupra , 

25 omnes qui ad bella procederent , * quadra •• 
gintaquinque millia fexceti quinquaginta . 

26 *De filijs Iuda per generationes & familias , 
D ac domos cognationum fuarum , per nomi- 

na fingulorum a vigefimo anno &fupra, 

2 7 omnes qUi pOterat ad bella procedere , * re- 

cefitifuntfeptuaginta quattuOr millia fex- 

28 ceriti. *Defilijs Iffachar,per generationes& 
£amilias,ac domos cognationUm fuarum,per 
nominafinguloruavigefimo anno & fu- 

29 pra, omnes qui ad bella procederent, *rece- 
fiti funt quinquaginta quattuor millia qua- 

3 o dringeti. *De filijs Zabulon per generatio- 

nes & familias,ac domOs cognationu fuaru 

recefitifuntper nOmina finguloru a vigefi- 

mo anno&fupra, omnesqui poterantad 

3 1 bella procedere, *quinquaginta fepte millia 

quadrin- 



N V M E R 1 . 99 

cmadringenti . * De filiisIofeph,filiorum32 Aatq; vexiHa,&domoscognau\mumfuarurn 

Ephraim per generationes & familias ac do- E 

mos cognationum fuarum recefiti funt per ; 3 

nomina finguloru a vigefimo anno Sc fu- j 

pra, omnes qui poterant ad bella procedere , 4 

*quadraginta millia quingeti. Torro filio- 3 3 

ruManaffepergenerationes &familias ac^4 5 

domos cognationum fuarum recenfitifunt 



per nomina finguloru a viginti annis & fu- 
pra,omne$ qui poterant ad bella procedere , 
*triginta duo millia ducenti . * De filijsBe- 3 5 
niamin per generationes & familias, ac do- 3 6 
mos cognationu fuaru recenfiti funt nomi- 
nibus finguloru a vigefimo anno & fupra , 
omnes quipoterat ad bella procedere,* tri- 3 7 
ginta quinq; millia quadringenu\*De filijs 3 8 
Dan per generationes & familias , ac domos 
cognationu fuarum recefiti funt nominibus 
finguloru a vigefimo anno & fupra, omnes 
qui poterant ad bella procedere,*fexaginta 39 
duo millia feptingeii.*De filijs Afer per ge-40 
nerationes & familias ac domos cognationu 
fuarum recenfitifunt per nomina finguloru F 
a vigefimo anno & fupra , omnes qui pote- 
rant ad bella procedere, * quadraginta mil- 4 1 
lia & mille quingenti . *De filijs Nephthali^s 
per generationes & familias ac domos co- 
gnationum fuaru recenfiti funt nominibus 
finguloru a vigefimo anno & fupra, omnes 
qui poterant ad bella procedere, *quinqua~ 4? 
ginta tria millia quadringeti. ¥ Hifunt,quos 44 
numerauerunt Moyfes& Aaron,& duode- 
cim principes Ifrael fingulos per domos co- 
gnationum fuarum. * Fuerutque omnis nu- 45 
merusfiliorumlfraelper domos &familks 
fuas a vigefimo ar.no & fupra, qui poterant 
ad bella procedere, * fexcenta tria millia vi- 46 
rorum quingeti quinquaginta.*Leuitas au- 47 
tern in tribufamilia.ru fuaru, non funt nu,- G 
merati cu eis. * Locutufq; eft Dns ad Moy- 48 
fen,dices: * Tribu Leui noli numerare, neq; 49 
pones fummam eorum cum filijs Ifraeh* fed $ Q 
conftitue eos fuper tabernaculu teftimonij , 
& cuncfe. vafa eius , & quidquid ad ceremo- 
nias pertinet.Ipfi portabunttabernaculu & 
omnia vtenfilia eius : & erunt in minifterio, 
ac per gyru tabernaculi metabiitur. *Cum 5 1 
proficifcendu fuerit.deponent Leuitse taber- 
naculum:cum caftrametandu,erigent. quif- 
qu is extemorii accefierit,occidetur. *Meta- 5 2 
butur autemcaftra filij Ifrael vnufquifq;per 
turmas & cuneos atq; exercitum fuu. *Por- $3 
ro Leuit^pergyrii tabernaculifiget tento- 
ria , ne fiat indignatio fuper multitudine fi- 
lioru Ifrael, & excubabut in cuftodi js taber- 
naculi teftimonij. ,? Fecerut ergo filii Ifrael 54 
iuxta omnia, qure prsceperat Dhs Moyfi . 
CAP, II. 

LOcutufque eftDhs ad Moyfen&Aa- 
ron dicens: *Singuli per turmas, figna , 



catLramecabu tur fih j Ifruel, per gyru taber- 
nacuh federis. * Ad Orietem ludas figet ten- 
toria per turmas exercitus fui: erkq;princeps 
filiorum eius NahafTon filius Aminadab.*& 
omnis de ftirpe eius fumma pugnantiii ,fe- 
ptuaginta quattuor milliafexcenti . * Iuxta 
eu caftrametatifunt de tribu Iffachar, quo- 
rum princepsfuit NathanaelfiliusSuar. *& 
omnis numerus pugnatorum eius quinqua- 
ginta quattuor millia quadringenti.*In tri- 
bu Zabulon princepsfuit Eliab filius Helon. 

8 *Omnis de ftirpe eius exercitus pugnatoru , 
quinquagmta feptem millia quadringenti . 

3 * Vniuerfi quiin caftrisludas annumerati 
funt,fuerut centu o&oginta fex. milliaqua- 
dringenti:& per turmas fuas primi egredien- 

1 o tur. *In caftris filiorum Ruben ad meridia- 
B na plaga. erit princeps Elifur filius Sedeur:& 

1 1 * cud us exercitus pugnatorum eiusqui nu- 
merati funt, quadraginta fex millia quinge- 

1 2 ti.* Iuxta eum caftrametati funt de tribu Si- 
meon : quorum princeps fuit Salamiel filius 

1 3 SurifaddaL * & cundus-exercitus pugnato- 
rumeius qui numeratifunt,quinquaginta 

14 noue millia trecenti.*In tribu-Gadprinceps 

1 5 fuit Eliafaphfilius Duel,*& cunclus exerci- 
tus pugnatoru eius qui numerati funt, qua- 
draginta quinq; millia fexceti quinquagin- 

16 ta. *Omnes qui recenfiti funt in caftris Ru- 
ben , centum quinquaginta millia & mille 
quadringeti quinquaginta per turmas fuas : 

1 7 in fecundo loco proficifcentur.. * Leuabitur 
aute tabernaculu teftimonij per officia Le- 
uitarum & turmas eoru. quomodo erigetur, 
ita & deponetur. Singuli per loca & ordines 

1 8 fuos proficifcentur. .* Ad Occidentem plaga 
G erut caftrafilioru Ephraim, quorit princeps 

1 9 fuit Elifama fiU 9 Ammiud. *cuc\us exercit 9 
pugnatoru eius quinumeratifunt,quadra- 

20 gintamilliaquingeti. *Et cum eis tribus fi- 
liorum ManafTe,quoru princepsfuit Gama- 

2 1 liel filius PhadafTur. * cuncWque exercitus 
pugnatoru eius qui numerati funt , triginta 

2 2 duo millia duceti.. *In tribu fiUorum Benia- 
23. min princepsfuit Abidafilius Gedeonis.*& 

cundus exercitus pugnatorii eius qui rece- 
fitifunt, trigintaquinquemilUa quadrin- 

24 genti. * Omnes qui numeratifunt in caftris 
Ephraim,centum oclo millia centii per tur- 

25 mas fuasitertij proficifcentur. * Ad Aquilo- 
uis parte caftrametati funt filij Dan : quorii 
princeps fuit Ahiezer fiUus Ammifaddai ; 

2<5 * & cunclus exercitus pugnatorum eius qui 
D numerati funt, fexaginta duo mUliafcptin- 
27 genti .. * Iuxta eum fixere tentoria de tribu 

Afer :. quorum princeps fuit Phegielfilius 
2 8 Ochran. ^cuntftus exercituspugnatorueius 

qui numerati sut,quadraginta millia &mU- 
29 le quingenti.^Detribu filiorum NephthaU 
G 2 princeps 



ii Exm\d,d 



« z. 



0.1, 



,14. 



J»/.8..-.i6. 



M txod.6. 



100 L I B 

princeps fuit Ahira filius Enan ; * cun&us 30 
exerckus pugnatoru eius quinquaginta tria 
millia quadringenti. *Omnes qui numerati 3 1 
funtin caftris Dan, fuerunt centu quinqua- 
gintafeptem millia fexcenti : & nouiflimi 
proficifcentur. *Hic numerus filiorum If- 3 2 
rael,per domos cognationu fuaru 8c turmas 
diuifi exercitus, fexcenta tria millia quinge- 
ti quinquaginta. * Leuitse autem non funt 3 3 
numerati inter filios Ifrael : fic enim prsece- 
perat Dfis Moyfi . * Feceruntque fili j Ifrael 34 
iuxtaomnia, quse mandauerat Dominus- 
Caftrametati funt per turmas fuas,& profe- 
£ti per familias ac domos patrum fuorum . 
C A P. III. 

HAe funt generationes Aaron & Moy- 1 
fi, in die, qua locutus eft Dominus ad A 
Moyfen in monte Sinai . * " Et haec nomina 2 
filiorum Aaron : primogenituseiusNadab, 
deinde Abiu & Eleazar & Ithamar . * Hasc 3 
nomina filiorum Aaro facerdotum, qui vn- 
ctifunt, & quorum repletf,& cofecrat^ ma- 
nus,vt facerdotio fugeretur.* " Mortui funt 4 
enim Nadab& Abiu cum offerrent ignem 
alienum in confpedu Dhi in deferto Sinai , 
abfq; liberis: fun6tique funt facerdotio Elea- 
zar,& Ithamar coram Aaro patre fuo. * Lo- 5 
cutufque eft Dhs ad Moyfen, dicens : * Ap- 6 
plica tribum Leui , & fac ftare in confpectu 
Aaron facerdotis, vt miniftrent ei, &excu- 
bent, *& obferuet quidquid ad cultum per- 
nnet multitudinis eoram tabernaculo tefti- 
monij,*&cuftodiantvafa tabernaculi, fer- 8 
uientes in minifterio eius . * Dabifque dono 9 
Leuitas * Aaron & fili js eius , quibus traditi 1 o 
funt a filijs Ifrael. Aaron autem & filios eius B 
conftitues fuper cultum facerdoti j . Exter- 
nus, qui adminiftrandum accefTerit,morie- 
tur . * Locutufque eft Dhs ad Moyfen, di- 1 1 
ces: * Ego tuli Leuitas a fili js Ifrael pro om- 1 2 
ni primogenito , qui aperit vuluarn in filijs 
Ifrael^, eruntq; Leuitse mei.* « Meu eft enim 13 
omne primogenitum : ex quo percuftl pri- 
mogenitos in Terra Aegypti : fanctificaui 
mihi quidquid primum nafcitur in Ifrael ab 
homine vfque ad pecus, mei funt: Ego Dhs. 
*Locutufqtie eft Dominus adMoyfen in 14 
deferto Sinai,dices: *Numera filios Leui per 1 5 
domospatrumfuorum& familias, omnem C 
mafculum ab vno menfe & fupra. *Nume- 1 6 
rauit Moyfes,vt preceperat Dominus,* « & 17 
inuentifunt filij Leuiper nomina fua, Ger- 
fon & Caath & Merari, *Filij GersorLebni, 1 8 
& Semei. *FiIij CaathrAmiam & Iefaar.He- 19 
bron & Oziel/Filij Merari: Moholi,& Mu- 20 
fi . * De Gerfon f uere familia? duse Lebniti- 2 1 
ca & Semeitica ? quarum numeratus eft.22 
populus fexus mafculini ab vno menfe & 
fupra, feptemmillia quingenti. *Hipoft23 
tabernaculum metabuntur ad Occidentem 



E R 

24 *fub principe Eliafaph filio Lael. * Et habe- 

2^bunt excubiasin tabernaculofcederis,*ip- 

26 fum tabernaculum , & operimentum eius 

D tentorium, quod trahitur ante fores tedti f?- 

deris, &cortinasatrij:tentorium quoque, 

quod appenditur in introitu atrij taberna- 

culi, &quicquidad ritum altaris pertinet , 

funes tabernaculi , & omnia vteniilia eius . 

27*Cognatio Caath habebit populos Amra- 

mitas 8c Iefkaritas, & Hebronitas , & Ozieli- 

tas . Hae funt famili2. , Caathitarum recenfi- 

28 tae per nomina fua : *omnes generis mafcu- 

lini ab vno mefe & fupra, oclo millia fexce- 

2p ti habebunt excubiasSan&uarij, *& caftra- 

30 metabutur ad meridianam plagam . *Prin- 

3 1 cepfque eoru erit Elifaphan filius Oziel:*& 
E cuftodient arca,menfamq; 8c candelabrum , 

altaria,& vafa Sadtuarij, in quibus miniftra- 

tur,& velum,cun£tamq;huiufcemodi fupel- 

3 2 lectilem. -^Princeps autem principum Leui- 

tarum Eleazar filius Aaron facerdotis , erit 

33 fuperexcubitores cuftodise San&uarij. " r At 
vero de Merari erunt populi Moholitse , & 

34 Mufic^ recefiti per nomina fua: *omnes ge- 
neris mafculini ab vno menfe & fupra , fex 

3 5 millia duceti. * Princeps eorum Suriel filius 
Abihaiel : in plaga feptentrionali caftrame- 

36 tabuntur. *Erunt fub cuftodk eoru tabulse 
tabernaculi 8c ve<fies 8c columnae , ac bafes 
earum 8c omnia , quse ad cultu huiufcemo- 

3 7 di pertinent^column^qjatrij per circuitum 
cum bafibus fuis', 8c paxilli cum funibus . 

3 8 ^Caftrametabutur ante tabernaculum foe- 

F deris, id eft, ad Orientale plagamMoyfes& 
Aaron cum filijs fuis,habentes cuftodia San- 
cluarij in medio filioru Iftael , qu^kfquis alie- 

3p nus accefferit, morietur . * Omnes Leuitse , 
quosnumeraueruntMoyfes &Aaron iux- 
ta prseceptum Domini per famiUas fuas iia 
genere mafculino a menfe vno & fiipra,fue- 

40 rut viginti duo millia. ^Et ait Dominus ad 
Moyfen : Numera primogenitos fexus ma- 
fculini de filijs Ifrael ab vno menfe 8c fupra , 

41 8c habebisfumma eorurru *ToUefq;Leuitas 
mihi pro omni primogenito filiorum Ifrael, 
ego fum Dhs:& pecora eorum pro vniuerfis 

42 primogenitis peeoru fihoru IfraeL * Recen- 
fuit Moyfes, ficut pf eceperat Dominus, pri- 

43 mogenitos filioru Ifrael, *&fuerut mafculi 
G per nomina fua,a menfe vno 8c fupra,vigin^- 

44 ti duo millia duceti feptuaginta tres.*Locvt- 
tufque eft Dominus ad Moyfen , dicens : 

45 * Tolle Leuitas pro primogenitis filiorum 
Ifrael , 8c pecora Leuitarum pro pecoribus 
eorum,erutque Leuitse mei: ego fum Domi- 

46 nus. * In pretio autem ducentorum feptua- „ Sxtd _ JQi 
ginta trium^ qui excedunt numerum Leui- ^.1 $. 

47 taru de primogenitis filiorum Ifrael, ^acci- Leu > *■?• & 
pies quinq-,ficlos per fingula capita-ad men- gV w . ^ 
fwa.Sa6tuarii. ^ Siclus habet viginti obolos . 1«, 

! * ^Dabif- 



N V M 
*Dabifq; pecuniam Aaron & filiis eiuspre- 48 
tiu eoru qui fupra funt.* Tulit igitur Moy- 49 
fes pecuniam eorum, qui fuerant amplius, & 
quosredemerant a Leuitis* pro primogeni- 50 
tis filiorum Ifrael,mille trecetorum fexagin- 
taquinque ficlorum iuxta pondus Sandua- 
rij, * & dedit eam Aaron & filiis eius iuxta 5 1 
verbum quod praceperat fibi Dominus . 
G A P. IV. 

LOcutufque eft Dominus ad Moyfen & 1 
Aaron,dices: * " Tolle fummam filioru 2 
Caath de medio Leuitaru per domos & fa- A 
milias fuas, * a trigefimo anno & fupra,vfq; 3 
ad quinquageflmum annum , omnium qui 
ingrediuntur vt ftent & miniftret in taber- 
naculo federis.*Hic eft cultus filioru Caath : 4 
Tabernaculum f^deris , & Sandtum fan<fto- 
rum " ingredientur Aaron & filij eius, quan- 5 
do mouenda funt caftra , & deponet velum 
quod pendet ante fores, inuoluentque eo ar- 
cam teftimonij , *&operient rurfumvela- 6 
mine ianthinarum pellium,extendentq; de- 
fuper pallium totum hyacinthinu, & indu- 
cent vectes . * Menfam quoque propofitio- 7 
nis inuoluent hyacinthino pallio.& ponent 
cum ea thuribula & mortariola, cyathos Sc 
crateras ad liba fundenda : panes femper in 
eaerunt : * extendentque defuper pallium 8 
coccineum , quod rurfum operient velame- 
to ianthinarum pellium,& inducent vedtes . 
*Sument Sc pallium hyacinthinu quoope- 9 
rient candelabrum cum lucernis & forcipi- 
bus fuis & emuncftorijs & cundtis vafis olei , 
qua? ad concinnandas lucernas neceffaria . 
funt:*&fuperomnia ponent operimentum 10 
ianthinarum pellium , Sc inducent vedtes . 
*Necnon & altare aureum inuoluent hya- 1 1 
cinthino veftimento, & extendente defuper 
operimentum ianthinarum pellium , indu- B 
cetq; vedtes. *Omnia vafa,quibus miniftra- 1 2 
tur in Sanetuario , inuoluent hyacinthino 
pallio, Sc extendent defuper operimentum 
ianthinarum pellium , inducentque vedtes . 
*Sed Sc altare mundabunt cinere , Sc inuol- 1 3 
uent illud purpureo veftimento, * ponentq; 14 
cvl eo omnia vafa , quibus in minifterio eius 
vtuntur, id eft , ignium receptacula , fufci- 
nulas ac tridentes, vncinos & batilla . Cun- 
da vafa altaris operiet fimul velamine ian- 
thinarum pelliu,& inducent ve&es. *Cum- 1 5 
que inuoluerint Aaron Sc filij eius San&ua- 
rium Sc omnia vafa eius in commotione ca- 
ftrorum , tunc intrabunt fili j Caath vt por- 
tet inuoluta: & no tangent vafa Sanctuarij, 
ne moriantur . Ifta funt onera filioru Caath 
in tabernaculo foederis : * fuper quoseriti6 
Eleazar filius Aaron facerdotis. ad cuius cu- 
ra pertinet oleum ad cocinnandas lucernas , 
Sc compofitionis incenfum , Sc facrificium , 
quodfemperoftertur , & oieu vn<ftionis,& 



E R I. 101 

quidquid ad cultu tabernaculi pertinet,onv 
niumque vaforum, quae in Sandtuario funt . 

1 7 * Locutufq; eft Dns ad Mo y fen, Sc Aaron , 

1 8 dicens : *Nolite perdere populum Caath de 

19 medio Leuitarum : *fed hoc facite eis,vt vi- 
uant, Sc non moriantur, fi tetigerint Sancla 
fandtorum. Aaron & filij eius intrabunt, ip- 
fiq; difponent opera fingulorum, Sc diuidet 

20 quid portare quis debeat.*Alii nulla curio- 
fitate videant qu? funtin Sandtuario priuf- 

21 qua inuoluantur,alioquin morientur. *Lo- 

22 cutufqueeft DfisadMoyfen^dicens^Tolle 
fummam etia filiorum Gerfon per domos 

2 3 ac familias Sc cognationes fuas, * a triginta 

C annis Sc fupra, vfque ad annos quinquagin- 

ta. Numera omnes qui ingrediuntur Sc mi- 

24niftrant in tabernaculo foederis . *Hoceft 

2 5 officium famili^ Gerfonitarum,*vt portent 

cortinas tabernaculi & te£tum ffderisope- 

rimentu aliud,& fuper omnia velamen ian- 

thinu, tentoriuque quod pendet in introitu 

2<5tabernaculifederis, * cortinasatrij,& velu 

in introitu quod eft ante tabernaculu . Om- 

nia qux ad altare pertinet, funiculos,& va- 

27faminifterij, * iubente Aaron Sc filij eius, 

portabunt filij Gerfon : Sc fcient finguli cui 

2 8 debeant oneri mancipari. *Hic eft cultus fa- 

milise Gerfonitarum in tabernaculofcede- 

ris,eruntq;fub manu Ithamar filii Aaron fa- 

2ocerdotis.*Filiosquoq;Merari per familias 

30 & domos patru fuoru recefebis * a triginta 
annis Sc fupra,vfq; ad annos quinquaginta , 
omnes qui ingrediuntur ad officiu minifte- 

3 1 rijfui & cultu f^deris teftimonij.^Hxc funt 
onera eoru : Portabunt tabulas tabernaculi 

3 2 8c vecles eius, colunas ac bafes earu , *colu- 

nas quoq ;atrij per circuitu cu bafibus Sc pa- 
xillis Sc funibus fuis. Omnia vafa,& fupelle- 
cStile ad numerum accipient,ficq; portabut . 

23 *Hoc eft officium familiae Meraritarum & 
minifterium in tabernaculo foederis:eruntq; 

D fub manu Ithamar filij Aaron facerdotis . 

34*Recenfueruntigitur Moyfes&Aaron & 
principes fynagogar filios Caath per*cogna- 

3 5 tiones & domos patrum fuorum *a triginta 
annis & fupra, vfque ad annfi quinquagefi- 
mum,omnes qui ingrediuntur ad minifte - 

36 rium tabernaculi fcederis : * & inuenti funt 

37 duo millia feptingenti quinquaginta. * Hic 
eft numerus populi Caath qui intrattaber- 
naculum federis : hos numerauit Moyfes & 
Aaro iuxta fermone Dhi per manu Moy fi . 

38 H Numerati sut &filijGerso percognatio- 

39 nes & domos patrii fuorum, *a triginta an- 
nis & fupra, vfque ad quinquagefimum an- 
nu,omnes qui fftgrediiitur vt miniftrent in 

40 tabernaculo foederis : * & inuenti funt duo 

41 millia fexceti triginta. *Hic eft popul' Ger- 
fonitarum, quos numerauerunt Moyfes& 

f2 Aaron iuxta verbum Domini . "Numerati 

G 3 funt 



ioi L I B 

funt & filij Merari per cognationes & do- 
mos patrii fuorii *.a mgir ta ?nnis & fupra, 43 
vfque ad annum quinquageflmum , omnes 
qui ingrediuntur ad explendos ritus taber- 
naculi foederis : * & inuenti funt tria millia 44 
ducenti . *hic eft numerusfiliorum Merari,45 
quos recenfuerunt Moyfes & Aaron iuxta 
imperium Dominiper manu Moyil. *Om-46 
nes qui recenfiti iunt de Leuitis , & quos rc- 
cenferi fecit ad ncmen Moyfes & Aaron, & 
principes Ifrael per cognationcs & domos 
patrum fuorum * a triginta annis & fupra, 47 
vfq; ad annum quinquagefimum,ingredie 
tes ad miniileriii tabernaculi , & onera por 
tanda,* fucrunt fimul oclo miilia quingenti 48 
odoginta. * Iuxta verbum Dni recefuit eos^p 
Moyfes , vnumquemque iuxta officium & 
onera fua , ficut pneceperat ei Dominus . 
C A P. V. 

LOcutufq; eft Dominus ad Moyfcn , di- 1 
cens: *Prxcipe filijs Ifrael,vt eijciant de 2 
cailris omnem leprofum,& qui femine fluit, A 
pollutufque eft fuper mcrtuo: * tam mafcu- 3 
lum quam femina eijcite de caftris , ne con- 
taminentea cum habitauerim vobifcu.^Fe- 4 
ceruntque ita fiiij Ifrael, & eiecerunt eos ex- 
tra cafi ra,ficut lecutus crat Dominus Moy- 
ii/Locutufqueeft Dominus ad Moy fen,di- 5 
cens:*Loquereadfilios Ifrael: Vir,fiue mu- 6 
lierxu fecerint ex omnibus peccatis, quse fo- 
lent hominibus accidere , & per negligentia. 
tranfgreffi fuerint mandatum Domini,atq; 
deliquerint, *confitebutur peccatum fuum, 7 
& reddent ipfum caput , quintamque parte 
defuper ei, in quem peceaucrint. *Sin autem 8 
non fuerit qui recipiat , dabunt Domino, & 
erit facerdotis , excepto ariete , qui offertur 
pro expiatione,vt fit placabilis hoftia.*Om- 9 
nes quoq: primitiasquas offerunt fili j Ifrael , 
ad facerdotem pertinent : *&quidquidin 10 
Sancluarium offertur a. fingulis , & traditur B 
manibijsfaccrdotis.ipfiuserit. *Locutufque 1 1 
eft Dns ad Mo yfen,dic«ns : * Loquere ad fi- 1 2 
lios Ifrael,& dices ad eos: Vir,cuius vxor er- 
rauerit.maritumq; contemnens *dormicrit 1 3 
cumaltero viro , & hoc maritus deprehen- 
derc no quiuerit ,fed latetadulterium,& te- 
i tibus argui non poteft , quia non eft inueta 
in ftupro:*fi fpiritus zclotypise concitauerit 14 
virum contra vxore fuam , quas vel polluta 
eit , vcl falfa fufpicione appetitur, *adducet 1 5 
ea ad facerdotem , & offeret oblationem pro 
ilia deciinam partem fati farksas hordeaceae: 
non fundet fuper eam oleum , nec imponet 
thus: qula facrificium zelotypix ci\8c obla 



E R 

cht Dni.difcooperiet caput eius,& ponet fu- 
per manus illius facrificium reccraationis , 
& oblationem zelotypiae : ipfe autem tene- 
bit aquas amariffimas , in quibus cum exe- 

19 cratione maledicbacongeflit^adiurabitque 
eam , & dicet : Si non dcrmiuit vir alienus 
tecum,& fl no poiluta es deferto mariti tho- 
ro , non te nccebunt aquae iftae amariffimf , 

20 in quas maledicla congeffi. * Sin autem de- 
clinaiti a viro tuo, atque polluta es, & cocu- 

2 1 buiiti cum altero viro:*his maledidionibus 
fubiacebis : Det te Dhs in maledictionem , 
excmplumque cunetorum in populo fuo: 
putrefcere faciat femur tuum , & tumes vte- 

22 rustuus difrumpatur. * ingrediantur aqux 
maledictae in ventrem tuum,& vtero tume- 
fcente putrefcat femur. Et refpondebit mu- 

25 lier, Amen, amen. * Scribetq; facerdos in li- 
D bcllo ifta maiedida, 8c ddebit ea aquis ama- 

24 rlfilmis.in quas maledicta congefTit,*& da- 

25 bit eibibere. Quascurnexhauferit, *tollet 
facerdos de manu eius facrificiu zelotypix r 
Sc eleuabit illud coram Dnoimponetque il- 

2 6 lud fuper altare:ita dumtaxat vt prius,*pu - 
gillum facrificij tollat de eo , quod offertur , 
& incendat fuper altare: &: f ic potu det mu- 

27 lieri aquas amariffimas.* Quas cum biberit, 
fi polluta eft,& contepto viro adulterij rea , 
pertranfibunt eam aquae malediclionis , 8c 
infiato ventre computrefcet femur : eritque 
mulier in maledictionem , 8c in exemplum 

2 8 omni populo. * Quod ii polluta non fuerit , 

29 erit innoxia,c\: faciet liberos.*Ifta eft lex ze- 
lotypix. Si declinauerit mulier a viro fuo,C\: 

2 o fi polluta fuerit,* mari tufq;zeloty pise fpiri- 
tu concitatus adduxerit eam in confpecbu 
Domini, Scfeceriteifacerdos iuxta omnia 

3 1 quae fcripta funt : * maritus abfque culpa 
erit , 8c illa recipiet iniquitatem fuam . 
C A P. VI. 

1 T Ocutufq; eft Dominus ad Moyfen , di- 

2 J_ycens: *LoquereadfiliosIfrael,&dices 
Aad eos: Vir, fiue mulier , cum fecerint vo- 

tum, vt fanctificentur , & fe voluerint Do- 

3 mino confecrare: ' a vino,& omni,quod ine- 
briare poteit,abitinebunt. Aceturn ex vino, 
& ex qualibct alia pctione , &' quidquid de 
vua exprimitur , non bibent : vuas recentes 

4 ficcafque non comedent * cundlis diebus 
quibus ex voto Domino cofecrantur : quid- 
quid ex vinea effe poteft , ab vua paffa vfq; 

5 ad acinum non comedent . * Omni tempore 
feparationis fue "nouacula non tranfibit per „ 
capviteiusvfquead completum diem , quo «■ 
Domino confecratur. Sandus erit, crefcente 



tioinueftigansadulterium.»*'Offeretigitur 16 6 coefiriecapitiseius. * Omni tempore confe- 
eam facerdos,& f tatuet coram Dho. * aifu- 1 7 ! B crationis £ux fuper mortuum non ingredie- 
metq; aquam fanctam in vafe fictili, & pau- C ! 7 tur , * nec fuper patris quidem & matris , & 
xillum terre de pauimento tabernaculi mit- j fratris,fororifq; funere contaminabitur,quia 
tet in eam. *Cuque ftetcrit mulier in cofpe- 1 8 ! 8 ccf jcratio Dei fui fuper caput eius eft/Om- 

I nibus 



N V M 
nibus diebus feparationis fux fan&us erit 
Domino . * Sin autem mortuus fuerkfubito 9 
quifpiam coram eo , poliuetur caput confe- 
crationis ehas: quod radet iilico in eaderndie 
purgationisfus:, Sc rursu feptima. *In octa- ic 
ua autem die ofleret duos turtures , vel duos 
pullos columbae facerdoti in introitu faede- 
risteftimonij/facietqucfacerdos vnumpro 1 1 
peccato, & alterum in holocauitu A" depre- 
cabiturpro eo.quia peccauit fuper mortuo : 
fancbificabkque caput eius in die .llo : * & 1 : 
confecrabit Dho dies feparationis iihus,offe- 
rens agnum anniculu pro peccato : tta tame 
vt dies priores irriti fiant, quonia polluta eft 
fancfificatio eius. *Ifta eft lex cofecrationis. 13 
Cum dies, quos ex voto decreuerat, comple- 
buntur, adducet eum ad oftium tabernaculi C 
fcederis , * & offeret oblationem eius Dho, i-, 
agnum anniculum immaculatum m holo- 
cauftum A ouem anniculam immaculatam 
pro peccato A ariete immaculatum , hoftia 
pacificam, *caniitrum quoque panem azy- 1 ;, 
moru qui cofperfi fint oleo, & lagana abfq; 
fermento vncta oleo,ac libamina iinguloru: 
* quae offerc-t facerdos coram Dno, & faciet 1 1 
tam pro peccato, quam in holocauitum . 
* Arietem vero immolabit hoftiam pacifica 1 " 
Dho,offerens fimul caniftrum azymorum , 
, ^ Zl Sc libamenta qu? ex more debentur.* "Tuc 1 .'- 
U 4 / ' radeturnazarseusante oftiu tabernaculi fe- 
deris cxfarie confecrationis fuae : tolletq; ca- 
pillos eius, & ponet fuper ignem,qui eft fup- 
pofitusfacrificiopacificorum. * Et armum 19 
coclum arietis , totamque abfque fermento 
vna de caniftro, Sc laganum azymum vnit, D 
Sc tradet in manus nazarsi , poftqua rafum 
fuerit caput eius . * Sufceptaque rurfum ab 20 
eo,eleuabit in confpeclu Domini : Sc fan&i- 
ficata facerdotis erunt , ficut peccufculum , 
quod feparari iuffum eft A femur. poft haec 
poteft bibere nazaraeus vinum. " lita eft lex 2 1 
nazaraei.cum vouerit oblationem fuam Do- 
mino tempore confecrationis fuse , exceptis 
his , quze inuenerit manus eius . iuxta quod 
mente deuouerat, ita facietad perfectionem 
fandtificationisfuf/Locutufque eft Domi- 22 
nusad Moyfen.dicens :*Loquere Aaron Sc 23 
filijs eius : " Sic benedicetis filijs Ifrael, & di- 
Eat. j*. C etis eis: *Benedicat tibi Dominus, Sc cufto- 24 
1 * diat te . * Oftendat Dominus faciem fuam 2 5 
tibi, & mifereatur tui. * Conuertat Domi- 26 
nus vultum fuum ad te , Sc det tibi pacem . 
*Inuocabuntque nomenmeumfuperfilios 27 
Iftael, & ego benedicam eis . 

C A P. VII. 

FActum " eft autem in die qua compleuit 1 
Mo y fes tabernaculu, & erexk illud:vn- A 
xitque, & fanclificauk cum omnibusvafis 
fuis,altarefimihter&omniavafaeius. v Ob- 2 
tulerunt prineipeslfrael cV capka familia- 



e r 1. m m 

rum, qui erant per fingulastribus, prafecti- 
1 que eorum, qui numcrati fuerant , * mune- 
ra cora Domino fex plauftratecta cu duo- 
decim bobus. Vnum plauftru obtulere duo 
duces, & vnum bouem ilnguli, obtulerutq; 

4 ea in cofpe&u tabernaculi. " Ait autem Do- 

5 minusadMoyfen: * Sufcipe ab eis vt fer- 
uiant in miniiterio tabernaculi , & trades ea 

6 Leukisiuxtaordinem minifterij fui. * Itaqi 
cum fufcepiffet Moyfes plauftra , Sc boues , 

7 tradidit eos Leuitis. * Duo plauftra Sc quat- 
tuor boues dedit fili js Gerfon, iuxta id quod 

S habebant neceffarium . * quattuor alia plau- 

ftra , & ocbo boues dedit filijs Merarifecun- 

dum officia Sc cultum fuu , fub manu Itha- 

9 mar filij Aaron facerdotis. *filijs aute Caath 

non dedit plauftra Sc boues : quia in Sattua- 

rio feruiunt, 8c onera proprijs portat hume- 

1 o ris. *Igitur obtulerunt duces in dedicatione 

altaris, die qua vnctum eil , oblationem fua. 

: 1 ante altare . * Dbcitque Dominus ad Moy- 

) fen: Singuli duces per fingulos dies oflferant 

t2 munera in dedicationem altaris. * Primo 

die obtulit oblationem fua Nahaffon fiiius 

13 Aminadab detribuluda:*fueruntqueinea. 
acetabulii argcnteum pondo cetum trigin- 
ta ficlorum, phiala argentea habens feptua- 
ginta ficlosiuxta pondusSactuarij, vtrum- 
que plenum fimila confperfa oleo infacrifi- 

14 ciurn: * mortariolum exdecem fichsaureis 
t 5 plenum incenfo : * bouem de armento , & 

arietem , & agnum anniculum in holocau- 
16 fturn: 'hircumq; pro peccato: *& infacrifi- 

1 7 cio pacificoru boues duos , arietes quinque , 
hkcos quinq;agnos anniculos quinque. haec 

1 8 eft oblatio Nahaffon filij Aminadab . * Se- 
cudo die obtulit Nathanael filius Suar, dux 

1 o de tribu Iffachar, >f acetabulum argenteum 
appendenscentum trigintaficlos , phialam 
argenteam habente feptuaginta fi.clos,iuxta 
pondus Sanctuarij, vtrumque plenum fimi- 

20 la confperfa oleo m facrificium: 'mortaric- 
lumaureumhabensdecem ficlosplenii in- 

2 1 cenfo : * bouem de armento , & arietem, & 

22 agnu anniculu in holocauttu: ^hircuir.que 

23 pro peccato : * & rn facrificio pacificorum 
bouesdaos,p.rietes quinque, hircos quinque, 
agr.osannicuios quinque. hxcfuitoblatio 

24 Nathanael filij Suar . * TertLo die prin wq>s 

25 filiorii Zabulon Eliab filiusHelon , " obtu- 
lit acetabulurnargenteum appender.s centu 
trigmta ficlos , phialam argehtea habentem 

Cfeptuaginta ficlosad podus S?.duarLj,vtru^ 
que plenum fimila corifperfa oieo in facrifi- 

26 cium:*morta' :oluni aureum appendensde- 

2 7cemficlosplenumincerub : * bouetnd^ar- 
me-To. cv arietem , Sc agium> aniiicaiuiii in 

28 holocauftum: t hLrcun-,cueprop n ccat':; Sc 

29 infacrificio paciffcorum boues duos, arietes 
quinque, hircos quinque , agnqs anmculos 

G 4 quinq; 



2C4 



B 



R 



quinq;hec eft oblatio Eliab filij Helon.* Die 30 
quarto princeps filiorum Ruben , Elifur fi- 
hus Sedeur * obtulit acetabulum argeteum 3 1 
appendens centum triginta ficlos,phiala ar- 
genteam habetem feptuaginta ficlos ad po- 
dusSancruarij,vtrumq; plenum fimila con- 
fperfa oleo in facrificiu : *mortariolu aureu 3 2 
appendens decem ficlos plenum incenfo : 
*boue de armento, Sc arietem , & agnu an- 3 3 
niculum in holocauftuVhircuquepro pec- 34 
cato: *& in hoftias pacificorum boues duos, 3 5 
arietes quinque, hircos quinque , agnos an- 
niculos quinque. hxc fuit oblatio Elifur fili j 
Sedeur. ^Diequinto princepsfilioruSimeo 3 6 
Salamiel filius Surifaddai, *obtulit acetabu- 3 7 
lu argenteum appendes centum triginta fi- 
clos , phialam argenteam habentem feptua- 
ginta ficlos ad pondus Sanctuarij, vtrumq; 
plenum fimila confperfa oleo in facrificium: 
^mortariolum aureu appendens dece ficlos 3 8 
plenum incenfo: *boue de armeto,& ariete, 30 
Sc agnii anniculu in holocauftu : * hircuq; 40 
pro peccato: * & in hoftias pacificorum bo- 2 1 
ues duos , arietes quinque , hircos quinque, D 
agnos anniculos quinq; . hec fuit oblatio Sa- 
lamiel filij Surrifaddai. *Diefexto princeps42 
fiiiorum Gad,Eliafaph filius Duel * obtulit43 
acetabulum argenteu appendes centum tri- 
ginta fidos,phiala argenteam habentem fe- 
ptuaginta ficlos ad pondus Sadtuarii, vtru- 
que plenum fimila confperfa oleo in facrifi- 
cium: *mortariolu aureii appendens decem 44 
ilclos plenum incenfo:*bouem de armento, 45 
Sc ariete , Sc agnum anniculum in holocau- 
ftumfhircumq- pro peccato: *Sc in hoftias 46 
pacificoru boues duos, arietes quinque, hir- 47 
cos quir que,agnos anniculos quinque . haec 
fuit oblatio Eliafaph filij Duel. * Die fepti- 48 
mo princeps filiorum Ephraim, Elifama fi- 
lius Ammiud * obtulit acetabulu argenteu 49 
appendens centum triginta ficlos, phialam 
argenteam habentem feptuaginta iiclos ad 
pondus San£cuarij,vtrumque plenum fimi- 
la cofperfa oleo in facrificiu: *mortariolum 50 
aureum appendens decem ficlos plenuin- 
cenfo : * bouem de armento , Sc arietem , & 5 1 
agnii anniculum in holocauftu : * hircum- 5 2 
que pro peccato:*& in hoftias pacificorum, 5 3 
boues duos, arietes quinque, hircos quinque, E 
agnos anniculos quinque . hxc fuit oblatio 
Elifama filij Ammiud . * Die octauoprin- 54 
ceps filiorum Manaffe, Garnaliel filius Pha- 
daffur,*obtulit acetabulum argenteumap- 5 5 
fendens-centum triginta ficlos, phialam ar- 
genteam habcnte feptuaginta ficlosad pon- 
dus San&uarij, vtruque plenum fimila con- 
fperfa oleo in facrificium : r mortariolu au- 56 
rcu appendens decem fielos plenu incenfo : 
* boue de armeto,& arietem, & agnu anni- 5 7 
culvun in holocauftu:*hircuque pro pecca- 5 8 



59 to : * & in hoftias pacificorum boues duos , 
arietes quinque,hircos quinque,agnos annl- 
culos quinque. hxc fuit oblatio Gamaliel fi- 

60 lii Phadafiur . *Die nono princeps filiorum 

61 Beniamin, AbidanfiliusGedeonis/obtulit 
acetabulum argenteum appedens centu tri- 
ginta ficlos,phialam argenteam habente fe- 
ptuaginta ficlos ad pondus Sancruarij,vtru- 
que plenum fimila confperfa oleo in facrifi- 

62 cium: * & mortariolum aureum appendens 

63 dece ficlos, plenum incenfo:*boue de arme- 
to,& arietem,& agnum anniculum in holo- 

64 cauftum: "hircuque pro peccato: *& in ho- 
o^ftias pacificorumbouesduos, arietesquin- 
F que, hircos quinque , agnos anniculos quin- 

que. haic fuit oblatio Abidan filij Gedeonis . 
66 *Die decimo princeps filioru Dan, Ahiezer 
6-j filius Ammifaddai * obtulit acetabulum ar- 
genteum appendens centum triginta ficlos , 
phialam argentea habentem feptuaginta fi- 
clos ad pondus Santtuarij, vtrumq; plenum 

68 fimila confperfa oleo in facrificium: * mor- 
tariolum aureum appendens decem ficlos , 

69 plenu incenfo: + bouem de armento,& arie- 
tem,& agnum anniculum in holocauftum : 

70 *hircumq; pro peccato, * & in hoftias pacr- 

71 ficorum boues duos, arietes quinque, hircos 
quinque, agnos anniculos quinque. haecfuit 

72 oblatio Ahiezer filij Ammifaddai. *Die vn- 
decimo princeps filiorum Afer,Phegiel filius 

73 Ochran obtulit acetabulu argenteu appe- 
dens centum triginta ficlos.phiala argentea 
habente feptuaginta ficlos ad pondus San- 
cruari j, vtruq; plenu fimila cofperfa oleo in 

74 facrificium : *mortariolum aureum appen- 

75 dens decem ficlos, plenum incenfo: ^ bouem 
de armento, Sc arietem, & agnu anniculum 

76 in holocauftum : * hircumque pro peccato: 

77 *Sc in hoftias pacificorum boues duos, arie- 
tes quinque , hircos quinque, agnos annicu- 
los quinqj.h^c fuit oblatio Phegiel filij Och- 

78 ran. * Die duodecimo princeps filioru Ne- 

79 phthali,Ahira filius Enan^obtulit acetabu- 
lum argenteum appendens centum triginta 
ficlos, phialam argeteam habentem feptua- 
gintaficlos ad pondus San£tuarii, vtrumq; 

G plenum fimila oleo cSfperfa in facrificium : 

80 * mortariolum aureum appedens decem fi • 

81 clos,plenum incenfo : *bouem de armento , 
Sc ariete , Sc agnum anniculum in holocau- 

82 ftum: ^hircuque pro peccato:*Cx: in hoftias 

83 pacificorum boues duos,arietes quinq; , hir- 
cos quinque,agnos anniculos quinque . hxc 

84 fuit oblatio Ahira filij Enan. ^Haec indedt- 
catione altaris oblata funt a principibtis If 
rael, in die qua confecratu eft. acetabula ar- 
getea duodecim:phiale argentese duodecim: 

85 mortariola aurea duodecim: * ita.vt.centum 
triginta ficlos argenti haberet vnum acet^,- 
hulil Afeptuaginta ficlos haberet vna phiar 

ia.; 



N V M 
Ia : id eft,in commune vaforum omnium ex 
argento ficli duo millia quadriijgenti,p6de- 
reSancluarii . * mortariola aurea duodecim 86 
plena incenfo denos ficlosappendentiapon- 
dere San<ftuarij:id eft-fimul auri iicli centum 
viginti: * boues de armento in holocaultum 87 
duodecim , arietes duodecim , agni anniculi 
duodecim,& libamenta eorum: hirci duode- 
cim pro peccato . * In hoftias pacificorum , 88 
boues viginti quatuor , arietes fexaginta , 
hirci fexaginta,agni anniculi fexaginta.Hax 
oblata funt in dedicatione altaris , quando 
vn&um eft.*Cuq; ingrederetur Moyfes ta- 89 
bernaculum federis , vt confuleret oracu- 
lum, audiebat vocem loquentis ad fe de pro- 
pitiatorio quod erat fuper arcam teftimonij 
inter duos Cherubim,vnde & loquebatur ei . 
C A P. VIII. 

LOcutufque eft Dominus ad Moyfen, di- 1 
cens : * Loquere Aaron,& dices ad eum : 2 
Cum pofueris fepte lucernas , candelabru in A 
auftrali parte erigatur . Hoc igitur prsecipe 
vt lucerns contra borea e regione refpiciant 
ad menfam panum propofitionis , contra ea 
partem, quam candelabrum refpicit , lucere 
debebunt . *FecitqueAaron,&impofuitlu- 3 
cernas fuper candelabru, vt prasceperat Do- 
minus Moyfi. *Haec autem erat faclura can- 4 
delabri , ex auro ductili , tam medius ftipes , 
quam cundta qux ex vtroque calamorii la- 
tere nafcebantur.-iuxta exemplu quod often- 
dit Dominus Mo yfi , ita operatus eft cande- 
labrum . * Et locutuseft Dominus ad Moy- 5 
fen,dicens : *Tolle Leuitas de medio filiorum 6 
Ifrael , & purificabis eos * iuxta hunc ritum : 7 
Afpergantur aqua lultrationis,& radant om- B 
nes pilos carnis fuce . Cumque lauerint veft i- 
menta fua, & mundati fuerint, *tollent boue 8 
de armentis , & libamentum eius iimilam 
oleo cofperfam:bouem autem alterum de ar- 
mento tu accipies pro peccato : * & applica- 9 
bis Leuitas cora tabernaculo federis , conuo- 
cata omni multitudine filioru Ifrael . * Cuq; 10 
Leuitse fuerint cora. Dho , ponent filij Ifrael 
manus fua&fupereos. *& offeret Aaro Leui- 1 1 
tas,munus in confpecftu Dhi a filijs Ifrael , vt 
feruiat in minifterio eius.*Leuita2 quoq; po- 1 2 
nent manus fuas fuper capita boum,e quibus 
vnum facies pro peccato , & alterum in ho- 
locauftu Dhi,vt depreceris pro eis. *Statuef- 1 3 
que Leuitas in confpectu Aaron & filiorum 
eius,& confecrabis oblatos Domino-, * ac fe- C 
parabis de medio filioru Iftael , vt fint mei . 1 4 
*&pofteaingredientur tabernaculum foe-ij 
deris,vt feruiant mihi.Sicq^ purificabis & co- 
fecrabis eos in oblationem Domini:quoniam 
dono donati funt mihi a filijs Ifrael . * » Pro 16- 
primogenitis qua: aperiunt omnem vuluam 
" in Ifrael, accepi eos . .* Mea funt enim omnia 1 7 
primogenita fiUoru Ifrael,tam ex hominibus 



E 11 I. 105 

quam ex iumentis . Ex die quo percuffi om- 

ne primogenitu in Terra Aegypii , fantftifi- 

1 8 caui eos mihi : * & tuli Leuitas pro cundtis 

1 o primogenitis filiorum Ifrael : * tradidiq; eos 
dono Aaron & filijs eius de medio populi , 
vt feruiant mihi pro Ifrael in tabernaculo 
foederis , & orent pro cis ne fit in populo 
plaga , fi aufi fuerint accedere ad San&ua- 

20 rium. * Feceruntq; Moyfes & Aaron & om~ 
Dnis multitudo filiorum Ifrael fuperLsuitis 

2 1 quae praxeperat Dominus Moyfi : * purifi - 
catique funt,& lauerunt veftimentafua.Ele- 
uauitque eos Aaro in confpecfu Domini , & 

22 orauit pro eis , * vt purificati ingrederentur 
ad ofricia fua in tabernaculum fcederis co- 
ra Aaron & filiis eius . Sicut prxceperat Do- 

25 minusMoyfideLeuitis,itafac~tumeft.*Lo- 

24 cutufq; eft Dhs ad Mo yfen,dicens: *Haec eft 
lex Leuitaru, A viginti quinque annis & fu- 
pra , ingredientur vt miniitrent in taberna - 

25 culo federis. *Cumq; quinquageiimum an- 
num astatis impleuerint , feruire ceffabunt : 

26* eruntq; miniitri fratrum fuorum in taber- 

naculofcederis, vt cuftodiant qux fibifue- 

rint coinmendata , opera autem ipfa non fa- 

ciant . Sic difpones Leuitis in cuftodijs fuis . 

C A P. I X. 

r T Ocutus eft Dhs ad Moyfen in deferto 

A J_j Sinai anno fecundo , pof tquam egrefti 

2 funt de Terra Aegy pti,mefe primo dicens: *■" 

3 Faciant fili j Ifrael Phafe in tepore fuo, *quar- 
tadecinia die mefis huius ad vefperam, iuxta 
omnes ceremonias- & iuftificationes eius . 

4 *Pra.'cepitqueMoyfesfilijsIfrael vt faceret 

5 Phafe. * Qui fecerunt tepore fuo:quartadeci- 
ma die menfis ad vefperam in. monte Sinai. 
Iuxta omnia quzemandauerat Dhs Moyfi , 

6 fecerunt filijs Ifrael . * Ecce autem qulda im- 
mundi fuper anima hominis , qui non pote- 
rant facere Phafe in die illo , accedentes ad 

7 Moyfen& Aaron, *dixerunteis: Immundi 
B fumus fuper anima hominis . quare frauda^ 

mur vt non valeamus oblatione offerre Do- 

8 mino in tepore fuo inter filios Ifrael?*Quibus 
refpodit Moyfes : State vt confula quid prx- 

9 cipiat Dominus de vobis.*Locutufq; eft Do- 

I o minus ad Mo yfen,dicens: * Loquere fili js If- 
rael : Homo qui fuerit immundus fuper ani^- 
ma,fiue in via procul in gente veftra , faciat 

I I Phafe Domino * in menfe fecundo , quarta- 
decima die menfis ad vefperam: cum azy- 
mis, &.la<Stucis agreftibus comedent illud : 

12 ^non relinquent ex eo quippiam vfque ma- 
ne, » &os eius non confringent, omnem ritu 

1 3 Phafe obferuabunt. * Si quis autem & mun- 
dus eft , & in itinere non fuit , & tamen non 

C fecit Phafe,exterminabitur anima illa de po- 
pulis fuis , quia facrificium Domino non ob- 
tulit tempore fuo : peccatum fuum ipfe por- 

14 tabit . * Eeregrinus quoque & aduena fi fue^- 
i riht 



11 Ex" 

4.1. 



11 Exo. 1 1; 

5-46. 

lo. tyjlfff 



1C. 



ioo L I 

rint apud vos , facient Phafe Domino iuxta 
ceremonias 8c iuftificationes eius.Preceptum 
idem erit apud vos tam aduems quam indl- 
gena;.* "Igitur die qua eredtum eft taberna- i $ 
' culum,operuit illud nubes. A vefpere autem 
fuper tentorium erat quafi fpecies ignis vfq; 
mane. *fic fiebat iugiter:per diem operiebat 1 6 
iliud nubes,& per nodtem quafi fpecies ignis. 
*CumqueablatafuhTet nubes,quauaberna- 17 
culum protegebat,tunc proficifcebantur fili) 
Ifrael:& in Ioco vbi ftetifTet nubes,ibi caftra- 
metabatur. * Ad imperium Domini profici- 1 8 
fcebantur, &c ad imperium illius figebant ta- 
bernaculum . " Cunctis diebus quibus ftabat 
jiubes fuper tabernaculum , manebant in eo- 
dem loco: *& fi euenifiet vt multo tempore 19 
maneret fuper illud,erant filij Ifrael in excu- D 
bijs Domini, &c non proficifcebantur * quot 20 
diebus fuiflet nubes fuper tabernaculum.Ad 
imperium Domini erigebant tentoria , & ad 
imperium illius deponebant . * Si fuiffet nu- 2 1 
bes a vefpere vfque mane, & ftatim diluculo 
tabernaculum reliquifTet , proficifcebantur : 
&, {{ poft diem & nodlem receffifret,difiipa- 
bant tentoria.*Si vero biduo aut vno menfe 2 2 
vel logiori tempore fuifiet fuper tabernacu- 
lum , manebant filij Ifrael in eodem loco , Sc 
non proficifcebantur: ftatim autem vt recef- 
fifTet,mouebant caftra.* Per verbum Domi- 25 
ni figebant tentoria, Sc per verbu illius pro- 
ficifcebantur : erantqueinexcubiis Domini 
iuxta imperium eius per manum Moyfi . 
C A P. X. 

LOcutufque eft Dominus ad Mo y fen , di- 1 
cens: *Fac tibi duas tubas argenteas du- 2 
dtiles , quifeus conuocare poffis multitudine A 
quando mouenda funt caftra. * Cumque in- 3 
crepueris tubis , congregabitur ad te omnis 
turba ad oftium tabernaculi foederis . * Si fe- 4 
mel clangueris,venient ad te principes,& ca- 
pita multitudinis Ifrael. * Si autem prolixior 5 
atque concifus clagor increpuerit,mouebunt 
caftra primi qui funt ad orientalem plagam. 
* In fecudo autem fonitu <5c pari vlulatu tu- 6 
da\ leuabunt tentoria, qui habitant ad meri- 
diem, Sc iuxta hunc modum reliqui facient , 
vlulantibus tubis in profectionem . *Quan- 7 
do aute congregandus eft populus , fimplex 
tubarum clangor erit , Sc non concife vlula- 
bunt. * Filij autem Aaron facerdotes clan- 8 
gent tubis : eritque hoc legitimum fempiter- 
numingenerationibusveftris. * Siexieritis 9 
ad bellum de terra veftra contra hoftes qui B 
dimicant aduerfum vos , clangetis vlulanti- 
bus lubis,& erit recordatio veftri coram Do- 
mino Deo veftro , vt eruamini de manibus 
inimicorum veftrorum.*Si quando habebi- 10 
tis epulum , & dies feftos , & calendas , cane- 
tis tubisfuper holocauftis , Sc pacificis vidti- 
mis , vt fint vobis in recordationem Dei ve- 



B E R 

1 1 flri.ego Dominus Deus vefter.* Anno fecu- 
do , mcnfe fecundo, vigefima die menfis ele- 

1 2 uata cft nubes de tabernaculo federis : *pro- 
fedlique funt filij Ifrael per turmasfuasde 
deferto Sinai , Sc recubuit nubes in folitudi- 

1 3 ne Pharan.* Moueruntq; caftra primi iuxta 

14 imperium domini in manu Moy fi . * « Filij » Sup. 1 . *. 
ludaperturmasfuas: quorum princeps erat 7- 

1 5 Nahaffon filius Aminadab.* In tribu filioru 
Ifiachar fuit princeps Nathanael filius Suar. 

16 * In tribu Zabulon erat princeps Eliab filius 

1 7 Helon . * Depofitumque eft tabernaculum, 
quod portantes egrefli funt filij Gerfon , Sc 

1 8 Merari. *Profedtiq; funt & filij Ruben , per 
C turmas Sc ordinem fuum : quorum princeps 

1 9 erat Helifur filius Sedeur . * In tribu autem 

filiorum Simeon , princeps fuit Salamielfi- 

2olius Surifaddai. * Porrointribu Gaderat 

2 1 princeps Eliafaph filius Duel . * Profedtique 

funt Sc Caathita: portantesSandtuariu . Ta- 

diu tabernaculu portabatur, donec venirent 

2 2 ad eredtionis locum. *Mouerunt caftra Sc fi- 

lij Ephraim per turmas fuas , in quoru exer- 
cituprinceps erat Elifama filius Ammiud . 

23 * In tribu autem filiorum ManafTe princeps 

24 fuit Gamaliel filius PhadafTur . * Sc in tribu 
Beniamin erat dux Abidan filius Gedeonis . 

2 5 * Nouiffimi caftroru omnium profedfi funt 

filij Dan per turmas fuas . in quorum exerci- 

tu princeps fuit Ahiezer filius Ammifaddai . 

2<5* Intribuautem filioru Afererat princeps 

27 Phegiel filius Ochran. * Et in tribu filiorum 

Nephthali princeps fuit Ahira fiiius Enan . 

2 8 * Hxc funt caftra , & profedtiones filiorum 

Ifrael per turmas fuas , quando egredieban- 

29 tur . * Dixitque Moyfes Hobab filio Raguel 
Madianitse , cognato fuo : Proficifcimur ad 
locum,quem Dhs daturus eft nobis: veni no- 

D bifcum , vt benefaciamus tibi : quia Domi- 

30 nus bona promifit Ifraeli . * Cui ille refpon- 
dit : Non vadam tecum,fed reuertar in terra 

3 1 meam,in qua natus fum . * Et ille : Nolian- 
quit,nos relinquere : tu enim nofti in quib^us 
locis per defertum caftra ponere debeamus , 

3 2 & eris-dudtor nofter . * Cumque nobifcum 

veneris,quidquid optimum fuerit ex opibus , 

quas nobis traditurus eft Dominus , dabimus 
3 3 tibi . * Profedfi funt ergo de Monte Domi- 

ni viam trium dierum , arcaquefederis Do- 

mini praecedebat eos , per dies tres prouidens 
34 caftrorum Iocum . * Nubes quoque Dominj 

fuper eos erat per diem cum inccderent . 
3 5 * Cumqueekuaretut arca,dicebat Moyfes:/< 

SurgeDomine.&difiipenturinimicitui, Sc »&*?. „7, 
36fugiantquioderuntte,afacietua.*Cum au- " 1- 

tem deponeretur , aiebat : Reuertere Domi- 

ne ad multitudinem exercitus Ifrael . 
C A P. XI. 



1 TNterea ortum eft » murmur pr>puli, quafi 
A X dolentium pro labore.contra Domii.um . 

Quoi 



19. 



J-t 



N V M 
Qnod cum audiflet T)ominus, iratus eft.Et » 

*V-77*'' accenfus ineosignis Doroinideuorauit ex- 
trerr.am caftrorum partem . *Cumquecla- 2 
mafletpopulusadMoyfen, orauit Moyfes 
ad Dominum,& abforptus eft ignis. * Voca- .? 
uitque nomen loci illius , Incenfio : eo quod 
incenfus fuiflet contra eos ignis Dfii . * Vul- 4 
gus quippe promifcuum,quod afcenderat cfi 
eis, flagrauit defiderio, fedens & flens, iunclis 

1. 1 c#r.io ^ lbi P ariter fiiijslfrael, & ait _, Quis dabit 



*.j. 



*/ Ex. 16. t 
14. 

Sa/r. 16. ( 

10. 

P/77 ^-24 
loan. 6. d. 



)k. 



nobis ad vefcendum carnes ? * Recordamur 
pifcifi quos comedebamus in Aegypto gra- 
tis : in mentem nobis veniunt cucumeres,& 
pepones,porriq;& cepse,& allia.* Anima no- 
ftra arida eft, nihil aliud refpiciunt oculi no- 

* ftri niii Man.*" Erat autem Man quafi feme 
coriandri, colorisbdellij . *Circuibatquepo- 
pulus & colligens iliud, frangebat mola, fiue 
terebat in mortario,coquens in olla , &facies 
ex eo tortulas faporis quafi panis oleati . * 
Ciiq; defcenderet nocte fuper caftra ros , de- 
fcendebat pariter & Man . * Audiuit ergo 
Moyfes flente populfi per familias , fingulos 1 o 
per oftia tentorij fui. Iratufque eft furor Do- 
mini valde : fed & Moyfi intoleranda res vi- 
fa eft.* & ait ad Dominfi : Cur affiixifti fer- 1 1 
uumtuum' quarenoninueniogratiamco- C 
ram te ; & cur impofuifti pondus vniuerfi po- 
puli huius fuper me ? * Numquid ego con- 1 2 
cepi omnem hanc multitudinem , vel genui 
eam,vt dicas mihi : Porta eos in finu tuo fl- 
cut portare folet nutrix infantulum, & defer 
in terra,pro qua iurafti patribus eorfi? * Vn- 13 
demihi carnes vt demtantx multitudini? 
flent contra me , dicentes : Da nobis carnes 
vtcomedamus. *Non poflum folus fuftine- 14 
re omne hunc populum , quia grauis eit mi- 
hi. " Sin aliter tibi videtur, obfecro vt inter- 1 5 
ficias me,& inueniam gratiam in oculis tuis , 
ne tantis afficiar malis . * Et dixit Dominus 1 6 
ad Moyfen : Congrega mihi feptuaginta vi- 
ros de fenibus Ifrael , quos tu nofti quod fe- 
nes populi fint ac magiftri : & duces eos ad 
oftium tabernaculi federis , faciefque ibi fta- 

re tecum , * vt defcendam & loquar tibi : & 1 7 
auferam de fpiritu tuo,tradamque eis,vt fu- D 
ftentent tecum onus populi , & non tu folus 
graueris. * Populo quoque dices: Sanctifica- 1 8 
mini : cras comedetis carnes . ego enim audi- 
ui vos dicere : Quis dabit nobis efcas carnifi ? 
bene nobis erat in Aegypto. Vtdetvobis 
Dhs carnes , & comedatis : * non vno die , ip 
nec duobus,vel quinque aut dece, nec vigin- 
ti quidem, * fed vfque ad mcnfem dierfi,do- 20 
nec exeat pernares veftras, &vertatur in 
naufeam,eo quod repuleritis Dominum, qui 
in medio veftri eft ,& fleueritis coram eo , di- E 
centes : Quare egreffi fumus ex /Egypto ? 

* Et ait Moyfes: Sexceta millia peditum hu- 2 1 
ius populi funt . & tu dicis : Dabo cis efum 



tiloAH.C. I>. 
IO. 



lP/77. 



E R I. 107 

2 2 carnium menfe integro? * « Numquid ouifi 
& bofi multitudo caedetur , vt poflit fufrice- 
re ad cibum?vel omnes pifces maris in vnum 

23 congregabuntur,vt eos fatient? *Cuirefp5- 
dit Dominus:'iNumquid manus Domini in- » //*.;;. a 
ualida eft ? Iam nunc videbis vtrfi meus fer- '• 

24 mo opere compleatur - * Venit igitur Moy- 
fes, & narrauit populo verba Domini , con- 

F gregans feptuaginta viros de fenibus Ifrael , 
2 5 quos ftare fecit circa tabernaculum . * De- 
fcenditque Dhsper nubem, &locutus eft 
ad eum, auferens de fpiritu qui erat in Moy- 
fe,& dans feptuaginta viris.Cumque requie- 
uiflet in eis Spiritus,prophetauerunt, nec vl- 

26 tra ceflauerunt.*Remanferant autem in ca- 
ftris duo viri , quorum vnus vocabatur El- 
dad, &alter Medad,fuper quos requieuit 
Spiritus:nam & ipfi defcripti fuerant,& non 

27 exierant ad tabernaculum.* Cumq-.prophe- 
tarent in caftris , cucurrit puer , & nunciauit 
Moyfi, dicens : Eldad & Medad prophetant 

28 in caftris. * Statim Iofuefilius Nun,minifter 
Moy fi,& elecftus e pluribus, ait : Domine mi 

29 Moyfes prohibe eos. * At ille : Quid,inquit , 
aemularis pro me ? quis tribuat vt omnis po- 
pulus prophetet , & det eis Dominus Spiritfi 

? o fuum ? * Reuerfufque eft Moy fes,& maiores 
3 1 natu Ifrael in caftra.* » Ventus autem egre- 
G diens a Domino arreptas trans mare cotur- zC 
nices detulit.& demifit in caftra itinere qua- 
tum vno die confici poteft , ex omni parte 
caftrorum per circuitum,volabatque in aere 
duobus cubitis altitudine fuper terra . * Sur- 
gens ergo populus toto die illo , & nocte , ac 
die altero,cogregauit coturnicfi,qui parum , 
decem coros : & ficcauerunt eas per gyrum 
3 ? caftrorum. *"Adhuc carnes erat in dentibus « *¥. 11 ■ <*■ 
eorum, nec defecerat huiufcemodi cibus : & 5 °* 
ecce furor Domini concitatus in populum, 
34 percufliteum plaga magna nimis . * Voca- 
tufque eft ille locus,Sepulchra concupifcetie: 
ibi enim fepelierunt populum qui defidera- 
uerat . Egreffi aute deSepulchris cocupifce- 
tis,venerunt in Haferoth, & manferunt ibi . 
C A P. XII. 

1 f" Ocutaq;eftMaria&AarocontraMoy- 
A ±_j fen propter vxorem eius Aethiopiflam , 

2 * & dixerunt:Num per folum Moyfen locu- 
tus eft Dominus ? nonne & nobis ftmiliter 
eftlocutus? Quodcum audifll-t Dominus, 

3 ( * EratenimMoyfes vir mitiilimus fuper 
omnes homines qui morabantur in terra ) 

\ * ftatim locutus eft ad efi, & ad Aaro & Ma- 

B riam : Egredimini vos tantum tres ad taber- 

> naculfi federis . Cfique fuiflent egreffi, * de- 

fcendit Dnsin columna nubis, & ftetit in in- 

troitu tabernaculi vocans Aard & Mariam . 

5 Qiii cum iflent/dixit ad eos : Audite fermo- 

nesmeos: Siquisfu^rit inter vos propheta 

Domini,in vifione apparebo ei, vd per fom- 

nium 






108 L I 

niumloquaradillum. * Atnontalisferuus 7 
meus Moyfes , " qui in omni domo mea fide- 
liflimuseit: *'<oreenimadosIoquorei: & 8 
palam , & non per aaiigmata & figuras Do- 
minum videt . Quareergo non timuiftisde- C 
trahere fervio meo MoyfiV Iratufque contra 9 
eos, abi jt : * nubes quoque recefiit quse erat 1 o 
fuper tabernaculum: Sc ecce Maria apparuit 
candens lepra quafi nix.Cumque refpexiflet 
eam Aaron , & vidiffet perfufam lepra, *ait 1 1 
ad Moy fen : Obfecro domine mi,ne imponas 
nobis hoc peccatum quod ftultecommifi- 
mus,*ne fiat h^c quafi mortua,& vt aborti- 1 2 
uum quod proi jcitur de vulua matris fuaj . D 
ecce iam medium carnis eius deuoratum eft 
a. lepra . * Clamauitque Moyfes ad Domi- 1 3 
num,dicens:Deus,obfecro,fana eam . * Cui 14 
refpondit Dominus : Si pater eius fpuifiet in 
faciem illius , nonne debuerat faitem feptem 
diebus rubore fuffundi ? Separetur feptem 
diebusextracaftra, &poftea reuocabitur. 
Txclufa eft itaque Maria extra caftra fep- 1 5 
tem diebus : & populus non eft motus de lo- 
co illo , donec reuocata eft Maria . 
C A P. XIII. 

PRofcclufque eft populus de Haferoth fi- 1 
xis tentorijs in deferto Pharan. *ibiq; lo- A 
cutus eft Dominus ad Moyfen,dicens: *Mit- 2 
teviros,quiconfiderentTerramChanaan , 3 
quam daturusfum filijs Ifrael , fingulos de 
fingulistribubus,ex principibus.Tecit Moy-4 
fes quod Dominus imperauerat . de deferto 
Pharan mittens principes viros, quorum ifta B 
fvnt nomina . * De tribu Ruben , Sammua 5 



R 



6 filiumZechur. *DetribuSimeon,Saphat 

7 filium Huri . * De tribu Iuda , Caleb filium 

8 Iephone . * De tribu Iflacharjgal filium Io- 

9 feph.*De tribu Ephraim , Ofee filium Nun. 

10 * De tribu Beniamin, Phalti filium Raphu. 

1 1 * De tribu Zabulon , Geddiel filium Sodi . 

1 2 * De tribu Iofeph , fceptri Manaffe , Gaddi 

1 3 filium Sufi . * De tribu Dan,Ammiel filium 

14 Gemalli . * De tribu Afer, Sthur filium Mi- 

1 5 chael . * De tribu Nephthali,Nahabi filium 

16 Vapfi . * De tribu Gad, Guel filium Machi . 

17 * haec funt nomina viroru,quos mifit Moy- 
C fes ad confiderandam Terram : vocauitque 

1 8 Ofee filiu Nun,Iofue. * milit ergo eos Moy- 
fes ad confiderandam Terram Chanaan , & 
dixit ad eos : Afcendite per meridianam pla- 

19 gam.Cumque veneritis ad Montes , * confi- 
derate Terram , qualis fit : & populum qui 
habitator eft eius , vtrum fortis fitaninfir- 

20 mus : fi pauci numero an plures:* Ipfa terra, 
bona an mala: vrbes quales, muratx an abfq; 

2 1 muris : * humus,pinguis an fterilis, nemoro- 
fa an abfque arboribus . Confortamini, & af- 
ferte nobis de frudtibus Terrx . Erat autem 
tempus quando ia prexoquae vuse vefci pof- 

22 funt . * Cumq;afcendiflent,explorauerunt 
D Terram a deferto Sin,vfque Rohob intranti- 

23 bus Emath.^Afcenderuntquead meridiem , 
& venerunt in Hebron, vbi erant Achiman , 
&Si(ai,& Tholmai filij Enac . nam Hebron 
feptem annis ante Tanim vrbe Aegypti con- 

24 dita eft. * " Pergentefque vfque ad Torren- u Deut. 
tembotri, abfciderunt palmitem cum vua *4« 

E fua,quem portauerunt in ve&e duo viri . De 



l.d. 



&:*9&?0& 




tum Pharan , quod eft in Cades . Locutique 
eis & omni mukitudini oftenderunt fru&us 



malis qttoquegranatis, &deficisloci illius 

tulerunt: * qui appellatus eft Nehelefcol , id 2 5 

eit Torrts botri , eo quod botrum portaflent 28 Terrae: * & narrauerunt,dicentes: Venimus 

indefilij Ifrael. * Reuerfiqucexploratores2<5 

Terrae poft quadraginta dies , omni regione 

circuita, *veneruntad Moyfen& Aaron & 27 

ad omnem cetum filiorum Ifraelin defer- 



F in Terram,ad quam mififti nos, qua? re vera 
rluit lacte & melle,vt ex his frucfibus cogno- 

29 fci poteft : Ted cultores fortiflimos habet,& 
\ r rbes grandes,atque muratas . Stirpem Enac 

vidi- 



N V M 
vidimusibi . * Amalech habitat in meridie, 30 
Hethauis,& Iebuf2eus,& Amorrhaeusin rao- 
tanis: Chananaeus vero moratur iuxta mare, 
& circa fluenta Iordanis . * Inter haec Caleb 3 1 
compefcens murmur populi , qui oriebatur 
contra Moyfen,ait:Afcendamus,& poflldea- 
musTerram, quoniam poterimus obtinere C 
eam.*Alij vero,quifuerantcum eo,dicebat: 3 2 
Nequaquam ad hunc populu valemus afee- 
dere,quia fortior nobis eft.*Detraxeruntque 3 3 
Terrx,quam infpexerant, apud filios Ifrael, 
dicentes : Terra,quam luftrauimus , deuorat 
habitatores fuos : populus, quem afpeximus , 
procerse ftaturae eft . * Ibi vidimus monftra 3 4 
quxdam filiorum Enac de genere giganteo : 
quibus coparati , quafi locuftx videbamur . 
C A P. XIV. 

IGitur vociferans omnrs turba fleuit no- 1 
ete illa,*& murmurati funt contra Moy- 2 
fen & Aaron cuncti filij Ifrael , dicentes : A 

* Vtinam mortui eflemus in Aegypto , & in 3 
hac vafta folitudine vtina pereamus , & non 
inducat nos Dominus in Terra iftam, ne ca- 
damus gladio , & vxores, ac liberi noftri du- 
cantur captiui . Nonnemeliuseft reuertiin 
Aegyptum?*Dixeruntque alter ad alterum: <\ 
Conftituamus nobis ducem , & reuertamur 
in Aegyptum .*Quo audito Moyfes,& Aaro 5 
ceciderunt proni in terram cora omni multi- 
tudine filiorum Ifrael. * » At vero Iofue filius 6 
Nun , & Caleb filius Iephone, qui & ipfi lu- 
ftrauerant terram, fciderunt vef timenta fua, 

* & ad omnem multitudinem filiorum Ifrael 7 
locuti funt : Terra , quam circuiuim us,valde B 
bona eft, fi * propitius fuerit Dominus,indu- 8 
cetnosineam, & tradet humum lacre, & 
mellemanantem. * Nolite rebelles efle con- 9 
tra Dominum : neque timeatis populum ter- 
rae huius, quia ficut panem ita eos poffumus 
deuorare, receflit ab eisomne praefidium: 
Dominus nobifcum eft , nolite metuere . 
"*Cumque clamaret omnis multitudo, & 10 
lapidibus eos vellet opprimere , appaxuk 
gloria Domini fuper tectum fcederis cun- 
«ftis filijs Ifrael . * Et dixit Dominus ad 1 1 
Moyfen: Vfquequodetrahetmihi populus 
ifte? Quoufque non credent mihi in omni- 
bus fignis, quae feci coram eis ? * Feriam igi=- 1 2 
tur eos peftilentia , atque confumam : te 
autem faciam principem fuper gentem ma- 
gnam , & fortiorem , quamhaeceft. * Et 13 
ait Moyfes ad Dominum: Vt audiant Aegy- C 
ptij, de quorum medio eduxifti populum 
iftum, * &habitatores Terrae huius, quii4 
audierunt , quod tu Domine in populo ufto 

«Exj.isj. fis, & facie videaqs ad faciem, "&nubes 
tua protegat illos , & in columna nubis 
prsecedateosperdiem, &incolumna Ignis 
per notlem : * quod occideris tantam mul- 1 5 
titudinem quail vnum. hominem , & di- 



■u Eccl. 4.6 . 

*>9. 

X. Mach,t, 

f-55-56. 



z: 



6. 



E R I. 100 

i5cant: * Non poterat introducere populum ' ^ 
interram , pro qua iurauerat : "idcirco oc- '1%*°''^ 

i7ciditeosinfolitudine. * Magnificetur ergo uPf.ioiJ; 

1 8 fortitudo Domini ficutiurafti,dicens:*, ( Do- 8. 
minus patiens , & multae mifericordiae, aufe- Jj 6 * c ' 5 4 
rens iniquitatem, & fcelera,nullumq; inno- 
xium derelinquens , quivifitas peccatapa- 
trum in filios in tertiam & quartam genera- 

iotionem. * Dimitte,obfecro,pecuniampo- 

D puli huius fecundum magnitudinem miferi- 
cordiae tuae , ficut propitiusfuifti egredienti- 

20 bus de Aegy pto vfque ad locum iftum.*Di- 
xitque Dominus:Dimifi iuxta verbum tuu . 

21 * Viuo ego, & implebitur gloria Domini 

22 vniuerfaterra. *Attamen omneshomines 
qui viderunt maieftatem meam, &figna, 
quos feci in Aegypto,& in folitudine, & ten- 
tauerunt me iam per dece vices , nec obedie- 

23 runtvoci'me32,*'nonvidebuntTerram,pro »*>«*■ i.rf 
qua iurauipatribusneorum, nec quifquam iS ' 

ex illis , qui detraxit mihi , intuebitur eam . 

24 * «' Seruum meum Caleb,qui plenus alio fpi- 
ritu fecutus eft me , inducam in Terram 
hanc , quam circuiuit ; & femen eius pofli- 

2 5 debit eam . * Quoniam Amalecites,& Cha- 

E nanseus habitant in valiibus . Cras moue- 

tecaftra, &reuertiminiinfoUtudinem per 

2<5viamMarisrubri . * Locutufque eft Do- 

27 minus ad Moyfen & Aaron , dicens : * Vf- 

quequo multitudo hsec peffima murmurat 

contra me ? querelas filiorum Ifrael audiui v 

2 8 * Dic ergo eis '-■ Viuo ego, ait Dominus : fi- 

cut locuti eftis audienteme, ficfaciam vo- 
2pbis . * u In folitudine hac iacebunt cada- 
uera veftra Omnes , qui numerati- eftis a vi- '£ 
ginti annis & fupra , & murmuraftis con- Dtu, pf.fi. 

3 o tra me, *non intrabitis Terram,fuper quam 4*» 

leuaui manum meam, vt habitare vos face- 

rem , praetcr Caleb filium Iephone, & lofue 

3 1 filiuni Nun . * Paruulosautem veftros, de 

quibus dixiftis , quod praedae hoftibus forent, 

introducam : vt videant Terram,quae vobis 

3 2 difplicuit, ^veftra cadauera iacebunt in foli- 

S3 tudine. * Filijveftrierunt vagi in deferto : 

annis quadraginta , & portabunt fornicatio- 

nem veftram , donec confumantur cadauera 

34 patrum in deferto-, * iuxta numeru quadra- 
F ginta dierum , quibus conftderaftis Terram , 

u annus pro die imputabitur."Et quadragin- » VQ. 4. # 
1 ta annis recipietis iniquitates veftras , &fcie- 8 - 

3 5 tis vltionem meam: *quoniam ficut locutus \ Q4 ' 94 ' ' 
fum ita faciam omni multitudini huic pefli- 

mx , quse confurrexitaduerfunrme : in foli- 
3 6 tudine hac deficiet , & morietur . * « Igitur " Ihii,h > 8 « 

omnes viri, quos mifcrat Moyfes ad contem- j^.io. « 

plandamTerram,&'quireuerfimurmurare 10. 

fecerantcontraeumomnemmultitudinem, m - i> d - 
37 detrahentes Terrse,quod effet mala , * mor- ^ lU) 

tui funt , atque percufll incofpeclu Domini . 
3 8 * Iofueautem filius Nun , & Caleb filius Te- 

phonc 



U Pf. 10. b. 



4i 



I 8 E R 

horum , qute locutus eft Dominus ad Moy- 

2 3 fen, * & mandauit per eum ad vos,a dic qua 

24 coepit iubere & vltra , * oblitaque fuerit fa- 

G cere multitudo : offeret vitulum de armento 

holocauftum in odorem fuauiffimum Diio, 

& facrificium eius, ac liba, vt ceremonise po- 

2 5 ftulant,hircumque pro peccato: * & rogabit 

facerdos pro omni multitudine filiorum If- 

rael : & dimittetur eis , quoniam non fpon- 

te peccauerunt, nihilominus offerentesin- 

cenfum Domino pro fe,& pro peccato atque 

26 errore fuo : * 8c dimittetur vniuerfse plebi 
filiorum Ifrael , Sc aduenis , qui peregrinan- 
tur intereos: quoniam culpa eit omnispo- 

27 puli per ignorantiam. * Quod fi anima vna 
nefciens peccauerit , offeret capram annicu- 

2 8 lam pro peccato fuo : * & deprecabitur pro 
ea facerdos, quod infcia peccauerit coram 
Domino:impetrabitque ei veniam,&- dimit- 

29 tetur illi.*Tam indigenis,quamaduenis vna 
lex erit omnium , qui peccauerint ignoran- 

3 o tes . * Anima vero , quas per fuperbiam ali- 
quid commiferit,fiue ciuis fit ille , fiue pere- 
grinus , ( quoniam aduerfus Dominum re- 

eos: Cum ingreffi fueritis Terram habitatio- A ! 3 1 bellis fuit ) peribit de populo fuo : * verbum 



fhone vixcrunt ex omnibus, qui perrexe- 
rant ad confiderandam Terram.*Locutufq; 3£ 
eft Moyfes vniuerfa verba hasc ad omnesfi- G 
lios Ifrael , & luxit populus nimis . * Et ecce 40 
mane primo furgentes afcenderunt verticem 
montis,atque dixerunt : Paratifumus afcen- 
dererad locum, de quo Dominus locutus eft , 
quia peccauimus . * Quibus Moyfes:Cur,in- 41 
quit,tranfgredimini verbum Dfii , quod vo- 
bis non cedet in profperum? * ,! Nolite afcen- 42 
u,Br«\\.g. dere: Non enim eft Dns vobifcum : necor- 
ruatis cora inimicis veftris .. * Amalecites, & 43 
Chananaeusante vosfunt, quorum gladio 
corruetis, eo quod nolueritisrequiefcere Do- 
mino,nec erit Dominus vobifcu. * At illi co- 44 
tenebrati afcenderunt in verticem montis . 
Arca autem teftamenti Domini , &Moyfes 
non receflerunt decaftris. * Defcenditque45 
Amalecites, & Chananaeus , qui habitabat in 
monte, &percutienseos, atque concidens , 
perfecutus eft eos vfque Horma . 
C A P. XV. 

LOcutus eft Dominus ad Moyfen,dicens : 1 
* Loquere ad filios Ifrael ,. & dices ad 2 



nis veftrx,quam ego dabo vobis, *& feceritis 
oblationem Domino in holocauftum , aut 
victimam, votafbluentes, velfponte offe- 
rentes munera , aut in follemnitatibus ve- 
ftris adolentes odorem fuauitatis Domino , 
de bobus.f iue de ouibus:. * offeret quicumque 4 
immolauerit victimam , facrificium fimilse , 
decimam partem ephi,confperfse oleo , quod 
menfuram habebit quartam partem hin: *& 5 
vinumadliba fundenda eiufdem menfurse 
dabit in holocauftum,fiue in vi&imam .. Per 
agnos fingulos * & arietes erit facrificium 6 
fimila: duarum deeimarum , quae confperfa 
fit oleo tertix partis hin:* 8c vinumadliba- 7 
mentum tertix partiseiufdem menfurse ofife- 
ret in odorem fuauitatis Domino . * Quan- 8 
do verodebobus feceris holocauftum , aut B 
hoftiam , vt impleas votum, velpacificasvi- 
tlimas , * dabis per fingulos boues fimilae 9 
tres decimas- confperias oleo , quod habeat 
mediu menfurae hin: * & vinum ad liba fun- 1 o 
«lenda eiufdem menfur:E in oblationem fua- 
uiftimi odoris Dfio , " Sicfacies * per fingu- 1 1 
los boues,& arieies,&: agnos,& hedos. *Tam 1 2 
indigenae . quam peregrini 1 eodem rituoffe- 1 3 
rentfacrificia . * Vnum praxeptum erit,atq; 14 
iudicium ta. vebis,quam aduenis terre. * Lo- 1 5 
£utuseitDominusadMoyfen,dicens :.* Lo- 16 
quere filijs Ifrael , &dicesad eos: * Cum.17 
veneritis in terram , quam dabo vobis , * & 18 
comederitisdepanibusregionis illius, fepa- 19 
rabitis primitias Domino * decibis veflrls. 20 
Sicut de aeris primitias feparatis , * ita 8c de 2 1 
pulmentisdabitisprimitiua Dno..* Quodii 22 
per ignorantiam praeterierius quidquam 



D enim Domini contempfit , & praeceptum il 
lius fecit irritum : idcirco delebitur , & por- 

3 2 tabitiniquitatem fuam. * Fa&um eft autem, 
cum eflent filij Ifrael in folitudine, &inue- 
niffent hominem colligentem ligna in die 

3 3 Sabbati,*obtulerunt eil Moyfi & Aaron, & 

34 vniuerfse multitudini . * Qui recluferunt eu 
in carcerem, nefcientes quid fupereoface- 

3 5 redeberet. ^Dixitque Dominus ad Moyfen: 
Morte moriatur homo ifte , obruat eum la- 

36 pidibusomnisturbaextracaftra. * Cumque 
eduxiffent eu foras,obtulerunt lapidibus , & 

3 7 mortuus eft ficut prseceperat Dns . * Dixit 

3 8 quoq;Dhs ad Moy fen: ? Loquere fili js Ifrael, 
& dices ad eos « vt faciant fibi fimbrias per 
angulos pallioru , ponentes in eis vittas hya- 

39 cinthina3:*quascu viderintrecordetur om- 
niummandatorumDomini, necfequantur 
cogitationes fuas, & oculos per res varias for- 

40 nicantes, * fed magis memores praeceptorum 
Dominifaciantea, fintque fandti Deo fuo . 

4L * Ego Dominus Deus vefter , qui eduxi vas 

de Terra Aegypti , vt effem Deus vef ter . 

C A P. XVI. 

1 TT^Cceautem Core filius Ifaar , filij Caath , 

A JLIj. fili) Leui , Sc DathanatqueAbironfilij 
Eliab, Hon q.uoq; filius Pheleth de filijs Ru- 

2. ben , * furrexerunt contra Moy fenalijque fi- 
liorum-Ifraelduceti quinquaginta viri pro- 
ceres fynagogx , & quitempore concilij per 

3 nornina vocabantur. J, ' " Cumq; ftetiffent ad- 
uerfumMoyfen,& Aaron,dixerunt : * Suffir 
ciat vobis , quia omnis multitudo fanctorum 
eft,&inipfiseft Dominus: Cur eleuamini 

4 fuper populum Dfii .? + Quodcum audiffet 

Moy- 



11 D-.ut.lU 

».11. 

Mtttt.z}.*. 

J. 



nEcc!.4f.c. 

2.1- 

Iude 1. c» 

11. I, Ctr. 

io>.io,. 



N V M E R I. 



tli 




Moyfes , cecidiL pronus in faciem : * locu- 5 
tufque ad Core, 8c ad omnem multimdinem: 
Mane, inquit, notum faciet Dominus, qui ad 
fe pertineant , & fan&os applicabit fibi : 8c 
quoselegerit,appropinquabuntei. *Hocigi- 6 
turfacite: Tollat vnufquifq; thuribula fua,B 
tu Core,& omne concilium tuum:*& haufto 7 
cras igne , ponite defuper thymiama coram 
Domino : & quemcumque elegerit , ipfe erit 
fanctus: multumerigiminifiiiiLeui. * Di- 8 
xitque rurfum ad Core : Audit« filij Leui : 
* Num parum vobis eft , quod feparauit vos 9 
Deuslfrael abomnipopulo, &iunxit fibi, 
vt feruiretis ei in cultu tabernaculi , & ftare- 
tiscoramfrequentiapopuli, & miniftraretis 
ei ? * idcirco ad fe fccit accedere te , & omnes 1 o 
fratres tuos filios Leui , vt vobis etiam facer- 
dotiu vendicetis , * & omnis globus tuus flet 1 1 
contra Dominum ? quid eft enim Aaron , vt 
murmuretis contra eu ? * Mifit ergo Moyfes 1 2 
vt vocaret Datha & Abiron filios Eliab. Qui 
refponderunt: Non venimus:*numquidpa- 13 
rum eft tibi , quod eduxifti nos de terra , quce 
latte & melle manabat, vt occideres in defer- 
to, nifi & dominatus fueris noftri ? * Reuera 14 
induxifti nos in terram , qux fluit riuis ladtis 
& mellis , & dedif ti nobis poffefliones agro- 
rum , & vinearum , an & oculos noftros vis 
eruere 5 non venimus. " Iratufq; Moyfes val- 1 5 
de , ait ad Dominum : Ne refpicias facrificia C 
eorum: tu fcis , quod ne afellum quidem vm- 
quam acceperim ab eis, nec afflixerim quem- 
piam eorum.*Dixitque ad Core:Tu, & om- 16 
niscongregatio tua ftatefeorfum coram Do- 
mino,& Aaron die craftino feparatim/ Tol- 1 7 
lite finguli thuribula veitra , & ponite fuper 
ea incenfum , ofFerentes Dho ducenta quin- 
quaginta thuribula:Aaron quoq;teneat thu- 
ribulu fuum. * Quod cum feciftent,ftantibus 1 8 
Moyfe & Aaron , * 3c coaceruafTent aduer- 
fum eos omnem multitudinem ad oftium 19 



20 tabernaculi.apparuitciittisgloria Dfii.*Lo 

cutufq; Dominus ad Moyfen & Aaron , ait 

21* Separamini de medio congregationis hu - 

2 2 ius , vt eos repente difperdam . + Qui cecide - 

D runt proni in faciem , atque dixerunt : For- 

tiftime Deus fpirituum vniuerfae carnis,num 

vno peccante,contra omnes ira tua defseuiet? 

23 *Et ait Dominus ad Moyfen: *Pr£cipe vni- 

24 uerfo populo,vt feparetura tabernaculisCo- 

2 5 re, & Dathan, & Abiron. * Surrexitq; Moy- 

fes,& abijtad Dathan,& Abiron : &fequen- 

2<5tibus eum fenioribvis Ifrael , * dixitadlur- 

bam : Recedite a tabernaculishominum im- 

piorum , 8c nolite tangere , qux ad eos perti- 

27 nent,ne inuoluamini in peccatiseoru.*Cun- 
que receflifient a teniorijseorum per circui- 
tum,Dathan,& Abiron egrefli ftabantin in- 
troitu papilionum fuorum cum vxoribus,& 

28 liberis,omnique frequentia: * Et ait Moyfes i 
In hoc fcietis , quod Dominus miferit rrie , vt 
facerem vniuerfa,qu£ cernitis,& non ex pro- 

29 prio ea corde protulerim:*Si confueta homi- 
num morte interierint: & vifitauerit eos pla- 

E ga, qua Sc ceteri vifitari folent , non mifit me 

3oDominus: * iinautem houam fem fecerit 

Dominus, vtaperiens terraosfuum deglu- 

tiat eos, & omnia, qux ad illos pertinent , de- 

fcenderintque viuentes in infernum , fcietis 

3 1 quod blafphemauerintDominum. * « Con- 

feftim igitur,vt ceflauit loqui dirupta eft ter- " r fi ! l0 ;• 

3 2 ra fub pedibus eorum: *& aperiens os fuum , ^* 7 " ' ** a 

deuorauit illos cum tabernaculis fuis & vni- «. 
3 3 uerfa fubftantia eorum, * defcenderuntq;vi- 

ui in infernum operti humo , & perierunt de 
34 medio multitudinis . * At vcro omnis Ifrael, 

qui f tabat per gyrum,fugit ad clamorem pe- 

reuntium , dicens : Ne forte , & nos terra de- 
3 5 glutiat. * Sed & ignis egreflus a Domino, in- 

terfecit ducentos quinquaginta viros , qui 
3<5ofFerebant incenfum . * Locutufque eft Do- 
3 7 minus ad Moy fen , dicens : * Prxcipe Elea- 

zaro 



114 L I 

zaro filio Aaron facerdoti, vt tollat thuribu- 
la , quae iacent in incendio , & ignem huc 
illucque difpergat : quoniam fan&ificata 
funt * inmortibuspeccatorum: producat-38 
que ea in laminas , & affigat altari , eo quod F 
oblatum fit in eis incenfum Domino , & fan- 
«Stificata fint.vt cernant ea pro figno, & mo- 
nimento filij Ifrael. * Tulit ergo Eleazarjp 
facerdos thuribula senea, in quibus obtulerat 
hi quos incendium deuorauit, & produxit ea 
in laminas , affigens altari: *vt haberent po- 40 
itea filij Ifrael , quibus commonerentur , ne 
quis accedat alienigena , & qui non eft de fe- 
jmine Aaron ad offerendum incenfum Do- 
mino , ne patiatur , ficut paffus eft Core , & 
omniscongregatioeius, loquente Domino 
ad Moyfen. * Murmurauit autem omnis^i 
multitudo filiorum Ifrael fequenti diecon- 
tra Moyfen , & Aaron , dicens : Vos interfe- 
ciftispopulumDomini. * Cumque orire-42 
tur feditio, & tumultus increfceret , * Moy- 45 
fes , & Aaron fugerunt ad tabernaculum fce- G 
deris . Quod , poftquam ingreffi funt , ope- 
ruit nubes,& apparuit gloria Domini. * Di- 44 
xitque Dominus ad Moyfen : * Recedite de 45 
medio huius multitudinis , etiam nunc dele- 
bo eos. Cumq; iacerent in terra,*dixit Moy- 46 
fes ad Aaron : Tolle thuribulum , & haufto 
igne de altari,mitte incenfum defuper perges 
« Snpi 18. cito ad popurum,vt roges pro-eis: " iam enim 
d„zi. cgrefTa eft ira a Domino , & plaga defkuit . 

* Quod cum feciffet Aaro , & cucurrifTet ad 47 
mediam multitudinem , quam iam vaftabat 
incendiu,obtulit thymiama : * & ftans inter 48 
mortuos, ac viuentes , pro populo depreca- 
tus eft,& plaga ceffauit . * Fuerunt autem , 49 
qui percufli funt , quatuordecim millia ho- 
minum , & feptingenti , abfque his , qui pe- 
rierant in feditione Core . * Reuerfufque eft 50 
Aaron ad Moyfen ad oftium tabernaculi ff- 
deris , poftquam quieuit interitus .- 
CAP. XVII. 
1 T iocutus eft Dominusad Moyfen , di- 1 
1 cens : * Loquere ad filios Ifrael,& accipe 2 
abeisvirgasfmgulaspercognationes fuasa A 
cunctis principibus tribuum , virgas duode- 
cim, & vniufcuiufque nomenfuper fcribes 
virgx fuas- *nomen autem Aaron erit in tri- 3 
buLeui, &vna virga cuncTas feorfumfa- 
jnilias continebit , 1 ponefq; eas in tabernacu- 4 
lo ff deris coram teftimonio,vbi loquar ad te. B 

* quem ex his elegero,germinabit virga eius, 5 
& cohibebo a me querimonias filioru Ifrael , 
quibuscontra vosmvirmurant.^Locutufque 6 
eft Moyfes ad filios Ifrael, & dederunt ei om- 
nes principes virgas per fingulas tribus : fue- 
runtque virge duodecim abfque virga Aaro. 

* Quas cum pofuiffet Moyfes icora Domino 7 
in 1 abernaculo teftimoni j : * fequenti die re- 8 
grefTus inuenit germinafTe virgam Aaron C 



F; 



B . E R 

indomo Leui: &turgentibusgemmiseru~ 
perant flores, qui folijs dilatatis, in am ygda- 

9 lasdeformatifunt. *Protulit ergo Moyfes 
omnes virgasde confpe&u Dhiadcun&os 
filios Ifrael:viderutque & receperunt firigu- 

10 li virgas fuas.* Dixitq; Dhs ad Moyfen: Re- 
Dfer virgam Aaron in tabernaculum teftimo- 

nij , " vt feruetur ibi in fignum rebellium fi- 
liorum Ifrael , & quiefcant quaerelas eorum 

1 1 a me,ne moriantur. *Fecitque Moyfes,ficut 

1 2 preceperat Dhs : * Dixerunt autem filij If- 
rael ad Moyfen : Ecce confumpti fumus , 

13 omnesperiuimus, *quicumque acceditad 
tabernac ulum Domini , moritur. num vfq; 
adinternecionem cundh* delendi fumus ? 

C A P. XVIII. 

1 rV xi . t( l ue Dominus ad Aaron : Tu,& fllij 
A JL-/ tui , & domus patris tui tecum portabi- 

tis iniquitatem Sandtuarij : & tu , & filijtui 
fimul fuftinebitis peccata facerdotij veiiri. 

2 * fed & fratres tuos de tribu Leui,& fceptrum 
patris tui fume tecum , praeftoq; fint , 8c mi- 
niftrent tibi : tu aute, & fili j tui miniftrabitLs 

1 in tabernaculo teftimonij. *Excubabuntque 
Leuitae ad pracepta tua , & ad cuncta opera 
tabernaculi : ita dumtaxat , vt ad vafa San- 
duarij , & ad altare non accedant , ne & illi 

4 moriantur,& vos pereatis flmul:*fint autem 
tecum, 8c excubent in cuftodi js tabernaculi , 
&inomnibus ceremonijs eius . Alienigena 

5 non mifcebitur vobis. *Excubate in cuftodia 
San<ftuarij,& in minifterio altaris : ne oriatun 

6 indignatio fuper filios Ifrael.* Ego dedi vobis 
fratresveftrosLeuitasde medio filiorumlf- 
rael,& tradidi donum Domino , vt feruiant 

7 inminifterijstabernaculieius. * Tuautem 
& filii tui cuftodite facerdotium veftrum : & 

B omnia, quae ad cultu altaris pertinent , & in- 
tra velu funt, per facerdotes adminiftrabun- 
tur : fi quis externus accefTerit , occidetur . 

8 LocutufqjeftDominusadAaron: Eccede- uI1 ^ t9 ^ 
di tibi cuftodiam primitiaru mearum . Om- 4 , 

nia , qus fantftificantur a filijs Ifrael, tradidi 
tibi, & filijs tuis pro officio facerdotali legiti- 

9 ma fempiterna . * Hsc ergo accipies de his , 
quse fandificantur , & oblata funt Domino . 
Omnis-oblatio , & facrificium : & quidquid 
pro peccato, atque delidlo redditur mihi , 8c 
ceditin fancia fanctorum,tuum erit , & filio- 

I o rum tuorum. 4 In Sanduario comedes illud : 

mares tantum edent ex eo,quia confecratum 

I I eft tibi. *Primitias aute,quas vouerint,& ob- 
tulerint filij Ifrael , tibi dedi , & filijs tuis , ac 
filiabus tuis4ure perpetuo, qui mundus eft in 

i2domotua, vefcetureis. * Omnem medul- 
la olei, & vini, ac frumenti,& quidquid offe- 

1 3 runt primitiarum Domino tibi dcdi . * Vni- 
uerfa frugum initia , quas gignit humus , & 
Dominci deportantur , cedent in vfus tuos .• 
qui muridus eft in dorno tua , vefeetur eis . 



i Sup.yg. 

iK0d. }Q,b 

[i. 

Lw, 27. c. 

tjt. 



uDml.il, 



N V M 
*Omne quod ex roto reddiderint filij Ifrael 1 41 
tuu erit . * Quidquid primu erumpit e vul- 1 5 
ua cunctse carnis , quam ofFerunt Dho, fiue C 
ex hominibus , fiue de pecoribus fuerit , tui 
iuris erit : ita dumtaxat, vt pro hominis pri- 
mogenito pretium accipias,& omne animal 
quod immundum eit,redimi facias, * cuius 16 
redemptioeritpoft vnum menfem,ficlis ar- 
gentiquinque,pondereSanctuarij. » Siclus 
viginti obolos habet.*Primongenitu autem 1 7 
bouis &ouis &caprxnofaciesredimi,quia 
fanctificata funt Dho: fanguinem tantu eo- 
rum fudes fuper altare, & adipes adolebis in 
fuauiflimum odors Dho . * Carnes verd in 18 
vfum tuum cedent, ficut pectufculum con- 
fecratum,&armusdexter,tua erunt. "Om- 19 
nes primitias Sanctuarij, quas offerut filij If- 
rael Dho,tibidedi,& filijs,ac filiabus tuisiu- 
reperpctuo. Pactumfalis eft fempiternum 
coram Domino, tibi ac filijs tuis.^Dixitque 20 
Dhs ad Aaron: In terra eorum nihil poili- 
debitis , nec habebitis partem inter eos : ego 
pars , & hereditas tua in medio filiorum If- 
rael. *Fili;s autem Leui dedi omnes decimas 2 1 
IfraelisinpofFeiFionem pro minifterio quo 
feruiunt mihiin tabernaculo fuedaris : * vt 22 
non accedant vltra fili j Ifrael ad tabernacu- 
lum, nec committant peccatum mortiferu , 
*folis filijs Leui mihi in tabernaculo feruie-^ 3 
tibus, & portatibus peccata populi:legitimu D 
fempiternum erit in generationibus yeftris . 
« Nihil aliud pofTidebunt, Mecimaru obla- 24 
tione contenti, quas in vfus eorum & necef- 
faria feparaui . * Locutufq; eft Dominus ad 2 5 
Moyfen,dicens: *Prsecipe Leuitis,atquede- 26 
nuncia : Cum acceperitis a filijs Ifrael deci- 
mas,quasdedi vobis ; primitias earum ofFerte 
Domino,id eit, decimam parte decimx^vt 27 
reputetur vobis in oblationem primitiuoru, 
tam de aeris,quam de torcularibus:*& vni- 28 
uerfis quoru accipitisprimitias,ofterte Dho, 
& date Aaron facerdoti. *Omnia,qu3aofFe- 29 
retisex decimis, & in donaria Dhi feparabi- 
i-is,optima,& electa erunt.* Dicefque ad eos: 50 
Si pr^clara,& meliora qufque obtuleritisex 
decimis, reputabitur vobis quafi de area , & 
torculari dederitis primitias : * & comedetis 3 1 
eas in omnibus locis veitris , tam vos quam 
familiae veftra: : quia pretium eit pro mini- 
fterio, quo feruitis in tabernaculo teitimo- 
nij . * Et r.on peccabitis fuper hoc , egregia 3 2 
vobis , & pinguia referuantes , ne polluatis 
obkiionesfiliorum Ifrael , & moriamini . 
C A P. XIX. 

LOcutufque eit Dominus ad Moyfen 8c 1 
Aaron,dicens : + Iitaeft religio victi- 2 
mae,quam conintuit Dominus.Pnecipe filijs A 
Ifrael,vt adducant ad te vaccam rufctin c>a- 
tis integr;r,in qua nulla fit macula,nec por- 
uuerit iugiim: "tradetifq; eajm Eleazaro fa- 3 



11. 



E R I. 113 

cerdoti « qui eductam extra caftra, immola- « Hrf.u.fr 

4 bit in confpectu omnium : * & tingens digi- 
tum in fanguihe eius , afperget contra fores 

5 tabernaculi fepte m vicibus, comburetq;eam 
cunctis videtibus, tam pellc, & carnibus eius 
quamfanguine , &fimo flamms traditis. 

6 *Lignum quoque cedrinum, & hyffopum , 
coccumq; bis tin&um facerdos mittet in fla- 

7 mam,quae vaccam vorat.* Et tunc demum, 
B lotisveftibus & corporefuo ,ingredieturin 

caftra,commaculatufq; erit vfque ad vefpe- 

8 rum. *Sed Sc ille,qui combufferit eam,laua- 
bit veftimenta fua, & corpus , Sc immundus 

9 erit vfque ad vefperum . * Colliget aute vir 
mundus cineres vaccaj, 8c effundet eos extra 
caftra in loco puriftimo,vt fint multitudini 
filiorum Ifrael in cuftodiam , Sc in aquam 
afperiionis: quia pro peccato vacca combu- 

I o ita eft * Cuq; lauerit, qui vacce portauerat 
cineres, veftimenta fua, immundus erit vfq; 
ad vefperum.Habebut hoc filii Ifrael, Sc ad- 
uenas, qui habitat inter eos,fan£tu iure per- 

I I petuo . * Quitetigeritcadauerhominis,& 
propter hocfepte diebusfueritimmundus: 

1 2 * afpergetur ex hac aqua die tertio, Sc fepti- 
C mo,& fic mundabitur . Si die tertio afperfus 

non fuerit , feptimo non poterit emundari . 

13 *Omnis quitetigerithumanajanimemor- 
ticinu, Sc afperfus hac commiitione n5 fue- 
rit, polluet tabernaculum Dhi, Sc peribit ebc 
Ifirael : quia aqua expiationis no eft afperfus, 
immuduserit,&manebit fpurcitia eiusfu- 

14 per eum : * Ifta eit lex hominis qui moritur 
in tabernaculo: Omnes qui ingrediuntur te- 
torium illius,& vniuerfa vafa qua: ibi funt, 

1 5 polluta erunt feptem diebus. *Vas, quod no 
habuerit operculum,nec ligaturam defuper, 

16 immundum erit . * Si quis in agro tetigerit 
cadauer occifi hominis,aut per fe mortui, f i- 
ue os illius, vel fepulchrum,immundus erit 

17 feptem diebus . ^Tollentque de cineribus 
combuttionis atque peccati, & mittet aquas 

1 8 viuas fuper eos in vas , * in quibus,cum ho- 
D mo mundus tinxerit hyffopum,afperget ex 

eo omne tentorium , & cunctam fupellecti- 
lem , & homines huiufcemodi contagione 
ip pollutos : atque hoc modo mundus lultra- 
bitimmundum tertio,&feptimo die. expia- 
tufque die feptimo, lauabit & fe,& veftime- 
ta fua, & immunduserit vfquead vefperu . 

20 *Si quis hoc ritu non fuerit expiatus,peribit 
anima illius de medio Ecclelia: : quia San- 
ctuar.um Dhipolluit,& 116 eft aqua luftra- 

2 1 tionis afperfus. erit hoc prasceptu legitimu 
fempiternu. Ipfe quoque qui afpergit aquas, 
lauabit veftimenta fua : Qmnis qui tetigerit 
aquasexpiationis,immundus erit vfq;ad ve- 

22 fperu . * Quidquid tetigeritimmundus,in> 
mundu faciet:& anima,queherum qui pia 
tetigerit, immunda-erit vfquw ad vefperum. 

H C A P. 



ii Fysd.iy. 



XI Extd. 


l 7- 


b f.«. 




Sap. 1 1 


A 


4- 




»»/77 


b. 


!?• 




1. Cer, 


\o- 


-.4. 




?i Denf. 


1/ 


37- 





114 II 

C A P. XX. 

VEneruntque filij Ifrael, & omnls mul- 1 
tltudo in defertum Sin, menfe primo: A 
& manfit populus in Cades. Mortuaque eft 
ibi Maria, & fepulta in eodem loco. * Cum- 2 
que indigeret aqua populus , conuenerunt 
aduerfum Moyfen & Aaron:*& verfi in fe- 3 
ditionem,dixerunt : Vtinam periiflemus in- 
ter fratres nof tros coram Domino. * Cur 4 
eduxiftis Ecclefiam Domini in folitudinem, 
vt nos & noftra iumenta moriamur? * Qua- 5 
re nosfeciftisafcedere de Aegypto, & addu- 
xiftis in locum iftum peflimum,qui feri non 
poteft, qui nec ficum gignit, nec vineat,nec 
malogranata, infuper & aqua non habet ad 
bibendum:Mngreffufq;Moyfes& Aaron, 6 
dimiiTa multitudine,tabernaculum fcederis, 
corruerunt proni in terram, clamaueruntq; 
ad Dominum,atq; dixerunt : Domine Deus 
audi clamore huius populi , & aperi eis the- 
faurum tuum fontem aquae viua?, vt fatiati, 
ccfiet murmuratio eorum : Et apparuit glo- B 
ria Domini fuper eos . * Locutufque eft Do- 7 
minus ad Moyfen,dicens: Tolle virgam,& 8 
congrega populum,tu & Aaron frater tuus, 
& loquimini ad petram coram eis,& illa da- 
bit aquas . Cumque eduxeris aquam de pe- 
tra, bibet omnis multitudo,& iumenta eius . 
* " Tulit igitur Moyfes virgam, quas erat in 9 
confpectu Domini,ficut prseceperat ei,*c5- 10 
gregata multitudine ante petram , dixitque 
eis:Audite rebelles,& increduli : n Nu de pe- 
tra hac vobis aqua poterimus eijcere? " Cu- 1 1 
que eleuafiet Moyfes manum,percuties vir- 
ga bis filieem,egrefia: funt aque; largiftimaj, 
ita vt populus biberet,& iumenta. *Dixitq; 1 2 
Dominus ad Moyfen & Aaron: « Quia non 
credidiftis mihi, vt fandificaretis me coram 
filijs Ifrael , non introducetis hospopulos 
in terram,quam dabo eis,*Hsec eft aqua co- 1 3 
tradi&ionis, vbi iurgati funt filij Ifrael con- 
tra Dhm , & fancftificatus eft in eis . * Mifit C 
intereanunciosMoyfesadCades adregem 14 
Edom,quidicerent: Hec mandatfrater tuus 
Ifrael:N ofti omne laborem,qui apprehendit 
r.os , * quomodo defcenderunt patres noftri 1 5 
iu Aegyptu,&habitauerimusibi multote- 
pore,aflRixerintq;nos Aegypti j,& patres no- 
ftros . * & quomodo clamauerimus ad Do- 1 6 
minii, & exaudierit nos, miferitq; angelum , 
qui eduxerit nos de Aegypto . Ecce in vrbe 
Cades,que eft in extremis finibus tuis,*pofi- 1 7 
ti,obfecramus, vt nobis trafire liceat per ter- 
ram tuam.Non ibimus per agros,nec per vi- 
neas , non bibemus aquas de puteis tuis , fed 
gradiemur via publica,nec ad dextra,nec ad 
finiftramdeclinantes,donec trafeamus ter- 
minostuos. *Cui refpondit Edo: Non tran- 1 8 
fibis per me,alioquin armatus occurra tibi . 
*Dixeruntque filij Ifirael : Per trita gradie- 19 



B E R 

mur viam : & fi biberirftis aquas tuas nos,&" 
pecora noftra,dabimus, quod iuftu eft : nul- 
la erit in pretio difficultas,tantum velociter 

20 tranfeamus. *At ille refpondit: Non tranfi- 
bis. Statimque egrefTus eft obuius, cu infini- 

2 1 ta multitudine , & manu forti, * nec voluit 
acquiefcere deprecanti,vtconcederet tran- 

D fitum per fines fuos , qua ob rem diuertit ab 

22 eo Ifrael.*Cumque caftra mouiflent de Ca- 
des, venerunt in montem Hor , qui eft in fi- 

23 nibusterrae Edo: * Vbi locutus ef t Dominus 

24 ad Moyfen: *Pergat,inquit,Aaro ad popu- 
los fuos:non enim intrabit terram.quam de- 
di filijs Ifrael , eo quod incredulus fuerit ori 

25 meo,ad Aquas contradi<ftionis.*i.Tolle Aa- 
ron,& filiu eius cum eo,& duces eos in mon- 

16 tem Hor. * Cumque nudaueris patrem ve- 
fte fua, indues ea Eleazarum filium eius: Aa- 

27 ron colligetur,& morietur ibi. * Fecit Moy- 
fes,vt praeceperat Dominus : & afcenderunt 
in montem Hor coram omni multitudine . 

2 8 * Cumq; Aaro fpoliaffet veftibus fuis, induit 

29 eis Eleazarum filium eius . * Illo mortuo in 
montis fupercilio, defcendit cum Eleazaro . 

30 *Omnis autem multitudo videns occubuif- 
fe Aaron, fleuit fuper eo triginta diebus per 
cun&as familiasfuas . 

C A P. XXI. 



?8. 
f<?. 



r ^\ Vod cu audiflet Chanan^us rex Arad, 

A v^ qui habitabat ad meridie,venifle fcili- 

cet ifrael per exploratorum viam, pugnauit 

contra illum, & vidtor exiftens, duxit ex eo 

2 prasda. *At Ifrael voto fe Dho obligans ait: 
Si tradideris populum iftum in manu mea , 

3 delebo vrbes eius . * Exaudiuitque Dhs pre- 
ces Ifrael,&tradidit Chanana?um, quem ille 
interfecit fubuerfis vrbibus eius : & vocauit 
nomen loci illius Horma, id eft , anathema . 

4 * Profefti funt autem & de monte Hor , per 
viam,quae ducit ad mare rubru,vt circumi- 

B rentterramEdom.Ettsedereccepit populu 

5 itineris,ac laboris : *locutufque contra Deu, 
& Moy fen, ait : Cur eduxifti nos de Aegy- 
pt o, vt moreremur in folitudine ? Deeft pa- 
nis , non funt aquas: anima noftra iam nau- 

6 feat fuper cibo ifto leuiflimo: * n Quamobre 
mifit Dns in populum ignitos ferpentes , ad 

7 quoru plagas, & mortes plurimorum , * ve- 
nerut ad Moyfen,atq; dixerut: Peccauimus, 
quia locuti fumus contra Dnm,& te:ora, vt 
tollat a nobisferpentes.Orauitq;Moyfespro 

8 populo, + & locutus eft Dhs ad eum: Fac fer- 
C pentem aeneum,& pone eum pro figno : qui 
p percuflus afpaxerit eum,viuet.* « Fecit ergo 

MoyfesSERPENTEM AENEVM,&po- 
fuit eu pro figno:que cu percufli afpicerent, 

10 fanabatur. * Profediq; filij Ifirael caftrame- 

1 1 tati funt in Oboth. * Vnde egrefli fixere te- 
toria in Ieabarim , in folitudine,qu32 refpicit 

1 2 Moab contra orientalem plagam. * Et inde 

mouen- 



uSap.l&s, 
V. 

I. COT. IO, 

b.<. 

Indith 8, c, 
2.1. 



'■■K).l>. 14 



v Iud. II. 

•.I*. 



»j Deut l,e 
xfc 

lud, n.d. 
XO. 



n ^Amos 2. 

«.9- 

Pf I34. c 

IO. 



N V M 
mouentes , vencrunt ad Torrentem Zared . | 
* Que relinquetes caftrametati sut cotra Ar- 1 3 : 
non, quae eft in deferto,& prominet in finib 9 
Amorrhsei. « fiquidem Arnon terminus eft 
Moab , diuidcns Moabitas, & Amorrhseos . 
* Vnde dicitur in libro belloru Dni:Sicut fe- 14 
cit in Mari rubro,fic faciet in torretibus Ar- D 
non.*Scopulitorrentiu inclinatifunt,vt re- 1 5 
quiefceret in Ar, & recuberet in finib 9 Moa- 
bitarum,*Ex eo loco apparuit puteus,fuper 1 6 
quo locutus eft Dhsad Moyfen : Congrega 
populum,& daboeiaquam. *Tunc cecinit 17 
Ifrael carmen iftud : Afcendat puteus. Coci- 
nebant.*Puteus,quem fcederut principes,& 18 
parauerunt duces multitudinis in datore le- 
gis,& in baculis fuis. De folitudine, Mattha- 
na. *De Matthanain.Nahaliel:de Nahaliel, 19 
in Bamoth. *De.Bamoth,valliseft in regio- 20 
neMoab ,in vertice Phafga, quodrefpicit E 
contra defertum. ,_ " Mifit autem Ifrael nu- 2 1 
cios ad Sehon rege Amorrhepru^dices^Ob- 2 2 
fecro,vt tranfire mihiliceat per terram tua: 
non declinabimus in agros,& vineas,non bi- 
bemus aquas ex puteis via regia gradiemur , 
donec tranfeamus terminos tuos.*Qui con- 23 
cedere noluit vt traiiretlfrael per fines fuos: 
quin potius exercitu cogregato , egreflus eft 
obuia. in defertu,& venit in Iafa,pugnauitq; 
contra eu.* « A quo percuflus eft in ore gla- 24 
dij, & poflefla eft terra cius ab Arnon vfque 



E R I. 115 

Ieboc, & filios Ammon : quiaforti prxfidio 
2 5 tenebatur termini Ammonitaru.* Tulit cr- 
F go Ifrael omnes ciuitates eius,& habitauit in 

vrbibus Amorrhaddn Hefebo fcilicet,& vi- 
2(5 culiseius . * Vrbs Hefebon fuit Sehonregis 

Amorrhsei, qui pugnauitcotraregeMoab : 

& tulit omne terra^quae ditionisilliusfuerat, 
27 vfq; Arnon. *Idcirco dicitur in Prouerbio : 

Venite in Hefebon, a;dificetur,& coftruatur 

2 8 ciuitas Sehon: *Ignis egreflus eft de Hefebo, 

flamma de oppido Sehon , & deuorauit Ar 

Moabitarum , & habitatoresexcelfbru Ar- 

2p non. * » Vas tibiMoab, perifti popule Cha- 

mos. Dedit filios eius in fugam , &filiasin 

3 q captiuitate regi Amorrhoeoru Sehon . * Iu 

gu ipforum difperiit ab Hefebo vfq;Dibon , 
lafli peruenerut in Nophe, & vfq; Medaba. 

3 1 *Habitauit itaq; Ifrael in Terra AmorrheL 

32 *Mifitq; Moyfes,quiexplorarenrIazer:cu- 
G ius ceperut viculos,& poflederunt habitato- 

33 res. * " Verteruntquefe,&afcenderunt per « £>«<>'. ? 
viam Bafan, & occurrit eis Og rex Ruan cu 3 • 2 ?- ( '-, 
omni populo fuo , pugnaturus in Edrai . 

34 *Dixitq;Dhs ad Moyfen:Ne timeas eu quia 
inmanu tua tradidi illu , & omne populu , 
ac terra eius : faciefque illi ficut fecifti Sehon 
regi Amorrhaeorum habitatori Hefebon .. 

35 *PercufTerunt igimr &huccumfilijsfuis, ; 
vniuerfumque populum eius vfq; ad inter- 
nccionem, & poflederunt terram illius .. 



1 Ind. 1 1 
13- 

■i.Reg 



1U 




p 1 



C A P. XXII 

[Rofedtique caftrametati funt in campe- 1 
ftribus Moab,.vbitrans Iordanem Ieri- A 
cho fita.eft . * Vidensautem BalacfiliusSe- 
phor omnia, quse fecerat Ifrael Amorrxho , 
*& quod pertimuifset eu Moabitae,& impe- 3 
tum eius ferre no poflent, * dixit ad maiores 4 
natu.Madia:Ita delebit hic populus omnes , 
qui in noftris finibus comoratur , quo modo 
■ V.Z4..4 ^ et D0S herbasvfque ad radices carpere, 
% Ipfe erat eo tepore rex in Moab.* » Miflt er- 5 



go nunciosad Balaam filium Beor ariolum,, 
qui habitabat fuper flume terr^ filioru Am- 
mon , vt vocarent eum , & dicerent : Ecce 
egreflus eftpopulusex Aegypto, quiope- 
ruit fuperficiem terrse,fedens cotrame/' Ve- 
ni igitur, & maledic populo huic ,. quiafor- 
tior me eft : fi quo modo poflim percutere, 
&eijcereeumde terra mea:nouienim quoa 
benediclus fit , cui benedixerls , & maledi- 
clus, in quem maledicla congefferis . * Per- 
rexeruntque. feniores Moab , & maiores na- 

H. 2 ta 



\i6 L I B 

tu ?»ladian,habemes uiuinationis pretium iri 
manibus. Cuqjveniflentad Balaa,cV narraf- 
set ei omnia verba Balac: * ille refpSdit: Ma- 
nete hic no6te,&: refpondebo quidquid mihi 
dixerit Dhs. Manentibusillisapud Balaam, C 
venit Deus,& ait ad eu: Quid fibi volut ho- 
minesifti apud te 3 *Refp5dit:Balac filiusSe- 10 
phor rex Moabitarum mifit ad me* dicens: 1 1 
Ecce populus, qui egreflus eft de Aegypto , 
operuit fuperflcie terne: veni,& maledic ei,fi 
qup mcdo pofilm pugnas abigereeu. *Di- 1 2 
xitque Deus ad Balaam: Noli ire cu eis,neq; 
maledicas populo: quia benediclns eft/Qui 1 3 
mane confurgensdixit adprincipes: Itein 
terram veflram,quia prohibuit me Diis ve- 
nire vobifcum. * Reuerfi principes dixerut 14 
ad Balac : Noluit Balaam venire nobifcum . 
* Rurfum ille multo plures,c\: nobiliores, 1 5 
quam ante miierat,mifit.*Qui cii veniffent 16 
ad Balaam.dixerut : Sic dicit Balac filius Se- 
phor: Ne cuncteris venire ad me : * paratus 17 
fum honorare te, & quidquid volueris dabo D 
tibi,veni,& maledic populo ifti.* Refpondit 1 8 
Balaam: u Si dederit mihi Balac plena domu 
fuam argenti,cv auri, non potero immutare 
verbum Dhi Dei mei,vt vel plus, vel minus 
loquar.*Obfecro vt hic maneatisetiam hac ip 
noch^ev* fcire queam quid mihi rurfum re- 
fpodeat Dhs. * Venit ergo Deus ad Balaam 20 
no&e.&r ait ei : Si vocare te venerunt homi- 
nesiJli.furge,& vade cum eis:ita dutaxat,vt 
quod tibi prscepero.facias. *5urrexit Balaa 2 1 
mane , & ftrata afina fua profeclus eft cum 
* i.Pet,i,e eis. * « Et iratus eft Deus. Stetitque angelus 22 
1 ' ■ Dhi in via contra Balaam,qui infidebat afi- 



.J4.r. 



cns 



E R 

23 n?,& duos pueros habebat fecum.^Cer 
E afma angelum ftatem in via, euaginato gla- 

dio , auertit fe de itinere, 6c ibat per agrum . 

r Quam cum verberaret Balaam, & vellet ad 

24femitam reducere , * ftetit angelus in angu- 

ftijs duaru maceriaru , quibus vineae einge- 

2 5 bantur. *Que videns aflna,iunxit fe parieti, 

& attriuit fedentis pedem. At ille iteru ver- 

26 berabat ea. : * & nihilominus angelus ad lo- 
cum anguftu tranfiens, vbi nec ad dextera , 
nec ad finiftra poterat deuiare,obuius ftetit. 

27 Cuque vidiffet afma ftantem angelum,co- 
ciditfub pedibus fedentis . qui iratus, vehe- 

28 metius cxdebat fufte latera eius *Aperuitq; 
Dhs os ailnre,c\: locuta eft:Quid feci tibi : cur 

20 percutis me ? ecce iam tertio : Refpondit Ba- 
laam : Quia comeruifti,& illufifti mihi: vti- 

30 nam haberem gladiu, vt te percutere. *Di- 
xit afma: None animal tuum fum, cui fem- 
per federe confueuifti vfque in praefentem 
diein dic quid fimile vmquam fecerim tibi . 

3 1 At ille aii:Numqua. * Protinus aperuit Dhs 
oculos Balaam,& vidit Angelu ftante in via 
euaginato gladio,adorauitque eu pronus in 

3 2 terra. *Cui angelus : Cur,inquit,tertio ver- 

beras afina tua? Ego veni,vt aduerfarer tibi, 

quia peruerfa eft via tua,mihique contraria: 

54 *&: nifi afina declinaffet de via,das locu re- 

34 llfteti,te occidifse,& illa viueret. * Dixit Ba- 

Iaam:Peccaui,nefciens quod tu ftares contra 

me: &nuc fi difplicet tibi vt vada,reuertar. 

3 5 * Ait angelus : Vade cu iftis,& caue ne aliud 

quam pnccepero tibi loquaris. Iuit igitur cu 

3 6 principib 9 . *Quod cuaudiffetBalac, egref- 

G fus eft in occurfum eius in oppido Moabita- 




tmpi^ 



ru,quod iltu eft in extremis finibus Arnon . 1 39 *Perrexer u nt ergo flmul, Sc venerut in vr- 
* Dixitq; ad Balaam:Miii nucios, vt vocare 37 \ bem, quae in extremis regni eius finibus erat. 
te,cur no ftatim veniftiad rne 5 an quia mer- '40 ^Ciiq; occidifTet Balac boues , & oues, mifit 
cede aduentuituo reddere riequeoJ^Cui ille 3 8 ad Balaarrv.cV principes,qui cu eo erant,mu~ 
jefpodit:Ecceadfum:numquidloquipote- 1 41 nera. *Mane aute facto duxit euadexcelfk 
120 aliud.nifi quod Deus pofuerit in ore meo: Baal,& intuitus eft extremam parte populi . 

CAR 



N V M 
G A P. XXIII. 

DIxitq;BalaaadBalac: * Aedifica mihi i 
hic feptem aras , & para totide vitulos, A 
tiufdeq;numeriarietes.*Cucj;feciffet iuxta 2 
fermone Balaam, impofuerunt fimul vitulu 
& ariete fuper aram . * Dixitque Balaam ad 3 
Balac : Sta paulifper iuxta holocauftu tuu , 
donec vadam, h* forte occurrat mihi Domi- 
nus, & quodcumque imperauerit, loquar ti- 
bi . * Cumque abijflet velociter, occurrit illi 4 
Deus. Locutufque ad eum Balaam: Septem, 
inquit,araserexi,& impofui vitulu,& arie- 
tem defuper . * Dominus autem pofuit ver- 5 
bum in ore eius,& ait: Reuertere ad Balac,& 
hsec loqueris. * Reuerfus inuenit ftatem Ba- 6 
lac iuxta holocauftum fuu , & omnes prin- 
cipes Moabitarum: * affumptaque parabola 7 
fua , dixit : De Aram adduxit me Balac rex 
Moabitarum,de motibus Orientis : Veni,in- 
quit,& maledic Iacob : propera,& deteftare 
Ifrael. *Quomodo maledicam, cui non ma- 8 
ledixitDeus? Qua ratione detefter , quem B 
Dominus non deteftatur ? *Defummisfi- 9 
licibus videbo eum,& de collibus conftdera- 
bo illum . Populusfolus habitabit , & inter 
gentes non reputabitur. * Quis dinumerare 10 
poflit puluere Iacob , & noffe numeru ftir- 
pis Ifrael 5 Moriatur anima mea morte iufto- 
rum,& fiant nouiflima mea horum fimilia . 
^Dixitq; Balac ad Balaa:Quid eft hoc quod 1 1 
agis? Vt malediceres inimicis meis vocaui te, 
& tu e contrario benedicis 6i . * Cui ille re- 1 2 
fpondit: Num aliud poffum loqui,nifi quod 
iufferit Dominus? *Dixit ergo Balac : Veni 1 3 
mecum in alterum locum vnde partem If- 
rael videas,& totum videre non poftis, inde 
maledicito ei. *Cuque duxiffet eum in locu 14 
fublifhen , fuper verticem montis Phafga , 
sedificauit Balaam feptem aras , & impofitis 
fupra vitulo,atq;ariete, *dixit ad Balac: Sta 1 5 
hic iuxta holocauftum tuum,donec ego ob- C 
uius pergam. * Cui cum Dominus occurif- 1 6 
fet,pofuifTetque verbum in ore eius, ait : Re- 
uertere ad Balac,& hec loqueris ei: "'Reuer- 1 7 
fusinueniteum ftantem iuxta holocauftum 
fuum, & princeps Moabitarum cum eo. Ad 
quem Balac : Quid,inquit, locutus eft Dhs ? 
•'"At ille afsupta parabola fua,ait: Sta Balac, 1 8 
& aufculta,audi fili Sephor: *Non eft Deus 19 
quafi homo,vt metiatur: nec vt filius homi- 
nis,vtmutetur. Dixitergo,& nofacietflocu- 
tuseft,& non implebit? * Ad benedicendum 20 
adductusfum ,benedic~Honem prohiberenS 
valeo. * Non eft idolum in lacob, nec vide- 2 1 
tur fimulacrum in Ifrael . Dominus Deus 
eius cum eo eft, & clangor vidroriae regis in 
i< tnf. 1 4*. *^°* "I) eus eduxit illum de Aegypto.cuius 2 2 
a. ' ' fortitudo fimilis eft rhinocerotis. N6 eft au- D 
guriu in Iacob,nec diuinatio in Ifrael. *Te- 23 
poribus fuisdiceiurlacob , & Ifraeliquid 



E R I. _ 117 

24 operatus flt Deus. * Ecce populus vt lexna 
cofurget,& quafi leo erigetur:no accubabit, 
donec deuoret praedam, & occiforum sagui- 

25 ne bibat. *Dixitq: Balacad Balaa:Nec ma- 

26 ledicas ei.nec benedicas. * Et ille ait:Nonne 
dixi tibi quod quidquid mihi Deus impe- 

.2 7 raret , hoc facerem ? * Et ait Balac ad eum : 
Veni , & ducam te ad alium locum : fi forte 

28 placeat Deo, vt inde maledicas eis . * Cum- 
que duxiflet eum fuper vertice montis Pho- 

29 gor,qui refpicit folitudine , * dixit ei Balaa : 
Aedifica mihi hic feptem aras,& paratotide 

30 vitulos,eiufdemque numeri arietes . * Fecit 
Balac,vt Balaam dixerat: impofuitque vitu- 
los, & arietes per ftngulas aras . 

C A P. XXIV. 

1 /^ Vmque vidiffet Balaam quod placcret 
A v>-/ Dho,vtbenediceretIfraeli,nequaqua 

abijt, vt ante perrexerat,vt auguriu quaere- 
ret:fed dirigens c5tra defertum vultu fuum, 

2 *& eleuans oculos, vidit Ifrael in tetori js co - 
morantem per tribus fuas : & irruente in fe 

3 fpiritu Dei, *afsupta paraboia ait: Dixit Ba- 
laam filius Beondixit homo,cuius obturatus 

4 eft oculus : * dixit auditor fermonu Dei, qui 
viftonem Omnipotentis intuitus eft, qui ca- 

5 dit,& fic aperiuntur oculi eius: *Quam pul- 
chra tabernacula tua Iacob , & tentoria tua 

6 Ifrael . * vt valles nemorofse, vt horti iuxta 
fluuios irrigui,vt tabernacula,quae fixit Do- 

7 minus,quall cedri prope aquas. *Fluet aqua 
B defitula eius, &femen illiuseritin aquas 

multas . Tolletur propter Agag,rex eius, & 

8 auferetur regnum illius.* Deus eduxit illum 
de Aegypto, « cuius fortitudo fimilis eft rhi- « Sw ?*-\ - d 
nocerotis. Deuorabuntgenteshoftesillius, "" 
offaque eorum confringent, & perforabunt 

9 fagittis. * Accubas dormiuit vt Leo, & quafi 
Leajna,quam fufcitare nullus audebit . Qui 
benedixerit tibi , erit & ipfe benedicTus : qui 
maledixerit, in maledictione reputabitur. 

I o * Iratufque Balac contra Balaam, complolis 

manibus ait: Ad maledicedum inimicis meis 
vocaui te,quibus econtrario tertio benedixi- 

I I fti:*reuertere ad locum tuum. Decreueram 
quidem magnifice honorare te,fed Dhs pri- 

1 2 uauit te honore difpofito . * Refpondit Ba- 

laam ad Balac: Nonne nuncijs tuis,quos mi- 

C fifti ad me,dixi:* « Si dederit mihi Balac ple- ", Su f' "" 

1 Z nam domum fua argenti & auri, non pote- * l8, 

ro prxterirefermonem Dhi Dei mei , vt vel 

boni quid, vel mali proferam ex cordemeo; 

14 fed quidquid Dhs dixerit,hoc loquar? * Ve- 
rumtamen pergens ad populum meu, dabo 
confiliu, quid populus tuus populo huic fa- 

1 5 ciat extremo tepore . * Sumpta igitur para- 
bola,rursii ait: Dixit Balaa filius Beor : dixit 

1 6 homo,cuius obturatus eft oculus: ¥ dixit au- 
dkor fermonii Dei,qui nouit doctrinam Ai- 
tiinmi,& vifionesOmnipotentis videt,qui 

H ? cadens 



>. Katt,l. 



ti Dar,\ I, 



n hfx% i, 
*7- 

i Vmt.^.l 



«i Exod.il. 

1-1' 



v I.Macl, 
c.z6. 

r/. 4$. *. 

J Cfr, io.i 



n F«f„ ( $ . 
I ,Af. C. 2. 



118 L I B 

cadens apertos habet oculos. * Videbo eum, 1 7 
fed n6 mcdo:intuebor illum,fed non prope . 
ORIETVR STELLA ex Iacob,& cofur- 
get virga de lfrael: & percutiet duces Moab, 
vaftabitcue omnes filios Seth. * Et erit Idu- 1 8 
ma-a pofTeflio eius: hereditas Seir cedet ini- 
micisfuis : Ifrael vero fortiter aget . *De Ia- 19 
cob erkiqui dominetur , &perdat reliquias 
ciuitatis.*Cuque vidiffet Amalec, affumes 20 
parabolam,ait : Principium Getiu Amalec , 
cuius extrema perdentur. * Vidit quoq; Ci- 2 1 
nsum:& afTumptaparabola,ait: Robuftum 
quide eft habitaculu tuu : fed fi in petra po- 
fueris nidum tuum ,* & fueris electus de ftir- 2 2 
pe Cin,quamdiu poterispermanere : Affur 
enim capiet te. *AfTumptaq; parabola iteru 23 
lccutus efl: Heu,quis vicruruseft,quado ifta 
faciet Deus ? * * Venient in trieribus de Ita- 24 
lia,fuperabutAffyrios,vaftabuntq;Hebreos, 
& ad extremum etiam ipii peribunt . ' Sur- 2 5 
rexitque Balaam , & reuerfus eft in locum 
fuu : Balac quoque via,qua venerat, redijt . 
C A P. XXV. 

MOrabatur autem eo tempore Ifrael in 1 
Settim,& fornicatus eft populus cum A 
filiabus Moab , * quae vocauerunt eos ad fa- 2 
crificia fua . At illicomederunt,& adoraue- 
runt deos earum . * » Initiatufque eft Ifrael 3 
Beelphegor : & iratus Dns,*ait ad Mo yfen : 4 
«Tolle cun&os principes populi,& fufpende 
eos cotra folem in patibulis, vt auertatur fu- 
ror meus ab Ifrael. *Dixitque Mo yfes ad iu- 5 
dicesIfrael."Occidat vnufquifque proximos B 
fuos,quiinitiatifuntBeelphegor. *Etecce 6 
vnus de filijs Ifrael intrauit coram fratribus 
fuis ad fcortu Madianitide, vidente Moy fe , 
& omni turba filiorum Ifrael, qtii fiebat an- 
tefores tabernaculi . * " Quod cum vidiffet 7 
Phinees filius Eleazari filij Aar5 facerdotis, 
furrexitde medio multitudinis, &arrepto 
pugione, * ingreffus eft poft virum Ifraelite 8 
in lupanar, & perfodit ambos fimul, virum 
fcilicet,& muUerem in locisgenitalibus. Cef- C 
fauitqueplagaafilijslfrael: * & occifi funt 9 
vigintiquattuormilliahominum. *Dixitq; 10 
Dns ad Moyfen: * Phinees filius Eleazari fi- 1 1 
lij Aaron facerdotis auertit iram mea a fili js 
Ifrael : quia zelo meo commotus eft contra 
eos,vt no ipfe delere filios Ifrael in zelo meo . 
*idcircoloquereadeum: , ; Ecce do eipa- 12 
cem foederis mei, * Sc erit tam ipfi,quam fe- 1 3 
mini eius pactum facerdotij fempiternum , 
quia zelatus eft pro Deo fuo,& expiauit fce- 
lus filiorum Ifrael. * Erat autem nomen vi- 14 
ri Ifraelitx ,qui occifus eft cu Madianitide , 
Zabrifilius Salu , dux de cognationc,& tri- D 
bu Simeonis. * Porro mulier Madianitis, 1 5 
quae pariter interfecf a eft , vocabatur Cozbi 
fllia Sur principis nobilifTimi Madianitaru . 
♦Locutufque eft Dominus ad Moyfen , di- \6 



E R 

1 7 cens : * « Hoftes vos fentiant Madianitae , & 

1 8 percutite eos: *quia & ipfi hoftiliter egerut 
contravos, &decepere infidijs peridolum 
Phogor, & Cozbi filiam ducis Madian foro- 
rem fuam,quae percuffa eft in die plagae pro 
facrilegio Phogor . 

C A P. XXVI. 

1 T)Oftquam noxiorum fanguis efRxfus eft , 
AjL dixit DominusadMoyfen &Eleazaru 

2 filium Aaron facerdote : * » Numerate om- 
nemfumma filiorum Ifrael a viginti annis 
& fupra.per domos, & cognationes fuas,cu- 

3 £tos,qui poffunt ad bella procedere. * Locu- 
ti funt itaque Moyfes & Eleazar facerdos in 
campeftribus Moab fuperlordanem contra 

4 Iericho,adeos,quieranraviginti annis et 
fupra,ficut Dominus imperauerat, quorum 

5 ifte eft numerus : * Ruben primogenitus If- 
rael. « huiusfilius,Henoch,aquofamilia He- 
nochitaru: et Phallu,a quo familia Phallui- 

6 tarum: *&Hefron,aquofamiliaHefronita- 
rum:et Charmi,a quo familia Charmitaru . 

7 ^HxfuntfamiliaedeftirpeRuben:quarum 
numerus inuentus eft quadraginta tria mil- 

8 lia,& feptingenti triginta . * Filius Phallu , 

9 Eliab . *huiusfi]ij,Namuel&Dathan & 
Abiron. ifti funt Datha et Abiron principes 
populi, " qui farrexerunt contra Moyfen & 

B Aaron infeditioneCore, quando aduerfus 

10 Dominum rebellauerunt : * et aperiens ter- 
ra os fuum deuorauit Core , monetibus plu- 
rimis,quado combuflit ignis ducentos quin- 
quaginta viros. Et factum ef t grande mira- 

1 1 culum, * vt, Core pereunte , filij illius non 

1 2 perirent. * Filij Simeo per cognationesfuas : 
Namuel,ab hoc familia Namuelitarum: Ia- 
min,ab hocfamilia Iaminitarum : Iachin,ab 

1 3 hoc familia Iachinitarum:'' Zare,ab hdc fa- 
milia Zareitarum : Saul ab hoc familia Sau- 

14 litarum:*hae funt familiaa de ftirpe Simeon , 
quaru omnis numerus fuit viginti duo mil- 

1 5 lia ducenti.^ Fili j Gad per cognationes fuas : 
Sephon,ab hoc familia Sephonitarum : Ag- 
gi,ab hoc familia Aggitarum : Suni, ab hoc 

1 6 familia Sunitarum . * Ozni, ab hoc familia 
Oznitarum: Her,ab hoc familia Heritarum: 

1 7 * Arod, ab hoc familia Aroditarum : Ariel , 

1 8 ab hoc familia Arielitarum.*iftae funt fami- 
liae Gad, quarum omnis numerus fuit qua- 

15? draginta milliaquingenti.*»Filij Iuda,Her, 
et Onan , qui ambo mortui funt in Terra 

20 Chanaan. * Fueruntq.filij Iuda,per cogna- 
C tiones fuas : Sela , a quo familia Selaitarum : 

Phares,a quo familia Pharefitarum : Zare,a. 

2 1 quo familia Zareitarum. * Porro Filij Pha- 
res : Hefron,a quo familia Hefronitarum : et 

2 2 Hamul, a quo familia Hamulitarum. * Iftae 
funt familliae Iuda, quarum omnis numerus 

23 fuitfeptuagintafexmilliaquingenti. ^Filij 
Iffachar,per cognationes fuas : Thola.a quo 

familia 



1. 



11 Sup.VQ 



n Gtn. 46. 
«.9. 
Extd. 6. I>, 

J. 



" Sup,l6.4 

I. 



11 Gen 



J». 



N V M 

familia Tholaitarum rPhua , » quo fersiEa 
Phuaitarum : *Iafub,a quo famiiia lafubi- 24 
tarum: Semran,a quo famiiia Semranitaru : 
*hq funt cognationesIffachar,quarum nu- 25 
merus fuit fexaginta quatmor millia trecen- 
ti. * Filij Zabulon per cognationes fuas:Sa- 26 
red,aquo familia Sareditaru:Elon,a quofa- 
milia Elonitaru:Ialel,a quofamilia lalelita- 
ru.*haefunt cognationes Zabulon,quarum 27 
numerus fuit fexaginta millia quingeti.*Fi- 2 8 
lij Iofeph per cognationes fuas , Manaffe & D 
Ephraim. * De Manaiie ortus eft Machir, a 25) 
* V.i7.«. q uo familia Machiritarum. « Machir genuit 
1. Galaad,a quo familia Galaaditaru.*Galaad 3 o 

habuit filios: Iezer,a quofamilia Iezeritaru : 
& Helech,a qsiofamiiia Helecitaru: *& Af- 3 1 
riel,a quo familia Afrielitarum: & Sechem,a 
quo familia Sechemitaru: *& Semida,a quo 3 2 
" ln f- 1 7« familia Semidaitarum: » Sc Hepher,a quo fa- 
*•* milia Hepheritarum *Fuit aute Hepher pa- 3 : 

terSalphaad,qui filios non habebat,fed tan- 
tum filias,quarum ifta funt nomina: " Maa- 
JW-* ^ & N oa,.& Hegla,& Melcha, & Therfa . 
*h;x: funt familins Manaffe , & numerus ea- 3^ 
rum, quinquaginta duo millia feptingenti . 
*Filijautem Ephraim per cognationesfuas 3 5 
fuerut hi:Suthala, a quo familia Suthalaita- 
ru:Becher, a quo familia Becheritaru : The- 
he,a quo familia Thehsnitaru. *porro filius 3 6 
Suthala fuit Heran , a quo familia Heranita- 
ru. ^hsefuntcognationesfiKoru Ephraim,37 
quarum numerus fuit triginta duo millia E 
quingenti. Tfti funt filijlofeph per familias 3 8 
fuas . Fili j Beniamin in cognationibus fuis : 
Bela, a quo familia Belaitarum: Asbefa quo 
familia Asbelitarum : Ahiram,a quofamilia 
Ahiramitaru : * Supham, a. quo familia Su- 3p 
phamitaru: Hupham,a quo familiaHupha- 
mitaru/ Filij Bela:Hered,& Nocma:De He- 40 
red,familia Hereditaru : de Noeman,familia 
Noemanitaru.*hi sut filij Beniamin perco- 41 
gnationes fuas, quoru numerusfuit quadra- 
ginta quinque millia fexcenti. *Filij Da per 42 
cognationes fuas J Suham, a quo familia Su- 
hamitaru. hxfuntcognationesDan perfa- 
milias fuas^ ^omnes fuere Suhamitx, quora 43 
numer 9 erat fexaginta quattuor millia qua*- 
dringenti. * Filij Afer per cognationes fuas: 44 
Iemna,a quo familia Ienaitarii : Ieffui,a quo- 
familia Ieffuitaru : Brie,a quo familia Briei- 
taru. *Filij Brie: Heber,a quofamilia Hebe- 45 
ritaru: & Melchiel,a quo familia Melchieli- 
tarum. * Nomen autem filix Afer,fuit Sara. 46" 
*ha; cognationes filiorum Afer,& numerus 47 
eorum quinquaginta tria millia quadringe- 
ti.* Filij Nephthali per cognationes fuas:Ie-48 
iiel,a quo familia Isfielitarum : Guni-,5 quo F 
familia Gunitarum:* Iefer,a quo familia Ie- 40 
feritarum:Sellem,a quo famflia Sellemitaru. 
^e fum cognationes filioru Nephthali per 50 



4- 

Lett- ic> a. 

I. 

l.Par.ij,. 

a.U 



E R I. np 

familias fuas : quoru numerus quadraginta 
5 1 quinq;millia quadringenti.*Iftaeft fumma 

filiorum Ifrael, qui recefiti funt,fexceta mil- 
5 2 lia,& mille feptingenti triginta. *Locutufq; 

53 eft Dhs ad Moyfen,dicens: * Iftis diuidetur 
terraiuxtanumeru vocabuloru in pofsef- 

54 fiones fuas. * Pluribus maiorem partem da- 
bis,& paucioribus minorem :fingulis,ficut 

5 5 nunc recenfiti funt,tradetur poffeflio : * ita 
duntaxat vt fors Terram tribubus diuidat 

56&familijs. * Quidquidfortecontigerit,hoc 

57velpluresaccipiant,velpauciores. * «Hic u Exod 
quoqueeft numerus filiorum Leuiper fa- e ,i 7 .. 
milias fuas:Gerfon^a quofamilia Gerfonita- 
rum:Caath,a quo familia Caathitarum:Me- 

5 8 rari, a quo familia Meraritarum . * hx funt 
familise Leui.Tamilia Lobni,familia Hebro- 

G ni,familia Moholi,familiaMufi,familia Co- 

5 9 re. At vero Caath genuit Amram: * qui har- 
buit vxorem Iochabed filia. Leui , qux nata 
eft ei in Aegypto: hxcgenuit Amram vira- 
fuo filios, Aaron & Moyfen, & Mariam fo- 

5o rorem eorum: *De Aaron ortifunt Nadab 

61 & Abiu,& Eleazar & Ithamar: * « quorum 
Nadab 3c Abiu mortui funt , cum obtulif- 

62 fent ignem alienum coram Domino. *Fue- 
runtque omnes, qui numerati funt, viginti- 
triamilliageneris mafculiniab vno menfe 
& fupra : quia non funt recenfiti inter filios 
Ifrael , nec eis cum ceteris data pofTeftio eft . 

<5j * Hic eft numerus filiorum Ifrael,qui defcri- 
ptifunt a Moyfe , & Eleazaro facerdote,ia 
campeftribus Moab fupra lordanem contra 

64 Iericho . * " inter qtxos nullus fuit eorum , 
qui ante numerati funt aMoyfe & Aaron 

65 in deferto Sinai-* » Prsedixerat enim Domi- 
nus quodomnes morercnturinfolitudine. 
Nullufqueremanfit ex eis , niii Caieb filius 
Iephone, Zk. Iofue filius Nun . 

C A P. XXVII. 

1 \ CcefIerunt«autemfilixSalphaad,filij 
A JlJL Hepher,filij Galaad,filij Machir,filij 

Manaffe,qui fuit filius Iofeph : quarum funt 
nomina , Maala , & Noa , & Hegla, & Mel- 

2 cha,& Therfa. * Steterutq; coram Moyfe & 
Eleazaro facerdote , & cunctis principibus 
populi ad oftium tabernaculi fcederis, atqtie 

3 dixerut: * Pater nof ter mortuus eft in defer- 

to , nec fuit in feditione, qux " concitata eft- „ ^ :( j 
contraDominum fub Core , fedinpeccato 1, 
fao monuus eftrhic non habuit mares filios . 
Cur tollitur nomeillius de familia fua , quia 
non habuit filium> Date nobis pofle/lionem 

4 inter cognatos patris noftri . * Retulitque' 
B Moyfes caufam earum ad iudiciu DominL 

5 * Qui dixit ad eum: :* Iuftam rem poftulant: 

6 filise Salphaad : da eis poffeilionem inter co- 
gnatos patrisfui, &ei in hereditatem fucce^- 

7 dant. * Ad filiosautem Ifrael loqueris hxc ;: 

8 *Homo cum mortuusfuerit abfque filio , ad 
» H- 4 filiami 



ki.Comot 

o-J. 

1-3 •■»4. ' 



d 31. 

fnf. $6,a \. 

hf-iy-a.l. 



B 



<i Dc.:t.}2. 

S"np, xo, 0. 
11. 



ii Dcut,' ,A 

- i . 






T20 L I 

fi-liam eius tranfibit hereditas. *fi filiam non 9 
habuerit , habebit fucceffbres fratres fuos . 
*quod fi & fratres non fuerint, dabitis here- i o 
ditatem fratribus patris eius . * fin aute nec 1 1 
patruos habuerit, dabitur hereditas his , qui 
ei proximi funt, eritque hoc filijs Ifrael fan- 
ctum lege perpetua , ficut prsecepit Domi- C 
nus Moyfi. * Dixit quoq; Dfls ad Moyfen: 1 2 
" Afcende in montem iftum Abarim,& con- 
templare inde Terram , quam daturus fum 
filijslfrael. * cumque videriseam,ibis,& tu 13 
ad populum tuum,ficut iuit frater tuus Aa- 
ron : * quia offendiftis me in deferto Sin in 14 
contradidtione multitudinis, nec fanctifica- 
re me voluiftis coram ea fuper aquas.hse sut 
aqas contradi&ionis in Cades defertiSin. 
*Cui refponditMoyfes: * Prouideat Domi- 1 5 
nusDeusfpirituuomniscarnis, hominem, 16 
qui fit fuper multitudinem hanc: *& po/Tit 17 
exire. & intrare ante eos , & educere eos vel 
introu ucere : ne fit populus Dni ficut oues D 
abfq; paftore, * Dixitq;Dhs ad eum <« Tolle 1 8 
lofue fiiium Nun virum,in quo eft Spiritus, 
& pone rnanu tuam fuper eum. *Qui ftabit ip 
cora Eleazaro facerdote,& omni multitudi- 
r<e: ¥ & dabis ei prxcepta cunclis videntibus, 2 o 
& partem glorias tuse, vt audiat eum omnis 
fynagoga filiorum Ifrael. * Pro hoc, fi quid 2 1 
agedii erit.Eleazar facerdos confulet Dnm . 
Ad verbii eius egredietur& ingredietur ip- 
fe,&omnesfiUj Ifrael cu eo & cetera mul- 
titudo . * Fecit Mo y fes vt praxeperat Dhs. 2 2 
Cuinque tuliffet Iofue , ftatuit eum coram 
Eleazaro facerdote , & omni frequentia po- 
p«li. Y Etimpofitiscapitieiusmanibus,cun- 23 
Cia. replicauit qua: mandauerat Dominus . 
C A P. XXVIII. 
Txit quoq; Dominus ad Moyfen:*Pr<?- 1 
cipe fili js Ifrael, & dices ad eos : Obla- 2 
tionem meam, & panes , & incenfum odoris A 
fuaui/Timi offerte per tempora fua . *Hsc 3 
funt facrificia,qu£ offerre debetis: Agnos an- 
niculos immaculatos duos quotidie in holo- 
caurtumfempiternum:*vnum offeretisma- 4 
ne & alterum ad vefperum: * decimam par- 5 
tem ephi fimite , quae confperfa fit oleo pu- 
rifiimo,& habeat quartam parte hin. * ho- 6 
locauftum iuge eit quod obtulirtis in monte 
Sinai in odorem fuauiffimum incenfi Do- 
mini. *& Iibabitis vini quartam partem hin 7 
peragnos fingulos in Sancluario Domini . 
~ f Altcrumqueagnum fimiliter offeretis ad 8 
vcfperam iuxta omnem ritum facrificij ma- 
tutini , & libamentorum eius,oblatione fua- B 
ui/IImi odoris Domino * "Die autem fabba- 9 
ti offeretis duos agnos anniculos immacula- 
tos , & duas decimas fimilae oleo confperfai 
in facrifick>,& liba, * quae rite fundiitur per 10 
fingula fabbata in holccauftu fempiternu . 
* In calendis autem offeretis holocauilum 1 1 



E P. 

Domino, vitulos ic armento duos l arietem 
vnum , agnosanniculos feptem immacula- 

1 2 tos , * & tres decimas fimilas oleo confperfk 
in facrificio per fingulos vitulos: & duas de- 
cimas fimilae oleo confperfae per fingulos 

1 3 arietes- *& decima decime fimil? ex oleo in 
facrificio per agnos fingulos : holocauftum 
fuauiiTimi odoris,atque incenfi, eft Domino. 

14 * Libamenta autem vini, quai per fingulas 
fundenda funt vi&imas ,iilaerunt: Media 
pars hin per fingulos vitulos, tertia per arie- 
tem,quarta per agnum: hoc erit holocaurtu 

C per omnes menfes, qui fibi anno vertete fuc- 

15 cedunt.*Hircusquoque offeretur Domino 
pro peccatis in holocauftum fempiternum 

1 6 cum libamentis fuis . * u Menfe aute primo , „ £ ^ (J 
quartadecimadiemefis PhafeDominierit, d.iv. 

1 7 *& quintadecima die follemnitas: fepte die- Leu - *■<»** 

1 8 bus vefcentur azymis.* Qnarum dies prima *' 
venerabilis, & fancla erif.omne opus feruile 

ip non facietis in ea. *Offeretifque incensu ho- 
locauftum Dho , vitulos de armento duos , 
arietem vnif, agnos anniculos immaculatos 

20 feptem: *& facrificia fingulorum ex fimila, 
qux confperfa fit oleo, tres decimas per fin- 
gulos vitulos , & duas decimas per ariete,& 

2 1 * decimam decimae per agnos fingulos, id 
2 2 eft,per fepte agnos. *Et hircum pro peccatt> 

23 vnum,vtexpieturpro vobis,*prster holo- 
cauftum matutinum,quod femper offeretis . 

24 *Ita facietis per fingulos dies feptem dierum 
D in fomitem ignis,& in odorem fuauiffimum 

Domino, qui furget de holocaufto , & de li- 

25 bationibus finguloru . * Dies quoque fepti- 
mus celeberrimus,& fandtus erit vobis:omne 

2 6 opus feruile non facietis in eo . * Dies etiam 
primitiuorum quando offeretis nouasfruges 
Domino, expletis hebdomadibus, venerabi- 
lis & fan&a erit : omne opus feruile non fa- 

27 cietis in ea . * Offeretifque holocauftum in 
odorem fuauiffimu Domino , vitulos de ar- 
mento duos.arietem vnum , & agnosanni- 

28 culosimmaculatosfeptem : ^atque in facri- 
ficijs eorum fimilx oleo confperfse tres de- 
cimas per fingulos vitulbs , per arietes duas , 

29 *per agnos decima decim? , qui fimul funt 

3 o agni feptem,hircum quoque *qui madatur 
pro expiatione , praeter holocauftum fempi- 

3 1 ternum,& liba eius . * Immaculata offereus 
omnia cum libationibus fuis . 
C A P. XXIX. 



1 "\ Jt Enfis etiam feptimi prima dies vene- 
A iVLrabilis,& fanftaerit vobis':omne opus 
feruile non facietis in ea, quia dies clangoris 
eft,& tubarum. * Offeretifque holocauftum 
in odorem fuauirtlmum Domino , vitulum 
de aiinento vnum, arietem vnum, & agnos 
3 anniculos immaculatos feptem : *& in fkcri - 
ficijs eorum fimite oleo confperf c tres de- 
cimas per fingulos vitulos, duas decimas pcr 

arietem , . 



N V M E R I. Im 

ariete^vnamdecimaperagnum , quifimul 4jDfexto offeretis vitulos oclo , arietcs duos 



funt agni fepte: *& hircu pro peccato,qui of- 5 
fertur in expiatione populi, * preter holocau- 6 
ilum calendaru cu facrificijsfuis,& holocau- 
ftum fempiternucu libationibusfolitis : eifde 
of&retis m odore fuauiflimu in 



v Tmi. 16. ceremonns C 

censu Domino.* « Decima quoque dies mefis 



huius feptimi erit vobis fancta,atque venera 
bilis , & affiigetis animas veftras : omne opus 
feruile non facietis in ea.*Offeretifq;hoiocau- 
flum Domino in odore fuauiflimum, vitulu 
de armento vnum, arietem vnum, agnos an- 
niculos immaculatos feptem : * & in facrifi- 
cijs eorum fimilae oleo confperfs tres deci- B 
mas per fmgulos vitulos,duasdecimas per 
arietem , * decimam decimae per agnos fin- 10 
gulos, qui funt fimul agni feptem: + & hircu 1 1 
pro peccato , abfque his , qua: offerri pro de- 
li&o folent in expiationem , & holocauftum 
fempiternum , cum facrificio , & libaminibus 
eorum . * Quintadecima vero die menfis fe- 1 2 
ptimi, quae vobis fancTa erit , atque venerabi- 
lis, omneopusferuiie non facictis in ea , fed 
telebrabitis foilemnitatem Dornino feptem 
diebus . * offeretifq; holocauftum in odorem 1 3 
fuauiflimum Domino , vitulos de armento 
tredecim , arietes duos , agnos anniculos im- 
rnaculatos quatuordecim : *&in libamen- 14 
tis eorum fimibe oleo confperfx tres deci- • 
maspervitulosfingulos, quifuntfimul vi- 
tuli tredecim : & duas decimas arieti vno , 
id eft, fimul arietibus duobus , * & decimam 1 5 
decimae agnisfingulis, quifuntfimul agni 
quatuordecim:*& hircu pro peccato,abfque 16 
holocauftofempiterno , & facrificio , & liba- C 
mine eius . * ln die altero offeretis vitulos de 1 7 
armento duodecim , arietes duos , agnos-an- 
niculosimmaculatosquatuordecim: * facri- 18 
ficiaque, & libamina fingulorum per vitulos 
& arietes , & agnos rite celebrabitis: * & hir- 10 
cum pro peccato , abfque holocaufto fempi- 
terno , facrificioque , & libamine eius . * Die 20 
tertioofferetisvitulos vndecim,arietes duos, 
agnos anniculos immaculatos quatuordecim : 
*facrificiaq;& libamina finguloru per vitu- 2 1 
fos,& arietes,& agnos rite celebrabitis:*& hir.2 2 
eu pro peccato,abfq; holocaufto fempiterno, 
facrificioq; & libamineeius. *Die quartoof- 23 
jereus vitulos dece, arietes duos , agnos annL- 
culos immaculatos quatuordecim : * facrifi- 24 
ciaque & libamina f inguloru per vitulos , & 
arietes, & agnos rite celebrabitis : *& hircum 2 <? 
pro peccato, abfque holocaufto fempiterno , 
facrificioqjeius, & libamine. *Die quinto of- 26 
feretis vitulos nouem, arietes duos, agnos an- 
niculos immaculatos quatuordecim.*facrifi- 27 
ciaque, & libamina fingulorum per vitulos , 
& arietes , & agnos rite celebrabitis : * & hir- 2 8 
cum pro peceato , abfque holocaufto fempi- 
serno , facrificioqueeius, &libamine . * Die 20 



agnos anniculos immaculatos quatuorde- 
3 o cim: * facrificiaque, & libamina fingulorum 

pcr vitulos,et arietes , & agnos rite celebrabi- 
3 1 tis: * & hircum pro peccato,abfque holocau- 

flo fempiterno , facrificioque eius , & libami- 
3 2 ne . * Die feptimo offeret is vitulos feptem , 

&arietesduos, agnos anniculos immacula- 
3 3 tos quatuordecim : * facrificiaque & libami- 

nia finguloru per vitulos, et arietes, & agnos 
34rite celebrabitis : * ethircumpro peccato, 

abfque holocaufto fempiterno , facrificioque 
3 5 eius ,et libamine . * Die octauo , qui eft cele- 

berrimus , omne opus feruile non facietis , 
36* offerentes holocauftu in odorem fuauifli- 

mum Domino,vitulum vnum,arietem vnu, 
3 7 agnos anniculos immaculatosfeptem: *fa- 

crificiaq; &libamina fingulorum per vitu- 
3 8 los, & arietes , & agnos rite celebrabitis : * & 

hircum pro peccato, abfque holocaufto fem- 
35? piterno,facrificioque eius,& libamine. *Hax 
offeretis Domino in follemnitatibus veftris : 
prceter vota , & oblationes fpontaneas in ho- 
locauiio , in facrificio , in libamine , &. in ho- 
ilijs pacificis . 

C A P. XXX. 

1 IWT Arrauitque Moyfes filijslfrael omnia 
A 1_>1 quae ei Dominus imperarat : * & locu- 

2 mseftad principestribuumfiliorum Ifrael: 

3 Ifte eft fermo, quem praecepit Dominus : * Si 
quis virorumvotum Dominovouerit, aut 
fe conftrinxerit iuramento : non faciet irritu 
verbum fuum ,fed omne, quod promifit im- 

4 plebit . * Mulier fi quippiam vouerit , & fe 
coftrinxerit iuramento , quae eft in domo pa- 
tris fui , & in setate adhuc puellari : fi cogno- 
uerit pater votum,quod pollicita eft,& iura- 
mentu, quo obligauit animam fua. , & tacue- 

5 rit,votireaerit. * quidquid pollicita eft , & 
B iurauit , operc complebit . * fin autem ftatim 
5 vt audierit.contradixerit pater, & vota & iu- 

ramenta eius irrita erunt , nec obnoxia tene- 
bitur fponfioni,eo quod contradixerit pater . 

7 * Si maritum habuerit, & vouerit aliquid, & 
femel de ore eius verbum egrediens animam 

8 eius obligauerit iuramento : * quo die audie- 
rit vir,& non contradixerit,votirea erit,red- 

9 detque quodcumque promiferat. * fin autertl 
C audiens ftatim contradixerit , & irritas fece- 

rit pollicitationes eius , verbaquequibus ob- 
ftrinxerat animam fua : propitius erit ei Do- 

10 minus . * Vidua, & repudiata, quidquid vo- 

1 1 uerint, reddent . * Vxor in domo viri cum fe 

1 2 voto conftrinxerit,& iuramento,* ii audierit 
vir , & tacuerit, nec contradixerit fponfioni , 

1 3 reddet quodcumque promiferat, *iin autem 
ex templo contradixerit , non tenebitur pro- 
miflionis rea: quia maritus contradixerit , & 

14 Dominus ei propidus erit . * Si vouerit , & 
D iuramento fe conftrinxerit, vt per ieiunium , 

vel- 



tytfiud, 



x». 






M./«<k'll; 
- IJ 



S^Z^Mv^i <£ 
Zl. <£■ H« 

fci. 



123 L I 

animam fuam , in arbitrio viri erit vt faciat, 
fiue non faciat . * quod fi audiens vir tacue- 1 5 
rit,& in alteram diem diflulerit fententiam : 
quidquid vouerat atque promiferat , redde : 
quia ftatim vt audiuit,tacuit. *fin aute con- i<5 
uadixerit poftquam refciuit, ponabitipfe 
iniquitatem eius. * Iftse funt leges,quas con- 17 
ftituit Dns Moyfi inter viru & vxorem , in- 
ler patrem & filiam , quae in puellari adhuc 
setate eft , vel quae manet in parentis domo . 
C A P. XXXI. 

LOcutufque eft Dominus adMoyfen,di- 
cens;* Vlcifcere prius filios Ifrael de Ma- 
dianitis , & fic colligerisad populum tuum . 
* Statimq; Moyfes,'Armate,inquit,ex vobis 
virosad pugnam, qui pofiint vltionem Do- 
mini expetere de Madianitis . * mille viri de 4 
fmgulis tribubus eligantur ex Ifrael qui mit- 
tanturadbellum. * Dederuntque millenos 5 
de fingulis tribubus,id eft,&duodecim millia 
expeditorum ad pugnam:*quos mifit Moy- 6 
fes cum Phinees filio Eleazari facerdotis,vafa 
quoquefan&a, & tubasadclangendum tra- 
diditei. * Cumque pugnafient contra Ma- 7 
dianitas, atque vicifient , omnes mares occi- 
• derunt,* w & reges eorum Eui,& Rece, & Sur, 8 
& Hur,& Rebe,quinq;principes gentkBalaa B 
quoque filium Beor interfecerunt gladio . 

* C?peruntque mulieres eorum , & paruulos , $> 
omniaque pecora,& cun&am fupelle&ilem : 
quidquid habere potuerant depopulati funt: 

* tam vrbes qua viculos & caftella flamma 10 
eonfumpfit . * Et tulerunt prxdam , & vni- 1 1 
uerfa qu? Cf perant tam exhominibus,quam 
<sx iumentis ,. * & adduxerunt ad Moyfen,& 1 2 
Eleazaru facerdotem,& ad omnem multitu- 
dinem filioru Itrael . reliqua autem vtenfilia 
ipcrtauerunt ad caftra in campeftribus Moab 
iuxta Iordanem cotra Iericho.*Egrefil funt 13 
autem Moyfes,& Eleazar facerdos, & omnes C 
principesfynagogae in occurfum eoru extra 
caftra. * Iratufque Moyfes principibus exer- 14 
citus,tribunis,& ceturionibus qui venerat de 
bello,ait:*Curfeminasreferuaftis?*'' Nonne 15" 
iftaj funt,qu? deceperunt filios Iiraeladfug- 1 6 
geftionem Baiaam , & prseuaricari vos fece- 
runt in Domino fuper peccatoPhogor , vn- 
de.& percuflus eft populus? * " Ergo cunctos 1 7 
interficite quidquid eft generis mafculini,etia 
in paruulis : & mulieres, quse nouerunt viros 
in coitu, iugulate: * puellas autem & omnes 1 8 
feminas virginesreferuate vobis: * & mane- 19 
te extra caftra feptem diebus . Qui occiderit 
hominem,vel occifum tetigerit, luftrabitur 
die tertio & feptimo. * Et de omni praeda,fi- 20 
ue veftimentum fuerit,fiue vas, & aliquid in 
vtenfilia preparatum,de caprarii pellibus, & 
pilis,& ligno expiabitur . * Eleazar quoq; fa- 2 1 
cerdOs ad viros exercitus, qui pugnau erant , D 
ficlocutus eft:Koc eii prsceptu legis, » quod 



B E R 

22 mandauit DominusMoyfi: *Aurum.& ar- 
gentu,& as,& ferru,& plumbu, & ftannum, 

23 * & omne , quod poteit tranfire per flamas , 
igne purgabitur . quidquid autem igne non 
poteft fuftinere , aqua expiationis fanctifica- 

24 bitur: *& lauabitis veftimenta veitra die fe- 
ptimo , & ptirificati poftea caftra intrabitis . 

25 * Dixit quoq; Dominus ad Moyse: "Tollite 
16 fummam eorum,quae capta funt ab homine 

vfq; ad pecus tu, & Eleazar facerdos,& prin- 

27 cipes vulgi: *diuidefq; ex squo praeda inter 

eos, qui pugnauerunt,egreflique funt ad bel- 

lum, & inter omnem reliquam multitudine . 

2 8* & feparabis partem Domino ab his,qui pu~ 
gnauerunt, & fuerunt in bello, vnam anima 

E de quingentis tam ex hominibus , quam ex 

29 bobus & afinis & ouibus , * & dabis ea Elea- 

30 zaro facerdotfquia primitia* Dhi funt- * Ex 
media quoque parte filiorum Ifrael accipies 
quinquagefimum caput hominum,& bou , 
& afinorum, & ouium, cun&orum animan- 
tium,& dabis ea Leuitis , qui excubant in cu- 

3 1 ftodijs tabernaculi Domini . * Feceruntque 
Moyfes,& Eleazar, ficut praceperat Domi- 

32nus. * Fuitautemprseda, quam exercitus 

ceperat , ouiu fexcenta feptuaginta quinque 

33 millia^boum feptuaginta duo millia , ^afi- 

34norumfexagintamillla,&mille: *animas 

3 5 hominu fexus f?minei,quae non cognouerat 

36 viros,trigintaduo millia. *Dataq; eft media 

F pars his, qui in praslio fuerant,ouium trecen- 

3 7 ta triginta feptem millia quingentse: ¥ e qui- 

bus in parte Dfii fupptitats funt oues fexce- 

38 1? feptuaginta quinque. + Et de bobus trigin- 

3^ta fex millibus,boues feptuaginta & duo:*de 

afinis triginta millibus quingetis , afini fexa- 

40 ginta vnus : * de animabushominu fedecim 
millibus,cefierunt in partem Domini trigin- 

41 tadu? animae. ^Tradiditq; Moyfes numeru 
primitiaru Domini Eleazaro facerdoti, ficut 

42 fuerat ei imperatum,*ex media partefilioru. 
Ifirael , quam feparauerat his , quiin pradio- 

43 fuerant*De.media vero parte,qua2 contiger- 
rat reliquse multitudini, id eft, de ouibus tre- 
centis triginta.feptem millibus quingentis,. 

44 *& de bobus triginta fex millibus,* & de afi- 

45 nis triginta millibus quingentis , * & de ho- 
46minibus fedecim millibus, * tulit Moyfes 

47 quinquagefimum caput , & dedit Leuitis , 
G qui excubabat in tabernaculo Domini, ficut 

48 praeceperat Dominus.^ Cumque acceflifient 
principes exercitus ad Moyfen , & tribuni , 

49 centurionefque dixerunt: Y Nos ferui fuire- 
cenfuimus numerum pugnatprum, quos ha- 
buimusfub manunoftra: & nevnusquidem, 

50 defuit.^Ob hanc caufam offerimus in dona- 
riis Domini finguli quod in prseda auri po- 
tuimus inuenire,perifcelides & armillas , anr 
nulos & dextralia, ac murarnulas , vt depre- 

5 1 ceris pronobis Dair.inum. ^Sufceperutuqai 



»4- 



N V M 
Moyfes , & Eleazar facerdos omne aurum in 

diuerfisfpeciebus, * pondofedecim millia,?i 
feptingentos quinquaginta ficlos a tribunis 
6c centurionibus. * Vnufquifque enim quod 53 
ih praeda rapuerat,fuum erat. "Etfufceptufri 54 
intulerunt in tabernaculum teftimonij , in 
monimltum filiorum Ifrael coram Domino. 
C A P. XXXH. 

Fllij aute Ruben,& Gad habebant pecora 1 
multa,& erat illis in iumeus infinita fub- A 
ftantia. Cu que vidifset Iazer,& Galaad aptas 
animalibus alendis terras, '■ venerut ad Moy- 2 
fen,& ad Eieazarum facerdotem, & principes 
multiiudinis,atq;dixerunt:*Ataroth, &Di- 3 
t>on,&Iazer,& Nemra,Hefebon, & Eleale,& 
Saban,& Nebo,& Beon, "terra, qua percuffit 4 
Dominus in confpectu filiorum Ifrael , regio 
vberrima eft ad paitum animaliu: & nos fer- 
uituihabemusiumetaplurima: *precamur- 5 
que fi inuenimus gratia cora te , vt des nobis 
famulis tuis eam in poffeffione, nec facias nos 
tranfirelordane. *QuibusrefponditMoyfes: 6 
Kumquid f ratres veftri ibunt ad pugnam , & B 
vos hic fedebitis? * Cur fubuertitis metes filio- 7 
rum Ifrael,ne tranfire audeant in locu,quem 
eis daturus eft Dominus ? * nonne ita egerunt 8 
patres veftri , quando mifi de Cadesbarne ad 
1,1 explorandaTerra?*"Cuqueveniffentvfque 9 
ad Vallembotri , luftrata omni regione , fub- 
werterunt cor filioru Ifirael , vt non intrarent 
fines,quos eis Dominus dedit. *Qui iratus iu- 10 
rauit,dicens : * Si videbunthominesifti, qui 1 1 
afcenderunt ex Aegypto a viginti annis & 
fupra, Terram, qua fub iuramento pollicitus 
fum Abraha,Ifaac,& Iacob:& noluerutfequi 
me , *pre;ter Caleb filiu Iephone Cenez^um, 1 2 
& Iofue filium Nun : ifti impleuerunt vo-C ; 



*hfi 



luntatem meam . * Iratufque Dominus ad- 13 
uerfum Ifrael , circumduxit eum per defer- 
tum quadraginta annis , donec confumere- 
tur vniuerfa generatio , quze fecerat malum 
in confpectu eius . * Et ecce, inquit , vosfur- 14 
rexiftis pro patribus veftris , incrementa , & 
alumni hominum peccatorum , vt augeretis 
furorem Domini contra Ifirael.* Quod li no- 1 5 
lueritis fequi eum, in folitudine populum de- 
relinquet, &voscaufaeritisnecis omnium . 
* At illi prope accedentes, dixerunt : Caulas 16 
ouium fabricabimus, & ftabula iumetorum , 
paruulisquoq; noftris vrbes munitas : *nosi7 
autem ipii armati & accincti pergemus ad D 
prselium ante filios Ifrael , donec introduca- 
mus eos ad loca fua. Paruuli noitri , & quid- 
quid habere pofTumus, erunt in vrbibus mu- 
ratis,propter habitatoru infidias. * N6 reuer- 1 8 
temur in domos noftras,vfq; dum poffideant 
filij Ifrael hereditatem fuam : * nec quid- ip 
qua qu^remus trans Iordane, quia iam habe- 
_jj mus noitram poffeffionem inorientali eius 
plaga. * Quibus Moyfes ait : " Sifacitis quod 20 



5 H I. 1*3 

promittitis , expediti pergite coram Domino 
i 1 ad pugnam : " & omnis vir bellator armatus 

Iordanem tranfat, donec fubuertat Dhs ini- 
2 2 micos fuos , * & fubi jciatur ei omnis Terra : 
E t uc eritis inculpabiles apud Dhm & apud If- 

rael , & obtinebitis regiones, quas vultis cora 

23 Dho.*Sin aute quod dicitis,no feceritis,nulli 
dubium eft quin peccetis in Deum: & fcitote 
quoniam peccatum veitrum apprehendet 

24 vos. *Aedificateergo vrbes paruulis veftris, 

6 caulas , & ftabula ouibus ac iumentis : 8c 

25 quod polliciti eftis implete. * " Dixeruntque " r, fw* 
filij Gad & Ruben ad Moyfen : Serui tui fu- 
mus , faciemus quod iubet Dominus nofter . 

26 * Paruulos noftros,& mulieres, 8c pecora,ac 
iumenta relinquemus in vrbibus Galaad : 

27 * nos aute famuli tui omnes expediti perge- 

28 mus ad bellu,ficut tu dhe loqueris.* Prf cepit 
F ergo Moyfes Eleazaro facerdoti,& Iofue filio 

Nun,& principibusfamiliaru per trib 9 Ifrael, „ j„ r T ,, bm 
2p&dixitadeos: f "SitraniierintfilijCad,&fi- s.&u. ». 
li j Ruben vobifcum Iordanem omnes armati £ 
ad bellumcoram Domino, &vobis fuerit c "' 5 * ,u 
Terra fubie&a : date eis Galaad in pofkflio- 

30 nem. * Sin autem noluerint tranfire armau 
vobifcu in Terra Chanaan^nter vos habita- 

3 1 di accipiant loca.*Refponderutq; filij Gad , 
& filij Ruben : Sicut locutus eft Dhs feruis 

3 2 fuis,ita faciemus : r ipfi armati pergemus co- 
ra Domino in Terram Chanaa,& pofleftio- 
nem iam fufcepiffe nos confitemur trans Ior- 

3 3 danem. * n Dedit itaque Moy fes filijs Gad & „ h f m tl , ^ 
Ruben, &dimidixtribui Manaffe filij Io- 4. 
feph regnum Sehon regis Amorrhxi , 8c re- 

G gnum Og regis Bafan,& terram eorum cum 

34 vrbibus fuis per circuitum. ^lgitur extruxe- 
runt fili j Gad,Dibon, & Ataroth , & Aroer , 



3 5 * & Etroth , & Sophan, & Iazer, & Iegbaa , 
36 * & Bethnemra,& Bethara , vrbes munitas, 
37&caulaspecoribusfuis. * Filij verc Ruben 

aedificaueruntHefebon,&Eleale, & Garia- 
3 8 thaim, * & Nabo, & Baalmeon verfis nomi- 

nibus , Sabama quoque : imponentes voca- 
3P bula vrbibus,quas extruxerant. * "Porro fili j 

Machir, filij Manaffe perrexerut in Galaad, «! ' 

Sc valtauerunt ea interfe&o Amorrh^o habi-- 

40 tatore eius . * Dedit ergo Moyfes Terra Ga- 
laad Machir filio Manaffe , qui habitauit in 

41 ea. Tairautem filius Manaffe abijt &occu- 
pauit vicos eius,quos appellabit Hauoth Iair, 

42 id eft^Villas Iair. * Nobe quoque perrexit,& 
apprehendit Chanath cum vinculis fuis:vo- 
cauitque eam ex nomine fuo Nobe . 

C A P. XXXIII. 

1 TTAe funt manfiones filiorum Ifrael, qui 
A Xjl egrefli sut deAegy pto per turmas fuas 

2 in manu Moyfi & Aaron, * quas defcripfit 
Moyfes iuxta caftrorum loca , qua? Domini 

3 iuffione mutabant . * Profech igitur de Ra- 
mef fe menfe primo , quintadecima die men- 

frs 



L I B E R 

fis primi, altera die Phafe filij Ifrael in ma- 143 * Profe&ique de Phunon, caftrametati funt 

_*___ 1 /__ _,_ J _i»-» _■__-* \__> rnnAif A __}_-*■•_-_-_ .-2 Zr* ^J? _- _• "T? ' 



114 



* _*-. £4. <« 



?•'-__ v<j.tjv_i, 
~-7> 



txs.lj.a 



u t.V-. IJI.rt, 

J. 

uSnp.i :.g- 
J .• 

; -.,<•.; 3 «. 
1. 



» Vcu.iQ.b 
6. 



.1 Sup.io.a 
I. 



1. '-' i IO.6, 

-..,,.. 5J . 5 , 
ya. 



nu excelfa videntibus cun&is Aegyptijs, *& 4 
fepelientibus primogenitos, quos percufTe- 
rat Dominus (nam & in dijs eorum exercue- 
rat vltionem) *caftrametati funt in Soccoth. 5 

* Et de Soccoth venerunt in Etham, quse eft 6 
in extremis finibusfolitudinis. * < _nde egref- B 
fi venerunt contra Phihahiroth.qu? refpicit 7 
Beelfephon , & caftrametati funt ante Mag- 
dalnm. *Profe£tique de Phihahirotb,trafie- 8 
runt per medium mare in foltitudinem : & 
ambulates tribus diebus per defertu Etham , 
caf brametati funt in Mara . * * Profectique 9 
de Mara venerunt in Elim , vbi erant duo- 
decim fontes aquarum, & palma. feptuagin- 
ta: ibique caftrametati funt . * Sed& inde 10 
-egrefti.fixerunt tetoria fuper Mare rubrum . 
Profectique de Mari rubro , * caftrametati 1 1 
funt in deferto Sin. * Vnde egrefii,venerunt 1 2 
in Daphca. Trofectique de Daphca.caftra- 13 
metatifunt in Alus . * Egreflique de Alus,in 14 

• Raphidim fixere tentoria , -/vbipopulode- C 
fuit aqua ad bibendum . * Profeclique de 1 5 
Raphidim , caftrametati funt in deferto Si- 

. nai . * Sed & de folitudine " Sinai egrefli,ve- 16 
nernnt ad fepulchra concupifcentias.* "Pro- 17 
fedMq; de fepulchris concupifcentiae, caftra- 
metati funt in Haferoth . * " Et de Haferoth 1 8 
venerut in Rethma.*Profe_tiq;de Rethma, 19 
caftrametatifunt in Remmonphares.*Vnde 20 
egrefii venerunt in Lebna . * De Lebna ca- 2 1 
f trametati funt in RefTa . * EgrefTique de 2 2 
Refla.venerunt in Ceelatha-" *Vnde profe-ti 23 
caftrmctati funt in monte Sepher . * Egrefli 2 _| 
de monte Sepher,venerunt in Arada. * Inde 2 5 
proficifcentes-caftrametatifunt in Maceloth. 

* Profectiq; de Maceloth,venerunt in Tha- 2<5 
hath/De Thahat caftrametati funt in Tha-2 7 
re. * Vndeegrefii-fixere tentoria in Methca. 28 

* Et de Methca cailrametati funt in Hefmo- 29 
na . * « Profecliq: de Hefmona, venerunt in 3 o 
Moferoth. *Et de Moferoth caftrametati sut D 
in Bcneiaaca . * Profe&ique de Beneiaacam , 3 1 
venerunt in monte Gaddad.* Vnde profedti, 3 2 
caftrametati funt in Ietebatha . * Et de Icte- 3 3 
'oatha venerunt in Hebrona. *Egrefiique de 34 
Kebrona , caftrametati funt in Afiongaber . 3 5 
* " Inde profecti, venerunt in defertum Sin , 3 6 
hsec eft Cades. + Egreffique de Cades caftra- 3 7 
metati funt in monte Hor , in extremis fini- E 
bus Terra. Edom>Afcenditq; Aaron facer- 3 8 
dos in montem Hor iubente Domino : & ibi 
mortuuseftanno quadragefimo egreftlonis 
fihorum Ifraclex Aegvpto , meafe quinto , 
prima die menfis, *cum eflet annorum cen- 39 
tuj-n vigintitrium.*Audiuitque Chananxus^o 
rexArad,qui habitabat ad meridie , inTer- 
ram Chanaan venifie filios Ifrael . * Et pro- _ii 
fe_ti de monte Hor , caftrametati funt in Sal- ' 
mona. * Vnde egrcili,venerunt in Phunon . 42 



F in Oboth . * Et de Oboth , venerunt in Iiea- 

44 barim.qu? eft in finibus Moabitarum.*Pro- 

45 fe&ique de Iieabarim, fixere tento ria in Di- 

46 bongad. * Vnde egrefli.caftrametatifuntin 

47 Helmondeblathaim . * Egreflique de Hel^ 
mondeblatahim , venerunt ad mentes Aba- 

46 rim contra Nabo.*Profe£tique de montibus 
Abarim , tranfierunt ad campeftria Moab , 

49 fupra Iordanem contra Iericho. *Ibique ca- 
ftrametati funt de Betfimoth vfq;ad Abel- 

50 fatim in planioribuslocis Moabitarii , * vbi 

5 1 locutus eft Dominusad Moyfen: * Prscipe 
filijslfrael , & dic ad eos : Quando tranfieri- uea.j.a. 
tis Iordanem , intrantes Terram Chanaan , i"die. 1, , 

5 2 * difperdite cundos habitatores Terra. il- u 

G lius : confringite titulos , 8c ftatuas commi- 

5 3 nuite , atque omnia excelfa vaiiate , * mun- 

dantes terram,& habitantes in ea : ego enim 

5 5 dedi vobis illam in pofieilionem, *quam di- 

uidetis vobis forte.PIuribusdabitis latiorem , 

&• paucis anguftiore . Singulis[vt fors cecide- 

rit , ita tribuetur hereditas . Per tribus, & fa- 

5 5 milias poffeflio diuidetur . * Sin autem no- 

lueritis interficere habitatores Terrae qui re- 

manferint , erunt vobis quafi claui in ocuiis , 

&lanc32inlateribus, & aduerfabuntur vo- 

56 bis in Terra habitationis veftra.: : * & quid- 

quidilliscogitaueramfacere, vobis faciam. 

C A P. XXXIV. 

1 T OcutufqueeftDnsadMoyfen, dicens: 

2 _L. * Prxcipe filijs Ifrael,& dices ad eos : Cu 
A ingrefli fueritis Terram Chanaan, & in pof- 

feflionem vobis forte ceciderit , hisfinibxw 

3 terminabitur . *" ParsMeridianaincipiet k 
folitudine Sin,qux eft iuxta Edom : & habe- 
bitterminoscontra Orientem mare falfifli- 

4 mum. * qui circuibunt auftralem plaga per 
afcenfum Scorpionis , ita vt tranfeant in Se- 
na , & perueniant a meridie vfque ad Cadef- 
barne, vnde egredientur cofinia ad villa no- 
mine Adar , & tendent vfque ad Afemona . 

5 * ibitque per gyru terminus ab Afemona vf- 
B que ad Torrentem Aegypti , & maris magni 

6 littore finietur. * Plaga aute occidetalis a ma- 
ri magno incipiet , & ipfo fine claudetur . 

7 * Porro ad feptentrionalem plagam a mari 
magno termini incipient,peruenientes vfque 

8 ad montem altiflimum , * a quovenientin 

9 Emath vfque ad terminosSedada.*ibuntque 
cofinia vfque ad Zephrona,& villam Enan : 

iohierunt termini in parte Aquilonis . * Inde 
metabuntur fines contra orientalem plagam 

1 1 de villa Enan vfque Sephama,*& de Sepha- 
ma defcedet termini in Rebla contra fbntem 
Daphnim: inde peruenient contra Orientem 

1 2 ad mare Cenereth,*& tendent vfque ad Ior- 
C dane,& ad vltimu falfiflimo claudentur ma- 

ri . Hanc habebitis Terram per fines fuos in 

1 3 circuitu» *Pra.cepitq; Moyfes filijs Ifrael, di- 

eens: 



I. 



N V M 
cens: HgeceritTerra, quampoffidebitisfor- 
te, cv quam iuffit Dfis dari noue tribubus , Sc 
dimidicE tribui . * Tribus enim filiorum Ru- 1 4 
ben per familias fuas , & tribus filiorum Gad 
iuxta cognationum numerum , media quoq; 
tribusManaffe, ¥ ideit,duxfemistribus,acce- 1 5 
peruntparte fuam trans Iordanem cotrale- 
richo ad orientalem plagam. * Et ait Domi- 16 
* hf, 14,4. nvjs ac j Moyfen : * >•■ Uxc funt nomina viro- 1 7 
rum,qui Terram vob'sdiuident , Ekazar fa- 
cerdos,& Iofue filius Nun , * & iinguli prin- 1 8 
cipes de tribubus fingulis,* quorum ifta funt 19 
vocabula: De tribu Iuda, Caleb fiiius Iepho- D 
ne . * De Tribu Simeon , Samuel filius Am- 20 
miud.*Detribu Beniamin,Elidad filius Cha- 2 1 
felon . * De tribu filiorum Dan , Bccci filius 2 2 
logli. * Filiorum Iofeph de tribu ManafTe,2? 
Hanniel filius Ephod . * De tribu Ephraim, 24 
Camuel filius Sephthan. * De tribu ZabulS, 2 5 
Elifaphan filius Pharnach . * DetribuIffa-26 
char , dux Phaltiel filius Ozan . * De tribu 27 
Afer, Ahiud filius Salomi. * De tribu Neph- 2 8 
thali, Phedael filius Ammiud. * Hi funt,qui- 25 
bus praecepit Dominus vt diuiderent filijs If- 
raelterram Chanaan. 

C A P. XXXV. 

HAec quoque locutus eft Dominus ad 1 
Moyfen in campeftribus Moab i upra A 
//. ttW, Iordanem , contra lericho : * "Praxipefilijs 2 
-' Ifrael , vt dent Leuitis de poiTeffionibus fuis 

* vrbes ad habitandum, & fuburbana earum 3 
per circuitum : vt ipit in oppidis maneant, & 
fuburbana fint pecoribus ac iumentis : * qu:E 4 
a muris ciuitatum forinfecus , per circuitum, 
mille paffuum fpatio tendentur . * contra 5 
Orientem duo millia erunt cubiti , <Sc contra 
Meridiem fimiliter erunt duo millia:ad mare 
quoque,quod refpicit ad Occidentem, eadem 
menfura erit , 8c Septentrionalisplaga a:qua- 
m ;«/" io r ^ ^ermino finietur:eruntq; vrbes in medio, & 
8. ' foris fuburbana . * "Deipfisavitemoppidis, 6 
-£><•«?. 4. g. qt^e Leuitis dabitis , fex erunt in fugitiuo- 
4 u rum avixilia feparata, vt fugiat ad ea , qui fu- 

deritfanguinem : & exceptis his.alia quadra- 
ginta duo oppida, *id eft, fimul quadraginta 7 
octo cum fuburbanis fuis. Tpfa*q; vrbes, que 8 
dabuntur de poffefiionibus filiorum Ifrael,ab B 
his,qui plus habent, plures auferentur: & qui 
minus,pauciores ,linguliiuxta mefuram he- 
reditatisfux dabut oppida Leuitis . *Ait Do- 9 
minus ad Moyfen : * Loquere filijs Ifrael , & 1 o 
dices ad eos: "Quandotranfgreffi fueritis Ior- 
danem in Terram Chanaan, *decernitequa£ 1 1 
vrbes effe debeant in prasfidia fugitiuorum , 
qui nolentes fanguinem fuderint: * in quibus 1 2 
cum fuerit profugus,cognatus occiii non po- 
terit eum occidere , donec itet in confpeCtu 
multitudinis , &c caufa illius iudicetur . * De 1 3 
ipfis autem vrbibus,que adfugitiuorum fub- 
fidk feparantur^treserunt translordanem, 14 



E R 1. iaj 

1 5 & tres in Terra Chanaan , * tam filijs Ifrael 
quam aduenis.atque peregrinis,vt confugiat 

1 6 ad eas qui nolensfanguinem fuderit. *Si quis 
C ferro percufferit , & mortuusfuerit , qui per- 

cuffus eft : reus erit homicidi j , &c ipfe morie- 

1 7 tur . *Si lapidem iecerit \ Sc ictus occubuerit , " De,!t - ' ' - 

1 8 llmilker punietur . * „ Si ligno percuffus in- ^ t . . 
terierit : percufforis fanguine vindicabitur . 

19 * Propinquus occiil, homicidam interficiet , 
ftatim vt apprehenderit eum , interficiet . 

20 * Si per odium quis hominem impulerit , veL 

2 1 iecerit quippiam in eum per infidias : * aut 
cum effet inimicus , manu percufferit , Sc ille 
mortuus fuerit : percuffor , homicidij reus 
erit,cognatus occifi ftatim vt inuenerit eum, 

2 2 iugulabit . * Quod fi fortuitu , & abfq; odio, 

23 * & inimicitijs quidquam horum fecerit , 

24 * & hoc audiente populo fuerit comproba- 
tum , atque inter percufforem , & propin- 

25 quum fanguinis quseftio ventilata , * libe- 
rabitur innocens de vltoris manu, & reduce- 

Dturperfententiaminvrbem ad quamcofu- 
gerat, manebitq; ibi, donec facerdos magnus, 

26qui oleofancto vnituseft, moriatur. * Si 
interfector extra fines vrbium , quae exuli- 

27 bus dcputatje funt, * fuerit inuentus , & per- 
cuffusabeo qui vltor eft fanguinis , abfque 

2 8 noxa erit.qui eum occiderit: *debuerat enim 

profugus vfqueadmortemPontificisin vr- 

be reftdere ; poftquam autem ille obierit, ho- 

29 micida reuertetur in terra fuam . ^Hac fem- 

piterna erunt , & legitima in cunctis habita- 

3 o tionibus veftris . * Homicida fub teftibus pu- 

nietur : ad vnius teftimonium nullusconde- 
3 1 nabitur . * Non accipietis pretium ab eo , 

qui reuseftfanguinis, ftatim&ipfe morie- 
5 2 tur. * Exules & pfofugi ante mortem Ponti- 

ficis nullo modo invrbesfuas reuerti pote- 
33 runt: ^nepolluatisterramhabitationis ve- 

ftrs, quse infontium cruore maculatur : nec 

aliter expiari poteft,nifi per eius fanguinem , 
34quialteriusfanguinemfuderit. ¥ Atqueita 

emundabitur veftra poffeffio , me commo- 

rante vobifcum. ego enim fum Dominus,qul. 

habito inter filios Ifrael . 

AC A P. XXXVI. ; , tSl «. Z7 , 

Cceiferunt » autemcirprincipesfami- a, 
liaru Galaad filij Machir, filij Manaf- 
fe de ftirpe filioru Iofeph: locutiq;funt Moy- 
fi coram principibus Ifrael , atque dixerunt ;: 

2 * Tibi domino noitro prascepit Dominus,vt 
Terra. forte diuideres fili js Ifrael,& vt ftliabus 
Salphaad fratris noftri dares poffeffionem 

3 debitam patri : * quas fi alterius tribus homi- 
B nes vxores acceperint,fequetur poffeffio fua , , 

Sc translata ad aliam tribum de noitra here- 

4 ditate minuetur . ^atque ita fiet,vt cum iubi- 
leus,ideft quinquagefimus annus remiffionis 
aduenerit , confundatur fortium diftributio, 

5 &aliorumpoffefiioadaliostranfeat. * Ke- 

fponr 



n Tcl, 
4> 



12d L I 

fpondit Moyfes,filij Ifrael , Sc Domino pras- 
cipiente,ait:'Re&e tribus filiorumlofeph lo- 
cutaeft.^&haxlexfuperfiliabusSalphaad 6 
' ' &Dominopromulgataeft:*"NubantquibusC 
volunt,tantum vt fua; tribus hominibus, *ne 7 
comifceatur poffeflio filioru Ifrael , de tribu 
in tribum . Omnes enim viri ducent vxores 
. de tribu, & cognatione fua:*& cunctse femi- 8 
nx de eadem tribu maritosaccipiet : vt here- 
dhas permaneat in famili js, * nec fibi mifcea- p 



B E R 

I o tur tribus,fed ita maneant, * vt a Dfio fepa- 

rata: funt.Fecerutq; filie^ Salphaad, vt fuerat 

I I imperatu : * & nupferunt Maala,& Therfa, 
D & Hegla , & Melcha , & Noa filijs patrui fui 

1 2 * de familia Manaffe , qui fuit filius Iofeph : 
& pofleflio,quae illis fuerat attributa, manfit 

13 in tribu,& familia patris earum . * Haec funt 
mandata atque iudicia , quse mandauit Dhs 
per manum Moy fi ad filios Ifrael, in campe- 
Itribus Moab fupra lordanem cotra Iericho . 



LIBER DEVTERONOMIl 

HEBRAICE ELLE HADDEBARIM. 

CAPVT PRIMVM. 



.jtalp Aec funt verba, quse locutus 1 
3 eft Moyfes ad omnem Ifrael A 




trans Iordanem in folitudine 
campeftri , contra Mare ru- 
brum , inter Pharan , & To- 
phel,& Laban,& Haferoth , vbi auri eft plu- 
rimum: *vndecim diebus de Horeb per viam 2 
montisSeirvfqueadCadesbarne. Quadra- 3 
gefimo anno,vndecimo menfe, primadie 
menfis locutus eft Moyfes ad filios Ifrael 
omnia , quas pneceperatilli Dominus vt di- 
if ^H.is.r. . cereteis: *"poftquam percuffit Sehon re- 4 
a * gem Amorrh aeorum, qui habitabat in Hefe- 

bon: & Og regem Bafan,qui manfit in Afta- 
roth,& in Edrai , * trans Iordanem in Terra 5 
Moab. Coepitque Moyfes explanare legem , B 
& dicere : * Dominus Deus nofter locutus eft 6 
ad nos in Horeb, dicens : Sufficit vobis quod 
in hoc montc manfiftis : * reuertimini,& ve- 7 
iiite ad montem Amorrhseorum , & ad cete- 
ra,quse ei proxima funt capeftria, atque m5- 
tana, & humiliora locacontra Meridiem , & 
iuxta littus maris , Terram Chananseorum , 
&Libanivfqueadflumen magnuEuphra- 
ten . * En, inquit,tradidi vobis: ingredimini , 8 
& poflidete eam , fuper qua iurauit Domi- 
nuspatribusveftrisAbraham, Ifaac, &Ia- 
cob, vt daret illam eis , & femini eorum poft 
eos,*Dixitque vobis illo in tempore: * " Non p 
itJ&x, 13.*. poflumfolusfuttinefevos: quia Dominusio 
j.8. Deus vefter multiplicauit vos , & eftis ho- 

die , ficut ftellse coeli , plurimi ( * Dominus 1 1 
Deus patrum veftrorum addat ad hunc nu- 
merum multa millia , & benedicat vobis fi- G 
cut locums eft . ) * Non valeo fblus negotia. 1 2 
veftra fuftinere & pondus , ac iurgia . * Da- 1 3 
te ex vobis viros fapientes,& gnaros , & quo- 
rum conuerfatio fit probata in tribubus ve- 
ftxis, vt ponam eos vobis principes . * Tunc 14 
ssfpondiftis niilii .:■ Bonu. rss eft . quamvisfa- 



1 5 cere . * Tulitquc de tribubus veftris viros fa- 
pientes, & nobiles, & conftitui eos principes , 
tribunos,& centuriones,& quinquagenarios, 

i<5ac decanos, qui docerent vos fingula. *Prae- 
cepitque eis,dicens : Audite illos, & « quo iu- 
ftum eft iudicate : fiue ciuis fit ille, fiue pere- 

17 grinus . * " Nulla erit diftantia perfonarum, 
ita paruum audietis , vt magnum : nec acci- 
pietiscuiufquamperfonam, quia Dei iudi- 
cium eft . Quod fi difficile vobis vifum ali- 

D quidfuerit, referteadme, &ego audiam. 

1 8 * Prxcepique omnia , quse facere deberetis . 
ip * Profedti autem de Horeb , tranfiuimus per 

eremum terribilem,& maximam,quam vidi- 
ftis,per via. motis Amorrhxi , ficut prsecepe- 
rat Dns Deus nofter nobis.Cumque veniffe- 

20 mus in Cadesbarne, *dixi vobis: Veniftisad 
monte Amorrhaei,quem Dominus Deus no- 

2 1 fter daturus eft nobis . * Vide Terram,quam 
Dhs Deus tuus dat tibi : afcende , & poflidc 
eam , ficut locutus eft Dominus Deus no- 
fter patribus tuis : noli timere, nec quidquam 

2 2 paueas . * » Et acceffiftis ad me omnes,atque 
dixiftis : Mittamus viros,qui confideret Ter- 
ram : & renuncient per quod iter debeamus 

23 afcedere,& ad quas pergere ciuitates.*Cuq; 
mihi fermo placuiffet , nifi ex vobis duode- 

24 cim viros , fingulos de tribubus fuis . * Qui 
cum & perrexiflent,& afcendiffent in.mota- 
na,venerunt vfque ad Valle botri : & confi- 

2 5 derata terra , * fumentes de frmftibus cius,vt 

oftenderent vbertatem attulerunt ad nos , 

E atquedixerunt: Bona eft terra,qua Dominus 

16 Deus nofter daturus eft nobis . * Et noluiftis 
afcendere , fed increduli ad fermonem Do- 

27 mini Dei noftri*murmuraftis in tabernacu- 

culis veftris, atque dixiftis : Odit nos Domi- 

nus, & idcirco eduxit nos de Terra Aegypti , 

Vt traderet nos in manu Amorrhasi, atqj-de- 

28 leret. * Quo afcendemus ? nuncij terrueruntL 

i cor 



11 Iaan.J. d r 

14. 

itlnf.\6.d. 

19- 

if.I9.c-If. 

Prou 12. c. 

*?• 

Ec£t-4l.a.U 

lac.z.a.l. 






DEVTER 
cor noftrum, Jicemes: Maxima multitudo 
eft,& nobis ftatura procerior: vrbes magnas, 
& ad celu vfque munit3e,filios Enacim vidi- 
mus ibi. * Et dixi vobis : Nolite metuere,nec 19 
timentis eos : * Dhs Deus, qui du&or eft ye- 3 o 
fter, provobisipfepugnabit, ficut fecitin 
Aegy pto cundis videntibus.*Et in folitudi- 3 1 
ne (ipfe vidiftijportauit te Diis Deus tuus,vt 
fokthomo geftare paruulum filium tuum , 
in omni via , per quam ambulaftis , donec F 
veniretis ad locum illum . * Et nec fic qui- 3 2 
, demcredidiftisDominoDeovefti®,*'<qui33 
»ra».ij.rf. pr3eceffit vos i n v i a , &metatus eft locum 
AV14.C.14. in quo tentoria figeredeberetis, nocte often- 
dens vobis iter per ignem , & die per colum- 
nam nubis.*Cumque audifiet Dominus vo- 34 
cem fermonum veftrorumjratus iurauit , & 
u Ku 14 d afr : * " ^on y idebit quifpiam de hominibus 3 5 
n. ' ' generationis huius peffimas terram bonam , 
jy.$4.cii, q Uam fob iuramento pollicitus fum patribus 
veftris , * praeter Caleb filium Iephone , ipfe 36 
enim videbit eam, & ipfi dabo Terram , qua 
calcauit ,& filijs eius,quia fecutuseft Domi- 
num. * Nec mirada indignatio in populum, 3 7 
cum mihi quoque iratus Dominus propter 
vos dixeritrNec tu ingredieris illuc: * fed Io- 3 8 
fue filius Nun minifter tuus, ipfe intrabit pro 
te : hunc exhortare & robora , & ipfe forte 
Terra diuidet Ifraeli.* Paruuli veftri,de qui- 39 
bus dixiftis, quod captiui ducerentur, & fili j, 
qui hodie boni,ac mali ignorat diftantia,ipfi 
ingredientur,& ipfis dabo Terra,& poffide- G 
bunt eam. * Vos aute reuertimini , & abite in 40 
"•H./. foiitudinemperviaMarisrubri. ^"Etrefpo-41 
diftis mihi.-Peccauimus Domino,afcendemus 
& pugnabimus,ficut precepit Dhs Deus no- 
fter. Cumqueinftructi armis pergeretis in 
" Ntt.i4.$. monte,*ait mihi Dominus:Dic ad eos: » No- 42 
1 z ' lite afcendere,neque pugnetis,non enim fum 

vobifcum:ne cadatis coram inimicis veftris . 
* Locutus fum,& non audiftis:fed aduerfan- 43 
tes imperio Domini , & tumentes fuperbia 
afcendiftis in montem . * Itaque egreffus 44 
Amorrhaeus , qui habitabat in montibus , & 
obuiam veniens perfecutus eft vos , ficut fo- 
lentapes perfequi: &cecidit de Seir vfque 
Horma. * Cumque reuerfi plorareis coram.45 
Domino , non audiuit vos , nec voci veftrse 
voluit acquiefcere . * Sediftis ergo in Cades- 46 
barne multo tempore . 

C A P. II. 

PRofectiq; inde venimus in folitudinem, 1 
quaeducitadMarerubrum, ficutmihi A 
dixerat Dominus : & circuiuimus montem 
Seir longo tempore. * Dixitque Dominus ad 2 
me : * Sufficit vobis circuire montem iftum : 3 
ite contra Aquilonem : * & populo praecipe , 4 
dicens : Tranfibitis per terminos fratrum ve- 
ftrorum filiorum Efau, qui habitant in Sdr , 
& timebunt vos. * Videte ergo diligenter, ne 5 



O NO M I t. 1*1 

moueamini contra eos,nequeen?m dabo vo~ 
bis de terra eorum quatum poteft vniuspe- 
dis calcare veftigium , quia in poffefTionem 

6 Efau dedi montem Seir. * Cibos emetis ab eis 
pecunia,& comedetis : aquam emptam hau- 

7 rietis,& bibetis . ^DominusDeustuusber.c- 
B dixit tibi in omni opere manuum tuarum : 

nouit iter tuum , quomodo tranfieris folku- 
dinem hanc magna , per quadraginta annos 
habitans tecum Dominus Deus tuos, & nihil 

8 tibi defuit.*Cumque tranfifsemus fratres no~ 
ftros filios Efau , qui habitabant in Seir , pcr 
viam campeftre de EIath,& de Afiongaber , 
venimus ad iter , quod ducit in defertum 

9 Moab. ^DixitqueDhsadme: Nonnugnes 
contra Mcabitas,nec ineas aduerfus eos prae- 
lium: non enim dabo tibi quidquam de terra 
eorum , quia filij Loth tradidi Ar in pofsef- 

1 o fionem . * Emim primi fuerunt habitatores 

eius,populus magnus,& validus , & tam ex- 

1 1 celfus,vt de Enacim ftirpe , * quafi gigantcs 
crederentur,& efient fimiles filioru Enacim 

1 2 Denique Moabitae appellant eos Emim. * In 
C SeirautepriushabitaueruntHorrhaei: qui- 

bus expulfis, atque deletis, habitauerunt fili j 
Efau, ficutfecit Ifrael in terra pofleflionis 

13 fuse,quadeditilli Dominus.*Surgentesergo 
vt tranfierimus Torrentem Zared, venimus 

1 4 ad e»m.*Tempus autem, quo ambulauimus 
de Cadesbarne vfque ad tranfitum torrentis 
Zared,triginta & octo annorumfuit : donec 
confumereturomnisgeneratio hominu bel- 

1 5 latorum de caftris,ficut iurauerat Dhs: * cu- 
ius manus fuit aduerfum eos , vt intcrirent 

1 6 de caftroru medio . * Poftquam autem vni- 
D uerfi ceciderunt nugnatores . * Locutus eft 

1 7 Dhs ad me,dicens : + Tu tranfibis hodie ter- 

1 8 minos Moab , vrbem nomine Ar : * & acce- 

19 dens in vicinafiliorum Ammon caue,ne pu- 
gnes contra eos , nec mouearis ad praelium : 
non enim dabo tibi de terra filioru Ammon, 

20 quia filijs Loth dedi ea in pofTeflione. *Ter- 
ra gigantum reputata eft : & in ipfa Olim ha» 
bitauerunt gigantes, quos Ammonitse vo- 

2 1 cant Zonzommim , * populus magnus , & 
multus, & procerae longitudinis , ficut Ena- 
cim, quos deleuit Dhs a facie eorum : & fecit 

2 2 illos habitare per eis,*fkut fecerat fili js Efau, 

qui habitant in Seir : delens Horrh^os , & 
terra eorum illis tradens,quam poffident vf- 

23quein prsefens. ^Heu3eosquoque,quiha- 
bitabant in Haferim vfque Gazan,Cappado- 

E cesexpulerunt:quiegreffide Cappadociade- 

24 leuerunt eos,& habitauerunt pro illis . * Sur- 
gite ,& tranfite torrente Arno:ccce tradidi in 
manu tua Sehon regem Hefebo Amorrhf u , 
& terra eius incipe pofsidere,& committe ad- 

2 > uerfus eum pradium* Hodie incipiam mitte- 
te teirorem , atque formidinem tua in popu- 
los,qui habitant fub omni ceto:vt audito no- 

mine 






t-9. 



n1»f.i9 



N'l. 


11. 


}?■ 




t; Kl 


. 21 


11. 




fi m 


11 


35- 





n8 L I 

mine tuo paueant,& in morem parturientiu 

• e ' contremifcant,& dolore teneantur . * n Mifi 26 

epo nuncios de folitudine Cademoth ad 

Sehon regem Hefebon verbis pacificis , dices : 

* Iranftbimus per terram tuam, publica27 
gradiemur via : non declinabimus neque ad 
.dextera,nequead iiniftra.*Alimenta pretio 28 
vende nobis,vt vefcamur , aqua pecunia tri- 
bue,& fic bibemus . Tantum eft vt nobis co- 
cedas tranfitu, ? ficut fecerunt fili j Efau, qui 29 
habitant in Seir , & Moabitae , qui morantur 
in Ar:donec veniamus ad Iordane,& trafea- 
jnus ad Terram , qua Dominus Deus nofter 
daturus eft nobis* Noluitq; Sehon rex Hefe- 5 o 
hon dare nobis tranfitum : quia indurauarat 
Dominus Deus tuus fpiritum eius , & obfir- 
mauerat cor illius, vttraderetur inmanus 
tuas,ficut nunc vides.* Dixitq; Dominus ad 3 1 
me: u Ecce cej)i tibi tradere Sehon, & terram 

z « eius,incipepofTidere ea. * Egreffufque eit Se- 3 2 
hon obuiam nobis cum omni populo fuo ad 
praelium in Iafa.* Et tradidit eum Dominus 33 
Deus nofter nobis:percuftimufque eum cum 
filijsfuis,& omni populo fuo. *CucT:afq; vr- 34 
bcs in tempore illo cepimus, interfectis habi- G 
tatoribus earum , viris ac mulieribus & par- 
uulis.non reliquimusin eis quidqua . * Abf- 3 5 
cpje iumentis.quae in partem venere predan- 
tium : & fpolijs vrbium , quas cepimus * ab 36 
Aroer,qua: eil fuper ripam torrentis Arnon , 
oppido-quod in valle iitu eft.vfque Galaad . 
Non ruit vicus , & ciuitas , qux noftras effu- 
gerct manus : omnes tradidit Dominus Deus 
nofter nobis . * Abfque terra rlliorum Am- 3 7 
mon.adquam non acceflimus: &cun<ftis, 
qux adiacent torrenti Ieboc,& vrbibus mon- 
tanis,vniuerfifouelocis, a quibus nosprohi- 
buit Dominus Deus nofter . 

C A P. III 

ITaque conuerfi afcendimus per iter Bafan: 1 
,i egreffufque eft Og rex Bafan in occursu A 
nobis cum populo fuo ad bellandu in Edrai . 

s ' * DixitqueDominusad me:Ne tkneasiumj 2 
quia in manu tua traditus eft cum omnj po- 

. *. pulo ac terra fua : faciefque ei " ficut fecifti 
Sehon regi Amorrhaeorum, qui habitauit in 

,£, Hefebon:*<TradiditergoDominusDeusno- 3 
ilerin manibus noftris etiamOgregem Ba- 
fan,& vniuerfum populu eius:percufTimufq; 
eos vfque ad internecionem,* vaftantescun- 4 
«ftasciuitates illius vno tempore: non fuit op- 
pidum,quod noseffugeret, fexaginta vrbes , 
omnem regionem Argob regni Og in Bafan. 

* Cunclx vrbes erant munita: muris altifsi- 5 
mis,portifque& ve&ibus^abfqoppidis innu- 
ameris , quae non habebant muros . v Et dele-^6" 
uimuseos, ficutfeceramusSehon regiHcfe- 
bon,difperdentes omnem ciuitatem,virofque B 
acmulieres, &paruulos: * iumenta autem 7 
& fpolia vrbium diripuimus. *Tulimufq; il- a 



E R 

lo in tempore terram de manu duorureguni 

Amorrhsorumflui erant trans Iordanem: h 

torrente Arnon vfque ad montem Hermon , 

9 * quem Sidoni ) Sarion vocant ,& Amorrlm 

1 o Sanir : *omnes ciuitates,quae fitae sut in pla- 
nitie, & vniuerfam Terram Galaad , & Ba- 
fan vfque ad Selcha , & Edrai ciuitatesregn? 

1 1 Og in Bafan . * Solus quippe Og rex Basa re- 
ftiterat de ftirpe gigantum.Moitratur ledhis 
eius ferreus,qui eft in Rabbath filiorum Ara- 
mon,nouem cubitoshabenslongitudinis , & 
quatuor latitudinis ad menfuram cubiti vi- 

1 2 rilis manus . + Terramque poffedimustem- 
pore illo ab Aroer , quae eft fuper ripam tor- 
rentis Arnon, vfque ad mediam partem mo- 
tis Galaad : & ciuitates illius " dedi Ruben & » w«./t- 1 . 

1 3 Gad. * Reliquam autem partem Galaad ,& »1« 
omnem Bafan regni Og,tradidi mediae tribui 
Manafle, omnem regionem Argob : cun&a- 

14 * que Bafan vocatur 1 erra gigantum. Tair 
filius ManafTe poffedit omnem regionem 
Argob vfque ad terminos GefTuri , & Ma- 
chati . Vocauitque ex nomine fuo Basa , Ha- 

C uoth Iair,id eft, Villas lair, vfque in prxfen- 

1 5 tem diem. ■ Machir quoque dedi Galaad. " Et 
i<5 tribubus Rube,& Gad dedide Terra Galaad 

vfque ad Torrentem Arnon mediu toiren- 
tls , & conrinium vfque ad torrentem Ieboc , 

1 7 qui eft terminus filiorum Ammon : * & pla- 
nitiem folitudinis,atque lordanem , & teemi- 
nos Cenereth vfque ad mare deferti,quod eft 
falfi/Timum , ad radices montis Phafga con- 

1 8 tra orientem. * Pracepique vobis in tempore 
illo,dicens: DominusDeus vefter dat vobis 
terram hanc in hereditatem,expediti prxce- 
dite fratres veitros filios Ifrael omnes viri ro- 

ip bufti: < abfq; vxoribus & paruulis,atq; ium^- 
tis.Noui enim quod piura habeatis pecora,& 
in vrbibus remaneredebebunt , quas tradidi 

20 vobis/donec requiem tnbuat Dns fratribus 
veftris,ftcut vobis tribuit : & poflideant ipfi 

D etia Terra, quam daturus eft eis trans Iorda - 
ne : tuc reuertetur vnufquifque in poffefsio- 

21 nefuam,quamdedivobis.'"Iofuequoquein 
tempore iho prsecepi,dicens : Oculi tui vide- '^ a ' t6 ^* 
runt quae fecit Dominus Deus veiter duobus 
hisregibus : ficfaciet omnibus regnis , ad 

2 2 quae traniiturus es . * Ne timeas eos : Dhs 
23 enim Deus vefter pugnabit pro vobis. v Pre- 

catufque fum Dominum in tempore iho, di- 
i^cens: + DomineDeustucaepilti oftendere 
feruo tuo magnitudinem tua, manumq; for- 
tiftimam ; neque enim eit alius Deus , vel in 
coelo,vel in terra,qui poffit facere opera tua, 

25 &compararifortitudini tu?.*Traniibo igi- 
tur , & videbo Terram hanc optimam trans 
Iordanem,& monte iitum egregium , & Li- 

26 banum.*Iratufq; eft Dominus mihi propter 
vos,nec exaudiuit me, fed dixit mihi : Suffi- 
cit tibi:nequaqua vltra loquaris de hac re ad 

me. 



D E V T E R 
itie . * Afcende cacumen Phafg3e,& oculos 27 
tuos circumfer ad occidentem,& ad aquilo- 
« >/.}i.<t Hem ,auftrumq; & orientem, & afpice " nec 
i. & j4>- enim tranfibis lordanem iftum . * Praecipe 28 
4 ' Iofue , & corrobora eum atque conforta : 

quia ipfe prascedet populum iitum , & diui- 
det eis Terram, quam vifurus es . * Manfi- 29 
mufque in valle contra fanum Phogor . 
C A P. IV. 

ET nunc Ifrael audi prsecepta, & iudicia, 1 
quse ego doceo te : vt faciens eas, viuas, A 
& ingrediens pofiideas Terram , quam Do- 
minus D:us patrum veitrorum daturus eft 
vobis. * Non addetis ad verbum, quod vo- 2 
bis loquor,nec auferetis ex eo: cuftodite ma- 
data Dhi Dei veftri , quae ego praecipio vo- 

n.jr«.2f.« j^. * ^ Oculi veftri viderunt omnia qu?e fe- 3 
cit Dominus contra Beelphegor , quomodo 
contriuerit omnes cultores eius de medio 
veftri . * Vos autem qui adhaeretis Domino 4 
Deo veftro, viuitis vniuerfi vfque in praese- 
tem diem. * Scitis quod docuerim vos prse- 5 
cepta, atq; iuttitias, ficut madauit mihi Dhs 
Deus meus : fic facietis ea in Terra , quam 
poffeffuri eftis: *& obferuabitis, 8c implebi- 6 
tis opere . Ha;c eft enim veftra fapientia , 8c 
intellectus coram populis, vt audientes vni- 
uerfa prsecepta h£c,dicant : En populus fa- 
piens, 8c intelligens,gens magna . * Nec eft 7 
alia natio tam grandis, quae habeat deos ap- B 
propinquantes fibi , ficut Deus nofter adeft 
cunctis obfecrationibus noftris . * Quae eft 8 
enim alia gh fic inclyta, vt habeat ceremo- 
niasjuftaque iudicia,& vniuerfam lege, qua. 
ego proponam hodie ante oculos veftros ? 
* Cuitodi igitur temetipfum,& anima tuam 9 
folicite . Ne obliuifcaris verborum, quae vi- 
derunt oculi tui,& ne excidant de corde tuo 

uEx». 19, cun otj s diebus vitse tuae. "Docebisea filios 
ac nepotes tuos,* a die in quo ftetifti coram 1 o 
Domino Deo tuo in Horeb,quando Dhs lo- 
cutus eft mihi, dicens : Congrega ad me po- 
pulumvt audiant fermones meos,& difcant 
timere me omni tempore quo viuiitinter- 
ra,doceantque filios fuos . * Et acceftiftis ad 1 1 
radices motis, qui ardebat vfque ad ccelum : 
erantque in eo tenebra,', 8c nubes,& caligo . 
"Tocutufque eft Dominus ad vos de medio 1 2 
ignis. Vocem verborurn eius audiftis, 8c for- 
mam penitusno vidiftis. *Etoftendit vobis 13 
pacrum fuum,quod prsecepit vtfaceretis,& 
decem verba, quse fcripiit in duabus tabulis 
lapideis. *Mihique mandauit in ilio tempo- 14 
re,y t docerem vos ceremonias,& iudicia,qu£ C 
facere deberetis in Terra , quam poiTeffuri 
eftis . + Cuftoditeigiturfoliciteanimasve-i5 
ftras.Non vidiftisaliquam fimiUtudinem in 
die , qua locutus eft vobis Dhs in licreb de 
medioignis: neforte deceptifaciatis vobis 16 
fculptam fimilitudinem.aut imaginem ma- 



O N O M I I. 129 

1 7 fculi, vel femin? , * fimilitudinem omnium 
iumentorum , qua: funt fuper terram , vel 

1 8 auinm fub cceio volatium,*atque reptiliu , 
quse mouentur in terra,fiue pifcium qui fub 

19 terra morantur in aquis : * ne forte eleuatis 
oculis ad ccelum,videas Solem,& Lunam,& 
omnia aftra cceli , & errore deceptus adores 
ea , & colas qua? creauit Dhs Deus in mini- 
fterium cunctis getibus, quae fub coelo font . 

20 *Vos autem tulit Dhs, & eduxit de fornace 
ferrea Aegypti,vt haberet populum heredi- 

2 1 tarium,ficut eft in praefenti die.Mratufque „ s»p, 1 t . 
eft Dhs cotra me propter fermones veftros , ?• 

& iurauit vt non tranfirem lordanem , nec 

ingrederer Terra. optimam , quam daturus 

2 2 eft vobis . * Ecce morior in hac humo, non 

Dtranfibo Iordanem : vostranfibitis,& pofti- 

23 debitis terram egregiam. *Cauenequando 

obliuifcaris pacti Dhi Dei tui, quod pepigit 

tecum: &faciastibifculptam fimilitudinem 

24 eorum,quf fieri Dhsprohibuit:*.,quiaDhs " Hl, - , i 

Deus tuus ignis cofumens eft, Deus semula- g ' 19 ' 
2 5 tor. * Si genueritisfilios, ac nepotes, & mo- 
rati fueritis in Terra , deceptiq; feceritis vo- 
bis aliqua fi militudine , patrates malum co- 
ram Dho Deo veftro, vt eum ad iracudiam 

26 prouocetis: * teftes inuoco hodie ccelum, & 
terram,cito perituros vos effe de Terra, qua 
tranfito Iordane poffefTuri eftismon habita- 
bitis in ea logo tempore, fed delebit vos Do- 

27 minus, *atque difperget in omnes gentes,& 
remanebitis pauci in nationibus , ad quas 

2 8 vos ducrurus eft Dominus: *ibique feruietis 

dijs,qui hominu manu fabricatifunt,ligno, 

& lapidi, qui non vident , nec audiunt, nec 

29 comedunt,nec odorantur. * Cumq; quaefie- 

E ris ibiDominumDeumtuum,inuenieseu: 

fi tame toto corde quaefieris,& tota tribula- 

3 o tione animae tuae. *Poftquam te inuenerint 
omnia que predicta funt,nouiflimo tempo- 
re reuerteris ad Dominum Deum tuum , & 

3 1 audies vocem eius . * Quia Deus mifericors 
Dominus Deus tuus eft:non dimittet te, nec 
omnino delebit, neque obliuifcetur pacti, in 

3 2 quo iurauit patribus tuis.*Interroga de die- 
bus antiquis, qui fuerunt ante te ex die, quo 
creauit Deus hominem fuper terram,a fum- 
mo coelo vfque ad fummum eius,fi facta eft 
aliquando huiufcemodi res , aut vmquam 

? 3 cognitum eft , * vt audiret populus vocem 
Dei loquentis de medio ignis , f icut tu audi- 

3 4 fti,& vixifti: * ft fecit Dhs vt ingrederetur , 
& tolleretur ftbi Getem de medio nationu , 
per tetationes, figna,atque portenta,per pu- 
gnam, & robuftam manum extetumq; bra- 
chium , & horribiles vifiones iuxta omnia , 

F quse fecit pro vobis Dominus Deus vefter 

3 5 in Aegypto,videntibus oculistuis: ¥ vtfcires 
quoniam Dominus ipfe eft Deus , & non eft 

3 6 ahus praeter eum . * De ccelo te fecit audire 

I vocem 



ii Fxod. 1 3 

d 11. 



130 L I 

voccm fuam,vt doceret te, & in terra often- 
dit tibi igne fuum maximum,& audifti ver- 
ba illius de medio ignis, *quia dilexit patres 37 
tuos,& clegit femen eoru poft eos. "Eduxit- 
qtiete pracedens invirtute fuamagnaex 
Aegypto,* vt deleret nationes maximas, & 3 8 
for tiores te in introitu tuo : & introduceret 
te,daretq; tibi terra earum in pofTeiTionem , 
ficut cernis in prxfenti die . *Scito ergo ho- 39 
die, & cogitato in corde tuo quod Dominus 
ipfe ilt Deus in ccelo fursu, & in terra deor- 
fum,& no fit alius. * Cuftodi praecepta eius 40 
atq; mandata,quas ego pracipio tibi : vt be- 
ne ftt tibi , & fili js tuis poft te, & permaneas 
multo tempore fuper Terra, qua Dns Deus 
m -Ku 3 j.«t tvius daturus eft tibi.*"Tuc feparauit Moy- 41 
festres ciuitatestranslordane adOrientaleG 
plagam, * vt confugiat ad eas qui occiderit 42 
noiensproximum fuurn , nec ilbi fuerit ini- 
micus ante vnum, & alteru diein, & ad ha- 
t ^ rumaliquamvrbiumpofliteuadere: ¥ "Bo-43 

* tf.io.t. j- or j n f ii tuc jine,que {; ta eft in terra capeftri 

de tribu Ruben : & Ramoth in Galaad, quae 
eft in tribu Gad: & Gola in Bafan,queeft in 
tribu ManafTe.* Ifta eft lex.quam propofuit 44 
Moy fes coram filijs Ifrael, *& hrec teftimo- 45 
nia & ceremonie,atque iudicia, que iocutus 
eft ad filios Ifrael , quando egreili funt de 
Aegypto,*trans Iordane in valle contra fa- 46 
nu Phogor in terra Sehon regis Amorrhad , 
qui habitauit in Hefebon , quem percuilit 
Moyfes . Filij quoq; Ifrael egreiTi ex Aegy- 
pto *poffederut terram eius,& terra Og re-47 
gis Bafan, duorum regum Amorrhasorum , 
qui erant trans Iordanem ad folisortuVAb 48 
Aroer,que fita eft fuper ripam torrentis Ar- 
non, vfque ad montem Sion, qui eft & Her- 
rnon, *omnemplanitiemtrans Iordanem^p 
ad Orientalem plagam, vfque ad mare foli- 
tudinis, & vfque adradices montis Phafga . 

c a p. y. 

'Ocauitque Moyfes omne Ifraelem, & 1 
dixit ad eum: Audi Ifrael ceremonias, A 
atq; iudicia , quss ego loquor in auribus ve- 
ftris hodie : difcite ea,& opere coplete. *Dhs 2 
Deus noiter pepigit nobifcum fcedus in Ho- 
reb . *Non cumpatribus noftrisinijt pa- 3 
ctum/ed nobifcum.qui in prefentiarum fu- 
mus, & viuimus . * Facie ad facie locutus eft 4 
nobis in monte de medio ignis. * Ego feque- 5 

• r.w. :o. iter,& mediusfui inter Dominum, & vos in 
l' 2 ' tempore illo , vt annunciarem vobisverba 
K eius:timuiitisenimignem,&nonafcendiitis 
p/"8o.t..8. inmonte\&aitt*"EgoDnsDeustuus,quia 6 
-.iixod.xt). eduxitedeTerraAegypti, dedomoferui- 
f/80 b.n. tutis.* " N6 habebis deos alienos incofpecttt 7 
nleu.j.6.. meo. *"N6faciestibifculptile,necfimilitu- 8 
*< u dinem omnium,qua: in ccelo funt defuper , 
Szo5 & ^^ in tcrra deorfum, & qua: versatur in 
4 . ' ' aquisfubterra.*' ! Nonadorabisea,&n5co 



V" 



! i 



E R 

les . Ego enim fum Dns Deus tuus : Deus 
aemulator,reddens iniquitatem patrumfu- 
per filios in tertiam,& quartam generatione 

1 o his qui oderunt rae,*& faciens mifericordia 
in muita millia diligentibus me,& cuftodie- 

1 1 tibus prxcepta mea.*„Non vfurpabis nome 
B DhiDcituifruftra:quianon erit impunitus 

qui fuper re vana nomen eius affumpferit . 

1 2 * Obferua diem Sabbati, vt fanctifices eum , 

1 3 ficut precepit tibi Dhs Deus tuus. *Sex die- 
bus operaberis , & facies omnia opera tua . 

14 * » Septimus dies Sabbati eft , id eft, requies 
Dhi Dei tui. No facies in eo quidquam ope- 
ris tu, & filius tuus, & filia,feruus & ancilla t 
& bos,& afinus, & omne iumentu tuum , & 
peregrinus qui eftintraportastuas: vt re- 
quiefcat feruus tuus , & ancilla tua, ficut & 

1 5 tu.*Memeto quod & ipfe feruierisin Aegy- 
pto , & eduxerit te inde Dhs Deus tuus in 
manu forti,& brachio extento. Idcirco prx- 

1 6 cepit tibi, vt obferuares die Sabbati. * " Ho- 
nora patre tuu,& matrem,ficut prcecepit ti- 
bi Dhs Deus tuus , vt longo viuas tempore , 

C & bene iit tibi in Terra , quam Dhs Deus 

17 tuus daturuseft tibi. *Non occides *Neque 

1 8 mcechaberis.* Furtumque non facies. *Nec 
iploqueris c5tra proximum tuum falfum te- 

20 ftimoniu.* "Non concupifces vxore proxi- 

2 1 mi tui:non domum, non agru,non feruum, 
non ancillam,non'bouem,non afinu,& vni- 

2 2 uerfa, qux illius funt . * Etec verba locutus 
eft Dhs ad omnem multitudinem veftram 
in mote de medio ignis,& nubis & caliginis, 
voce magna,nihil addes amplius : & fcripfit 
ea in duabus tabulis lapideis , quas tradidit 

23 mihi. * Vos autem poitquam audiftis voce 
de medio tenebrarum,& montem ardere vi- 
diftis , accefliftis ad me omnes principes tri- 

24 buum,& maiores natu,atque dixiftis: ^Ecce 
oftendit nobis Dhs Deus nofter maieftatem 
& magnitudinem fuam: vocem eius audiui- 
mus de medio ignis , & probauimus hodie 
quodloquente Deo cii homine, vixerit ho- 

2 5 mo. * Cur ergo moriemur, & deuorabit nos 
ignis hic maximus 5 Si enim audierimus vl- 
tra vocem Domini Dei noftri , moriemur . 

26 * Quid eft omnis caro,vt audiat vocem Dei 
D viuentis, qui de medio ignis loquitur , ficut 

27 nosaudiuimus,& poflit viuere? *Tu magis 
accede: & audi cudta qua: dixerit Dhs Deus 
nofter tibi: loquerifque ad nos,& nos audie- 

2 8 tes faciemus ea . * Quod cum audiffet Dhs , 
ait ad me: Audiui vocem verborum populi 
huius qua; locuti funt tibi: bene omnia funt 

29 locuti. *Quis det talem eos habere mentem, 
vttimeant me,& cuitodiant vniuerfa man- 
data mea in omni tempore, vt bene iit eis,& 

3 o filijs eorum in fempiternum ? * Vade, & dic 
< 1 eis:Reuertiminiintentoriaveftra. ^Tu ve- 

ro hic fta mecum, & loquar tibi omnia ma- 

data 



C 14- 

»1 Exod, 10 

4.7- 

Lemt. 9. c, 
II. 
Matth. f.f. 

11 Ex»d.l9 
4.IO. 

Gen.i.a.zl 
Htb.^b.4. 



" ftw. !•.' 
c. II. 

Eccl. 3.^.9 
M.itth. 1 r, 

Mar- 7. b, 
10- 
Eph.6 <i.l. 

/1 Matth. r+ 

d.i$. ■' 

Rom.J.b.j 



nM.At.xi, 

Mar II, c. 

30- 

Luc. io. c. 

17- 

!>'{. II. 6. 

IJ- 



II Matt..s\ w 

»•7- 

/»/. 10. rf- 



D E V T E R 

data mea,& ceremonias,atque iudicia : qure 
docebiseos, vt facianteain Terra, quam 
dabo iilis in poffeilionem . * Cuft odite igi- 3 2 
tur, &facitequxpr?ecepitDominus Deus 
vobis: non declinabitis neque ad dexteram , 
neque ad finiitram : * fed per viam , quam 3 3 
praecepit Dominus Deus vefter , ambulabi- 
tis, vt viuatis, & bene fit vobis, & protelen- 
tur dies in terra pofletfionis veftrae . 
C A P. VI. 

HAec funt praecepta,& ceremonix,atq; 1 
iudicia, quae madauit Dominus Deus A 
veiter, vt docerem vos, & faciatis ea in Ter- 
ra , ad quam tranfgredimini poflidendam : 
* vttimeasDhnrDeumtuum ,&cuftodias 2 
omnia mandata,& prascepta eius , quse ego 
praecipio tibi,& filijs.ac nepotibustuis,cun- 
dtis diebus vita: tuae,vt prolongetur dies tui. 
*Audi Ifrael , & obferua vt facias quae prre- 3 
cepit tibi Dfis, & bene fit tibi,& multiplice- 
risamplius, ficut pollicitus eit Dhs Deus 
patrum tuorum tibi terram lacte , & melle 
manantem. *Audi Ifrael, Dfis Deus nofter , 4 
Dominusvnuseit. *"DiligesDhm Deum "> 
tuumex totocordetuo, & extota anima B 
tua , & ex tota fortitudine tua . * Eruntque 6 
verba hasc, qure ego prxcipio tibi hodie , in 
cordetuo: *& narrabis ea filijs tuis, & medi- 7 
taberis in eis fedens in domo tua, & ambulas 
in itinere, dormiens.atque confurgens . * Et S 
ligabis ea quafi fignum in manu tua , erut- 
que &mouebunturinteroculostuos,*fcri- c 
befq; eain limine,& oftijsdomus tuae.*Cu- 10 
que introduxerit te Diis Deus tuus inTer- 
ram, pro qua iurauit patribus tuis Abraha, 
Ifaac, & Iacob : & dederit tibi ciuitates ma- 
gnas,& optimas , quas non xdificafti, *do- 1 1 
mos plenas cunctarum opum, quas non ex- 
truxiili,cifternas, quas non fodifti, vineta,& 
oliueta,quce non plantafti,* & comederis,& 1 2 
faturatus fueris :*caue diligenter ne obliui - 1 3 
fcaris Domini.qui eduxit te de Terra Aegy- 
pti,dedomo feruitutis. " Dhm Deum tuum 
timebis,& illi foli feruies.ac per nomen illius 
iurabis. * Non ibitis poft deos alienoscun- 14 
ctarum Gentiu,quse in circuitu veftro funt: C 
*Quoniam Deus ^mulator Dominus Deus 1 5 
tuus in medio tui : nequandoirafcaturfu- 
ror Dhi Dei tui contra te , & auferat te de 
fuperficie terra. 5 . * Non tentabis Dhm Deii 1 6 
tuii licut tentafti In loco tentationis. * Cu- 17 
iiodi prxcepta Domini Dei tui , ac teftimo- 
nia,& ceremonias,quas precepit tibi:*& fac, 1 8 
quod placitum eft , & bonum Xn confpeiftu 
Dhi , vt bene fit tibi : & ingreflus poffideas 
terram optimam , de quaiurauit Dominus 
patribus tuis , * vt deleret omnes inimicos 19 
tuoscoram te,ficutlocutuseft. * Cuquein- 20 
terrogauerit te filius-tuus cras, dicens : Quid 
fibi volunt teftimonia hcec , & ceremonis , 



O N O M I I. 1.3 1 

D atque iudicia, quas prrecepit Dominus Deus 

2 1 nofter nobis 3 *dices ei:Scrui eramus Pharao- 
nisin Aegypto,& eduxit nos Dhs de Aegy- 

22 pto in manu forti: *fecitque figna,atq;pro - 
digia magna,& peflima in Aegypto contra 
Pharaone , & omnem domum illius in con- 

23 fpectu noftro, *& eduxit nosinde, vt intro- 
ductis daret Terram , fuper qua iurauit pa- 

24 tribus noftris. * PnEcepitque nobis Dhs, vt 
faciamus omnia legitima hcec , & timeamus 
Dhm Deum noftrum, vt bene fit nobis cu- 
ctis diebus vitce noftrre , ficut eft hodie . 

2 5 *Eritque noftri mifericors,fi cuftodierimus, 

& fecerimus omnia prcecepta eius cora Do- 

mino Deo noftro, ficut mandauit nobis . 

C A P. VII. 

r /fl Vm introduxerit te Dhs Deus tuus in 

A V^/ terra, quam poflefliirus ingredieris,& 

deleuerit Gentes multas coram te, "Hethceu, 

&Gergezceum, & Amorrhazum , Chana- 

naeum, & Pherezseum,& Heuceum,& Iebu- 

fceum,feptem gentes multo maioris numeri, 

2 qua tu es, & robuftiores te : * tradideritq; eas- 
Dhs Deus tuus tibi , percuties eas vfq;ad in- 
ternecione . « Non inibis cum eis foedus, nec 

3 mifereberis earum , * neque fociabis cum eis 
coniugia . Filiam tuam non dabis filio eius, 

4 nec filia iliius accipies filio tuo : * quia fedu- 
cet filium tuum,ne fequatur me,& vt magis 
feruiat dijs alienis : irafceturq; furor Domi- 

5 ni,& delebit te cito. *Quin potius hrec facie - 
tis eis : « Aras eorii fubuertite, & confringite 
ftatuasjucofq; fuccidite,& Iculptiliacoburi- 

6 te.*« ,Quia populus fandtus es Dho Deo tuo . 
Te elegit Dhs Deus tuus , vt fis ei. populus 
peculiaris de cunctis populis , qui funt fuper 

7 terram . * Non quia cunctasgentes numero 
B vincebatis , vobis iunclus eitDhs, & ele- 

git vos, cumomnibusfitis populispaucio- 

8 res,Ted quia dilexit vos Dominus, & cufto- 
diuit iurametum, quod iurauit patribus ve- 
ftris : eduxitq; vos in manu forti, & redemit 
de domo feruitutis , de mano Pharaonis re- 

9 gis Aegypti . * Et fcies quia Dominus Deus 
tuus,ipfe eft Deusfortis,& fidelis,cuftodiens 
paclum, & mifericordiam diligentibusfe,& 
his qui cuftodiut prxcepta eius in mille ge- 

I o nerationes: * & reddens odientibus fe ftatim, , 
ita vt difperdat eos,& vltra no difEirat, pro- 

II tinus eisreitituens,quodmerentur.' f Cufto- 
di ergo pr?ecepta,& ceremonias, atqueiudi- 

1 2 cia,qua: ego mando tibi hodie,vt facias. .* Si 
poitquam audieris hax iudicia , cuftodieris 
ea , & feceris , cuftodiet & Dominus Deus^ 
tuus pactunvtibi, & mifericordia, qua iura- 

1 3 uit patribus tuis : *& diliget te, ac multipli- 
cabit, benedicetq; frudtui venttis tui, & fru- 
dtui terrretua^, frumento tuo , atque vinde- 
mise,oIeo, & armentis, gregibusouium tua-- 

C rum fuper Terram.pro qua iurauit patribus' 

l 2 tuis v 



n Exo-i. ij 



n E.voJ. 1 } 
i.Ij. \t 



ultif.li. 4 
J.I+.^.l. 
Id.d II. 

Exod.li-c. 

14. 
nlnfiw.f.. 

i.&iSjL 
17. 



Exod. 1} 

'■3 ?••«. 



i, 1. Mj.c. 



132 L I B E R 

uas vtdareteamtibjV' Benedi&us erisin-i^;7 & timeas eum . * Dominus cnim Deus tuus 

introducet te in terram bonam ,terra riuo- 
rum,aquarumq; & fontiu :in cuius campis, 
& montibus erumpunt fiuuiorum abyfli : 

8 *terram frumenti, hordei, ac vinearum , in 
qua ficus, & malogranata, & oliueta nafcii- 

9 tunterram olei,ac mellis.* Vbi abfq;vlla pe- 
nuria comedes panem tuum, & reru omniu 
abundantia perfrueris : cuius lapides ferrvtm 
funt ; & de montibus eius seris metalla fo- 

io diuntur.^vt cum comederis,& fatiatus fue- 
C ris , benedicas Dfio Deo tuo pro terra opti- 

1 1 ma,quam dedit tibi . * Obferua, & caue ne 
quando obliuifcaris Diii Dei tui,& negligas 
mandata eius, atque iudicia, & ceremonias , 

1 2 quas ego praecipio tibi hodie:* ne poftquam 
comederis & fatiatus fueris, domos pulchras 

13 sedificaueris,& habitaueris in eis , * habue- 
rifque armenta boum,& ouiu greges,argeti, 

14 & auri,cun£tarumque rerum copia, Meue- 
tur cor tuum , & non reminifcaris Dhi Dci 
tui , qui eduxit te de Terra Aeg y pti,de do- 

1 5 mo feruitutis , & du<ftor tuus fuit in folitu- 
dine magna,atque terribili, " in qua erat fer- 
pensflatuadurens, & fcorpio ac dipfas , & 
nullae omnino aquae : quieduxit riuosde 

1 6 petra duriflima,*& cibauit te Mana in foli- 
tudine,quod nefcierunt patres tui . Et poft- 

D quam arHixit, ac probauit , ad extremu mi- 

1 7 fertus eft tui, *ne diceres in corde tuo:Forti- 
tudo mea , & robur manus meae hxc mihi 

18 omnia prseftiterut. *Sed recorderis Domini 
Dei tui,quod ipfe vires tibi prsebuerit,vt im- 
pleret pactum fuum , fuper quo iurauit pa- 

15? tribus tuis, ficut prcefensindicat dies ; * Sin 
autem oblitus Domini Dei tui,fecutus fueris 
deos alienos, coluerifque illos & adoraueris : 
ecce nunc praedico tibi quod omnino difpe- 

20 reas . * Sicut Gentes, quas deleuit Dominus 
in introitu tuo,ita & vos peribitis , 11 inobe- 
dientes fueritis voci Domini Dei veftri . 
C A P. IX. 



id - *J ter omnes populos. " Non erit apud te fteri- 
- ''' Hs vtriufque fexus, tam in hominibus,quam 
in gregibus tuis . * Auferet Dominus a. te 1 5 
omhem languorerm&infirmitates Aegypti 
peffimas,quasnouitti,n6inferet tibi,fed cu- 
cfis hoftibus tuis. *Deuorabisomnes popu- 16 
los,quos Dhs Deus tuus daturus eft tibi. N6 
parcet eis oculus tuus , nec feruies diis eoru , 
ne fint in ruina. tui.*Si dixeris in corde tuo: 1 7 
Pluresfunt gentesifte quam ego,quomodo 
potero delere eas ? * noli metuere,fed recor- 1 8 
darequf fecerit Dhs Deus tuusPharaoni,& 
cucfis Aegypti p* plagas maximas,quas vi- 1 9 
deruntoculitui,& figna,atq: portenta,ma- 
nuraq; robufta.,& extcntu brachiu", vtedu- 
ceret te Dns Deus tuus:fic faciet cun&ispo- 
pulis, quos metuis. * ,,. Infuper & crabrones 20 
mittet Dfis Deus tuus in eos , donec deleatD 
if.xi.i.iz omnes,atquedifperdat,qui tefugerinr& la- 
tere potuerint. " Non timebis eos,quia Dhs 2 1 
Deus tuus in medio tui eft.Deus magnus, & 
terribilis:* ipfe confumet nationes has in co- 2 2 
fpeftu tuo paulatim, atqi n e per partes. Non 
poteris eas delerepariter : ne forte multipli- 
cemur contra te beftiae terrse . * Dabitque 23 
eos Dhs Deus tuus in confpecfu tuo : & in- 
terficiet illos,donec penitus deleatur. *Tra- 24 
detq; reges eoru in manus tuas, & difperdes 
nomina eoru fub celo:rmllus poterit refifte- 
re tibi, donec conteras eos. * " Sculptilia eo- 2 5 
rum igne combures:non concupifces argen- 
tum,& aurum,de quibus facla funt, neq; af- 
fumes ex eis tibi quidquam.ne ofrendaspro- 
pterea quia abominatio eft Domini Dei tui. 
* Nec inferes quippiam ex idolo in domum 26 
tuam,nefiasanathema, ficut & illudeft. 
Quaft fpurcitiam deteftaberis , &velutin- 
quinamentum , ac fordes abominationi ha- 
bebis, quia anathema eft . 

C A P. VIII. 

OMne mandatu,qucd ego praecipio tibi 1 
hodie,caue diligenter vtfacias:vt pof- A 
fitis viuere,& multiplicemini,ingreiliqpof- 
fideath Terraproqua iurauit Dfi ; pacribus. 
veftris . * Et rqcordaberis cuncli iiineris, per 2 
quod addiixit te Dhs Deus tuus quadragin- 
ta annis per defertum,vt affiigerct te,aiq;te- 
taret,& nota fierent quas in tuo animo ver- 
fi:ba.tur,vtru cuftodires madata Illius,an nd. 
T Afnixk te penuria,& dedit cibum Maana r 3 
quod ignorabas tu,& patres tui: vt oftederet 
tibi quod no " in folo pune viuat homo, fed 
in omni verbo , quod egrediturdeore-Dei .. 
^Veilimentum tuii,quo operiebaiis,nequa- 4 
quam vetultate defecit , & pes tuus non eft B 
fubtritus,en quadrageflmi^annuseft . * Vt 5 
recogites in corde tuo,qvaa ficut erudit filiu 
fuu homo,fic Dhs Deus tuus erudmit te,'* vt 6 
cuftodiasmandata Dui Dei tui,.&ambules 



9.11.4. 6. 
Exod 16 e. 



a JKbtt 



1 A VdiIfrael:Tutra.igredierishodieIor- 
A J^\. dane,vt poffideas nationes maximas v 

& fortiores te, ciuitates ingentes , & ad coe- 

2 lum vfquemuratas , * populum magnum , 
atque fublimem, filios Enacim,quos ipfe vi- 
diiii, & audiiti , quibus nullus poteft ex ad- 

3 uei 10 refift ere. * Scies ergo hodie qu od Dhs 
Deus tuus ipfe tranfibit ante te, ignis deuo- 
rans, atque confumens , qui ccnterateos, 
& deleat , atque difperdat ante faciem tuam 

4 velociter,ficut locutus eft tibi. * Ne dicas in 
corde tuo,cum deleuerit eos Dominus Deus 
tuus in confpedu tuo : Propter iuftitiam 
meam introduxit me Dominus , vtterram 
hanc pofiiderem , cum propter impietatea 

5 fuas iftse deletx fint nationes. *Neque enim 
propter iuftitias tuas , & a:quitate cordis tui; 
ingredieris , vtpoftideas terras earum : fed 

qtfia 



D E V T E R 

iquia illae eglrrmt impie,introeunte te delet? 
funt : 8c vt compleret verbum fuum Domi- 
nus,quod fub iuramento pollicitus eft patri- 
bus tuis Abraham, Ifaac 8c Iacob. *Scito er- 6 
go quod non propter iuftitiastuas Dominus B 
Deus tuusdederit tibi terrii hanc optimam 
in pofleflionem , cum duriflimse ceruicis fis 
populus. * Memento, 8c ne obliuifcaris quo- 
modo ad iracundiam prouocaueris Domi- 
num Deum tuum in folitudine . Ex eo die , 
quo egreflus es ex Aegypto vfque ad locum 
iftum,femperaduerfum Dominum conten- 
f. E«i.i7, difti. * " Nam 8c in Horeb prouocafti eum , 8 
*•. 6. 19.*. 8c iratus delere te voluit , * quando afcendi 
lid*' ? 8 * * n mont ^ vt acciperem tabulas lapideas, ta- 
' bulas pacli quod pepigit vobifcum Domi- 
nus:& perieuerauiinjnote quadraginta die- 
bus ac nodtibus parie non comedens,& aqua 
n5 bibens. * Deditq;mihi Dns duas tabulas 10 
lapideas fcriptas digito Dei, 8c cStinetes om- 
nia verba qux vobis locutus eft in monte de 
medio ignis, quado concio populi cogrega- 
ta eft.*Cuque tranfiflent quadraginta dies, 1 1 
8c totidem nocles , dedit mihi Dhs duas ta- 
bulas lapideas, tabulas fcederis, *dixitq; mi- 1 2 
■ Ef4 u. n '" " Sur & e ^ defcede hinc cito:quia populus 



»7. 



1.16.*. I. 



tuus,quem eduxifti de Aegypto,deferuerut 
velociter viam, quam demonftrafti eis,fece- C 
rutq;fibi coflatile. * Rurfumq; ait Dominus 1 3 
ad me: Cerno quod populus ifte dur? cerui- 
cis fit. *dimitte me.vt conteram eum,& de- 14 
leam nomen eius de fub ccelo, 8c coftituS te 
fuper Gentem,quje hac maior,&r fbrtior fit . 
*Cumque de monte ardente defcendere , 8c 1 5 
duas tabulas foederis vtraque tenere manu , 

* vidiflemq; vos peccafie Dno Deo veftro, 16 
& fecifle vobis vitulum conflatilem,ac defe- 
ruifle velociter viam eius , quam vobis ofte- 
derat, * proieci tabulas de manibus meis,co- 1 7 
fregiq; easin confpe&u veftro. * Et procidi 1 8 
ame Dominu flcut prius , quadragintadie- 
bus, «Scnodibuspanem noncomedens, 8c 
aquamno bibespropteromnia peccatave- 
ftra, quse gefllftis contra Dominum,& eum 
ad iracundia prouocaftis: *timui enim indi- 1 9 
gnationem,& iram illius, qua aduerfum vos 
c6citatus,delere vos voluit. Et exaudiuit me 
Dominus etia hac vice: * Aduerfum Aaron 20 
quoque vehementer iratus,voluit eum con- 
terere , eV pro illo f imiliter deprecatus fum . 

* Peccatum autem veftrum quod feceratis, 2 1 
id eft vitulum, arripies, igne combufli, 8c in 
fruftacommini}ens,omninoq; in puluerere- D 
digens, proieci in torrente, qui de monte de- 
fcendit. * ■ In incendio quoque, 8c in tenta- 22 
tione , & in Sepulchris concupifcentiss pro- 
uocaftis Dominum: *8c quado miflt vos de 23 
(]adesbarne,dicens : Afcendite , 8c poflidete 
Terrfi, qua dedi vobis,& cotempfiftisimpe* 
rium Dni Dei veftri/v" nof redidiftisei,neq; 



N O M I I. 155 

24 vocem eius^udire voluiftis : fcd fcmper fui- 

2 5 ftis rebelles, a die, qua nofle vos ccepi. * Et 

iacui coram Domino quadraginta diebus,ac 

nodtibus , quibus eum fuppliciter depreca- 

bar, ne deleret vos vt fueratcomminatus: 

26 * 8c orans dixi : Domine Deus, ne difperdas 
populum tuum,& hereditatem tuam, quam 
redemifti in magnitudine tua, quos eduxifti 

27 de Aegyptoin manuforti.*Recordarefer- 
uoru tuoru Abraha,Ifaac, 8c Iacob : ne afpi- 
cias duritiam populi huius,& impietate atq; 

28 peccatum:*ne forte dicat habitatores terrse, 
de qua eduxifti nos : Non poterat Dominus 
introducere eos in terra , quam pollicitus eft 
eis,& oderat illos : idcirco eduxit, vt interfT- 

25? ceret eos in folitudine . * qui funt populus 
tuus, 8c hereditas tua, quos eduxifti in forti- 
tudine tua magna, 8c in brachio tuo exteto. 
C A P. X. 

1 TN*teporeillodixitDominusadme:Do- uXsad.^i 
A JL la tibi duas tabulas lapideas, ficut priorcs " u 

fuerunt,& afcende ad me in montemcfacief- 

2 que arcam ligneam , * 8c fcribam in tabuli* 
verba quxfuerut in his, quas ante confregi- 

? f li,ponefq ;eas in arca. * Feci igitur arcam de 
lignis Setim.Cumque dolaflem duas tabulas 
lapideasinftar priorum,afcendiin montem, 

f habens eas in manibus. * Scripfitq; in tabulis 
iuxta id, quod prius fcripferat,verba decem, 
qux locutus eft Dominus ad vos in mote de 
medio ignis , quando populus congregatus 

5 eft:& dedit eas mihi. *Reuerfufq; de monte, 
defcendi, 8c pofui tabulas in arca , quam fe- 

B cera,qu2e hucufq;ibi funt, ficut mihi prxce- 

6 pit Dominus.* "Fili j autem Ifrael mouerunt uNu .. ^ 
caftraexBeroth filiorum Iacan in Mofera , jti ' * 
vbi"A-aronmortuus,acfepultuseft,proquo « w «. i». 

7 facerdotio fuctus eft Eleazar filius eius. * In- d,ii ' 
de venerut in Gadgad:dc quo loco profedi, 
caftrametati sut in Ietebatha, in terra aqua- 

8 rum,atquetorrenthim.*Eo temporefepara- 
uit tribum Leui , vt portaret arcam fcederis 
Dni,& ftaret cora eo in minifterio, ac bene- 
diceret in nomine illius vfque in prxfentem 

9 diem.*QuamobremnonhabuitLeuipar- "•' 
tem ,neque pofleffionem cum fratribus fuis : j 
quia ipfe Dominus pofTeflio eius eft , ficut 

I o promifit ei Dhs Deus tuus. *Ego autem fte- 
C ti in monte , ficut prius, quadraginta diebus 

ac no&ibus : exaudiuitque me Diis etiam 

I I hac vice,& te perdere noluit.*Dixitq;mihi: 
V"ade,& praecede populu, vt ingrediatur, 8c 
poflideat Terram,quam iuraui patribusco- 

1 2 rum vt traderem eis . * Et nunc Ifraelrquid 
Dhs Deus tuus petit a te, nifi vt timeas Do- 
minum Deum tuum,& ambulesin vijseius» 
8c diligas eu , ac feruias Dho Deo tuo in to- 

1 1 to corde tuo , 8c in tota anima tua, * cufto- 
diafque mandata Dni , 8c ceremonias eius , 
quas ego hodie praecipio ttbi , vt bene fit ti- 

I 3 t>i? 



'154 



u ^tcl-io. 

b 54, 

1. P*r. 19. 

--7 a 

7^.34. <>. 
Sap.i.b 9. 

Jto.l.e.II. 
GW.u.A 6. 

n Skp. 6.*. 

»5- 

JVf<*W. 4.4. 

JP. . 
•lw.4^8. 
r.- GeB.4 
s 7. 
£Wi *. f 






t i 

fei?* En Dni Dei tui ccelum eft,& celum cf- 14 
li,terra & nomina,qua; in ea funt: " &c tame 1 5 
patribus tuis conglutinatus eft Diis,& ama- 
uit eos,ekgitq; femen eorum poft eos , id eft 
vos,de ciinclis gentibus,ficut hodie compro- D 
batur.*Circumcidite igitur prf putiu cordis 16 
veitri,&ceruiceveftram neinduretis am- 
plius : * quia Dns Deus vefter ipfe eft Deus 17 
deorum , & Dominns dominantium , Deus 
magnus, 8c potens , & terribilis, qui " perfo- 
nam no accipit,nec munera. * Facit iudiciu iS 
pupillo, &c vidu3e,amat peregrinu, &c dat ei 
victum,atque veftitum;*& vos ergo amate 19 
peregrinos,quia &c ipfi fuiftisaduene inTer- 
ra Aegypti.* " Dominum Deum tuu time- 20 
bis,c\: ei foli feruies : ipfi adhaerebis, iurabifq; 
in nomine illius . * Ipfe eft laus tua,& Deus 2 1 
tuus, qui fecit tibi hsec magnalia , &c terribi- 
lia,quae viderunt oculitui.* " In feptuagin- 22 
taanimabusdefcederut patres tui in Aegy- 
\' c ptum : &c ecce nunc multiplicauit te Domi- 
nus Deus tuus ficut aftra coeli . 
C A P. XI. 
Ma itaque Dominum Deum tuum,& 1 
obferua praecepta eius & ceremonias, A 
iudicia atque mandata omni tempore. * Co- 2 
gnofcite hodie,quae ignorant filij veftri, qui 
non viderunt [difciplinam Domini Dei ve- 
ftri,magnalia eius, & robuftam manum, ex- 
tentumq\iebrachium,*figna,&:opera quae 3 
fecit in medio Aegypti Pharaoni regi, & 
vniuerff terrf eius,* omniq;exercitui Aegy- 4 
ptior(i,& equis accurribus : quo modo ope- 
ruerint eosaquae marisrubri , cu vos perfe- 
querentur , &c deleuerit eos Dominus vfque 
in praefentem diem : * vobifque quae fccerit 5 
in folitudine donec veniretisad hiic locum : 
ii Nu, K. *&»Dathan,atqueAbironfilijsEliab,qui 6 
" ' • . fuit filius Ruben: quos " aperto ore fuo terra 
u s«/>. 1 .« A tffrfofi ; t cum domibu s , &c tabernaculis , & 
vniuerfa fubftantia eorum, quam habebant 
in medio Ifrael. * OCuli veftri viderunt om- 7 
nia opera Domini magna quae fecit,*vt cu- 8 
iiodiatis vniuerfamandataillius, quseego 
hodie praecipio vobis,&pofiitis introire,& B 
pofiidereTerram, ad quam ingredimini, 
* multoque in ea viuatis tempore: quam fub 9 
iuramento pollicitus eft Dominuspatribus 
veftris,&feminieonim,lac"te &c mellema- 
nantem. ^Terra enim, ad quam ingrederis 10 
poftfidendam, non eft ficut Terra Aegypti , 
de qua exifti, vbiiacto feminein hortorum 
morem aquaeducunturirriguae: *fed mon- 1 1 
luofa eft , &c campeftris , de ccelo expe&ans 
pluuias, ^quamDominusDeus tuusfem-12 
per inuifit, &c oculi illius in ea funt a princi- 
* Sup.io. e pio anni vfque ad finem eius.* *Si ergo obe- 1 3 
1 »>• dieritis mandatis meis , quae ego hodie prae- 

cipio vobis, vtdiligatis Dnm Deum veftru, 
&c feruiatis ei in toto corde veftro , &c in tota' 



B ' t K : 

14 anima veftra: ¥ dabit pluuiam terrae veftrae 
teporaneam, &c ferotinam, vt colligatisfru- 

1 5 mentum.cV vinum, &c oleum , ¥ ff numquc 
ex agris ad pafcenda iumenta , &c vt ipfi co- 

16 medatis,ac faturemini.*Cauete ne forte de- 



aSup,6,l, 
6. 



cipiatur cor veftrum , &c recedatis a Domi- 
no , feruiatifque dijs alienis, &c adoretis eos : 

i 7 *iratufq; Dns claudat coelu, &c pluuise non 
defcendant, nec terra det germen fuum, pe- 

C reatifque velociter de Terra optima , quam 

1 8 Dhs daturus eft vobis.* .. Ponite haec verba 
mea in cordibus, &c in animis veftris , &c fu- 
fpendite ea pro figno in manibus , &c inter 

ip oculos veftros collocate . * Docete filios ve- 
ftros,vtillameditentur,quandofederitis in 
domo tua , &c ambulaueris in via , &c accu- 

20 bueris,atq; furrexeris. * Scribes ea fuper po- 

2 1 f tes,& ianuas domus tuse : * vt multiplicen- 
tur dies tui , & filiorum tuoram in Terra , 
quam iurauit Dhs patribus tuis,vt daret eis, 

2 2 quadiu coelum imminet terrse.' 1 Si enim cu- 
ftodieritismandata qus ego prf cipio vobis, 
& feeeritisea , vtdiligatis DhmDeumve- 
ftrum,& ambuletis in omnibus vijs eius, ad- 

23 hsrrentes ei , * difperdet Dhs omnes gentes 
iftas ante faciem veftram,& po/Iidebitis eas , 

24 quse maiores,& fortiores vobis funt.* "Om- n/»/i, «.% 
nis locus, quem calcauerit pes vefter , vefter ' 
erit. A deferto,& a Libano,a fiumine magno 
Eufrate vfque ad mare occidentak erfit ter- 

2 5 mini veftri . * Nullus ftabit contra vos: ter- 
rorem veftrum, &formidinemdabitDhs 

D Deusvefterfuperomnemterra quamcal- 

26 caturi eftis,ficut locutus eft vobis . En pro- 
pono in confpetStu veftro hodie benedictio- 

27 nem,cV maledictionem : *benedictioncm,fi 
obedieritis madatis Dhi Dei veftri,quae ego 

28 hodie praecipio vobis:*maledic"tionem,ft n5 
obedieritis mandatis Dhi Dei veftri , fed re- 
cefferitis de via, quam ego nuc oftendo vo- 
bis,&ambulaueritispoft deosalienos , quos 

29 ignoratis. * Ciim vero introduxerit te Dhs 
Deus tuus in Terram, ad quam pergis habi- 
tandam, pones benedidtionem fuper motem 
Garizim,makdidtionem fuper montem Hc- 

3 o bal: "'qui funt trans Iordanem pof t via,quas 
vergit ad folis occubitum in Terra Chana- 
nf i,qui habitat in campeftribus contra Gal- 
galam, quae eft iuxta vallem tendentem, &c 

3 1 intratem procul. * Vos enim tranfibitis Ior- 
danem,vt poffideatis Terram,quam Domi- 
nus Deus vefter daturus eft vobis,vt habea- 

3 2 tis &poffideatis illam. ^Videte ergo vt im- 
pkatisceremonias, atque iudicia , quoeego 
hodie ponam in confpectu veftro . 
C A P. XII. 

1 TT Aec funt prf cepta atque iudicia qux 

A 11 facere debetis in Terra, quam Domi- 
nus Deus patrum tuorum daturus eft tibi , 
vtpo/Iideas eamcunclisdiebus, quibusfu- 

per 



D E V T E R 

per humum gradieris . * Subuertite omnia 2 
loca, in quibus coluerunt getes, quas poflef- 
furi eftis , deos fuos fuper montes excelfos, & 
colles, &fubteromne lignum frondofum . 
n Suf.f. d, * « Diflipate aras eorum , & confringite fta- 3 
1 > • tuas, lucos igne comburite , & idola commi- 

JJJ* ,,a * nuite:difperditenomina eoril de locis illis . 
' * Non facietisita Domino Deo veftro, * fed 4 
ad locum,quem elegerit Dominus Deus ve- 5 
fter de cunclis tribubus veftris, vt ponat no- 
men fuum ibi, & habitet in eo, venietis: * & 6 
offeretisinlocoillo holocaufta & vicrimas 
veftras, decimas &primitiasmanuum ve- 
itrarum,& vota,atque donaria, primogeni- 
ta boum & ouium.*Et comedetis ibi in con- 7 
fpectu Domini Dei veftri : ac letabuntur in 
cundis,ad quae miferitis manum vos, & do- 
mus veftr?in quibus benedixerit vobis Do- 
jninus Deus vefter . * Non facietis ibi quos £ 
nos hic facimus hodie , iinguii quod fibi re- 
ctum videtur . * Neque enim vfque in prx- 9 
fcnstempus veniftisad requiem, &pofief- 
fionem , quam Dominus Deus veiter datu- 
rus eft vobis. ^Tranilbitis Iordanem,& ha- 10 
bitabitis in Terra,quam Dominus Deusve- 
iter daturus eft vobis,vt requiefcatis a cuciis 
hoftibus per circuitum: & abfque vllo timo- 
rehabitetis " in loco ,quem elegerit Domi- 1 1 
nus Deus vefter, vt ftt nomen eius in eo:i!lue ■ 
omnia,quje pracipio,conferetis, holocaufta, 
& hoftias^ac decimas , & primitias manuum 
veftrarum,& quidquid praxipuu eft in mu- 
neribus, qux vouebitis Domino. * Ibi epula 1 2 
biminicoram Domino Deo veftro vos & fi- 
li ac filiae veftra, famuli & famulx atq; Le- 
wites,qui in vrbibus veftriscomorantur: ne- 
que enim habet aiiam partem,& pofieflione 
inter vos . * Caue m cfferas holocaufta tua 1 3 
in omni loco,quem videris/fed in eo,quem 14 
elegerit Dhs : in vna tribuum tuaru offeres 
hoftias, & facies qurccumquepraecipio ti- 
bi. *Sin autem comedere volueris, & te efus 1 5 
carnium delettauerit,occide & comede iux- 
tabenedicttoneDomini Dei tui, quam de- 
dit tibi in vrbibustuis: flue immundum fue- 
rit, hoc eft,maculatum & debile : fiue mun- 
d ii, hoc eft , integrum & fine macula, quod 
offerri licet,ficutcapream & ceruum come- 
des, * abfque efu dumtaxat fanguinis, quem 1 6 
fuper terram , quafi aquam eftundes. * Non C 
poteris comederein oppidistuis decimam 17 
f r umenti Sc vini, Sc olei tui,primogenita ar- 
rnetorum, & pecorum,-& omnia quae voue- 
ris , Sc fponte offerre volueris , Sc primitias 
manuum tuaru. * fed coram Domino Deo 1 8 
tuo comedes ea in loco , que elegerit Domi- 
nus Deus tuus, tu Sc filius tuus & filia tua,& 
feruus & famula , atque Leuites,qui manent 
in vrbibus tuis : & lsetaberis Sc reficieris cora 
D^mino Deo tuo in cunc"us, ad qux exten,- 



.14. 

ttlnf.is.b.. 



O N O M I I. 135 

ip deris manum tuam . * Caue ne derelinquas 
Leuitcm in omni tcmpore quo verfarisin 

20terra,'.iQuandodilataueritDominusDeus » g«» 
tuus terminos tuos, " iicut locutus eft tibi,& " 
volueris vefci carnibus , quas defiderat ani- 

2 1 ma tua: *loeus autem,quem elegerit Domi- eaW.j 4 ... 
nusDeustuus vtfitnomeneiusibi, fipro- x +- 
cul fuerit, occides de armentis, Sc pecoribus , 
quaz habueris, ficut prscepi tibi, & comedes 

2 2 in oppidis tuis,vt tibi placet.* Sicut comedi- 
tur caprea,& ceruus,ita vefceris eis : & mun- 
dus Sc immundus incommunevefcentur. 

2 3 * Hoc folum caue,ne fanguinem comedas v 
fanguis enim eorum pro anirna eft : Sc idcir- 
co non debes animam comedere cum carni^ • 

24 bus:*fed fuper terramfundes quafiaquam, 

2 5 *vt bene fit tibi,& filijs tuis poft te , cum fe- 

D ceris quod placet in confpectu Domini. 

26 ^Qus: autem fancrifkaueris,& voueris Do- 
mino,tolles,& venies ad locum,qucm elege- 

2 7 rit Dominus:* & offeres oblationes tuas car- 
nem J & fanguinem fuper altare Domini Dei 
tui : fanguinem hoftiarum fundes in altari :: 

2 8 carnibus autem ipfe vefceris . *Obferua& 
audi omnia qua?egoprjecipiotibi,vtbene 
fit tibi, & filijs tuis poft tein fempiternum , 
cum feceris quod bonum eft, & placitum in 

25? confpectu Domini Dei tui. f " Quando di- "^/.*V- 
fperdiderit Dominus Deus tuus ante faciem **• 
tuam gentes,ad quas ingredieris poflidedas , 
& p offederis eas , atque habitaueris in terra 

3 o earum : * caue ne imiteris eas , poftquam te 
fuerit introeunte fubuerfae , & rcquiras ce=- 
remonias earum,dicens: Sicut colucrut gen- 

3 1 tes iftae deos fuos , ita & ego colam . * Non 
facies^iimiliter Domino Deo tuo . Omnes 
enim abominationes, quas auerfatur Domi- 
nus , fecerunt di js fuis, ofterentes filios, & fi- • * 

3 2 lias,& comburentesngni . + Quod praecipio 
tibi, hoc tantum facito Domino : necaddas 1 
quidquam, nec minuas . 

C A P. XIII. 

1 C' I furrexerit in medio tuiprophetes , aut 
A Cj qui fomnium vidiffefe dicat,& predixe- • 

2 rit fignum atque portentum , * & euenerit/ 
quod locutus eft , & dixerit tibi : Eamus,& 
fequamur deos alienos quos ignoras, & fer- 

3 uiamus eis : * non audies verba prophets il- 
lius,aut fomniatoris: quia tentat vos Domi- 
nusDeusvefter,vtpalamfiatvtrumdiliga- > 
tis eum an non, in toto corde, & in tota ani- 

4 mavcftra. * Dominum Deum veftrum fe- 
quimini,& ipfum timete , & mandata illius; 
cuftodite,& audite vocem eius : ipfi fecoietis 

5 & ipfi adhsrebitis . * Propheta.aute iUe,aut 
B fidor fomniorum interficietur: quia locutus 

eft vt vosauerteret a Domino Deoveftro , 
quieduxit vosdeTerra Aegypti, & rede- 
mit vos dedomo feruitutis : vterrarete fa- 
ceret de.via , quam tibi.prxcepit Dominus 
I 4 Deus. 



«6 



I 



Deus tuus : & aufcres malum de medio tui . 
* Si tibi voluerit perfuadere frater tuus fi- 
lius matris tuae, aut filius tuus, vel filia , fiue 
vxor, que eft in finu tuo.aut amicus,que di- 
ligis vt animam tuam,clam dicens : Eamus, 
& feruiamus diis alienis,quos ignoras tu , & 
patres tui, ^cunctarum in circuitu gentium, 
quae iuxta , vel procul funt, ab initio vfque 
ad finem terrae , * non acquiefcas ei, nec au- 
dias,neque parcat ei oculus tuus,vt miferea- 
, hf i 7 >. ris.& occulteseum, * fed ftatim interficies. << 
7- fit primum manus tua fuper eum , & poftea 

omnispopulus mittat manum. *Lapidibus 10 
obrutus necabitur: quia voluit te abftrahere C 
a Domino Deo tuo , qui eduxit te de Terra 
Aegypti, de domo feruitutis : * vt omnis If- 1 1 
rael audiens timeat, & nequaquam vltra fa- 
ciat quippiam huius rei fimile . * Si audieris 1 2 
in vna vrbium tuaru , quas Dominus Deus 
tuus dabit tibi ad habitandum , dicentes ali- 
quos : *EgrefIi funt fili j Belial de medio tui, 1 3 
& auerterunt habitatores vrbis fuae, atq; di- 
xerunt:Eamus,& feruiamus dijs alienis,quos 
ignoratis : * quaere folicite, & diligenter,rei 14 
veritate perfpecta , fi inueneris certum efie 
quod dicitur , & abominationem hanc ope- 
reperpetratam, *ftatim percuties habitato- 1 5 
res vrbis illius in ore gladij , & delebis eam, D 
ac omnia, quae in illa funt, vfque ad pecora . 
*quidquid etiam fupellecrilis fuerit ,c5gre- 16 
gabisinmedioplatearum eius, &cumipfa 
ciuitate fuccendes, ita vt vniuerfa confumas 
Domino Deo tuo , & ilt tumulus fempiter- 
nus : non aedificabitur amplius, *& non ad- 1 7 
hae rebit de illo anathemate quidqua. in ma- 
nu tua: vt auertatur Dominus ab ira furoris 
fui,& mifereatur tui, multiplicetque te ficut 
iurauit patribus tuis , *quando audieris vo- 1 8 
ce Dfii Dei tui , cuftodiens omnia praecepta 
eius, quae ego praecipio tibi hodie, vt facias 
quod placitum eft in cofpectu Dhi Dei tui . 
C A P. XIV. 

FIK j eftote Domini Dei veftri:non vos in- r 
eidetis.nec facietis caluitium fuper mor- A 
* Suf.-\a. tuo - * " quoniampopulusfanctus es Domi- 2 
s. no Deo tuo : & te elegit vt fts ei in populum 

Mf. z6.d. pecuUaredecunclisgentibus^juffuntfuper 
terra. * " Ne comedatis quae immunda funt. 3 
* Hoc eft animal,quod comedere debetis,bo- 4 
uem & ouem& capram, *ceruu, & caprea , 5 
bubalum, tragelaphu,pygargum,orygem , 
camelopardalum. *Omne animal , quod in 6 
duas partes findit vngulam, & ruminat, co- 
medetis. *Dehisautem,queruminat,&vn- 7 
gulam non findunt,comedere non debetis , 
vt camelum,leporem, chcerogryllum : haec 
quia ruminant, & non diuidunt vngulam , 
immundaeruntvobis. *Sus quoque quonia 8 
diuiditvngulam,&nonruminat,immunda B 
erit,carnibus eocum non vefcemini,& cadar- 



B E R 

9 uera 116 tangetis. * Haec comedetis ex omni - 
bus,qu32 morantur in aquis:Quae habet pin- 



18 

n Lett. 1 1 . 



10 nulas,& fquamas,comedite:*quae abfq; pin 
nulis,& fquamis funt,ne comedatis,quia im- 

1 1 munda funt/Omnesaues mundas comedi- 

12 te.*Immundasnecomedatis:aquilam fcili- 

1 3 cet,& gryphe,& haliaetum,*ixion,& vultu- 

14 re,ac miluum iuxta genus fuum: * & omne 
1 j coruini generis,*& ftruthionem,ac noclua, 

16 & larum, atque accipitre iuxta genus fuu : 

1 7 *herodium ac cygnum,& ibin, *ac mergu- 

1 8 lum, porphyrionem, & ny dhcorace, *ono- 

19 crotalum, & charadrium,fingula ingenere 
C fuo : vpupa quoq;& vefpertilione.*Et omne 

quod reptat,& pennulas habet, immundum 

20 erit, & non comedetur. *Omne quod mun- 

2 1 dum eft, comedite. *Quidquid autem mor- 
ticinum eft, ne vefcamini ex eo . Peregrino, 
qui intra portas tuas eft , da vt comedat, aut 
vendeei : quiatupopuiusfancrusDiii Dei 

tui es . " Non coques hoedum in ladte matris « £*w.i 

2 2 fuae.* Decimam partem feparabis de cun&is d ** '• M- 
fructibus tuis,qui nafcuntur in terra per an- ' 

23 nos fingulos, * Sc comedesin cofpeclu Dni 
Dei tui in loco,quem elegerit,vt in eo nome 
illius inuocetur , decimam frumenti tui , & 
vini,cx: olei , 8c primogenita de armentis, 8c 
ouibus tuis : vt difcas timere Dnm Deu tuu 

24 omnitempore. *Ciim autem longiorfuerit 
D via,& locus , quem elegerit Dhs Deus tuus , 

tibique benedixerit,nec potueris ad eum hf c 

25 cun&a portare, * vende omnia,&in pretiu 
rediges,portabifque manu tua, & proficifce- 
ris ad locum , quem elegerit Dominus Deus 

25 tuus : *& emes ex eadem pecunia quidquid 
tibi placucrit , fiue ex armentis,fiue ex oui- 
bus, vinum quoque , & ficeram , Sc omne 
quod defiderat anima tua : & comedes cora 
Domino Deo tuo,& epulaberis tu,& domus 

27 tua; *& Leuites quiintra ponas tuaseft,ca- 
ue ne derelinquas eum, quia n5 habet aliam 

28 partem in pofTcfftonetua. *Anno tertiafe- 
parabis aliamdecimam ex omnibos,qu? na- 
fcuntur tibi eo tempore: & repones intra ia^ 

29 nuas tuas. * Venietque Leuites, qui alia non 
habet partem nec pofTeftionem tecu, & pe- 
regrinus,ac pupillus & vidua,qui intrapor- 
tas tuas funt,& comedent & faturabutur: vt 
benedicat tibi DominusDeus tuus incun- 
c^tis operibus manuum tuarum, quae feceris . 

C A P. XV. 

1 ^ Eptimo anno facies remiflione/que hoc 

2 »3 ordinecelebrabitur. Cuidebeturaliquid 
A abamico,vel proximo,acfratre fuo^epetere 

3 non poterit,quia annus remiflionis eft Dni . 
* A peregrino,& aduena exiges:ciue,& pro- 

4 pinquu r^petendi no habebis poteftate. : * Et 
omnino indiges,& medicus n5 erit inter vos, 
vt benedicat tibi Dhs De 9 tuus in terra, qua 
traditurus eft tibi in pofTe/rione . * Si tamen 

audierk 






u Ma!t. j, 
jLhc. 6, t, 

J4« 



w Mai. 16, 



u Exe, II. 
<&r,34« c 'l4* 



t.XQ. 

14. 



D E V T E 11 
audieris voce Domini Dei tui , & cuftodieris 
x r niueria qux iuilk^S: quae ego hodie pncci- 
pio tibi,benedieet tibi,vt pollicitus eft. * Fce- 6 
nerabis gentibus multis, & ipfe a nullo acci- 
pies mutuum. Dominaberis nationibus plu - 
rimis, & tui nemo dominabitur . * Si vnus de 7 
fratribus tuis , qui morantur intra portas ci- 
uitatis tuse in terra , quam Dominus Deus B 
tuus daturus eft tibi , ad paupertatem vene- 
rit : non obdurabis cor tuum , nec contrahes 
manum , * fed aperies eam pauperi , » & da- 8 
bis mutuum , quo eum indigere perfpexeris . 

* Cauenefortefubrepat tibi impia cogka- 9 
tio,& dicas in corde tuo : Appropinquat fe- 
ptimus annus remifiionis , Sc auertas oculos 
tuos a pauperefratre tuo,nolensei,quod po- 
ftulat mutuum commodare: ne clamet con- 
tra te ad Dominum,& fiat tibi in peccatum . 

f Sed dabis ei : nec ages quippiam callide in 1 c 
eius necefikatibus fubleuandis: vt benedicat 
tibi Dominus Deus tuus in omni tempore, Sc 
in cun&is ad qus manu miferis. **Nbh dee- 1 1 
runt pauperes in terra habitationis tuse : id- 
circo ego praxipio tibi , vt aperias manum 
fratri tuo egeno , & pauperi, qui tecum ver- 
fatur in terra. *"Cum tibi vedkusfuerkfra- 1 1 
ter tuus Hebraus , aut Hebra?a , Sc fex annis C 
feruierittibi, in feptimo anno dimittes eum 
liberum : * Sc quem libertate donaueris , ne- 1 3 
quaquam vacuum abirepatieris: * fed dabis 14 
viaticum de gregibus, Sc de area, Sc torcula- 
rituo,quibus Dominus Deus tuus benedixe- 
rit tibi . * Memento quod & ipte feruieris in 1 5 
terra Aegypti, & liberauerk te Dominus 
Deus tuus,& idcirco ego nunc pracipio tibi . 

* Sin autem dixerit:Nolo egredi:eo quod di- 1 6 
ligat te,& domum tuam,& bene fibi apud te 
effefentiat:*aiTumesfubuIam , cVperforabis 17 
aurem eius in ianua domus tuaz, Sc feruiet ti- 
bi vfque in xternurn. ancillse quoq; fimilker 
facies. * N6 auertas ab eis oculos tuos,quado 1 8 
dimiferis eos fiberos : quoniam iuxta merce- 
dem mercenariy per fex annos feruiuk tibi : 
vt benedLcat tibi Dominus Deus tuus in cii- 
itis operibus qux agis . * De primogenkis , 19 
quf nafcunturin armentis,& in ouibustuis , D 
quidquid eft fexus mafculini , fanctificabis 
Domino Deo tuo. Non operaberisin primo- 
genito bouis , Sc non tondebis primogenita 
ouium. * In cofpe<5tu Domini Deitui come- 20 
des ea per annos fingulos in Ioco , quem ele- 
gerit Dominus.tu Sc domus tua. * " Sin aute 2 1 
habuerit maculam , vel claudum fuerit , vel 
excum,aut in aliqua parte deforme , vel de- 
bile,non immolabkur Diio Deotuo *fedin- 22 
tra portas vrbis tuas comedes illud : tam 
mundus , quam immundus fimiliter vefcen- 
tureisquaficaprea,&ceruo. *Hoc folum*3 
ebferuabis , vt fanguinem eorum non comc- , 
das , fed efrwndens in terram quail aquajn .- 



O 



N O M I I. 1^7 
C A P. XVI. 

Bferua menfein nouarum frugum , Sc 
verni primu temporis , vt facias Pha- 
fe Domino Deo tuo : quoniam in ifto menfe 
eduxit te Dominus Deus tuus de Aegypto 

2 nocle . * Immolabifque Phafe Domino Deo 
tuo de ouibus,& de bobus in loco, quem ele- 
gerit Dominus Deus tuus,vt habitet nomen 

•J eius ibi . * Non comedes in eo panem ferme- 
tatum : Septem diebus comedes abfque fcr- 
mento,afHictionis panem,quoniam in pauo- 
re egreiTus es de Aegypto: vt memineris diei 
egrefiionis tux dt Aegypto,omnibus diebus 

4 vitae tutc. * Non apparebit fermetum in om- 
nibus-terminis tuis feptem diebus , & non re- 
manebk de carnibuseius, quod immolatum 

5 eft vefpere in die primo vfque mane . * Non 
B poteris immolare Phafe in qualibet vrbium 

tuarum , quas Dominus Deus tuus daturus 

5 eft tibi;* fed in loco,quem elegerk Dominus 

Deus tuus, vt habitet nomen eiusibi: immo- 

labis Phafe vefpere ad folis occafum , quan- 

7 do egreiTus es de Aegypto. ^Etcoques, & 
comedes in loco , querii elegerit Dhs Deus 
tuus, maneque confurgens vade in taberna- 

8 cula tua. * Sex diebus comedes azyma : & m 
diefeptima, quia collectaeft Dni Deitur, 

9 non racies opus . ^Septem hebdomadasnu- 
merabis tibi ab ea die, quafalcem in fegetem 

I o miferis . * & celebrabis diem feftum hebdo - 

madarum Domino Deo tuo , oblatione fpo - 
taneam manus tuas , quam ofreres iuxta be- 

I I nedictionem Domini Deitui^Cv' epulaberis 
coram Domino Deo tuo, tu,filius tuus, & fi- 
lia tua, feruus tuus, Sc ancilla tua, Sc Leuites 
qui eft intra portas tuas , aduena ac pupillus 

C&vidua, quimorantur vobifcum: inloco 
quem elegerit Dominus Deus tuus, vt habi- 

■ 1 2 tet nomen eius ibir * & recordaberis quonii 
fcruus fueris in Aegypto:cuftodiefque,ac fa- 

1 3 cies qux precepta funt . * Solernnkate quo- 
que tabernaculorum celebrabis per feptem 
dies , quando collegeris de area , & torculari 

14 fruges tuas :*8c epulaberisin feftiuitate tua, 
tu, filius tuus, Sc filia,feruus tuus, &c ancilla , 
Leuites quoq; Sc aduena, pupillus, ac vidua, 

15 quiintraportastuasfunt. * Septemdiebus 
Domino Deo tuofefta celebrabis in loco, 
quem elegerk Dhs: benedicetque tibi Dns 
Deus tuus in cunclis frugibus tuis, Sc in om- 
ni opere manuum tuarum , erifque in lseti- 

1 6 tia . * Tribus vicibus per annum apparebit 
omne mafculinu tuuin cofpechi DhiDei 
tui in loco, que elegerit : in folemnitate azy- 

D moFt1,in folemnitate hebdomadaru,& in fo- 

lemnitatetabernaculoru."N6apparebkan- " ^»;rj4. 
ijteDnmvacuus: ^fed offerret vnuiquifq;fe- |^. e 10i 

1 cundum quod habuerit iuxta benedidHone $" '**'' ai 
18 Domini Dei fui , quam dederk ei . * Iudices 

Sc. magjfixos conftitues ia omnibus portis. 
1 t«iSj, 



f $»p. i. c. 
' 7* 

-r«. 19. C. 
Jf. 

Exo. i$- £. 
8. 

I cd.io.d. 

Jl. 



n 7»/~I 9. rf, 

!• Cor, 13. 
« I. 

«!«<.£, 1 yc 9 



«■40. 



158 L I B 

tuis , quas Dominus Dcus tuus dederit tibi , 
per fingulas tribus tuas : vt iudicent populii 
iufto iudicio , necinalteram partem decli-ip 
nent. « Non accipiesperfonam,nec munera : 
quia munera excaecant oculos fapientum, iSc 
mutant verba iuftoru. *Iufte quodiuftu eft 20 
perfequeris: vt viuas & poffideasTerra, qua 
Dominus Deus tuus dederit tibi.*N5 plata- 2 1 
bis lucum , & omnem arborem iuxta altare 
Domini Deitui. *Necfaciestibi,nequecon- 22 
ftkues ftatua:quae odit Dominus Deus tuus . 
C A P. XVII. 

NOn immolabis Domino Deo tuo oue , 1 
& bouem,in quo eft macula,aut quip- A 
pia vitij : quia abominatio eft Domino Deo 
tuo. * Cum reperti fuerint apud te intra vna. 2 
portarum tuarum,quas Dominus Deus tuus 
dabit tibi,vir aut mulier qui faciant malum 
inconfpecTu DominiDei tui, &tranfgre- 
diantur pacTum illius, * vt vadant & feruiat 3 
dijs alienis , & adorent eos, folem, & lunam , 
& omnem milhiam coeli, quae non praecepi : 

* & hoc tibi fuerit nunciatum , audienfque 4 
inquifieris diligenter, & verum effe repere- 
ris, &abomiiiatioia£taeftinIfrael: *edu- 5 
ces virum ac mulierem , qui rem fceleratiffi- 
mam perpetrarunt , ad portas ciuitatis tuae , 
& lapidvbus obruentur . * " In ore duorum , 6 
aut triumteftium peribit qui interficietur . 
Nemooccidatur,vnocontrafedicentetefti- 
monium . * Manus teftium prima interficiet 7 
eum,& manus reliqui populi extrema mitte- B 
tur:vt auferas malum de medio tui. * Si difn- 
dle , & ambiguum apud te iudiciu effe per- 
fpexeris inter fanguinem & fanguinem,cau- 
fam & caufam,lepram & lepram : & iudiciu 
intra portas tuas videris verba variari : fur- 
ge,& afcende ad locum , quem elegerit Do- 
minus Deus tuus . * » Veniefq; adfacerdotes 
Leuitici generis, & ad iudicem,qui fuerit illo 
tempore : quaerefq; ab eis,qui indicabunt tibi 
iudici j veritatem . * Etfaciesquodcumque 10 
dixerint,qui praefunt loco , que elegerit Do- 
minus,& docuerint te * iuxta legem eius; fe- 1 1 
querifque fententiam eorum , nec declinabis 
ad dexteram.neque ad finiftram . * Qui au- 1 2 
tem fuperbierit,nolens obedire facerdotis im- C 
perio , qui eo tempore miniftrat Domino 
Deo tuo , 8c decreto iudicis , morietur homo 
ille,& auferes malum de Ifrael : * cunctufq;. 1 3 
populus audiens timebit , vt nullus deinceps 
intumefcatfuperbia . * Cum ingr£ iTus fue- 14 
ris Terram.quam Dominus Deus tuus dabit 
tibi, & poffederis eam , habitauerifque in il- 
la,& dixeris : Conftituam fuper me regem , 
ficut habent omnes per drcuitum nationes . 

* eum conftitucs,qucm Dominus Deus tuus 1 5 
elegerit.de numero fratrum tuorum.NS po- 
teris aiterius gentis hominem regem facere , 
^uinon fitfrater tuus^Cumquc fuerit con- 16 



E R 
ftitutus,non multiplicabit fibi equos, nec re- 

D ducet populum in Aegyptu , equitatus nu- 
mero fubleuatus , praefertim ciim Dominus 
praeceperit vobis , vt nequaqua amplius per 

1 7 eamdem viam reuertamini . * Non habebit 
vxores plurimas , quae alliciant animu eius , 
neqtie argenti , & auri immenfa pondera . 
* Poftquam aute federit in folio regni fui , 
defcribet fibi Deuteronomium legishuiusin 
volumine,accipiens exemplar a facerdotibus 

1 9 Leuiticae tribus ; * 8c habebit fecum,legetq; 
illud omnibus diebus vitae fuae , vt difcat ti- 
mere Dominum Deum fuum , 8c cuftodire 
verba , 8c ceremonias eius , quae in lege prae- 
o cepta funt . * Nec eleuetur cor eius in fuper- 
biam fuper fratres fuos , neque decHnet in 
partem dexteram,vel fmiftram,vt longo te- 
pore regnet ip>fe , 8c filij eius fuper Ifrael . 
C A P. XVIII. 

1 "VT On u habebunt facerdotes, 8c Leuitae,& 
A X^l omnes , qui de eadem tribu funt, par- 

tem,& hereditatem cum reliquo Ifrael , quia 
facrificia Domini , 8c oblationes cius come- 

2 dent, *& nihil aliud accipient de polTeflione 
fratrum fuorum : Dominus enim ipfe eft he- 

3 reditas eorum , ficut locutuseft illis . * Hoc 
erat iudicium facerdotu a populo , 8c ab his 
qui ofterunt victimas,fiue bouem,fiue ouem 
immolauerint , dabunt facerdoti armum ac 

4 ventricuium : * •■■ primitiasfrumenti, vini,& 
olei,& lanarum partem ex ouium tonfione . 

5 * Ipfum enim elegit Dominus Deus tuus de 
cunctis tribubus tuis,vt ftet, & miniitret no- 
mini Domini ipfe , & filii eius in fempiter- 

6 num. * Si exierit Leuites ex vna vrbium tua- 
B rum ex omni Ifrael in qua habitat, & volue- 

rit venire, defiderans locum , quem elegerit 

7 Dominus, * miniftrabit in nomine Domini 
Dei fui , fvcut omnes fratres eius Leuitae , qui 

8 ftabunt eo tempore coram Domino . * Par- 
tem ciborum eamdem accipiet , quam & ce- 
teri : excepto eo,quod in vrbe fua ex paterna 

9 ei fucceffione debetur . + Quando ingreflus 
fueris Terram , quam Dominus Deustuus 
dabit tibi , caue ne imitari velis abominatio- 

10 nes illarum gcntium, *„nec inueniatur in te 
qui luftret filium fuum , aut filia,ducens per 
ignem , aut qui ariolos fcifcitetur , & obfer- 
uet fomnia atque auguria, nec fit maleficus , 

1 1 * nec incantator, nec qui py thones cofulat , 
nec diuinos,» aut quserat a mortuis veritate. 

1 2 * omnia enim h?c abominatur Dominus,& 
C propter iftiufmodi fcelera delebit eos in in- 

1 3 troitu tuo . * perfectus eris , & abfq; macula 

14 cum Domino Deo tuo . * Gentes iftx, qua^ 
rum poiTvdebis terram , augures , & diuinos 
audiunt : tu autem a. Domino Deo tuo aliter 

15 inititutus es . * „ PROPHETAMde gente 
tua , & de fratribus tuis ficut me , fufcitabit 

16 tibi DQrrvinus Deus tuus ; ipfum audies , * vi 

pctifti. 



i-o* 



uSut>. 
N "- 18. «i 

10. 

3«- 



11 Nh.XZ-c 
II- 



H Lt. zo.it.. 

*7- 



11 7 Jf^.iJ,» 



11 Tca. 
^lcl. 






Bxt~,l0.d, 



M*4J. 



D E VTE R 
pcttfli a Domino Deo tuo * in Horeb, quan- 
do concio congregara eft,atque dixifti: Vltra 
non audiam vocem Domini Dei mei,& igne 
hunc maximum amplius non videbo, ne 
rhoria r. *Et ait Dominus mihi : Bene omnia 1 7 
funt locuti . * " Prophetam fufcitabo eis de 1 8 
medio fratrum fuorum fimilem tui : 8c pona 
veirba rnea in ore eius , loqueturque ad eos 
omnia quae prxcepero illi: * qui autem ver- 19 
ba eius . quae loquetur in nomine meo , audi- 
dire noluerit,ego vltorexiftam. * Propheta 20 
autem qui arrogatia deprauatus voluerit lo- 
qui in no:Tiine meo,quae ego non pracepi il- 
li vt diceret ,■ aut ex nomine alienorum deo- 
rum,interficietur.*Quod fi tacita cogitatio- 21 
ne refponderis : Quomodo pofTum intelli- 
gert verbam, quod Dominus non eftlocu- 
tus ? hoc habebis fignum . Qupd in nomine 
Domini propheta ille praedixerit, 8c non 
euenerit : hoc Dominus non eft locutus,fed 
per tumorem animi fui propheta confinxit : 
Sc idcirco non timebis eum . 

C A P. XIX. 

CVm difperdiderit Dominus Deus tuus 1 
gentes, quaru tibi traditurus eft terra , A 
& poffederis eam, habitauerifque in vrbibus 
eius 8c in aedibus * " tres ciuitates feparabis ti- 2 
biin medio Terraz, quam Dommus Deus 
tuus dabit tibi in poffeffionem , * fternens 3 
diligenter viam : 8c in tres aequaliter partes 
totam Terrse tuae Prouinciam diuides vt ha- 
beat e vicino qui propter homicidium pro- 
fugusefi,quopoffiteuadere. * Haec erit lex 4 
homicidse fugietis,cuius vita feruada efbQui 
percufferit proximum fuum nefciens, 8c qui 
heri , 8c nudiufterius nullum contra eum 
odium habuiffe comprobatur:*fed abijffe cu $ 
eo fimpliciter in filuam ad ligna cedenda, & 
infuccifionelignorufecuris fugerit manu, 
ferrumqjlapfumdemanubrioamicum eius B 
percufferit,& occiderit : hic ad vnam fupra- 
dicfarum vrbium confugiet , & viuet: *nc 6" 
forfitam proximus eius,cuius effufus eft fan- 
guis , dolore ftimulatus ,perfequatur , 8c ap- 
prehendat eum ft longior via fuerit , 8c per- 
cutiat animam eius , qui non ef t reus mortis : 
quia nullum contra eum , qui occifcus eft , 
odium prius habuiffe monftratur . *Idcirco 7 
praecipio tibi , vt tres ciuitates aequalis inter 
fe fpati j diuidas . * " Gum autem dilatauerit 8 
Dominus Deus terminos tuos , ficut iurauit 
patribus tuis , & dederit tibi cuncram Ter- 
ram,quam eis pollicitus eft , { * fi tamen cu- 9 
ftodieris mandata eius , 8c feceris qus ho- 
dieprecipio tibfvtdiligas Dominum Deum 
tuum, cVambulesinvijseiusomni tempo- 
re ) addes tibi tres alias ciuitates , 8c fupradi- 
darum trium vrbium numerum duplica- 
bis : * vt non effundatur fanguis innoxius in 1 o 
medio Terrse , quam Dominus Deus tuus C 



*9. 



uShf, 17,«. 

6. 

M<ut.i%.K 

iy- 

2 Cor. 13. 
a.\. 

Sup.lJ.e 9 
u D*n. 13. 
£-6l. 



ONOMII. 130 

dabit tibi poffidedam , he fis fanguinis reus . 

1 1 * " Si quls autem odio habens proximum 
fuum, infidiatus fuerit vitae eius, furgenfquo 
percufTerit illum, &mortuusfuerit, fuge- 

1 2 ritque ad vna de fupradictis vrbibus, * mit- 
tent feniores ciuitatis illius , 8c arripient eum 
de loco effugi j , tradentque in manu proxi- 
mi, cuiusfanguiniseffufuseft, &morietur 

I J * Non mifereberis eius, 8c auferes innoxium 

14 fanguinem de Ifrael,vt bene fit tibi . * Non 
affumes , 8c transferes terminos proximi tui , 
quos fixerunt priores in poffeffione tua , 
quam Dominus Deus tuus dabit tibi in Ter- 

1 5 ra,quam acceperis po/fidendam. *"Non fta- 
D bit teitis vnus contra aliquem , quidquid il- 

lud peccati , 8c facinoris fuerit : fed in ore 
duorum, aut trium teftium f tabit omne ver- 

1 6 bum . * Si fteterit teftis mendax contra ho- 
I7minem,accufanseum preuaricationis * fta- 

bunt ambo,quorum caufa eft, ante Dominu 
in confpedtu facerdotum , 8c iudicum , qui 

1 8 fuerint in diebus illis. * » Cumque diligentif- 
fime perfcrutantesjnuenerint falfum teftem 
dixiffe contra fratrem fuum mendacium : 

'ip*reddentei ficut fratri fuo facere cogita- 

2 o uit,& auferes malum de medio tui : * vt au- 
dientes ceteri timorem habeant , & nequa- 

2 1 quam talia audeant facere. * Non miferebe- 
ris eius, " ftd animam pro anima,oculum pro 
oculo , dentem pro dente , manum pro ma- 
nu, pedem pro pede exiges . 
C A P. XX. 

1 C*Iexierisadbellumcontrahoftestuos, 8c 
A i3 videris equitatus, 8c currus, 8c maiorem , 

quamtuhabeasaduerfarij exercitus multi- 
tudinem , non timebis eos : quia Dominus 
Deus tuus tecum eft , qui eduxit te de Terra 

2 Aeg ypti. * Appropinquante autem iam pre- 
lio , f tabit facerdos ante aciem , 8c fic loque- 

3 tur ad populurn:*Audi Ifrael,vos hodie con- 
tra inimicos veftros pugnam committitis , 
non pertimefcat cor veftrum , nolite metue- 

4 re, nolitecedere,necfbrmideuseos: *quia 
Dominus Deus vefter in medio veftrieft, 
8c pro vobis contra aduerfarios dimicabit , 

5 vteruat vosde periculo. * Duces quoque 
per fingulas turmas audiente exercitu pro- 
clamabunt: «Qvtis eft homo, quixdifica- "'• M * d > 
uit domum nouam , 8c non dedicauit eam ? } ' g '' 6 ' 
vadat,c> reuertatur in domum fuam, ne for- 

te mOriatur in bello , 8c alius dedicet eam . 

6 * Quisefthomoquiplantauitvinea,&nec- 
dum fecit eam effe communem , de qua ve^ 
fciomnibusliceat? vadat, & reuertatur in 
domumfuam: ne forte moriaturin bello, 

7 cValiushomoeiusfungaturofficio. * Quis 
eft homo, qui defpondit vxorem , Sc non ac- 
cepit eam ? vadat , •& reuertatur in domum 
fuam , ne forte moriatur in bello , 8c alius 

8 homo accipiat eam . 1* His dicf is addent reli- 

qua, 



11 Exe.u.:. 

Leu. 14 e. 
10. 
M»t. j. /. 



utadi,J,a, 



140 



I B 



R 



qua,& loquentur ad populum. * Quis eft ho- 8 
moformidolofus, & corde pau^do? vadat, 
& reuertamr in domum fuam , ne pauere fa- 
ciatcordafratrum fuorum , fkutipfe timo- 
reperterrituseft. * Cumque flluerint duces 9 
exercitus, & finem loquendi fecerint , vnuf-C 
quifque fuos ad bdlandum cuneos praepara- 
bit . * Siquando accefterisad expugnandam 10 
ciuitatem ,offeres ei primum pacem . * Si re- 1 1 
ceperit ,& aperuerit tibi portas,cun£tus popu- 
lus, quiineaeft, faluabitur, & feruiet tibi 
fub tributo . * Sin autem foedus inire nolue- 1 2 
rit, & cceperit contra te bellum , oppugnabis 
eam. * Cumque tradiderit Dominus Deusi^ 
tuus illa in manu tua,percuties omne,quodin 
ea generis mafculini eft,in ore gladij , * abfq; 14 
mulieribus , & infantibus , iumentis , & cete- 
ris , qua? in ciuitate funt . Omnem prsedam 
exercitui diuides , & comedes de fpolijs ho- 
ftium tuorum , quas Dominus Deus tuus 
dederit tibi . * Sic facies cundtis ciuitati- 1 5 
bus, quse a te procul valde funt , & non funt 
de his vrbibus , quas in pofTeffionem acce- 
pturuses. *Dehisautem ciuitatibus, qux 16 
dabuntur tibi ,nullum omnino permittes vi- D 
uere , * fed interficies in ore gladij , He- 17 
thxum videlicet , & Amorrhaeum , & Cha- 
nanaeum, Pherezxum, &Heusum, &Ie- 
bufaeum , ficut prarcepit tibi Dominus Deus 
tuus: * neforte doceant vos facere cunctas 18 
abominationes , quas ipfi operati funt dijs 
fuis,& peccetis in Dominum Deum vertrum. 
* Quandoobfederis ciuitatem multo tem-19 
pore,& munitionibus circumdederis vt expu- 
gnes eam.non fuccides arbores,dequibus vefci 
poteft , nec fecuribus per circuitum debes va- 
ftare regionem : quoniam lignum eft , & 
non homo , nec poteft bellantium^ contra te 
augere numerum . * Si qua autem ligna non 20 
funt promifera, fed agreftia, & in ceteros ap- 
ta vfus , fuccide , & inftrue machinas, donec 
capias ciuitatem, quse contra te dimicat. 
C A P. XXI. 

QVando inuentum fuerit in terra, quam 1 
Dominus Deus tuus daturus efttibi , A 
hominiscadaueroccifi # &ignorabiturcxdis 
reus, * egredienturmaiOresnatu,&iudices 2 
tui ,& metietur a loco cadaueris fingularum 
per circuitum fpatia ciuitatum: * & quam vi- 3 
ciniorem ceteris efTe perfpexerint , feniores 
ciuitatis illiustollent vitulam de armento, 
qux non traxit mgum, nec terram fcidit vo- 
mere *& ducent eam ad vailem afperam, at- 4 
quefaxofam, quxnumquamarataeft, nec 
fementem recepit : & cxdent in ea ceruices 
vitulae: *accedentq;facerdotesfiiij Leui,quos 5 
elegeritDominusDeustuus, vt miniftrent 
ei, &benedicantinnomineeius, & adver- 
bum eorum omne negotium , & quidquid 
mundum,velimmundum eft,iudicetur. * Et 6 



B venient maiores natu eiufcatis Uljus ad W? 
terfeclum , lauabuntq; manus fuas fuper vi- 

7 tulam , quse in vallepercufla eft, *& dicent , 
Manus noftrae no emiderut fanguine hunc : 

8 nec oculi viderut: *propitius efto populo tuo 
Ifrael , quem redemifti Domine , & ne repu- 
tes fanguinem innocentem in medio populi 
tuilfrael. Etauferetur abeisreatus fangui- 

9 nis : * tu autem alienus eris ab innocentis 
cruore,quifufus eft,cum feceris, quod prsece- 

1 o pit Dominus. * Si egrefTus fueris ad pugnam 

contra inimiccstuos, & tradiderit eos Dm 
Deustuus, in manutua, captiuofqueduxe- 

1 1 ris, *& videri; in numero captiuoru muliere 
pulchra ,& adamaueris ea,voluerifq; habere 

1 2 vxorem, * introduces eam in domurn tuam * 
qux radet cefariem , & circumcidet vngues, 

1 3 * & deponet vefte, in qua capta eft : fedenfq; 
in domo tua, tkbit patrem , & matrem fuam 

Cvnomenfe: &poftea intrabis adeam, dor- 

14 miefq;cum illa,& erit vxor tua.Si autem po- 
fteanonfederitanimo tuo, dimitteseam li- 
beram , nec vendere poteris pecunia ,nec op» 
primere per potentiam: quia humiliafti eam. 

1 5 ¥ Si habuerit homo vxores duas, vnam dile- 
£tam,& alteram odiofam ,genuerintq; ex eo 
liberos , & fuerit filius odiofc primogenitus , 

i6*volueritq; fubftantiainterfiliosfuos diui- 
dere: n5 poterit filiu dile&se facere primoge- 

1 7 nitum, & praferre filio odiofie, *« fed filium 
odiofk agnofcet primogenitum , dabitque ei 
dehis quse habueVit cun&a duplicia : ifte eft 
enim principiu Iiberoru eius, & huic debetur 

1 7 primogenita. ? Si genuerit homo filium con- 
tumacem, & proteruum , qui non audiat pa- 

D tris , aut matris imperium , & coercitus obe- 

10 dire comepferu: 'apprehendent eum, & du- 
cent ad feniores ciuitatis ilUus , & ad portam 

20 iudici j, * dicentque ad eos : Filius nofter ifte 
proteruus,& coiumax eft, monita noftra au- 
dire contemnit , commeff itionibus vacat , & 

21 luxurije,atq;conuiuijs: 'iapidibuseuobruet 
populus ciuitatis : &morietur, vt auferatis 
malu de medio veftri , & vniuerfusifrael au- 

2 2 diens pertimefcat . * Quando peccauerit ho- 

mo quod morteplecTendu eft, & adiudicatus 

23 morti appenfusfuerit in patibulo:* non per- 

manebitcadauereiusinligno, fedin eadem 

die fepelietur : quia « maledicius a Deo eft , 

quodpedetin ligno, &nequaquac6tamina- 

bisTerram tuam,quam Dominus Deus tuus 

dederittibiin poffeffionem . 

C A P. XXII. 

r "^T On " videbis bouem fratris tui , aut oue 

A JLAl erratem, & p rxteribis: fed reduces f ra- 

2 trituo, * etiamli non eft propinquus frater 
tuus,nec nofti eum:duces in domum tuam,& 
erunt apud te,quandiu qusrat ea frater tuus, 

3 &recipiat. * Similiter facies de afino, &de 
veftimento,& de om ni re fratris tui, quse p> 

rte- 



4.1. 



D E V T E R 
rier it : funuencrfc ea. ne negligas quafi alie- 



B 



n . * Si vicleris aiinum fratris tui, aut bo 
uem cecidiffe in via , non defpicies,fed fuble- 
uabiscumeo . ' Non induetur mulier vefte 
virili,nec vir vtetur vefte feminea: abomina- 
bilisenim apud Deum eifqui facit haec • * Si 
ambulans per viam,in arbore,vel in terrani- 
dumauis inueneris, &matrem pullis, vej 
ouisdefuperincubantem,non tenebiseam cu 
fiUjs, *fedabire patieris , captos tenens fi- 
lios : vt bene fit tibi,& longo viuas tempore . 

* Cum sedificaueris domum nouam , facies 
murum tecfiper circuitu: ne effundatur fan- 
guis in domo tua , & fis reus labente alio , & 
in preceps ruente . * Non feres vineam tuam 
altero femine : ne & fementis quam feuifti , 
& quae nafcuntur ex vinea , pariter fan&ifi- 
cen tur. * Non arabis in boue,fimul,& afino. i o 

* Non indueris veirimento, quod ex iana li- 1 1 
noque contextum eft . * * Funiculos in fim- 1 2 
brijs facies per quatuor angulos palUj tui , 
quo operieris . Jf Si duxerit vir vxorem , & 1 3 
pofteaodiohabuerkeam,*quefieritqueoc 14 
cafiones,quibus dimktat eam,obijciens ei no- 
men peffimum,& cfixerit : Vxorem hanc ac- 
cepi,& ingreffus ad eam non inueni virgine : 

* tollent eam pater , & tnater eius , & ferent 1 5 
fecum figna vkginkatis eius ad fenicres vr- 
bis qui in porta funt : * & dicet pater :Filiam 1 6 
meam dedi huic vxorem : quam quia odit , 

* imponit ei nomen peffimum,vt dicat : N5 1 7 
inueni filiam tuam virginem:& ecce hec sut C 
figna virginkatis filiaz meae:expandent vefti- 
menturn coram fenioribus ciuitatis: * appre- 
hendentque fenes vrbis iilius virum 7 & ver- 
berabunt illum , condemnantes infuper ce-15? 
tum ficlis argenti , quosdabit patri puellas: 
quoniam diiFamauit nomen peffinmm fuper 
virginem Ifrael : habebitque eam vxorem, & 
no poterit dimittereeam omnibus diebus vi- 
tx fux . * Quod fi verum eft,quod obijck,& 20 
non eft in puella inuenta virginkas : * eij- 21 
cieni eani extra fores domus patris fui , & la- 
pidibus obruent vki ciuitatis illius , & mo- 
rietur : quoniam fccit nefas in Ifrael,vt forni- 
caretur in domo patris fui : & auferes malum 
de medio tui . * " Si dormierk vk cum vxore 2 2 
alterius T vterque morietur, id eft. adulter , & 
adultcra: &auferes malu de Ifrael. * Si puel- 2 
lam virginem defponderit vir,& inuenerk ea 
a'iq> isin ciukate, &concubuerk cum ea, 

* educes vtrumqueadportaciukatisillius T 24 
& lapidibus obruetur: puella,quia n5 clama- D 
uit,cum effet in ciukate, vir, quia humiliauk 
vxore proximifui , & auferes malu de medio 
tui. ''Sin autem in agro repererk vir puella , 2 5 
qux defponfata eft , & apprehendens concu- 
buerit cum ea , ipfe morietur folus : * puella 26 
nihil patietur,nec eft rea mortis: quoniam fi.- 
cutlatrocoru^urgitcoritrafxatreajfttum, Sc 



U Neh. 
a l. 



;;. 



18 



onomii; 141 

occidit anima eius , ita & puella perpeffa eft • 
27 * fola erat in agro: clamauh,& nulius affuit, 

2 8 qui liberaret eam. * Si inuenerk vir puellam 

virginem, quasnonhabetfponfum, &ap- 
prehendens concubuerk cumilla, &resad 
20 iudicium venerit. * "dabit,qui dormiuk cum r< E*».« & 
ea,patri puellx quinquaginta ficlos argenti , 17« 
& habebit eam vxorem , quia humiliauitil- 
lam : non poterit dimktereeam cunctis die- 

3 o bus vitai fuae. * Non accipiet homo vxorem 

patrisfiii, nec reuelabk operimentum eius. 
C A P. XXIII. 

1 XTOnintrabkeunuchusattrkis, velam- 
A xN putatis tefticulis,& abfciffo veretro,ec 

2 clefiam DominL * Non ingredieturmamzer 
hoc eft,de fcorto natus,in ecclefiam Domini, 

3 vfque ad decimam generationem. *"Ammo- 
nites, 8c Moabites etiam poft decimam gene- ££ aa> ^ 
rationem non intrabunt ecclefia Domini,in 

4 sternum : * quia noluerunt vobis occurrere 
cum pane,& aqua in via quando egreffi eftis 
de Aegypto : & quia conduxerunt contra te 
Balaam filium Beor de Mefopotamia Syrias , 
vt malediceret tibi:*& noluit Dominus Deus 
tuus audire Balaam , vertitque maledictione 
eius in benedictionem tuam, eo quod dilige- 
ret te . * Non facies cum eis pacem,nec qus: • 
ras eis bona cunctis diebus vita: tuaj in fem - 

7 pkernum. ^NonabominaberisIdumxum,- 
quia frater tuus eft : nec Aegyptium , quia 

8 aduena fuifti in terraeius. * Quinati fue- 
rint ex eis , tertia generatione intrabunt in 

9 ecclefiam Domini. * Quando egreffusfueris 
aduerfus hoftes tuos in pugnam , cuftodieste 

ioab omni re mala . * Si fuerit inter vos homo, 
qui nocturnopoilutus fit fomnio,egredietuu 

1 1 extra caftra, * & non reuertetur, priufquam 
ad vefperam lauetur aqua: & poft folis occa- 

1 2 fum regredietur in caftra . * Habebis locum 
extra caftra , ad quem egrediarisad requifita 

1 2 naturx , * gerens paxillum in balteo, cumq; 
C federis, fodies per circuitum, & egefta humo 

14 operies , * quoreleuatus es ( Dominus enim 
Deus tuus ambulat in medio caftrorum , vt 
eruat te , & tradat tibi inimicos tuos ) & fint 
caftra tua fancta , & nihil in eis appareat fce- 

1 5 ditatis ne derelinquat te . * Non trades feruu 

1 6 Dfio fuo,qui ad te cofugerit . * habitabit te- 
cum in loco,quiei placuerit , & in vna vrbiu 

I7tuarum requiefcet: ne Contriftes eum. * Non 

erit meretrix de filiabus Ifrael , uec fcortator 

1 8 de fiUjs Ifrael . *. Non offeres mercedem pro ■- 

ftibuli, necpretiumcanisindomo DhiDei 

tui,q uidquid illud eft quod voueris:quia abo- 

minatio eft vtrumque apud Dominum Deu 

15? tuum . *.. Non fenerabisfratri tuo advfuram 

D pecuniam, necfruges,necquamUbetaliam 

20 rem , 4 fed alieno . Fratri autem tuo abfque 

vfura id,quo indiget , commodabis, vtbene- % 

dicat-tibi Dhs Deus tuus in cmni operetuo 

• ". in 



«i ifal.^.e. 

Marc. io» 
".4- 



Jfi* 11, t. 
*e. 



'i Ltu.iy. c. 
15- 



* 6. 

s P<"v *S 



M . L I 

in Terra , ad quam ingredieris poffidedam . 

* Ciim votum voueris Dho Deo tuo , non 2 1 
tardabis reddere : quia requiret illud Domi- 
nus Deustuus,& fi moratusfueris, reputabi- 
tur tibi in peccatum . *Si nolueris polliceri, 2 2 
abfq; peccato eris. * Quod autefemel egref- 23 
fum eft de labijs tuis,obferuabis , & facies fi- 
cut promififti Dno Deo tuo , & propria vo- 
Iuntate,& ore tuo locutus es. * Ingreffus vi- 24 
nea proximi tui , comede vuas quantum tibi 
placuerit,foras aute ne efteras tecum. *Si in- 2 5 
traueris in fegetem amici tui , franges fpicas, 
& manu conteres : falce autem non metes . 

C A P. XXIV. 

SI n acceperit homo vxorem , & habuerit 1 
eam,& non inuenerit gratiam ante ocu- A 
loseiuspropteraliquamfceditatem : fcribet 
libellum repudi j , & dabit in manu illius , & 
dimittet ea. de domo fua . * Cumque egreffa 2 
alterum maritum duxerit , * & ille quoque 3 
cderit eam , dederitq; ei libellum repudi j, & 
dimiferitde domo fua,vel certe mortuusfue- 
rit, * non poterit prior maritus recipere eam 4 
in vxorcm: quia polluta eft, & abominabilis 
fa£ta eft coram Dho,- ne peccare f acias Ter- 
ram tua, quam Dhs Deus tuus tradiderit ti- 
bi poffidendam. * Cum acceperit homo nu - 5 
per vxorem , non procedet ad bellum, nec ei B 
quippiam neceffitatis iniungetur publicas, 
fed vacabit abfque culpa domi fuae , vt vno 
anno la;tetur cum vxore fua. * Non accipies 6 
loco pignoris inferiorem, & fuperiorem mo- 
Iam : quia animam fuam oppofuit tibi . • * Si 7 
deprehenfus fuerit homo folicitans fratrem 
fuum de filijs Ifrael , & vendito eo acceperit 
pretium , interficietur , & auferes malum 
de medio tui .* Obferua diligenter ne incur- 8 
ras plagam lepra2,fed facies quaecumque do- • 
cnerMt te facerdotes Leuitici generis iuxta 
id,quod praxepi eis,& imple folicite . *«. Me- 9 
memote , quje fecerit Dominus Deus vefter 
Mari? in via ciim egrederemini de Aegyto. 
''Cuiri repetes b, proximotuorem aliquam, 10 
quamdebet tibi, non ingredieris domum C 
cius, vt pignus auferas : * fed ftabis foris,& 1 1 
ilie tibi proferet quod habuerit . *fin autem 1 2 
pauper eft.non pernoctabit apud te pignus , 
+ ied itatim reddesei ante folisoccafum : vt 13 
dormiens in veftimento fuo , benedicat tibi , 
$C habeas iuititia. coram Domino Deo tuo . 

* " Non negabis mercedem indigentis , & 14 
pauperis fratris tui, fiue aduense , qui tecum 
moratur in terra , & intra portas tuas eft .■ 

* fed eadem die reddes ei pretium laboris fui 1 5 
ante folis occafum,quia pauper eft , & ex eo 
•fuitentat animam fuamme clainet contra te 
ad Dominum , & reputetur tibi in peccatu. 

. *i>Nonoccidenturpatresprofilifs,necfilii 16 

pro patribus , fed vnufquifque pro peccato 
■ fuomorietur. *Nonp^ruertesiuditiumad-i7 



B E R 

Duenas, &pupilli, necauferespignorisloco 

1 8 viduae veftimentum. * Memento qudd fcr- 
uierisin Aegypto, &eruerit teDhsDeus 
tuus inde.Idcirco prxcipio tibi vt facias hac 

ip rem . * Quando meffueris fegetem in agro 
tuo,& oblitus manipulum reliqueris, no re- 
uerteris vt tollas illum:fed aduena,& pupil- 
lum, & viduam auferre patieris , vt benedi- 
cattibiDhs Deus tuus in omnioperema- 

2onuum tuarum.*Sifruges collegeris oliuaf u, 
quidquid remanierit in arboribus , non re- 
uerteris vt colligas : fed relinques aduense , 

2 1 pupillo,ac viduae . *Si vindemiaueris vinea. 
tuam, non colliges remanentes racemos, fed 
cedent in vfus aduenae , pupilli , ac vidux . 

2 2 * Memeto quod & tu feruieris in Aegypto, 
& idcirco praecipio tibi . vt facias hanc rem- 
C A P. XXV. 

1 CI fuerit caufa inter aliquos,& interpella- 
A i3 uerint iudices:quem iuitum efie perfpe- 

xerint,illiiuftitix palma. dabunt: quem im- 

2 pium,condemnabuntimpietatis.*Sin autem 
eum, qui peccauit, dignum viderint plagis : 
profternent, &coramfefacient verberari. 
Pro mefura peccati erit , 5c plagaru modus : 
*ita dumtaxat,.,vt quadragenarium nume- 
rum non excedant : nefoedelaceratus ante 
oculostuosabeatfrater tuus. * "Non ligabis 
os bouis terentis in area fruges tuas. * "Qua- 
do habitauerint fratres fimul, & vnus ex eis 
abfqueliberismortuusfuerit, vxor defun- 
cti non nubet alteri : fed accipiet eam fra- 
ter eius , 8c fufcitabit femen fratris fui , * &C 
primogenitum exea filium nomine illius 
appellabit , vtnon deleatur nomeneius ex 
Ifrael . * Sin autem noluerit accipere vxo- 
rem fratris fui , quae ei lege debetur , perget 
mulier ad portam ciuitatis , & interpellabit 
maiores natu,dicetque: "Non vultfrater vi- 
ri mei fufcitare nomen fratris fui in Ifrael : 

8 nec me in coniugem fumere . * Statimq; ac- 
cerfiri eum facient , 8c interrogabunt . Si 
refponderit: Noloeam vxorem accipere: 

p * accedet mulier ad eum coram fenioribus , 
ck tollet calceamentu de pede eius,fpuetquc 

C in faciem illius,& dicat : Sic fiet homini , qui 

icnon cedificat domum fratrisfui. * Etvo- 
cabitur nomen illius in Ifrael,Domus difcal- 

nceati. * Sihabuerint interfeiurgiumviri- 
duo^&r vnus contra alterum rixari cceperit , 
volenfq; vxor alterius eruere virum fuu de 
manufortioris, miferitq; manu,& apprehe- 

12 derit verenda eius : ^abfcides manum illius, 
ncc flecferis fuper eam vlla mifericordia . 

13 * Non habebis in facculodiuerfa pondera , 

14 maius & minus: *nec erit in domo tua mo- 

1 5 dius maior,& minor. ^pondus habebis iuftu 
& vemm,& modius a:qualis& verus erit ti- 
bi : vtmulto^viuas temporefuper Terram , 

1 6 quam Dhs Deus tuus dederit tibi. * abomi- 

natt^r 



EtSc 1 

2,0. 



S.i 



«J. Cer.ll. 

/•14. 

H 1 . Csr. 9. 

b. 9 : 

l.Tim.z.c. 
18- 

uMat. 11. 

«•14. 

Marc.ll.!'. 

19- 

Z.xc.10. et\ 

18. 



11 Rf-t.i. 4. 



5- 



DEVTERO 
fiatur enim Cns Deus tuus eu, qui facit haec, 
&auerfaturomnem iniuftitiam. *«Memen- 17 
to, quae fccerit tibi Amalec in via, quahdo 
egrediebaris ex Aegypto:*quomodo occur- 1 8 
rerit tibi:& extremos agminis tui,qui lafli re- 
fidebant,ceciderit,quando tu erasfame & la- 
bore confe6tus,& non timuerit Deu . * Cum 19 
ergo Dominus Deus tuus dederit tibi requie, 
&fubieceritcunctasper circuitum nationes 
in Terra, quam tibi pollicitus eft : delebis no- 
men eius fub celo . Caue ne obliuifcaris . 
C A P. XXVI. 

CVmq;intrauerisTerram,quamDomi- 1 
nus Deus tuus tibi daturus eft pofliden- A 
dam,& obtinueris eam , atque habitaueris in 
ea : * tolles de cunctis frugibus tuis primitias , 2 
& pones in cartallo,pergefq; ad locum,quem 
Dhs Deus tuus elegerit , vt ibi inuocetur no- 
men eius : * accedefq; ad facerdotem,qui fue- 3 
ritindiebusillis, &dicesadeum: Profiteor 
hodie coram Domino Deo tuo, quod ingref- 
fus fum in Terram, pro qua iurauit patribus 
noftris,vt daret eam nobis.* Sufcipienfque fa- 4 
cerdos cartallum de manu tua, ponet ante al- 
tare Dhi Dei tui : * & loqueris in confpectu 
Domini Dei tui:Syrus perfequebatur patrem 
meum , qui defcendit in Aegyptum , & ibi 
peregrinatus eft in pauciflimo numero : cre- 
uitque in gentem magnam,ac robufta, & in- 
finitse multitudinis . * Afflixeruntque nos 
Aegypti, & perfecuti funt imponentes onera 
grauiflima : * & clamauimus ad Dominum 
Deum patrum noftroru : qui exaudiuit nos , 
& refpexit humilitatem noftram,& laborem, 
atq;anguftiam:*& eduxit nos de Aegypto in 
manuforti, &brachio extento: in ingenti 
pauore,in fignis,atq; portentis: + & introdu- 
xit ad locum iftum , & tradidit nobis Terram 
lacl:e,& melle manantem . * Et idcirco nunc 10 
ofFero primitiasfrugumTerrce, quam Do- 
minus dedit mihi . Etdimitteseasin confpe- 
ctu Domini Dei tui , & adorato Dho Deo 
tuo . *■ Et epulaberis in omnibus bonis , quoe 1 1 
Etominus Deus tuus dederit tibi , & domui 
tuae, tu, & Leuites, & aduena, qui tecum eft . 

* Quando copleueris decimam cundtaru fru- 1 2 

?urn tuarum , anno decimarum tertio dabis C 
-euitx, & aduenae, & pupillo , & viduse , vt 
comedant intra portas tuas, &faturentur: 

* loquerifque in confpectu Domini Dei tui : 13 
Abftuli quod fanctifieatum eit de domo mea, 

. & " dedi illud Leuitx,c\' aduense, & pupillo , 
ac vidu?e , ilcut iuiTifti mihi : non praeteriui 
mandata tua, necfum oblitus imperij tui. 

* Non comedi ex eis in luctu meo , nec fepa- 14 
raui ea in qualibet immunditia , nec expendi 

■1. ex his quidquam in re funebri . Obediui voci 
DfuDeimei, &feciomniaficut prsecepiiti 

'' mihi. * "Reipicede fanctuario tuo, &de 15 
excelfo ccelorum habitaculo , & benedic po- 



5 



N O M I I. 145 

pulo tuo Ifrael,& Terra!, quam dedifti nobis, 

D ficut iurafti patribus noitris , terrae lacte , & 

i<5 melle mananti. * Hodie Dhs Deus tuus prae- 

cepit tibi,vt facias mandata hxc,atque iudi- 

cia : & cuftodias , & impleas ex toto corde 

17010, &extotaanimatua.*"Dhm elegifti 

hodie,vt fit tibi Deus,& ambules in vijs eius , 

& cuftodias ceremonias illius , & mandata , 

1 8 atque iudicia , & obedias eius imperio . *& 

Dominus elegit te hodie , vt Qs ei populus 

peculiaris, ficut locutus eft tibi , & cuftodias 

ip omnia pvq cepta illius : * & faciat te excelfio- 

rem cunctis gentibus quas creauit,in laudem, 

&nomen, & gloriam fuam : vtiispopulus 

fanctus Domini Dei tui , ficut locutus eit . 

C A P. XXVII. 

Raecepit autem Moyfes & fenicres K- 

A Jl rael, populo dicentes : Cuitodite omne 

madatum quod praecipio vobis hodie. * Cu- 

que tranfteritis Iordanem in Terram, quam 

Dominus Deustuus dabit tibi, eriges ingen- 

tes lapides , & calce leuigabis eos , * vt poihs 

in eis fcribere omnia verba legis huius , Ior- 

dane tranfmiffo : vt introeas Terram,quam 

Dominus Deus tuus dabit tibi , terram lacte 

& melle manantem . ficut iurauit patribus 

tuis. *»Quando ergo traniieritislordanem , 

erigite lapides, quos ego hodie prxcipio vo 



nSup.y. 
6. 



aP 



11 EjfS.20.0i 



5 bis in monte Hebal,& l^uigabis eos calce: *& ^/.8. /■ 3 1. 



B zedificabis ibi altare Domino Deo tuo de la 

6 pidibus, quos ferrum non tetigit,* & de faxis 
informibus & impolitis : & ofteres fuper eo 

7 holocauita Domino Deo tuo , * & immola- 
bis hoftias pacificas, comedefque ibi, & epu- 

8 laberis coram Domino Deo tuo. * Et fcribes 
fuper lapides omnia verba legis huius plane 

9 & lucide. * Dixeruntque Moyfes & facerdo- 
tes Leuitici generis ad omnem Ifraelem: At- 
tende,& audi Ifrael: Hodie factus es populus 

I o Domini Dei tui : * audies vocem eius, & fa- 
cies mandata , atque iuititias, quas ego prae- 

II cipiotibi . * Prsecepitque Moyfes populo 

1 2 in die illo,dicens:*Hi ftabunt ad benedicen- 
dum populo fuper montem Garizim , Ior- 
dane tranfmiffo : Simeon, Leui, Iudas, Iffa- 

1 3 char,Iofeph,& Beniamin. * Et e regione ifti 
C ftabunt ad maledicendum in monte Hebal : 

Ruben, Gad, & Afer, & Zabulon , Dan , & 

14 Nephthali.* "Et pronunciabunt Leuit3e,di- 
centque ad omnes virOs Ifrael excelfa voce : 

1 5 * Maledictus homo,qui facit fculptile,& co- 
flatile, abominationem Domini , opusma- 
nuum artificu, ponetq; illud in abfcondito . 
& refpondebit omnis popuIus,& dicet: Ame\ 

1 6 * Maledictus,qui no honorat patrem fuum, 
& matrem,& dicet omnis populus : Amen . 

17* Maledictus , qui transfert terminos proxi- 

mi fui . & dicet omnis populus : Amen . 

18 * Maledictus,quierrarefacitcecum in itine- 

ip re , & dicet omnis populus : Amen . * Ma- 

ledi- 



11 Ds.r t o, 
II. 



144 ** 

ledictus qui peruertit iudicfum aduen2e,pu- 
pilii, & viduse, & dicet omnis populus: 
Amen. *Maledi£tus qui dormit cum vxore 20 
patris fui , & reuelat operimentum lecluli D 
eius , & dicet omnis populus : Amen. * Ma- 2 1 
ledicl:us qui dormitcumomniiumento,& 
dicet omnis populus : Amen . * Maledictus 2 2 
qui dormit cum forore fua , filius patris fui , 
vel matris fue,& dicet omnis populus: Ame. 
*Maledictus qui dormit cu focru fua, & di- 23 
cet omnis populus: Amen. * Maledidtus 24 
qui clam percufferit proximum fuum,& di- 
cet omnis populus: Amen. * Malediclus qui 2 5 
accipit munera, vtpercutiat anima fangui- 
nis innocentis , & dicet omnis populus : A- 
men.^/laledi&us^quinon permanet in fer- 26 
monibus iegis huius, nec eos opere perficit . 
& dicet omnispopulus : Amen . 

C A P. XXVIII. 

SI autem audieris vocem Domini Dei tui, 1 
Vt facias atque cuftodias omnia madata A 
eius , quae ergo praecipio tibi hodie , faciet te 
Dominus Deus tuus excelfiorem cudis ge- 
tibus,que- verfantur in terra.* Venientq; fu- 2 
per te vniuerfebenedicliones iftas, &ap- 
prehedtt te:fi tamen pracepta eius audieris . 

* Benedidtus tu in ciuitate , & benedictus m 3 
agro. *■ Benedictus fru&us ventris tui,& fru- 4 
<$tus terrae tux,fructufque iumentorum tuo- 
rum,greges armentorum tuorum , & caulae 
ouiu tuaru. * Benedicta horrea tua,& bene- 5 
dictse reliquia: tu§ .* Benedidtus eris tu ingre- 6 
diens,& egrediens . * Dabit Dominus inirai- 7 
cos mos,qui cSfurgunt aduerfum te,corrue- 
tesin confpectu tuo: per vnam viamve- 
nknt contra te,& per feptem fugient a facie 
tua. *£mittetDominusbenedi£tionemfu- 8 
per cellaria tua , &fuperomnia operama- 
nuum tuarum : benedicetque tibi in terra , 
quam acceperis. * Sufcitabit te Domirfus 9 
iibi in populum faridtum, ficut iurauit tibi : 
ficuitodierismandata Domini Deitui, & 
ambulaueris in vijs eius . * Videbuntque 10 
omncsterrarum populi quod nomen Do- 
mini inuocatum fit fuper te , & timebunt B 
te. * Abundare te faciet Dominus omnibus 1 1 
bonis , fructu vteri tui , & fructu iumento- 
rum tuorum ,fru<5tu terrae tux, quam iura- 
uit Dominus patribus tuis , vt daret tibi . 
"* AperietDominusthefaurum fuum opti-12 
mum, ccelum,vt tribuat pluuiam terra tuse 
intemporefuo: benedicetque cunctisope- 
ribus manuum tuarum . Etjjq;nerabis gen- 
tibus myiys^ & ipfe £ n^Itjfenus accipies . 

* Goniyjpflttte Doi^u^i^cJ^i^: non in 1 3 
caudam : & eris fei^per fupra , & non fub- 
ter : fi tamen audieris mandata Domini Dei 
mi,qux ego praxipio tibi hodie, & cuitodie- 
■ris, &feceris, ^acnon declinaueris ab eis 14 
tiec ad dextram , nec ad finiftram, nec f^cu 



B E R 

tusfueris deos alienos, neque colueris eos^ 

15 ^"Quodfiaudirenolueris vocem Domini 
Dei tui,vt cuftodias, & facias omnia manda- 
ta eius , & ceremonias , quas ego prscipio ti- 
bi hodie, venient fuper te omnes maledidio- 

1 6 nes iftae,& apprehendent te. *Maledi&us eris 

17 in ciuitate , maledi&us in agro . * Ma'edi- 
dtum horreum tuum , & maledictae reliquiae 

1 8 tuae . * Maledidtus fructus ventris tui,& fru- 
<5tus terrae tus , armenta boum tuorum , & 

1 9 greges ouium tuarum . * Maledidtus eris in- 
2ogrediens, &maledi6tus egrediens . * Mit- 

tet Dominus fuper te famem , & efuriem , & 

increpationem in omnia opera tua, quastu 
C facies : donec conterat te , & perdat velociter 

propter adinuentiones tuas peftlmas , in qui- 
1 2 bus reliquifti me . * Adiungat tibi Dominus 

peftilentiam , donec confumat te de terra , 

22 ad quam ingredieris pofiidendam . * Percu- 
tiat te Dominus egeftate , febri , & frigore , 
ardore,& adtu,& aere corrupto,ac rubigine: 

23 & perfequatur donec pereas . * Sitcoelum , 
quod fupra te eft , aeneum : & terra , quam 

24calcas , ferrea . * Det Dominus imbrem 
terrae tuae puluerem, &de celo defcendat 

2 5 fuper te cinis, donec conteraris . * Tradat te 
Dominus corruentem ante hoftes tuos . per 
vnam viam egrediaris contra eos , & per fe- 
ptem fugias , & difpergaris per omnia regna 

26 terrae. f fitque cadauer tuum in efcam cuctis 
volatilibus celi,& beftijs terrse, & non fit qui 

27 abigat.*Percutiat te Dominus vlcere Aegy- 
pti , & partem corporis , per quam f tercora 
egeruntur,fcabie quoque,& prurigine: ita vt 

28 curari nequeas.^Percutiat te Dominus ame- 

29 tia & cxcitate,ac furore mentis,*& palpes in 
meridie ficut palpare folet cxcus in tenebris, 
& non dirigas vias tuas . Omnique tempo- 
re calumniam fuftineas, & opprimaris viole- 

30 tia,nec habeas,quiliberette. * Vxoremacci- 
pias,& alius dormiat cum ea . Domum edifi- 
ces,& non habites in ea . Plantes vineam , & 

3 nion vindemies ea: * Bos tuus immoletur co- 
E ram te,& non comedas ex eo. Afinus tuus ra- 

piatur in confpectu tuo ; & non reddatur tibi. 
Oues tuse dentur inimicis tuis, & non fit, qui 

3 2 te adiuuet. + Filij tui,& filiae tuse tradatur al- 
teri populo,videmibus oculis tuis,& deficien- 
tibus ad confpectum eorum tota die , & non 

3 3 fit fortitudo in manu tua . * Fru6tus terrae 
tuae,& omnes labores tuos comedat populus , 
que ignoras:& fis femper calunia fuftinens,& 

54oppreffus cunctis diebus, *& ftupens ad ter- 

3 5 rorem eorum,que videbut oculi tui/ Percu- 
tiat te Dhs vlcere peffimo in genibus, &in 
furis,fanariq; n5 poftis planta pedis vfque ad 

3 6 vertice tuu.^ Ducet te Dhs,& regem tuum , 
quem coftituerisfuper te, in gente,quii igno- 
ras tu,& patres tui : & feruies ibi dijs alienis , 

1 3 7 ligno, & lapidi - * Et eris perditus in prouer- 

^ bium , 



uLeu.i6.l 
14. 

Thrtn. 1. ; 

17. 

Malac.z, 4 

l. 

Barttc, 1,4 



D E V T E 11 

bium ac fabulam omnibus populis, ad quos 
■ 6. te introduxerit Dns.* « Sementeiri multam 3 8 

b iaciesin terra, & modicii congregabis : quia 
locuftx deuorabut omnia. * Vineam plata- 3 9 
bis, & fodies : & vinum non bibes , nec colli- 
ges ex ea quippiam : quonia vaftabitur ver- 
mibus . * Oliuas habebis in omnibus termi- 40 
nis tuis, & non vngeris oleo : quia defluent , 
& peribunt . * Filios generabis , & filias, & 41 
non frueris eis : quonia ducentur in captiui- 
tatem. *Omnes arbores tuas,& fruges terra 42 
tuse rubigo confumet. * Aduena, qui tecum E 
verfatur in terra,*fcedet fuper te,eritq ; fub- 4 ? 
limior : tu autem defcendes, & eris inferior . 
* Ipfe f oenerabit tibi, & tu non foenerabis ei. 44 
Ipfe erit in caput, & tu eris in caudam. * Et 45 
venient fuper te omnes maledictiones iftse , 
& perfequentes apprehendent te , donec in- 
tereas : quia non audifti vocem Domini Dei 
tui, nec feruafti madata eius & ceremonias , 
quas pr? cepit tibi.*Et erunt in te figna atq; 46 
prodigia , & in femine tuo vfque in sepiter- 
num : *eo quod non feruieris Domino Deo 47 
tuo in gaudio,cordifq; letitiapropterrerum 
omniu abundantiam: * feruies inimico tuo, 48 
quem immittet tibi Dils, in fame, & fiti , & 
nuditate, & omni penuria : & ponet iugum 
ferreum fuper ceruicem tuam,donec te con- 
terat . * Adducet Dominus fuper te Gen- 40 
tem de longinquo, & de extremis terraz fini- 
bus in fimilitudinem aquilse volantis cum 
impetu:cuius linguam intelligere no poflis : 
^Gentem procacifiima,quse non deferat fe- 50 
ni, nec mifereatur paruuli, * 8c deuoret fru- 5 1 
ttu iumentorum tuoru,ac fruges Terre tu^: 
donec intereas,& n5 relinquat tibi triticum, 
vinum, & oleum, armenta boum , Sc greges 
ouium : donec te difperdat, * & conterat in 5 2 
cundtis vrbibustuis,& deftruantur muri tui 
firmi, atque fublimes, in quibus habebas fi- 
•*■ duciam in omni Terra tua, i,Obiideberis in- 
, tra portas tuas in omni Terra tua,quam da- F 

' bit tibi Dhs Deus tuus: * & comedes fructu 5 3 
vteri tui,& carnesfiliorum tuorum,& filia- 
rum tuarum , quas dederit tibi Dhs Deus 
tuus in anguftia , & vaftitate qua opprimet 
te hoftis tuus . * Homo delicatus in te , & 54 
luxuriofus valde inuidebit fratri fuo,& vxo- 
ri.qux cubat in flnu fuo, * ne det eis de car- 5 5 
nibus filiorum fuorum , quas comedet-, eo 
quod nihil aliud habeat in obfldione, & pe- 
nuria , qua vaftauerint te inimici tui intra 
omnes portas tuas. *Teneramulier,&deli- 56 
cata,quse fuper terram ingredi non valebat, 
nec pedis veftigium figere propter mollitie, 
& teneritudinem nimia, inuidebit viro fuo , 
qui cubat in f inu eiusfuper filij, & filhe car- 
nibus, * & illuuie fecundaru,quae egrediun- 57 
tur de medio feminum eius , & fuper liberis 
qui eadem hora nati funt ; comedent enim 



N O M I 1 . 145 

eos clam propter rerum omnium penuriam 
in obfidione , & vaftitate, qua opprimet te 
5 8 inimicus tuus intra portas tuas.* Nifi cufto- 
dkris,& feceris omnia verba legis huius,qu? 
fcripta funt in hoc volumine , & timueris 
nomen eius gloriofum , & tembile, hoc eft , 

59 Dhm Deum tuumraugebit Dominus pla- 
gas tuas , & plagas feminis tui , plagas ma- 
gnas,& pcrfeuerantes,infirmitates pefilmas , 

60 & perpetuas : * &eonuertet in te omnes af- 
G flittiones Aegypti,quas timuifti,& adhsere- 

61 bunt tibi. * Infuper & vniuerfos languores , 
& plagas,qu? non funt fcriptse in volumine 
legis huius , inducet Dhs fuper te , donec te 

61 conterat:*& remanebitispaucinumero,qui 
prius eratis ficut aftra cceli prse multitudi - 
ne , quoniam non audifti vocem Diii Dei 

63 tui. * Et llcut ante la^iatus eft Dominusfu- 
per vos,bene vobis faciens, vofque multipli - 
cans:fic lxtabitur difperdens vos, atque fub- 
uertes, vt auferamini de Terra, ad quam in- 

64 gredieris poffidendam . * Difperget te Dhs 
in omnespopulosafummitate terrazvfque 
ad terminos eius : & feruies ibi di js alienis , 
quos & tu ignoras, & patres tui, lignis,& la- 

65 pidibus.*In gentibus quoque illisnon quie- 
fces,neque erit requies veftigio pedis tui.Da- 
bit enim tibi Dominus ibi cor pauidum , & 
deficientes oculos, & animam confumptam 

66 moerore: x Et erit vita tua,quafi pedens an- 
te te,* Timebis nocle & die,& non credes vi- 

6-j tse tuse. * Mane dices : Quis mihi det vefpe- 
rum>& vefpere:Quis mihi det mane?propter 
cordis tui formidinem,qua terreberis,& pro- 

68 pter ea,quse tuis videbis oculis. *Reducette 
Dominus claff ibus in Aegyptum per viam, 
de qua dixit tibi vt eam amplius non vide- 
res. Ibi venderis inimicis tuis in feruos,& an- 
cillas, & non erit, qui emat . 

C A P. XXIX. 

1 TTAec sut verba foederis, quod prsecepit 
A J. x Dominus Moyfi vtferiretcum filijs 

Ifrael in Terra Moab : praeter illud foedus , 

2 quod cum eis pepigit in Horeb. * Vocauitq; 
Moyfes omnem Ifrael, & dixit ad eos . " Vos " Ex ° d ' 1 9 
vidiftis vniuerfa,qu? fecit Dhs coram vobis * 4 ' 

in tcrra Aegypti Pharaoni,& omnib^feruis 

3 eius,vniuerfa:q;terraeillius,*tentationes ma- 
gnas,quas viderunt oculi tui,figna illa, por- 

4 tentaque ingentia, * & non dedit vobis Dhs 
cor intelligens, & oculos videntes, & aures, 

quse pofTunt audire, vfq ; in prsefentem die . iiSiiIjS a 

5 ^"Adduxitvosquadragintaannisperdefer- z , ' '' 
tum,non funt attrita veftimenta veftra, nec 
calceamenta pedum veftrorum vetuftate 
confumptafunt. * Panem n5 comediftis,vi- 
num, & ficeram non bibiftis,vt fciretis quia 

7 ego fum Dominus Deus vefter. ' Et veniftis < ( Shp,} % *. 
ad hunc locu: u egreffus eft Sehon rex Hefe- *■• 
bon. & Og rex Bafan , oecurrentes nobis ad 
K pugnam . 



i4<* 



8 



.8. 



pugna . Et percuffimus eos, *& tulimus ter- 8 
ram eortim , ac tradidimuspoffidedam Ru- B 
ben,& Gad,& dimidiae tribui 2VlanafTe.*Cu- p 
ftodite ergo verba pacti huius,& implete ea: 
vtintelligatisvniuerfa,que^citis.*Vosfta-io 
tis hodie cundti cora Dno Deo veftro,prin- 
cipes veftri, & tribtis, ac maiores natu,atque 
do<5tores , cmnis populus Ifrael , * liberi, & 1 1 
vxores veftrre , & aduena qui tecu moratur 
in caftris.exceptislignorum ceforibus,& his, 
<-,uicoportant aquas:*vt tranfeas in foedere 1 2 
Dni Dei tui , & in iureiurando quod hodie 
Dhs Deus tuus percutit tecum , * vt fufcitet 1 3 
te fibi in populu , & ipfe fit Deus tuus ficut 
locutus eft tibi, & ficut iurauit patribus tuis, 
Abraham,Ifaac,& Tacob. * Nec vobisfolis 14 
ego hoc fcedus ferio, & ha?c iuramenta con- 
firmo , * fed cunctis prxfentibus,& abfenti- 1 5 
bus. * Vos enim noftis,quo modo habitaue- 16 
rimus in terra Aegypti, & quo modo trafie- C 
rimus per mediu nationum, quas trafeuntes 
* vidiftis abominationes,& fordes,id eft,ido- 1 7 
la eorum,lignum, & lapidem, argentum, & 
aurum.qu^ colebant.* Ne forte fit inter vos 1 8 
vir,aut mulier,familia,aut tribus, cuius cor 
auerfum eft hodie a Dno Deo noftro : vt 
vadat,& feruiat dijsillarum Gentium:& flt 
inter vosradix germinans fel, & amaritudi- 
ne.* Cumq;audierit verba iuramenti huius, 19 
benedicat fibi in corde fuo,dicens : Pax erit 
mihi, & ambulabo in prauitate cordis mei : 
& abfumat ebria fitiente, *■ & Dhs no igno- 20 
fcat ei:fed tunc quam maxime furor eius fu- 
met,& zelus cotra homine illum, & fedeant 
fuper eum omnia maledicta,qua2 fcripta sut 
in hoc volumme : & deleat Dhs nomen eius 
fub coelo, * & cofumat eum in perditionem 2 1 
exomnibus tribubus Ifrael, iuxta maledi- 
dtiones, qux in Libro legis huius,ac foederis 
continentur. * Dicetquefequensgeneratio,22 
& filij,qui nafcentur deinceps, & peregrini , 
qui de longe venerint, videntes plagasTer- 
rx. illius, & infirmitates, quibus eam afflixe- D 
ritDns,*fulphure.&falisardorecombures,23 
ita vt vltra non feratur , nec virens quippia 
germinet.in exemplum » fubuerfionis Sodo- 
maz & Gomorrha;, Adama*,& Seboim, quas 
fubuertit Dhs in ira,&furore fuo. *Et dicet 24 
omnesGentes:'«Quarefic fecit DhsTerrce 
huic ? quae eft haec ira furoris eius immenfa ? 
*Et refpondebunt: Quia dereliquerunt pa- 2 5 
dtum Dhi,quod pepigit cum patribus eoru, 
quado eduxit eos de terra Aeg ypti: *& fer- 26 
uierunt dijsalienis,& adorauerunt eos,quos 
nefciebant,&-quibus non fuerant attributi : 
*idcircoiratuseft furorDhi contraTerra27 
iftam, vt induceret fuper eam omnia male- 
di<Sta,qua£ in hoc volumine fcripta funt:*& 2 8 
ciecit eos de terra fua in ira,& in furore,& in 
indignatione maxima , proiecitq; in terram 



20 alienam, ficut hodie comprobatur . * Af> 

fcondita , Dho Deo noftro : quae manifefta 

funt,nobis,& filijs noftris vfque in fempiter- 

nu, vt faciamus vniuerfa verba legis huius . 

C A P. XXX. 



u 1 Maih, 
I ./• l<f. 



1 /^Vmergo venerint fuper te omnesfer- 
A V^/ mones ifti, benedi&io, fiue maledictio , 

quam propofui in confpedtu tud : & dudtus 
poenitudine cordis tui in vniuerfis gentibus, 

2 in quas difperferit te Dhs Deus tuus, * & re- 
uerfus fuerisad eum,&obedieriseiusimpe- 
rijs , ficut ego hodie pra?cipio tibi cum filijs 
tuis, in toto corde tuo, & in tota anima tua : 

? *reducet Dhs Deus tuus captiuitatem tua , 
ac miferebitur tui,& rurfum congregabit te 
de cun&is populis, in quos te ante difperfit . 

4 *Si ad cardines cceli fueris diffipatus , inde te 

5 retrahet Dominus Deus tuus,*& ». afTumet , 
atque introducet in Terram,quam poffede- 

B runt patres tui, & obtinebis eam : & benedi- 
cens tibi,maioris numeri te efTe faciet, quam 

5 fuerunt patres tui.* Circumcidet Dhs Deus 
tuus cor tuum , & cor feminis tui : vt diligas 
Dominu Deum tuu in toto corde tuo , & in 

7 tota anima tua,vt pofiis viuere.*Omnes au- 
tem maledictioncshasconuertet fuperini- 
micos tuos , & eos , qui oderunt te, & perfe- 

3 quuntur . * Tu autem reuerteris , & audies 
vocem Dhi tui : faciefque vniuerfa manda- 

? ta,qu? ego praxipio tibi hodie: *& abunda- 
re tefaciet Dominus D;us tuus incunctis 
operibus manuum tuarum , in fobole vteri 
tui,& in fructu iumentoru tuoru,in vberta- 
te terra? tux,& in rerum omnium largitate. 
Reuertetur enim Dominus , vtgaudeatfu- 
per te in omnibus bonis , ficut gauifus eft in 

I o patribus tuis : *fi tame audieris vocem Do- 
mini Dei tui, & cuftodieris prsecepta eius,& 

C ceremonias, quse in hac lege cofcripta funt : 
& reuertarisad Dominum Deum tuu in to- 

I I to corde tuo,& in tota anima tua. *Manda- 
tu hoc, quod ego prsecipio tibi hodie, no fu- 

1 2 pra te eft,neq;procul pofitu,* nec in ceto fi- 
tum,vt poffis dicere : •• Quis noftru valet ad 
coelum afcendere, vt deferat illud ad nos, & 5 ^** 10, b 

1 1 audiamus,atq;opere compleamus? * Neque 
trans mare pofitu, vt cauferis,& dicas : Qt is 
ex nobis poterit transfretare mare , & illud 
ad nos vfque deferre : vt poffimus audire, & 

1 4 facere, quod praeceptu eft? * Sed iuxta te eft; 
fermo valde, in ore tuo , & in corde tuo, vt 

1 5 facias illum. * Cofidera quod hodie propo- 
fuerim in confpe&u tuo vitam,& bonum,& 

16 e contrario mortem,& malu:vt diligas Do- 
minum Deum tuu , & ambules in vijs eius , 
& cuftodias mandata illius , ac ceremonias , 
atque iudicia:& viuas,atq; multiplicet te,be- 
nedicatq; tibi in Terra, ad quam ingredieris 

1 7 po/fidendam. "Si autem auerfumfuerit cor 
tuum, & audire nolueris.atque errore dece- 

ptus 



nSnp. j.rf, 

XI. 

Num. 17 
*.IJ. 



* Nk.II.c. 
Z4- 



»< Sup. j.a 



nlof.i.b.6, 
*■ *<%. i. 
«2.. 



D E V T E R 

ptus adoraucris deos alienos, & feruieris eis : 
*praedico tibi hodie , quod pereas, & paruo 1 8 
tempore moreris in Terra,ad quam Iordane 
trapfmiffo.jngredierispofhdendam . * Tc- 10 
ftes inuoco hodie coelum ,& terram , quod 
propofuerim vobis vitam.& mortem, bene- 
dicftionem,& maledicftionem. Elige ergo vi- 
tam,vt & tu viuas,&femen tuum : *& dili- 20 
gas Dominum Deum tuum , atque obedias 
voci eius, & 1111 adhsereas ( ipfe eft enim vita 
tua,& longitudo dierum tuorumjvt habites 
in terra , pro qua iurauit Dhs patribus tuis , 
Abraham,lfaac,& Iacob,vt daret eam illis . 
C A P. XXXI. 

ABijt itaq; Moyfes,& locutus eft omnia 1 
verba hsec ad vniuersu Ifrael, * & di- A 
xit ad eos: * Cetum viginti annoru fum ho- 2 
die,non pofTum vltra egredi,& ingredi,pre- 
fertim cum & Dfis dixerit mihi:"Non tran- 
ftbis Iordanem iftum. *Dhs ergo Deus tuus 3 
tranfibit antete : ipfe delebit omnes gentes 
has in cofpectu tuo,& poflidebis eas:& Iofue 
ifte tranfibit ante te , ficut locutus eft Dhs . 
* Facietque Dhs eis ,, ficut fecit Sehon,c\: Og 4 
regibus Amorrhxorum,& terrae eorum.de- 
lebitq; eos. * Cu ergo & hos tradiderit vobis, 5 
fimiliter facietis eis ficut pr?cepi vobis.*»Vi- 6 
riliteragite,&confortamini:nolite timere, B 
nec paueatis ad confpectum eoru: quia Dhs 
Deus tuus ipfe eft du&or tuus,& non dimit- 
tet,nec derelinquet te. * Vocauitque Moyfes 7 
Iofue , & dixit ei coram omni Ifrael : » Con- 
fortare,& efto robuftus : tu enim introduces 
populum iftum in Terram, qua daturum fe 
patribus eorum iurauit Dhs,& tu eam forte 
diuides . * Et Dhs,qui ductor eft vefter,ipfe 8 
erit tecum: non dimittet,nec derelinquet te: 
noli timere,ne* paueas. * Scripfit itaq; Moy- 5? 
fes lege hanc,& tradidit ea facerdotibus filijs 
Leui , qui portabant arcam foederis Dhi, & 
cunctis fenioribus Ifrael . * Praecepitque eis, 10 
dicens : Poft feptem annos,anno remiffionis, C 
in follemnitate tabernaculorfl,*conuenien- 1 1 
tibus cunctis ex Ifrael, vt appareant in con- 
fpectu Dhi Dei tui in loco,que elegerit Do- 
minus , leges verba legis huius coram omni 
Ifrael,audietibus eis, *& in vnum omni po- 1 2 
pulo cogregato,ta viris,qua mulieribus,par- 
uuhs, & aduenis, qui funt intra portas tuas : 
vt audientesdifcant , & timeant Dhm Deu 
veftru, & cuftodiantjmpleantq; omnes fer- 
monesregishuius:*filij quoq; eoru,qui nuc 13 
ignorat; vt audire poffint,& timeant Dhm 
Deum fuu cunctis diebus, quibus verfantur 
in Terra, ad quam vos,Iordane tranfmiflb , 
pergitis obtinendam. * Et ait Dhs ad Moy- 1 .f 
fen : Ecce prope funtdies mortis tu^ : voca D 
Iofue , & f tate in tabernacmlo teftimonij, vt 
praecipiam ei. Abierunt ergo Moyfes,& Io- 
fue, &fteterunt in tabernaculo teftimonij :. 



O N O M I 1 . 147 

j 1 5 *apparuitq; Dhs ibi ih columna nubis,quae 

1 6 ftetit in introitu tabcrnaculi. *Dixitq; Dhs 
ad Moyfen : Ecce tu dormies cum patribus 
tuis, & populus ifteconfurgensfornicabitur 
poft deos alienos in Terra,ad quam ingredi- 
tur,vt habitet in ea : ibi dereliquet me, &ir- 

1 7 ritum faciet foedus, quod pepigit cu eo. *Et 
irafcetur furor meus cotra cum in dieillo: & 
derelinqua eurn, & abfconda faciem mea. ab 
eo,& erit in deuoratione : inueniet eum om- 
niamala, & afflictiones , itavtdicatinillo 
die: Vere quia non eft Deus mecum,inuene- 

1 8 rut me haec mala. *Ego autem abfcondam, 
E & celabo faciem mea in die illo propter om- 

nia mala,qu? fecit,quia fecutuseft deos alie- 

ip nos. * Nunc itaque fcribite vobis canticum 

iftud,& docete filios Ifraehvt memoriter te- 

neat,& oredecatent, & fit mihicarmeiitud 

20 pro teftimonio inter filios Ifrael. * Introdu- 
cam enim eum in Terra, pro qua iuraui pa- 
tribuseius,lacte,& melle manante. Cumque 
comederint,&faturati,craffiq;fuerint,auer- 
tentur ad deos alienos, & feruient eis : detra- 
hentq;mihi,& irritum facient pactum mcu. 

2 1 * Poftquam inuenerint eum mala multa, & 
afflictiones, refpondebit ei canticu iftud pro 

F teftimonio,quod nulla delebit obliuio ex orc 
feminis fui. Scio enim cogitationes eius, quse 
facturus fit hodie,antequa introducam eum 

22 in Terra, quam ei pollicitus fum. * Scripfit 
ergo Mo y fes caticum,& docuit filios Ifirael . 

23 * Praecepitq; Dhs Iofue filio Nun,& ait:C6- 
fortare,& efto robuftus : tu enim introduces 
filios Ifrael in Terram,quam pollicitus fum, 

24 & ego ero tecum . * Poftquam ergo fcripfit 
Moyfes verba legis huius in volumine, atq; 

25 compleuit^praecepit Leuitis,qui portabant 

26 arcam foederis Dhi,dicens: Tollite librum 
iftum , & ponite eum in latere arcaefoederis 

G Dhi Dei veftri: vt fit ibi cotra te in teftimo- 

27 nium. *Ego enim fcio contentionem tuam, 
& ceruicem tuam durifnmii. Adhuc viuen- 
te me, & ingrediente vobifcum,femper con- 
tentiose egiftiscontraDhm:quanto magis 

28 cu mortuus fuero' *Congregate ad me om- 
nes maiores natu per tribus vef tras, atq; do- 
ctores , & loquar audientibus eis fermones 
iftos,& inuocabo cotra cos ccelu, & terram . 

20 Noui enim quod poft morte meam inique 
agetis,& declinabitiscito de via, quam prse- 
cepi vobis:& occurrent vobis mala in extre- 
mo tempore, quando feceritis malum in co- 
fpecftu Dhi, vt irritetis eu per opera manuu 

30 veftraru/Locutus eft ergo Moyfes,audien- 
te vniuerfo coetu Ifrael , verba carminis hu- 
ius, & ad finem vfque compleuit . 
C A P. XXXII. 



1 A Vc ^ te CGeli ' ^ uaE lo( l uor ' au diat terra 
A. JljL verba oris mei . 

2 * Concrefcat,vt pluuia dodtrina mea,fiuat 

R 2 vt 



" w.s. t. 



7 



148 h I 

vtroseloquium meum, quafi imber fuper 
herbam, & quafi ftHise fuper gramina . 

* Quia nomen Domini inuocabo : date 
magnificentiam Deo noftro . 

* Dei perfecta funt opera , &omnes viae 
eius iudicia : Deus fidelis, & abfque vlla ini- 
quitate, iuftus,&rec"tus . 

* Peccauerunt ei,& non fili j eius in fordi- 
bus:generatiopraua,atque peruerfa. 

* HaxcinereddisDomino popule ftulte 
& infipiens ? numquid nonipfe eft pater 
tuus, qui poffedit te,& fecit & creauit te ? 

*"Memeto dieru antiquoru,cogita gene- 
rationes fingulas : interroga patrem tuii, & 
annunciabit tibi ; maiorestuos,& dicet tibi . 

* Quando diuidebat Altiffimus gentes : 8 
quando feparabat filios Ada,c5flituit termi- B 
nospopuloru iuxta numerufiliorii Ifrael. 

* Pars autem Domini , populus eius : Ia- p 
cob funiculus hereditatis eius . 

* Inuenit eu in terra deferta, in loco hor- 10 
roris,& vaftse folitudinis:circuduxit eum,& 
docuit:& cuftodiuit quafi pupilla oculi fui . 

*Sicut aquila prouocas ad voladii pullos 1 1 
fuos,& fuper eos volitas,expadit alas fuas, & 
affumpfit eum,atq;portauit in humerisfuis. 

* Dominus folus duxeiusfuit : & non 12 
erat cum eo Deus alienus . 

* Conflituit eum fuper excelfam terram: 1 3 
vtcomederet fru6tus agrorum , vtfugeret 
mel de petra, oieumque de faxo duriffimo . 

* Butyrum de armento , & lac de ouibus 14 
cum adipe agnorum , & arietum fiiiorum C 
Bafan : & hircos cum medulla tritici , & 
fanguinem vuse biberet meraciffimum . 

* IncrafTatus eft dilectus,& recalcitrauit: 1 5 
incraffatus , impinguatus , dilatatus, dereli- 
quit Deum fadtorem fuum , & receffit a 
Deo falutari fuo . 

*Prouocauerunt eum in dijs alienis,& in i<5 
abominationibus ad iracudia cocitauerunt . 

* Immolauerunt dremonijs, & non Deo, 17 
di js,quos ignorabant : noui, recentefque ve- 
nerunt, quos non coluerunt patres eorum . 

"*Deum,qui te genuit dereliquifti,& obli- 1 8 
tusesDomini creatoris tui . 

* Vidit Dhs,& ad iracundiam concitatus 19 
efbquia prouocauerunt eum filij fui,& filiae. 

* Et ait:Abfcondam faciem meam ab eis, 20 
& confiderabo nouiffima eorum: generatio 
enim peruerfa eft , & infideles fili j . 

* Ipii me prouocauerut in eo,qui no erat 2 1 
Deus, & irritauerunt in vanitatibusfuis : & D 

xo.iod. «ego prouocabo eos in eo,qui non elt popu- " 
lus, & in gente ftulta irritabo illos . 

* Ignisfuccenfus eft in furore meo, & ar- 22 
debitvfque ad inferni nouiffima : deuora- 
bitque terramcum germinefuo, &mon- 
tium fundamenta comburet . 

* Congregabo fuper eos mala, & fagittas 2 3 



Irr, ir. 
24. 



B E R 

F meas complebo in eis . 

{24 * Confumentur fame , & deuorabunt eos 
aues morfu amariflimo: dentes beftiaru im- 
mitta in eos , cum furore trahentium fuper 
terram,atqueferpentium . 

5 * Foris vaftabit eos gladius, &intuspa- 
uor,iuuenem fimul ac virginem, lactentem 
cumhominefene. 

26 * Dixi : Vbinam funt ? ceffare faciam cx 
hominibus memoriam eorum . 

27 *Sed propter iram inimicorum diltuli : 
ne forte fuperbirent hoftes eorum , & dice- 
rent : Manus noftra excelfa , & non Domi- 
nus fecit hsec omnia . 

28 * Gens abfq;cofilio eft,& fine prudentia . 

29 * « Vtinam faperent , & intelligerent , ac 
nouiffima prouiderent . 

30 * Quo modo perfequatur vnus rnille , & 
duo fugent decem miliia ? nonne ideo, quia 
Deus fuusvendidit eos, & Dominuscon- 

E clufitillos? 

3 1 * Non enim eft Deus nofter , vt dij co- 
rum : & inimici noftri funt iudices . 

32 * De vinea Sodomorum ,vinea eorum , & 
de fuburbanis Gomorrhas : vua eorum vua 
fellis, & botri amariffimi . 

33 * Fel draconum vinum eorum , & vene- 
num afpidum infanabile . 

34 * Nonne hax condita funt apud me. , & 
fignata in thefauris meis . 

35 * « Mea eft vltio, & ego retribuam in te- 
pore , vt labatur pes eorum : iuxta eft dies 
perditionis, & adefTefeftinant tempora . 

36 * Iudicabit Dominus populum fuum , & 
in feruis fuis miferebitur : videbit quod in- 
firmata fit manus , & claufi quoque defece- 
runt, refiduique confumpti funt . 

37 * Et dicet : « Vbi funt di j eorum , in qui- 
bus habebant fiduciam ? 

38 * De quorum vidtimis comedebant adi- 
pes,& bibebant vinum libaminum:furgant, 

F & opitulentur vobis, & innecefiitate vos 
protegant . 

3 9 * » Videte quod ego fim folus, & non fit 
alius Deus praeter me : ego occidam , & ego 
viuere faCiam:percutiam.& ego fanabo, » & 
non eft , qui de manu mea poffit eruere . 

40 * Leuabo ad coelum manum meam , & 
dicam : Viuo ego in seternum . 

41 *Siacuero vtfulgurgladium meum,& 
arripuerit iudicium manus mea: reddam vl- 
tionem hoftibus meis , & his qui oderunt 
me retribuam . 

42 * Inebriabo fagittas meas taguine, & gla- 
di' me 9 deuorabit carnes,de cruore occiforu, 

6 de captiuitate , nudati inimicoru capitis . 

43 * « Laudate gentes populu eius, quia fan- 
guinem feruorum fuoru vlcifcetur : & vin- 
dictam retribuet in hoftes eorum , & propi- 
tius erit terrse populi fui . 

*Vcnit 



// Icr, 9. c, 
11. 



11 Eccl. z8. 

a.\- 

Ro. li. d. 

19. 

litb. 10. f. 

JO. 



II ler. Z.f, 
18. 



11 l.Reg. 2. 

A.6. 

Tvb. 13 . 0* 

1. 

Sap,i(>.U m . 

11 Icb, la. 

*.7- 



ti 1. Mat,. 
7.b.6.. 



H 



DEVTER 

* Venit efgo Moyfes, & locutus eft om- 44 
liia verba catici huius in auribus populijpfe C 
& Iofuefilius Nun. *Compleuitqueomnes45 
fermones iftos,loquens ad vniuerfum Ifrael . 
*& dixit ad eos: Ponite corda veftra in om- 46 
nia verba,quaz ego teftificor vobis hodie: vt 
mandetis ea filijs veftris cuftodire &facere , 
& implere .vniuerfa quasfcripta funtlegis 
huius:*quia non incafsu pracepta funt vo- 47 
bis,fed vt finguli in eis viuerent:quse facien- 
tes longo perfeueretis tempore in Terra, ad 
quam,Iordane tranfmiflb, ingredimini pof- 
fidendam. * Locutufq; eft Dns ad Moyfen 48 
in eadem die,dicens : * Afcende in montem 49 
iftum Abarim,id eft,tranfituum,in montem 
Nebo, qui eft in Terra Moab cotra Iericho : 
& vide Terram Chanaan , quam ego trada 

rffili js Ifrael obtinendam,& morere in monte. 
™ Quemconfcendensiungeris populis tuis, 50 
'c.ii&Iq "*i cut mortuus eft Aaronfrater tuus in mo- 
d. i'e. te Hor,& appofitus populis fuis:*"quia pre^ - 5 1 
uNu.io.a uaricati eftis contra mein mediofiliorum 
i 4 f" 17 ' c ' Ifrael ad Aquas cotradi&ionis in Cadesde- 
ferti Sin : & non fanctificaftis me in filios If- 
rael. * E contra videbis terram,& no ingre- 5 2 
dieris in eam, quam ego dabo filijs Ifrael - 
C A P. XXXIII. 
Aec eft benedictio , qua benedixit 1 
Moyfes , homo Dei , filijs Ifrael ante A 
mortem fuam . 

* Et ait : Dominus de Sinai venk , & de 2 
Seir ortus eft nobkapparuit de monte Pha- 
ran,& cum eo fandorum millia. In dextera 
eius ignea lex . 

* Dilexit populos, n omnes fancti in ma- 3 
nu illiusfunt:& qui appropinquant pedibus 
eius, accipient de dodrina illius . 

* Legem prsecepit nobis Moyfes, heredi- 4 
tatem multitudinis Iacob . 

* Erit apud re&iffimum rex, congregatis 5 
principibus populicum tribubus Ifrael . 

* Viuat Ruben , & non moriatur , & fit 6 
paruus in numero . 

* Hax aft Iudse benedidio: Audi Domine 7 
vocem Iudse,& ad populum fuum introduc B 
eurmmanus eius pugnabunt pro eo,& adiu- 
tor illius contra aduerfarios eius erit . 

* Leui quoq; ait: PerfedHo tua , & doctri- 8 
na tua viro fantbo tuo, quem probafti in te- 
tatione, & iudicafti ad Aquas contradiitio- 
nis . * Qui dixit patri fuo,& matri fuse : Ne- p 
fcio vos ; & fratribus fuis: Ignoro vos: & ne- 
fcierunt filios fuos. Hi cuftodierunt eloquiu 
tuum,& padum tuum feruauerunt, * iudi- 10 
cia tua,6 Iacob,& legem tuam, 6 Ifrael : po- 
net thymiama in furore tuo , & holocauftu 
fuper altare tuum. *Benedic Domine forti- 1 1 
tudini eius, & opera manuum illius fufcipe . 
Percute dorfa inimicorum eius : & qui ode- 
runt eum, non confurgant . 



h 



N O M I I. 149 

12- * Et Beniamin ait : Amantiflimus Domi- 
ni habitabit confidenter in eo : quafi in tha- 
lamo tota die morabitur , & inter humeros 
illius requiefcet . 

1 _? * Iofeph quoq; ait : De benedictione Do- 
C mini terra eius, de pomis coeli, & rore, atque 

14 abyffo fubiacente. *De pomis frudtuum fo- 

15 lis,ac lunae.^de vertice antiquoru motium , 
i<5 de pomiscolliumaeternorum: *&defrugi- 

bus teme, & de plenitudine eius. Benedi6tio 
illius^cfui apparuit in rubo,veniat fuper ca- 
put Iofeph , &fuper vertice Nazarad inter 

1 7 fratres fuos . * Quafi primogeniti tauri pul- 
ehritudoeius, cornua rhinocerotiscornua 
illius:in ipfis ventilabit Gentes vfque ad ter- 
minos terreftse funt multitudines Ephraim: 
& hsec millia ManafTe . 

18 * Et Zabulon,ait:Letare Zabulon in exi- 

19 tu tuo,& Iffacharin tabernaculis tuis. * Po- 
pulos vocabunt ad montem: ibi immolabut 
viclimasiuftiti^.Qui inudationemaris quafi 
lac fugent, & thefaurosabfcoditos arenaru . 

20 * Et Gad ait : Benedictus in latitudine 
Gad:quafi leo requieuit,cepitque brachium 

2 1 & verticem . * Et vidit principatum fuum, 
quod in partefua doctor effet repofitus: qui 
fuit cum principibus populi, & fecit iuftitias 
Domini,& iudicium fuum cum Ifrael . 

22 * Dan quoq; ait: Dan catulus leonis,fluet 
D largiterdeBafan. 

23 *Et Nephthali dixit : Nepththali abun - 
dantia perfruetur, & plenus erit benedi&io - 
nibus Domini:mare& meridiem poftidebit. 

24 * Afer quoque ait : Benedictus in filijs 
Afer;fitplacensfratribusfuis, & tingatin 

2 5 oleo pede fuum.Terrum & qs calceamentu 

eius. Sicut dies iuuentutis tusedta & fenectus 

26 tua.*Non eft Deus alius,vt Deus re&iffimi: 
afcenfor cceli auxiliator tuus.Magnificentia 

27 eius difcurrunt nubes , * habitaculum eius 
furfum,& fubter brachia fempiterna^ ei jciet 
a facie tua inimicum , dicetque : Conterere > 

28 *Habkabit Ifrael confidenter, &folus. 
Oculus Iacob in terrafrumenti & vini,coe- 
lique caligabunt rore . 

29 * Beatus es tu Ifrael:quis flmilis tui popu- 
le , qui faluaris in Domino ? fcutum auxilij 
tui , & gladius glorise tuse : negabunt te ini- 
mici tui, & tu eorum colla calcabis . 

C A P. XXXIV. 
1 A ScendifergoMoyfesdecampeftribus 
A ±\. Moab fuper Montem Nebo: in verti- 

1 cem Phafga contra Iericho : oftenditque ei 
Dominus omnem Terram Galaad vfque 

2 Dan , & vniuerfum Nephthali , terramque 
Ephraim & ManafTe, & omnem terra Iuda 

1 vfquead mare nouiffimum , * & auftralem 
partem , & latitudinem campi Iericho ciui- 

4 tatis palmarum vfque Segor. *Dixitq; Do- 
minus ad eum : " Fixc cft terra , pro qua iu- 
K l raui 



u Exod. j, 

4.1. 



« 1. Mr. 
i.4.4. 

Sap. 5. 
2.6. 



11 C-n.IJ. 
h. 7 .& :;. 



I<?0 % I 

r aui ' Abrah? m, Ifaac, & Iacob,dicens : Semi- 
ri tuo dabo eam . Vidifti eam oculis tuis, 8t 
non tranfibis ad illam. * Mortuufque eft ibi 
Moyfes feruus Domini , in terra Moab , iu- 
benteDomino : * &fepeliuiteum invalle 
Terra: Moab contra Phagor:& non cogno- 
uit homo fepulchrum eius vfque in praefen- 
tem dicm. + Mcyfescetum,& vigintianno- 
rum erat quando mortuus eft:non caligauit 
oculus eius,nec dentes illius moti funt. *Fle- 
ueruntque eum filij Ifrael in campeftribus 
Moab triginta diebus : & completi funt dies 



E R 

9 planduslugentiumMoyfen. *Iofue vera 
filius Nun repletus eft Spiritu fapietia., quia 
Moyfes pofuit fupereummanusfuas . Et 
obedierunt ei filii Ifrael , feceruntque ficut 

io praecepit Dominus Moyfi.*Et non furrexit 
vltra propheta in Ifrael ficut Moyfes,quem 

1 1 noffet Dominusfacie ad faciem, * in omni- 
D bus fignis,atq;portentis,quse mifit per eum , 

vtfaceretin Terra Aegypti Pharaoni , & 

1 2 omnibus feruis eius,vniuerfseq; terrse illius , 
*& cunclam manu robufta,magnaq; mira- 
bilia>qu32 fecit Moyfes cora vniuerfo Ifrael . 



« ' Btt'j 

t.l+. 



LIBER IOSVE 

HEBRAICE IEHOSVA. 




CAPVT PRIMVM, 




a ( . 

frf.yb.7. 
u Dcut.jl. 

t.6f t.1. 

i.Reg.y». 
t. 



T factum eft poft mortem i 
Moyfi ferui Domini , vt lo- A 
queretur Dominus ad Iofue 
filium ISun, miniftruMoy- 
fi , & diceret ei: * Moyfes fer- 2 
uusmeus mortuus eft : fur- 
ge , & tranfi Iordanem iftum tu , & omnis 
populustecum,in Terram, quam ego dabo 
filijs Ifrael. * » Omnem locum , quem calca- 3 
uerit veftigium pedis veftri , vobis tradam , 
iicut locutus fum Moyfi. * A deferto,& Li- 4 
bano vfque ad fluuium magnum Euphra- 
tem, omnis terra Hethazorum vfque ad ma- 
rc magnum contra folis occafum erit termi- 
nusvefter. * Nullus poterit vobis rcfiftcre 5 
cunclis diebus vitae tuae: « ficut fui cu Moy- 
fe, ita erotecum : non dimittam , nec dcre- 
linquam tc. * " Confortare,& efto robuftus : 6 
tu enim forte diuides populo huic Terram, B 
pro qua iuraui patribus fuis. vt traderem ea 



7 illis. * Cofortare igitur,& efto robuftus val- 
de* vt cuftodias,& facias omnem legem qua. 
prscepit tibi Moyfes feruus meus : ne decli- 
nes ab ea ad dcxteram,vel ad finiftra, vt in- 

8 telligascuncta quae agis . * Non recedat vo- 
lume legishuius ab ore tuo : fed meditaberis 
in eo diebus ac noctibus : vt cuftodias, & fa- 
cias omnia qure fcripta funt in eo: tunc diri- 

p ges viam tuam,& intelliges eam. *Ecce pre- 

C cipio tibi,confortare, & efto robuftus . Noli 

metuerc,& noli timere: quonia. tecu eft Dhs 

Deus tuus in omnibus ad quaecumq; perre- 

10 xeris.*Precepitque Iofue principibus popu- 
li,dicens : Tranftte per medium caftrorum , 

1 1 & imperate pcpulo, ac dicite : * Prxparate 
vobis cibaria : quoniam poft diem tertium 
tranfibitis Iordanem , & intrabitis ad pofll- 
dendam Terram,quam Dominus Deus ve- 

1 3 fter daturus eft vobis. * Rubenitis quoque , 
& Gaditis , & dimidice tribui Manaflc ait : 



,ld, 



,i ExoH. r^ 
t 11. 

*4? 



s»' Jhf.6.d. 



I O 5 

"Memeritote fermonis , quem prrecepit vo- 1 J 
bis Moyfesfamulus Domini,dicens : Domi- 
nus Deus vefter dedit vobis requiem,& om- 
nem Terram . * » Vxores veibrae, & filij, ac 14 
iumenta manebunt in Terra,quam tradidit 
vobis Moyfes trans Iordanem : vosautem 
tranfite armatiantefratres veftros, omnes 
fortes manu,& pugnate pro eis : *donec det 1 5 
Dominus requiem fratribus veitris , ficut & D 
vobis dedit, & poffideant ipii quoq ; Terra , 
quam Dominus Deus vefter daturus eit eis : 
& fic reuertemini in Terra pofTeffionis ve- 
ftrre , & habitabitis in ea , quam vobis dedit 
Moyfes famulus Domini traris Iordanem 
contrafolisortum. * Refponderuntque ad 16 
Iofue,atquedixerunt: Omnia,quae prjecepi- 
ftinobis,faciemus : & quocumque miferis , 
ibimus. *Sicut obediuimusin cunctisMoy- 17 
fi,ita obediemus & tibi : tatum iit Dominus 
Deus tuus tecum ,f icut f uit cit Moy fe. * (iui 1 8 
contradixerit ori tuo, & non obedierit cun- 
ctis fermonibus , quos prxceperis ei , moria- 
tur : tu lantum confortare , & viriliter age - 
C A P. II. 

Mlfit igitur Iofue filius Nun de Setim 1 
duos virosexploratoresin abfcodito: A 
& dixit eis: Ite,& confiderate Terra vrbem- 
que Iericho . n Qui pergentes ingreffi funt 
domu mulieris meretricis , nominc Rahab , 
& quieuerunt apud eam> *Nvuiciat.uqtie eft - 
regilerrch©,& dictii : Ecce viri ingrefli funt 
huc per noctem de filijs Ifrael , vt explora- 
rent Terrri. *Mifitq ue rex Iericho ad Rahab 3 
dicens: Educ viros,qui venerunt ad te,& in- 
greffi funt domum turrexploratcres quippe 
fant,& omnem Terra confiderare venerut . 
* ■ Tollenfq; mulier viros, aofcondit,& ait : 4 
Fateor.venerunt ad mefed nefciebam vnde 
effent: * cumque poria clauderetur in tene- 5 
bris, & illi pariter exlerunt, nefcio quo abie- 
runt : perfequimini cko, & comprehendetis 
eos . * Ipfa aute ficit afcendere viros in foia- 6 
riu domus fue,operuitq; eos ftipula lini.quae 
ibierat. * Hi autem,qui miffi fuerant, fecuti 7 
funt eos per via,qure ducit ad vadum Iorda- B 
ni^ : illifque egreffis itatim porta claufaeft . 
^Nccdu obdormierant qui latebant,& ecce 8 
mulier afcedit ad eos,& ait:*Noui quodDns 9 
tradiderit vobis Terra : etenim irruit in nos 
terror veiter, & elaguerut omnes habitato- 
rcsTerre.*Audiuim 9 quod" ficcauerit Dhs 10 
aquas Maris rubri ad veitru introitu, quan- 
do egreffi eftis ex Aegypto: "& quae feceritis 
duobus Amorrhreorum regibus , quierant 
trans Iordanem, Sehon, & Og, quos interfe- 
eiftis . * Et hrec audientes pertimuimus T & 1 1 
eianguit cor noftrum,nec remanfit in nobis 
fpiritus ad introitum veftrum : Dns enim 
Deus vefler ipfe eft Deus in coelo furfum, & 
iruerra.dcorturn. * »Nunc ergo iurate niihi 1 % 



V E. ^t 

per Dominum, vt quomodo ego mifericor- 
diam feci vobifcum,ita & vosfaciatis cu do- 

1 3 mo patris mei: detifq, mihi veru fignu, K vt 
faluetis patrem meum, & matrem,fratres,ac 

C forores meas , & onmia qure illorum funt,& 

14 eruatis animas noftras a morte. * Qui refpo- 
derut ei: Anima noftra fit pro vobis in mor- 
tem,fitamennonprodideris nos, cumque 
tradiderit nobis Dominus terram , faciemus 

1 5 in te mifericcrdiam,& veritatem. *Demifk 
ergo eos per f unem de feneftra: domus enira 

1 6 eius hserebat muro . * Dixkque ad eos : Ad 
montana confcendite, ne forte occurrat vo- 
bis reuertenLes: ibique latitate tribus diebus y 
donec redeant , & fic ibitis per viam veftra .. 

1 7 * Qjl! dixerunt ad eamJnnoxij erimus a iu- 
1 S ramento hoc.quo adiurafti nos: fi ingredie- 

tibus nobis Terram,f ignum f uerit funiculus- 

ifie coccineus , & ligaueris eum in feneltra , 

per quam dimififti nos: & patrem tuum, ac 

D matrem,fratrefque,& omnem cognationemt 

19 tuam cogregaueris in dOmum tuam. * Qul 
oftium domustureegrefius fuerit, fanguis 
ipfius erit in ciput eius,& noserimus alieni . 
Cunctorum aute fanguis, qui tecu in do;no; 
fuerint,reddundabitin caput noitrum,fi eos 

20 aJLiqiriis tctigerit. * Quod fi nos prodere vo- 
lueris , & fermonem iitum proferre in me^ 
dium,erimus mundi ab hoc iuran^entn^q^O" 

2 1 adiurrirti nos. ^Et iila refpondit-Sicut locuti 
eftis,ita fiat,dimittenfq; eos vt pergerent,ap- 

22 penditfuniculumcoccineii infeneitra.^Iili 
vero ambulantesperuenerunt ad montana, 
& manferunt ibi tres dies, donec reuertcren-- 
tur , qui fuerant pcrfecuti : quairentes enim 

23 per omnc viam,no repererunt eos.^Quibus 
vrbem ingreffis, reuerli U:nt,& dcfcenderut 
exploratores demonte:& tranfmifib Ior- 
dane,venerunt ad Iorue filium Nun, narra- 
ueruFitqueei omnia qu;e acciderant fibi , 

24 *atque dixerCit:Tradidit Dominusomneni 
terram hancin manus noftras, & timore 
proftrati funtcuncti habitatoreseius. 

C A P. III. 

1 TGitur Iofuede nocbe confurgens mouit 
A X caftra:egredientcfq;deSetim,venerut ad- 

Iordanem ipfe , & omnes filij Lfraefe, & mo- 

2 rati funt ibi tres dies . * Quibus euolutis,tra- 

3 fierunt prrscones per caftrorum mediu, *& 
clamareceperunt : Quando videritisarcam: 
federis Domini Dei veitri, &facerdotesftir - 
pis Leuiticre portantes eam , vos quoq; con» 

4 furgite,& fcquimini prxcedentes : * fitq; in - 
ter vos, & arcam fpatium cubitorum diium 
milliu: vt procul videre poffitis,& noffe per 
quam via ingrediamini:quia prius non am- 

B bulaftis per ea : & cauete ne appropinquetis- 

5 ad arcam. *Dixitque lofue ad populumrSa- 
ctificamini :cras enirn faciet Dominns inter 

6 vos mirabilia. * Et ait ad facerdotes : Toilitc 
i K. 4, arcam 



' 152 L I B 

arcam federis , & prsecedite populum . Qui 
iufla complentes,tuIerunt,& ambulauerunt 
ante eos . * Dixitq; Dominus ad Iofue : Ho- 7 
die incipiam exaltare te coram omni Ifrael : 
vt fciant quod ficut cu Mo y fe fui , ita & te- 
cum fim. * Tu autem prxcipe facerdotibus, 8 
quiportantarcamfederis: &diceis: Cum 
ingre/Ti fueritis partem aqua: Iordanis, ftate 
in ea.* Dixitque Iofue ad filios Ifrael : Acce- 9 
dite huc , & audite verbum Dfii Dei veftri . 

* Et rurfum : In hoc , inquit , fcietis quod 1 o 
Dominus Deusviuens inmedio veftrieft, C 
& difperdet in confpedtu veftro Chana- 
naum , & Hethseum , Heuseum , & Phere- 
Z3eum , Gergefaeum quoque , & Iebufkum , 

; . .<r. 7> /. & Amorrhseum . * u Ecce , arcafoederis 11 
eIcL ia,c. ^oroini omnis terrae antecedet vos per Ior- 
j 6 . ' danem . ' Parate duodecim viros de tribubus 1 2 
IfraeLfingulosperfingulastribus. *Etcum 13 
pofuerint veftigia pedumfuorum facerdo- 
tes qui portant arcam Domini Dei vniuer- 
fx terrx in aquis Iordanis,aque, qu? inferio- 
res funt,decurrent,atq; deficient : qu? autem 
defuper veniutjn vna mole cofiftent. * Igi- 14 
tur egreflus eft populus de tabernaculisfuis , 
vt tranfiret Iordanem:& facerdotes,qui por- 
labant arcam federis , pergebant ante eum . 

* Ingreflifq; eis Iordane , & pedibus eorum 1 5 
in parte aquas tinctis ( Iordanis autemripas D 
alueifuitemporeme.fllsimpleuerat) * fte-io" 
lerunt aquse defcendentes in loco vno, & ad 
inftar montis intumefcetes apparebant pro- 
cul ab vrbe,qu? vocatur Adom vfque ad lo- 
cum Sarthan: quse autem inferioreserant,in 
Mare folitudinis ( quod nunc vocatur mor- 
tuum ) defcenderunt,vfquequo omnino de- 
ficerent.*Populus aute incedebat contra Ie- 1 7 
richo:& facerdotes,qui portabant arcam fe- 
deris Domini, ftabant fuper ficcam humum 
in medio Iordanis accindfi, omnifque popu- 
lusperarentemalueum tranfibat. 

C A P. IV. 
[Vibustranfgreffis, dixitDominus ad 1 
Iofue: * Elige duodecim viros fingulos 2 
per lingulas tribus : * & prsecipe eis vt tol- 3 
lant de medio lordanis alueo , vbi fteterunt A 
pedes facerdotum , duodecim duriffimos la- 
pides,quos ponetis in loco caftrorum , vbi fi- 
xeritis hac nocTe tentoria. * Vocauitq; Iofue 4 
ducdecim viros , quos elegerat de filijs If- 
rael,fingulos de fingulis tribubus, * & ait ad 5 
eos : Ite ante arcam Dhi Dei veftri ad Iorda- 
nis medium, & portateinde finguli fingulos 
lapides in humeris veftris , iuxta numeru fi- 
liorum Ifrael,*vt fit fignu inter vos:& qua- 6 
do interrogauerint vos filij veftricras,dicen- 
tes:Quid fibi volunt ifti lapides ? * refponde- 7 
bitis eis : Defecerunt aquse Iordanis ante ar- 
eam federis Dominixum tranfiret eum : i<J- B 
eireo pofiti fynt lapides ifti in monimentum 



o 



E R 

8 filioram Ifrael vfque in seternum.* Fecerunt 
ergo filij Krael ficut prajcepit eis Iofue, por- 
tantes de medio Iordanis alueo duodecim la- 
pides,vt Dhs ei imperarat , iuxta numerum 
filiorum Ifrael , vfque ad locum , in quo ca- 

9 ftrametati funt,ibique pofuerunt eos. *Alios 
quoq; duodecim lapides pofuit Iofue in me- 
dio Iordanis alueo, vbi fteterunt facerdotes , 
qui portabant arcam federis: & funt ibi vfq; 

10 in praefentem diem . * Sacerdotesautem,qui 
portabant arcam,ftabant in Iordanismedio, 
donec omnia complerentur , quae Iofue , vt 
loqueretur ad populum , prseceperat Domi- 
nus,& dixerat ei Moyfes. Feftinauitq; popu- 

1 1 lus,& tranfijt.*Cumque tranfifient omnes , 
C tranfiuit & arca Domini,facerdotefque per- 

1 2 * gebant ante populum.* Filij quoq; Rube , 
& Gad,& dimidia tribusManfie,armatipre- 
cedebant filios Ifrael , "ficuteis prxceperat m**.ji.% 

13 Moyfes : * & quadraginta pugnatorum l8, 
millia per turmas , & cuneos, ihcedebant per 

14 plana,atque campeftria vrbis Iericho . * In 
die illo magnificauit Dominus Iofue coram 
omni Ifrael ,vt timerent eum , ficut timuerat 

1 5 Moyfen-dum adhuc viueret.* Dixitqjad eu: 
id^Precipefacerdotibus, quiportant arcam 

1 7 federis,vt afcendat de Iordane. *Qui praxe- 

1 8 pit eis,dicens: Afcendite de Iordane.^Cumq; 
afcendiffent ponantes arcam f^deris Domi- 
ni,&ficcamhurrmrn calcarecepifTent, re- 

D uerfae funt aquae in alueum fuum, & fluebat 

ip ficut ante confueuerant . * Populus autem 

afcenditde Iordane, decimo die menfis pri- 

mi , &caftrametatifuntinGalgalis contra 

20 Orientalem plagam vrbis Iericho. *Duode- 
cim quoque lapides , quosdelordanisalueo 

2 1 fumpferant,pofuit Iofue in Galgalis, *& di- 
xit ad filios Ifrael : Quando interrogauerint 
filij veitri cras patres fuos, &dixerint eis: 

2 2 Quid fibi volunt lapides ifti ? * docebitis eos, 
atque dicetis: Per arentem alueum tranfiuit 

2 3 Ifrael Iordanem iftum , * fiecante Domino 
Deo vef tro aquas eius in confpedu veftro , 

24 donec trafiretis: * "ficut fecerat prius in ma- 
ri rubro , quod ficcauit donec tranfiremus : 

2 5 * vt difcant omnes terrarurri populi fortifii- 
mam Domini manum , vt & vos timeatis 
Dominum Deum veftrum omni tempore . 
C A P. V. 

1 T^Oftquam ergo audierunt omnes reges 
A JL Amorrha;oru,qui habitabant trans Ior- 

danem ad Occidentalem plagam , & cuncTi 
reges Chanann , qui propinqua pofiidebant 
magni maris loca , quod ficcaflet Dominus 
fluenta lordanis coram filijs Ifrael donec 
tranfirent,diflblutum eft cor eorum , & non. 
remanfit in eis fpiritus,timentium introitum 

2 filiorum Ifrael . * Eo tempore ait Dominus 
ad Iofue:Fac tibicultros lapideos,& circum- 

3 cide fecundo filios Ifrael . ;e Fecit quod iufle^ 

rat 



'( Exe.fy..c 
II. 



I o 

rat Dominus , & circumcidit filios Iftael in 
colle prneputiorum.^Hsec autem caufa eft fe- 
cundx circumcifionis : Omnispopulus,qui B 
egrefius eft de Aegypto generis mafculini , 
vniuer fi bellatores viri,mortuifunt in defer- 
to per longiflimos vif circuitus, * qui omnes 5 
circumcifi erant . Populus autem quinatus 
eft in deferto, * per quadraginta annos itine- 6 
ris latiflimae folitudinis incircumeifus fuit : 
donec confumerentur, qui non audierat vo- 
cem Domini,& quibus ante iurauerat, vt n5 
oflenderet eis terram lacte , & melle manan- 
tem. * Horum filij in locum fucceflerunt pa- 7 
trum,& circucifi funt a Iofue:quia ficut nati C 
fuerant, in prxputio erant,nec eos in via ali- 
quis circumciderat.*Poftquam autem omnes 8 
circumcifi funt, manferunt in eodem caftro- 
ru loco,donec fanarentur.*Dixitque Dhs ad 9 
Iofue: Hodieabftuliopprobrium Aegyptia 
vobis.*Vocatumq; eft nomen loci illius Gal- 



V E. 15? 

I o gala,vfq; in pradehtS die.*Manferuntq; filij 

Ifrael in Galgalis,&fecerunt Phafe , quarta- 
decima die menfis ad vefperum in campe- 

I I ftribus Iericho : *& comederunt de frugibus 
D Terrse die altero,azymos panes,& polentam 

1 2 eiufdemanni.*Defecitquemannapoftquam 
comederunt defrugibus Terrae , nec vfi funt 
vltra cibo illo filii Ifrael , fed comederunt de 

1 3 frugibuspraefenusanniTerrxChanaa.*Cu 
autem eflet Iofue in agro vrbis Iericho, leua- 
uit oculos, & vidit virum ftantem contra fe , 
euaginatu tenentegladiu,perrexitq;ad eum, 

14 & ait:Nofter es,an aduerfariorum ; * Qui re- 
fpodit:Nequaqua,fed fum princeps exercitus 

1 5 Domini,& nunc venio. * Cecidit Iofue pro-» 
nus in terram.Et adorans ait:Quid Dominus 

itfmeusloquituradferuumfuum?* "Solue,in- uExt > 3- fe 
quit , calceamentum tuum de pedibus tuis : {^ _ a 
locusenim,inquoftas,fan6luseft. Fecitque jj. 
Iofue , vt fibifueratimperatum . 




C A P. VI. 

IEricho autem claufa erat atque munita,ti- 
more filiorum Ifrael, & nullus egredi au- 
debat,aut ingredi. * Dixitq; Dominus ad Io- 
fue: Ecce dedi in manu tua Iericho,& regem 
eius, omnefquefortes viros. * Circuite vrbem 
cuncti bellatores femel per diem : fic facie- 
tis fex diebus . * Septimo autem die facerdo- 
tes tollant feptem buccinas , quarum vfus eft 
iniubileo , &prascedant arcam federis: fe- 
ptiefque circuibitis ciuitatem, &facerdotes 
clangent buccinis . * Cumq; infonuerit vox 
tube longior,atq; concifior,& in auribus ve- 
ftris increpuerit , conclamabit omnis popu- 
lus vociferatione maxima , & muri funditus 
corruent ciuitatis , ingredieturq; linguli per 
Iocum,contra quem fteterint. * Vocauit ergo 
IofuefiliusNunfacerdotes, &dixit adeos: 
Tollitearcam foederis: &feptem alijfacer- 
dotes tollant feptem iubileorum buccinas,& 
incedant ante arcam Domini. * Ad populum 



quoque ait:Ite & circuite ciuitatem , armat 

8 prsecedentes arcam Domini . * Cumque Io- 
F fue verba finiflet , &feptemfacerdotesfepte 

buccinis clangerent ante arcam federis Do- 

9 mini, * omnifqueprsecederetarmatusexer- 
citus,reliquum vulgus arcam fequebatur , ac 

iobuccinis omnia concrepabant . *- Prscepe- 
ratautem Iofue populo,dicens : Non clama- 
bkis,nec audietur vox veftra , neq; vllusfer- 
moexoreveftro egredietur: donec veniat 
diesjui quo dkam vobis : Clamate , & voci- 

1 1 feramini . * Qrcuiuit ergo arca Domini ci- 
uitatem femel per diem, & reuerfa in caftra , 

1 2 manfit ibi. * Igitur Iofue de nocte confurgS- 

13 te,tulerut facerdotes arcam Domini, * & fe- 
ptem ex eisfeptem buccinas,quarum in iubi- 
leo vfus eft : pnecedebantque arcam Domini 
ambulantes,atque clangentes:& armatus po- 
pulus ibat ante eos , vulgus autem reliquum 
fequebaturarcam, &buccinis perfonabat. 

7JX4*Ckcweruntque ciuitatem fecundo die fe- 
| ' mel , 



V 3up. 2. b. 
fbbr ii,/. 



uHtb.U /. 
}0. 



w 1. Mah, 

11 <•". I J. 



7- 



*Afc*.u/. 
5». 



>ll»ft>fi,%. 






uJfif.xi.. «i 

WS. 

» I. P<ir.l. 

«•7- 



354 * r B 

«nel ,& reuerfi funt in caftra . Sic fecerunt fex 
diebus . * Die autem feptimo , diluculo con- 
furgentes.circuierunt vrbem, ficut difpofitu C 
erat , fepties . * Cumque feptimo circuitu 1 6 
clangerent buccinis facerdotes, dixit Iofue 
ad omnem Ifrael:Vociferamini:tradiditenim 
vobisDominus ciuitatem: *fitque ciuitas 17 
hsec anathema:& omnia quse in ea funt Do- 
mino . Sola Rahab meretrix viuat cum vni- 
-uerfis,qui cum ea in domo funt . » abfcondit 
enim nuncios quos direximus . * Vos autem 1 8 
cauete ne de his,quse prsecepta funt,quid pia 
€otingatis,& fitisprseuaricationisrei ,& om- 
nia caf tra Ifrael fub peccato fint atq; turbe- 
tur . * Quidquid autem auri.& argentifue- 19 
rit,& vaforum seneorum ac ferri , Domirto 
confecretur , repofitum in thefauris eius . 
* u Igitur omni populo vociferante, & clan- 20 
gentibustubis, poftquam in aures multitu- 
dinis vox fonitufque increpuit , muri illico 
corrticrunt : & afcendit vnufquifque per lo- 
cum,qui contra fe erat : h ceperuntq; ciuita- 
tem , * & interfecerunt omnia quse erant in 2 1 
ea,a viro vfque ad mulierem, ab infante vfq; 
adfenem. Bouesquoque, & oues, & afinos 
in ore gladi j percufTerunt . * Duobus autem 2 2 
viris , " qui exploratores mifli fuerant , dixit 
Iofue : Ingredimini domum mulieris mere- D 
tricis , & producite eam, & omnia quse illius 
funt,fkutiUiiuramentofirmaftis.* " Ingref- 23 
fique iuuenes, eduxerunt Rahab,&parentes 
eiue , fratres quoque , & cuntftam fupellecti- 
Iem , ac cognationem illius , & extra caftra 
Ifraelmanfirefecerunt . * " Vrbem autem,& 24 
omnia quse erant in ea,fuccenderunt; abfque 
auro,& argento,& vafis seneis , ac ferro, quse 
m serarium Domini confecrarunt . * Rahab 25 
vero meretricem , & domum patris eius , & 
©mnia,quse habebat,fecit Iofue viuere,& ha- 
bitauerunt in medio Ifrael vfque in prsefen- 
tem diem: eo quod abfconderit nuncios,quos 
miferat vteyplorarentlericho. Intempore 
illo,imprecatus eft Iofue,dicens : * " Maledi- 2<5 
clus vir coram Domino, qui fufritauerit , &. 
sedificaueritciuitatem Ierieho.In primogeni- 
to fuo fhndamenta illius iaciat, & in nouifli- 
mo liberorum ponat portaseius. * Fuit ergo 27 
Dominus cum Iofue , & nomen eius vulga^ 
tum efl in omni terra . 

C A P. VII. 

Fllij * autem Ifrael prseuaricati funt man- 1 
datum,& vfurpauerunt de anathemate . A 
" Nam Achan filius Charmi , fili j Zabdi , fi- 
lij Zare de tribu luda , tulit aliquid' de ana- 
themate: iratufqueeft Dominus contra filios 
Ifrael . * Cumq; mitteret Iofue de Iericho vi- 2 
PoscontraHai, quseeftiuxtaBethauen, ad 
Orientalem plagam oppidi Bethel , dixit eis :. 
Afcedite,& explorateTerram. Qui pr^cepta 
coplentes explorauerunt Hai. *Et reuerfi di- 3 



E R 

xerut ei:*N6 afcedat omnispopulus,fed duo, 
vel tria millia viroru pergant, & deleat ciui- 
tate : quare omnis populus fruftra vexabitur 

4 contra hoftes paucifllmos? *Afcenderunt er- 
go tria millia pugnatorum . Quiftatim ter- 

5 ga vertentes,* percufii funt a viris vrbis Hai , 
& corruerut ex eis triginta fex homines: per- 
fecutique funt eos aduerfari j de porta vfq; ad 
Sabarim , & ceciderunt per prona fugientes : 
pertimuitq; cor populi : & inftar aque; lique- 

6 fa&um eft/Iofue vero fcidit veftimenta fua, 
& pronus cecidit in terram coram arca Do- 
mini vfque ad vefperam,tam ipfe quam om- 
nesfenes Ifrael: miferuntque puluerem fuper 

7 capita fua , * & dixit Iofue : Heu Dhe Deus , 
B quidvoluiftitraducerepopulum iftum Ior- 

danem fluuium , vt traderes nos in manus 
Amorrhsei,& perderes 3 vtinam vtccepimus, 

8 manfiffemus trans Iordanem . * Mi Domine 
Deus quid dicam,videns Ifraele hoftibus fuis 

9 terga vertetem? *Audient Chanansei,& om- 
nes habitatores Terrse, & pariter conglobati 
circumdabunt nos,atq- delebunt nomen no- 
ftrum de terra : & quid facies magno nornim 

10 tuo? * Dixitque Dominus ad Iofue : Surge, 

1 1 cur iaces pronus in terra ? * Peccauit Ifrael y 
& preuaricatus eft padtu meum:tuleruntque 
de anathemate,& furati funt atque metiti, & 

1 2 abfconderum inter vafa fua>Nec poterit If- 
rael ftare ante hoftes fuos,eofquefugiet: quia 
pollutus eft anathemate, non ero vltra vobi- 
fcum,donec conteratis eum,qui huius fceleris 

1 3 reus eft. * Surge,fanc"tifica populu,& dic eis , 
,, Sandificamini in craftinum : hsec enim di- 
cit Dominus Deus Ifrael : Anathemain me- 
dio tui eft Ifrael: non poteris ftare contra ho- 
ffibus tuis,donec deleatur ex te qui hoc cota- 

14 minatus eft fcelere.* Accedetifque mane fin- 
C guli per tribus veftras:& quacumq; tribu forc 

inuenerit, accedetper cognationesfuas, & 

1 5 cognatio per domos,domufq; per viros: * E: 
quicumque ille in hoc facinore fuerir depre- 
henfus, comburetur igni cum omni fubf lan- 
tia foa : quoniam prseuaricatu^eft pactum 

16 Domini, & fecit nefas in Ifrael . *Surgen* 
itaque Iofue mane, applicuit Ifrael per tribus 

1 7 fuas & inuenta eft tribus Iuda. * Qu? cu iux- 
tafamilias fuas effet oblata , inuenta eft fami- 
lia Zare . Iilam quoque per domos offerens , 

1 8 reperit Zabdi: *cuius domum in fingulos di- 
uidens viros, inuenit Achan filium Charmi , . 

ip filij Zabdi, filij Zare detribu luda . * Et ait 
Iofue ad Acha: Fili mi,da gioriam Dho Deo. 
Ifrael,& cofitere , atq; indica mihi quidfece- 

20 ris,ne abfcondas.* Refponditq; Achan Iofue, 
&dixitei: Vere ego peccjiui Domino Dco 

2 1 Ifrael,& fic,& fic feci. * vidi enim inter fpo- 
lia palliu coccineu valde bonu . & ducetos fl- 
clos argenti,regtilamq; auream quinquagin- 
ta ficlorum:& cocupikens abfiuli,& abfcon- 

di. 



nSup. 3.^. 

f- 

/.««.lOi.S» 

Nu. 11. b, 
13. 

b. S . 




di in terra cotra mediu tabernaculi mei , ar- 
getumq;foffa humo operui *Mifit ergo Io- 22 
fue miniftros : qui currentes ad tabernaculu D 
illius , repererunt cuncta abfcondita in eode 
loco,& argetu fimul. *Auferetefq; de teto- 23 
rio tulerut ea ad Iofue , & ad omnes filios If- 
t rael,proiecerutq;ante Dnm.*i<Tollens itaq; 24 
' Iofue Achan filiu Zare, argentuq; & palliu, 
& auream regulam,filios quoq; &filias eius , 
boues,& afinos, & oues, ipfumq; tabernacu- 
lum,& cun&am fupelle&ilem: (& omnis If- 
rael cum eo)duxerut eos ad Vallem Achor : 
*vbi dixit Iofue:Quia turbafti nos,exturbet 2 5; 
te Dominus in die hac . Lapidauitq; eu om- 
nis Ifrael : & cun&a qua* illius erat, igne co- 
fumpta funt. *C6gregaueruntq; fupereum 26 
aceruum magnum lapidum , qui permanet 
vtfque in prafentem diem. Et auerfus eft fu- 
ror Domini ab eis . Vocatumque eft nomen 
loci illius, Vallis Achor , vfque hodie . 
C A P. VIII. 

DIxitautemDominusadlofue: Neti- 1 
meas , neque formides : tolle tecum A 
omnem multitudinem pugnatorum , & co- 
furgens afcende in oppidum Hai. ecce tradi- 
di in manu tua regem eius,& populu, vrbe- 
que,& terra. *Faciefq; vrbi Hai, & regi eius, 2 
11 licut fecifti Iericho, & regi illius : prsedam 
vero,& omnia animatia diripietis vobis: po- 
ne infidias vrbi poft eam . * Surrexitque Io- 3 
fue , & omnis exercitus bellatorum cum eo , 
vt afcenderent in Hai: & elecla triginta mil - 
lia virorum fortiu mifit nocte , * pr^cepitq; 4 
eis , dicens : Ponite infidias poft ciuitatem : 
nec longius recedatis : & eritis omnes parati. 
* > ego aute,& reliqua multitudo,qua: mecu 5 
eft accedemus ex aduerfo cotra vrbem . Cil- B 
que exierint cotra nos,ficut ante fecimus,fu- 
giemus,& terga verternus:*donecperfeque- 6 
tesabvrbe longius protrahantur: putabunt 
cnim nos fugere ficut prius: *Nobisergofu- 7 

1 



gientibus, & illis perfequentibus , confurge- 
tis de infidijs, & vaftabitis ciuitatem: tradet- 
que eam Dominus Deus vefter in manus 
8 veftras; *cuq;ceperitis,fuccendite eam,& fic 
o omnia facietis,vt iuffi.* Dimifitq ;eos, & per- 
rexerut ad locum infidiarum.federuntq; in- 
ter Bethel,& Hai , ad Occidentalem plagam 
vrbis Hai:Iofue aute nocle illa in medio mii- 

10 fit populi , * furgenfque diluculo recenfuit 
focios , & afcendit cum fenioribus in fron- 
te exercitus , vallatus auxilio pugnatorum . 

1 1 *Cumq; veniffent,& afcediffent ex aduerfo 
C ciuitatis, fteteruntad Septentrionalem vrbis 

plagam,inter quam & eos erat vallis media . 

1 2 * Quinque autem millia viros elegerat , & 
pofuerat in infidijs inter Bethel , & Hai ex 

1 3 occidentali parte eiufdem ciuitatis : * omnis 
vcro reliquus exercitus ad aquilone acie di- 
rigebat , ita vt nouiflimi illius multitudinis 
occidetalem plagam vrbis attingeret . Abijt 
ergo Iofuenocteilla, &ftetit in vallis me- 

14 dio . * Quod cum vidiffet rex Hai,fef iinauit 
mane , & egreffus eft cu omni exercitu ciui- 
tatis,direxitq; aciem c5tra defertu,ignorans, 

1 5 quod poft tergum laterent infidix . * Iofue 
vero , & omnis Ifrael cefferunt loco , fimu- 
lantes metum , & fugientes per folitudinis 

16 viam.* At illi vociferantes pariter,& fe mu- 
tuo cohortantes,perfecuti funt eos. Cumque 

17 recefiiffent a ciuitate , *& ne vnus quidein 

D vrbe Hai, & Bethel remafiflet qui no perfe- 

queretur Ifrael(ficut eruperant aperta oppi- 

1 8 da relinquentes , ) * dixit Dns ad Iofue: Le 
ua clypeum,qui in manu tua eft, cotra vrbe 

19 Hai.quoniam tibi tradam eam. ^Cumq^ele- 
uaffet clypeum ex aduerfo ciuitatis, infidiae, 
quse latebant,furrexerunt confeftim, & per- 
gentesad ciuitatem, ceperunt, & fuccederut 

2oeam. * Viri aute ciuitatis, qui perfequeban- 
tur Iofue , refpicientes , & videntes fumum 
vrbis ad ce_ lum vfque confcendere , non po. 

tue- 



132 L * 

tuerunt vltra huc illucque diffugere : prse- 
fertim cum hi , qui fimulauerant fugam , 
& tendebant ad folitudine, cStra perfequen- E 
tesfortiffimereftitiffent. *Videnfq;Iofue,& 21 
orhnis Ifrael, quod capta effet ciuitas , & fu- 
mus Vrbis afcenderet , reuerfuspercuffit vi- 
ros Hai . * Siquidem & illi, qui ceperant , & 2 2 
fuccenderant ciuitatem , egreffi ex vrbe c5- 
trafuos, medios hoftium ferire coeperunt. 
Cu ergo ex vtraq; parte aduerfarij c^deren- 
tur,ita vt nullus de tanta multitudine falua- 
retur , *regem quoque vrbis Hai apprehen- 23 
derunt viuentem,& obtulerunt Iofue. * Igi- 24 
tur omnibus interfe&is , qui Ifraelem ad de- 
ferta tendentem fuerant perfecuti , & in eo- 
dem locogladio corruentibus, reuerfifilij 
Ifrael percufferunt ciuitatem . * Erant au- 2 5 
tem,qui in eodem die conciderant a viro vf- 
que ad mulierem duodecim millia hominu, 
omnes vrbis Hai.Tofue vero non contraxit 26 
manum , qua in fublime porrexerat, tenens 
clypeum , donec interficerentur omnes ha- 
bitatores Hai. * Iumenta autem,& prsedam 27 
ciuitatis diuiferunt fibi fili j Ifrael,ficut prse- F 
ceperat Dominus Iofue.* Qui fuccendit vr- 28 
bem , & fecit eam tumulum fempiternum : 29 

* regem quoque eius fufpendit in patibulo 
vfque ad vefperam,& folis occafum. Prsece- 
pitque Iofue,& depofuerunt cadauer eius de 
cruce: proieceruntq; in ipfo introitu ciuita- 
tis, congef \o fuper eum magno aceruo lapi- 
dum,qui permanet vfque in prsefentem die, 
*Tuc scdiftcauit Iofue altare Domino Deo 3 o 

v Exo.io. jfrael in monte Hebal : * " ficut prseceperat 3 1 

ntu.z-j. * Moyfe famulus Domini filijs Ifrael , & fcri- 

4. ' ptum eft in volumine legis Moyfi : Altare 

vero de lapidibus impolitis , quos ferrum 

non tetigit : & obtulit fuper eo holocaufta 

Domino,immolauitque pacificas vi&imas . 

* Et fcripfit fuper lapides Deuteronomium 3 2 
legis Moy fi, quod ille digefierat coram filijs 
Ifrael . * Omnis autem populus , & maiores 3 3 
natu , ducefq; ac iudices ftabant ex vtraque 
partearcse, in confpedtu facerdotum , qui 
portabant arcam f^deris Domini , vt adue- 
na,ita & indigena. Media pars eorum iuxta 
montem Garizim , & mediaiuxta montem 
Hebal , ficut prseceperat Moyfes famulus 
Domini . Et primum quidem benedixit po- 
pulo Ifrael:* poft h^c legit omnia verba be- 34 
nedictionis, & malediitionis, & cunda quse 
fcripta erant in legis volumine . * Nihil ex 3 5 
his, quaz Moyfes iufferat, reliquit intactum, 
fedyniuerfa replicauit coram omnimulti- 
tudine Ifrael, mulieribus ac paruulis , & ad- 
uenis,qui inter eos morabantur . 

G A P. IX. 
Vibusauditis , cundi reges trans lor- 1 
_ danem,quiverfabanturinmontanis A 
& campeftribus,in maritimis, ac littore ma- 



» W«,1I,«. 



Q 



B E R 
gnimaris, hiquoquc qui habitabant iuxta 
Libanum : Hethseus, & Amorrhseus, Cha- 
nanseus, Pherezseus, &Heuseus, &Iebu-r 

2 feus * congregati funt pariter,vt pugnarent 
cotra Iofue, & Ifrael vno animo, eademque 

3 fententia.*At hi,qui habitabant in Gabaon, 
audientes cuntta quse fecerat lofue , Iericho 

4 & Hai : * & callide cogitantes tulerunt ft- 
bi cibaria , faccos veteresafinis imponentes, 

5 & v tres vinarios fciffos, atque cofutos, * cal- 
ceametaque perantiqua, quse ad indiciu ve- 
tuftatis pittaci js confuta erant,induti veteri- 
bus veftimentis : panes quoque., quos porta- 
bant ob viaticu,duri erant, & in frufta con- 

6 minuti: *perrexeruntque ad Iofue,qui tunc 
morabatur in caftris Galgalse , & dixerunt 
ei,atque fimul omni IfraelirDe terra loragin- 
qua ven»nus,pacem vobifcum facere cupie- 
tes.Refponderuntque viri Ifrael ad eos , atq; 

7 dixerunt: *Ne forte in terra,quse nobis forte 
B debetur , habitetis , & non poffimus fcedus 

8 inire vobifcum . * At illi ad Iofue, Serui, in- 
quiunt, tuifumus. Quibus Iofue ait : Qui 

9 nameftisvos? & vnde veniftis ? *Refpon- 
derunt : de terra longinqua valde venerunt 
ferui tui in nomine Domini Dei tui. Audiui- 
mus enim famam potentise eius, cun&a quse 

ro fecit in /£gypto,*"& duobus regibus Amor- 
rh?eorum,qui fuerunt trans Iordanem, Seho 
regi Hefebon, & Og regi Bafan, qui erant in 

1 1 Aftaroth:*dixeruntq; nobisfeniores,& om- 
• nes habitatores Terrse noftr?:Tollite in ma- 

nibus cibaria ob ISgiffimam viam, & occur- 
rite eis,& dicite : Serui veftrifumus, foedus 

1 2 inite nobifcu. *En,panes quando egreffi fu- 
mus de domibus noftris , vt veniremus ad 
vos,calidos fumpfimus, nuc ficci fa£ti sut, & 

13 vetuftate nimia comminuti: *vtres vini no- 
uos impleuimus , nunc rupti funt , & foluti : 
veftes &calceamenta quibus induimur , & 
quse habemus in pedibus,ob logitudine lon- 

i4gioris vi? tritafunt,& pene confumpta.*Su- 
C fceperunt igitur de cibariis eorum, & os Do- 

15 mini non intcrrogauerunt . *»Fecitq;Iofue ux.Ke.ti 
cum cis pacem, & inito federe pollicitus eft , «.2. 
quod non occiderentur : principes quoque 

1 6 multitudinis iurauerunt eis. * Poft dies aute 
tres initi foederis , audierunt quod in vicino 

1 7 habitaret,& inter eos futuri eftent . *Moue- 
runtq; caftra filij Ifrael, & venerunt in ciui- 
tates eorum die tertio , quaru hsec vocabula 
funt,Gabao,& Caphira,& Beroth, & Caria- 

1 8 thiarim. * Et non percufterunt eos,eo quod 
iuraffent eisprincipes multitudinisin nomi- 
ne Domini Dei Ifrael : Murmurauit itaque 

19 omnis vulgus contra principes.*Qui refpS- 
derunt eis. Iurauimus illis in nomine Domi- 
ni Dei Ifrael, & idcirco no poffumus eos co- 

20 tingere. ^Sed hoc faciemus eis: Referuentur 
quidem vt \'iuant , ne contra nos ira Domi- 

ni 



I o s 

nl concitetur,fi peicrauerimus : * fed fic vi- 2 1 
uant, vt in vfus vniuerfce multitudinis ligna L 
caedant,aquafq; comportent.Quibus haec lo- 
quentibus,* vocauit Gabaonitas Iofue,& di- 2 2 
xit eis : Cur nos decipere fraude voluiitis , vt 
diceretis:Procul valde habitamus a. vobis,cu 
in medio noftriiitis 3 Ttaquefub maledidio- 23 
ne eritis,& non deficiet de f tirpe veftra ligna 
casdens, aquafq; comportans in domum Dei 
mei.*Quirefponderunt:Nunciatum eit no- 24 
bis feruis tuis, quod promiilfkt Dominus 
Deus tuus Moyfl feruo fuo,vt traderet vobis 



V E. 157 

omnem Terram , & difperderet cunctosha- 
bitatores eius. Timuimus igiturvalde, & 
prouidimusanimabus noitris, veftroterrore 

2 5 copulfi,& hoc confilium iniuimus. * Nunc 
autem in manu tua fumus : quod tibi bonii , 

16 & rectum videturiac nobis. * Fecit ergo lo- 
fue vt dixerat,& liberauit eos de manu filio- 

2 7 rum Ifrael , vt non occiderentur . * Decre- 
uitque in illo die eos effe in miniflerio cuncti 
populi,& altaris Domini , cedentes ligna ,& 
aquas comportantes , vfque in prxfens tem ■- 
pus,inloco,quem Dominus elegiffet . 




C A P. X. 

QVx cum audiffet Adonifedec rex Ieru- 
falem,qudd fcilicet cepilTet lofue Hai , 
& fubuertiffet eam ( ficut enim fecerat Ieri- 
cho,& regi eius,iic fecit Hai, & regi illius ) & 
quod transfugifient Gabaonitx ad Ifrael , & 
effent fcederati eorum , * timuit valde. Vrbs 
enim magna erat Gabaon,& vna ciuitatum 
regalium , & maior oppido Hai , omnefque 
beliatoreseiusfortiilirni.*Mifit ergo Adoni- 
fcdcc rex lerufalem ad Oha regem Hebron , 
& ad Phara. regem Ierimoth,ad laphia quo- 
que regem Lachis,& ad Dabir regem Eglon, 
dicens:* Ad me afcendite, & ferte prxfidium, 
vt expugnemus Gabaon, quare transfugerit 
ad Iofue,& ad filios Ifrael. *C6gregati igitur 
afcenderunt quinque reges Amorrhscorum : 
rex Ierufalem,rex Hebron,rex Ierimoth, rex 
Lachis , rex Eglon , fimul cum exercitibus 
fuis,& cafframetati funt circa Gabao, oppu- 
gnantes eam . * Habitatores autem Gabaon 
vrbis obfeffe miferunt ad Iofue,qui tuc mo- 
rabatur in cafbris apud Galgala, & dixerunt 
ei : Ne retrahas manus tuas ab auxilio feruo- 
rum tuoru : afcende cito,& libera nos,ferque 
prxfidiu: couenerunt enim aduersii nos om- 
nes reges Amorrheoru, qui habitat in mota- 
nis.*Afcenditq; Iofue deGalgalis, &omnis 
exercitus bellatoru cu eo,viri foruffimi.^Di; 



xitq; Dfis ad Iofue: Ne timeas eos : in manus 

enim tuastradidi illos : nullus ex eis tibi reii- 

9 ftere poterit . * Irruit itaque lofue fuper eos 

repente, totanocte afcendens deGalgalis: 

I o * Et conturbauit eos Dominus a facie Ifrael: 

contriuitque piagamagna in Gabaon, ac 
perfecutus eil eos per viam afcenfus Beth 
horon.& percuifit vfque Azeca,& Maceda . 

I I * Cumque fugerent filios Ifrael , & effent in 
C defcenfu Beth horon , Dominus mifit fuper 

eos lapides magnos de c^lo vfque ad Azeca : 
& mortui funt muito plures lapidibus gran- 
dinis , quam quos gladio percufferant filif 

1 2 Ifrael . * Tunc locutus eft lofue Domino in 
die , qua tradidit Amorrhxum in confpectu 
filiorum lfrael,dixitque coram eis:Sol contra 
Gabaon ne mouearis,& Luna contra vallem 

1 3 Aialon.*Steteruntque <> Sol, & Luna, donec " J f*. is 
vlcifcereturfegensdeinimicis fuis. Nonne 
fcriptum eft hoc in libro iuftorum ? Stetit 
itaque Sol in medio cceli , & non fcltinauit 

i^occumbere fpatio vnius diei . * Non fuit 
antea,nec poftea ta longa dies,obediente Do- 
mino voci hominis , & pugnante pro Iiracl . 

1 5 * Reuerfufque eft Iofue cum omni Ifrael in 

16 caftra Galgalse. *Fugerat enim quinque re- 
ges, & fe abfconderat in fpelunca vrbis Ma- 

1 7 ceda . * Nunciatumque eft Iofue , quod in- 
. uenti efTent quinque reges latentes in fpe- 

lunca 



11. 

Ec 
f. 



4».' 



*T)tul.l\, 



il. 



1«8 L I 

lunca vrbis Maceda . * Qui prarcepit focijs, 1 8 
&ait: Voluitefaxaingentia ad osfpelun- D 
cse, &ponitevirosinduftrios, qui claufos 
cuftodiant : * vos autem nolite ftare, fed i</ 
perfequimini hoftes , & extremos quofque 
f jgientium caedite : nec dimittatis eos vr- 
bium fuanim intrare prsfidia, quos tradidit 
DominusDeus in manus veftras. *Caefis2o 
crgo aduerfarijs plaga magna , & vfque ad 
internecione pene confumptis , hi, qui Ifrael 
effugere potuerxit, ingreffi sut ciuitates mu- 
nitas . * Reuerfufque efl omnis exercitus ad 2 1 
Iofue in Maceda, vbi tunc erant caftra , fani 
&integronumero: nullufque contra filios 
Ifrael mutireaufus eft. * Pnecepitque Iofue, 22 
dicens: Aperite os fpeluncse , & producite ad 
me quinque reges,qui in ea latitant. ? Fece- 23 
runtque miniftri , vt fibi fuerat imperatum : 
& eduxerunt ad eum quinque reges de fpe- 
lunca , regem Ierufalem , regem Hebron,re- 
gem Ierimoth, regem Lachis,regem Eglon . 
+ Cumque educli effent ad eum , vocauit 24 
omnesviroslfrael, & ait ad principes exer- E 
citus qui fecum erant : Ite , & ponite pedes 
fupercollaregumiftorum. Quicumperre- 
xiffent , & fubiectorum colia pedibus calca- 
rent, * rurfum ait ad eos : Nolite timere,nec 2 5 
paueatis, confortamini,& eftote robufti : fic 
enim faciet Dominus cun<ftis hoftibus ve- 
ftris,aduerfum quos dimicatis , * Percuffit- 26 
que Iofue , & interfecit eos , atque fufpendit 
fuper quinque ftipites : fueruntque fufpenfi 
vfque ad vefperum . * « Cuque occumberet : 
fol,praecepit foci js,vt deponerent eos de pati- 
bulis.Qui depofitos proiecerunt in fpelunca, 
in qua latuerat,& pofuerunt fuper os eius fa- 
xa ingentia , quas permanent vfque in pras- 
fens. * Eodem quoque dieMacedamcepit28 
Iofue, & percuftit eam in ore gladij , regem- 
que illius interfecit , &omnes habitatores 
eius : non dimifit in ea faltem paruas reli- F 
quias . Fecitque regi Maceda,ficut fecerat re- 
gi Iericho . * Traniluit autem cum omni If- 29 
rael de Maceda in Lebna , & pugnabat con- 
tra eam : * quam tradidit Dominus cum re- 30 
ge fuo in manus Ifrael:percufferuntque vrbe 
in ore gladi j , & omnes habitatores eius , non 
dimiferut in ea vllas reliquias-Feceruntq; re- 
' gi Lebna, " ficut fecerant regi Iericho . * De 3 1 
Lebna tranfiuit in Lachis cum omni Ifrael : 
& exercitu per gyru difpofito oppugnabat 
ek.*' Tradiditque Dominus Lachis in manus 3 2 
Ifrael,& cepit eam die altero,atque percuilit 
in ore gladi j, omneque anima, quae fuerat in 
ea,ficut fecerat Lebna . * Eo tempore afcen- 3 3 
dit Horarex Gazer , vt auxiliaretur Lachis : 
quem percuffit lofue cum omni populo eius 
vfque ad internecione. * Trafiuitque de La- 34 
chis in EgIon,& circumdedit, * atque expu- 3 5 
gnauit ea eadem die:percuffitque in ore gla- 



B E R 

dij omnesanimas,quse erant in ea iuxta om- 
3 6 nia quae fecerat Lachis . * Afcendit quoque 
cum omni Ifrael de Eglon in Hebron, & pu- 
3 7 gnauit contra eam: * cepit eam,& percuftit 
G in ore gladij, regem quoque eius , & omnia 
oppida regionis illius , vniuerfafque animas 
qux in ea fuerant commoratx : non reliquit 
in ea vllas reliquias,ficutfecerat Egl6,ficft- 
cit & Hebron , cuncta quse in ea reperit,co- 
8 fumens gladio . * Inde reuerfus in Dabir , 
39* cepit ea atque veftauit: rege quoque eius , 
atque omnia per circuitum oppida percuffit 
in ore gladi j:n5 dimifit in ea vllas reliquias : 
ficut fecerat Hebron,& Lebna,& regibus ea- 
40 rum, fic fecit Dabir,& regi illius. * Percuffit 
itaque Iofue omnem Terram montanam,& 
meridianam atque campeftrem, & Afedoth 
cum regibusfuis:non dimifit in ea vllas reli- 
quias,fed omne quod fpirare poterat interfe- 
cit,ficut preceperat ei Dominus Deus lfrael, 
41*3, Cadesbarne vfque Gazam.Omnem Ter- 
42 ram Gofen vfque Gabaon , * vniuerfofque 
reges , & regiones eoram vno impetu cepit , 
atque vaftauit : Dominus enim Deus Ifrael 
pugnauit pro eo. * reuerfufque eft cum om- 
ni Lxael ad locum caftrorum in Galgala . 
C A P. XI. 

1 /""V Vas cum audiffet Iabin rex Afor, mifit 
A V^ ad lobab regem Madon , & ad regem 

2 Semeron,atqueadregem Acfaph: *adre- 
ges quoque Aquilonis, qui habitabat in mo- 
tanis, &inplanitiecontrameridiem Cene- 
roth, in campeftribus quoque, & in regioni- 

3 bus Dor iuxta mare: * Chanana^um quoque 
ab Oriente,& Occidente , & Amorrhatu, at • 
que Hethxum,ac Pherezseum, & Iebufkum 
in montanis : Heuaeum quoque qui habita- 
batadradices Hermon in Terra Mafpha . 

4 * Egreflique funt omnes cu turmis fuis , po- 
pulus multus nimis ficut arena , quae eft in 

B littore maris,equi quoque, & currus immen- 

5 fse multitudinis. * Conuenerutque omnes re- 
ges ifti in vnu ad Aquas Merom , vt pugna- 

6 rent cStra Brael. *Dixitque Dominus ad Io- 
fue:Ne timeas eos:cras enim hac eadem hora 
egotradamomnesiftosvulnerandos in c5- 
fpedu Ifrael : equoseorumfubneruabis, & 
currus igne combures . * Venitque Iofue, & 
omnis exercitus cum eo aduerfus illos ad 
Aquas Merom fubito, & irruerut fuper eos , 

8 * tradiditque illos Dfis in manus Ifrael . Qui 
percufferunt eos, & perfecuti funt vfque ad 
Sidonem magnam, & Aquas Maferephoth , 
campumque Mafphe , qui eft ad Orienta- 
lem illius parte . Ita percuffit omnes, vt nul- 
lasdimitteretex eis reliquias : * fecitquefi- 
cut prxceperat ei Dhs,equos eoru fubnerua- 
uit,currufq;cobuflit igni.*Reuerfufq; ftatim 
o cepit Afor:& rege eius percuffit gladio.Afor 
enim antiquitus inter omniaregna hec prin- 

cipa- 



n Dtu.y, », 
1. 



II. 

Viu.7,4,1 



I o s 

cipatu tenebat. *Percuflltq; omnes animas, 1 1 
quae ibidem morabantur : non dimifit in ea 
vllas reliquias , fed vfque ad internecionem 
vniuerfa vaftauit , ipfamque vrbem peremit C 
incendio . *Et omnes per circuitu ciuitates , 1 2 
regefq; earum cepit,percuflit,atquedeleuit, 
nficut praeceperat ei Moyfes famulus Domi- 
ni . * Abfque vrbibus, qux erant in collibus, 1 3 
&in tumulis fitae , ceteras fuccendit Ifrael: 
vnam tatum Afor munitiflima. flamma co- 
fumpfit. * Omnemque praedam iftarum vr- 14 
bium , ac iumenta diuiferunt fibi filij Ifrael , 
cu6tishominibusinterfe<ftis. *«Sicut pnece- 15 
perat Dominus Moyfi feruo fuo , ita prsece- 
pit Moyfeslofue, &ille vniuerfa comple- 
uit : non praeterijt de vniuerfis mandatis , 
nec vnu quidem verbu , quod iufferat Do- 
minus Moyfi . * Cepit itaque lofue omnem 1 6 
Terra montanam, & meridiana, terramque 
Gofen , & planitiem , & Occidentalem pla- 
gam, montemque Ifrael, & campeftria eius: 
+ & partem montis,quae afcendit Seir vfque 1 7 
Baalgad per planitiem Libani fubter mon- 
tem Hermon : omnes regeseorum cepit,per- 
cuflit,& occidit. *Multo tempore pugnauit 1 8 
Iofuecontraregesiftos. *Non fuit ciuitas D 
quae fe traderet ftlijs Ifrael , pneter Heuaeu , 1 p 
qui habitabat in Gabaon: omnes enim bella- 
docepit. *Dominienim fententiafuerat,2o 
vt indurarentur corda eorum, & pugnarent 
contra Ifrael,& caderent, & non mererentur 
vllam clemetiam,ac perirent, ficut praecepe- 
rat Dominus Moyfi. *In illo tempore venit 2 1 
Iofue,& interfecit Enacim de montanis , He- 
bron , & Dabir , & Anab, & de omni monte 
Iuda,&Ifrael,vrbefq; eorum deleuit. *Non 22 
reliquit vllum de ftirpe Enacim,in Terra fi- 
liorum Ifrael:abfq;ciuitatibus Gaza,& Geth, 
& Azoto , in quibus folis reli<5ti funt . * Ce- 2 3 
pit ergo Iofue omnem Terram, ficut locutus 
eft Dominus ad Moyfen , & tradidit eam in 
poffeflionem filijs Ifraelfecundum partes,& 
tribus fuas. quieuitque Terra a pradi js . 
C A P. XII. 

HI sut reges , quos percufferut fili j Ifrael 1 
& poflederut Terram eorum tras Ior- A 
danem ad folis ortum , a torrente Arnon vf 
que ad montem Hermon , & omnem Orien- 
talem plagam,quae refpicit folitudinem.*Se- 2 
hon rex Amorrhaeoru, qui habitauit in He- 
febon , dominatus eft ab Aroer , quae fita eft 
fuper ripam torrentis Arnon , & mediae par- 
tis in valle,dimidi?que Galaad,vfque ad tor- 
rentem Iaboc,qui eft terminus filiorum Am- 
mon . * & a folitudine vfque ad Mare Cene- 3 
roth contra Orientem , & vfque ad Ma- B 
re deferti , quod eft mare falfiflimum , ad 
Orientalem plagam per viam , quse ducit 
Bethfimoth, & ab auftrali parte, quae fubia- 
cet Afedoth, Phafga . *TerminusOg regis 4 



V E. 159 

Bafan,dereliquijs Raphaim, quihabitauit 
in Aftaroth, & in Edrai, & dominatus eft in 
monte Hermon , & in Salecha , atque in 

5 vniuerfa Bafan, vfque ad terminos. *Geflu- 
ri , & Machati , & dimidiae partis Galaad : 

6 terminos Sehon regis Hefebon . * Moyfcs 
famulus Domini , & filij Ifrael percufierunt 
eos, tradiditque Terram eorum Moyfesin 

C poffeflionem Rubenitis,&Gaditis,&dimi- 

7 diae tribui Manaffe . * Hi funt reges Terra; 
quos percuflit Iofue , & fili j Ifrael trans Ior- 
danem ad Occidentalem plagam, a Baalgad 
in campo Libani , vfque ad montem , cuius 
parsafcenditinSeir: tradiditque eamlofuc 
in poffeflionem tribubus IfraeJ,fingulis par- 

8 tes fuas , * tam in montanis , quam in planis, 
atque campeftribus . In Afedoth , Sc in foli- 
tudine,ac in meridie Hethaeus fuit,& Amor- 
rh32us,Chanana2us, Sc Pherezseus , Heuaeus , 

9 &Iebufa2us. * Rex Iericho vnus : rexHai, 
D quae eft exlatere Bethel vnus : * rex Ierufa- 

I o lem vnus; rex Hebron vnus. * rex Ierimoth 

I I vnus , rex Lachis vnus , rex Eglon vnus , 

1 2 rex Cazer vnus , * rex Dabir vnus , rex 

1 3 Gader vnus , * rex Herma vnus , rex Hered 

14 vnus,*rex Lebna vnus,rex Odullam vnus , 

1 5 * rex Maceda vnus , rex Bethel vnus , * rex 

1 6 Taphua vnus , rex Opher vnus, rex Aphec 

1 7 vnus,rex Saron vnus , * rex Mad5 vnus,rex 

1 8 Afor vnus, *rex Semero vnus, rex Achfaph 
ipvnus, rex Thenac vnus , rex Mageddo 

20 vnus , * rex Cades vnus, rex Iachanan Car- 

2 1 meli vnus,*rex Dor,& prouinciae Dor vnus 

22 rexGentium Galgal vnus, * rex Therfa 

23 vnus , omnes reges triginta vnus . 

C A P. XIII. 

1 T Ofue fenex, prouedtxq; etatis erat, & di- 
A JL xit Dominus ad eum: Senuifti,& longe^ 

uuses, terraquelatiflimadereli£taeft,quae 

2 necdum forte diuifa eft : * Omnis videlicet 
Galilrea , Philifthijm , & vniuerfa Geffuri . 

3 * A fluuio turbido , qui irrigat Aegyptum , 
vfque ad terminos Accaron contra Aquilo- 
nem : Terra Chanaan , quae in quinque re- 
gulos Philifthijm diuiditur,Gaz?os,& Azo- 
tios, Afcalonitas , Getha?os,& Accaronitas . 

4 * Ad meridiem vero funt Heu3ei,omnis Ter- 
ra Chanaan , & Maara Sidoniorum vfque 

5 Apheca & terminos Amorrha;i,*eiufq;con- 
finia. Libani quoqueregio contra Orientem 
a Baalgad fub monte Hermon,donec ingre- 

6 diaris Emath . * Omnium qui habitant in 
monte a Libano vfquead Aquas Mafere- 
photh,vniuerflque Sidonij.Ego fum qui de- 
lebo eos a facie filioru Ifrael . Veniat ergo in 
partem hereditatis Ifrael , ficut prascepi tibi. 

7 * Et nunc diuide terram in poffeflionem 
nouem tribubus,& dimidiaa tribui Manaffe, 

8 *cum qua Ruben & Gad poffederunt ter- "^" * l ^' 
ram,"quam tradidit eis Mo yfes famulus Do- 

mini 



i6o L I 

mini trans fluenta Iordanis, ad orientalem 
plagam. * Ab Aroer, quae fita eft in ripa tor- 9 
rentis Arnon , & in vallis medio , vniuerfa- 
quecampeftriaMedaba,vfqueDibon. * 8c 10 
cun&as ciuitates Sehon,regis Amorrhaei,qui 
regnauit in Hefebon vfque ad terminos fi- 
liorum Ammon . * & Galaad, ac termi- 11 
iium Gefluri & Machati , & omnem mon - 
tem Hermon, &vniuei-fam Bafan: vfque 
ad Salccha * omne regnu Og in Bafan, qui 1 2 
regnauit in Aftaroth & Edrai , ipfefuit de 
reliquijs Raphaim:percuflitque eos Moyfes, 
atque deleuit. * Nolueruntque difperdere 13 
filij Ifrael Gefluri& Machati : & habitaue- 
runt in medio Ifrael vfq; in praefentem die . 
... v m. 13. * "Tribui autem Leui non dedit pofieflione 14 
"• ' • fed facrifi cia & vi&imae Domini Dei Ifrael , 

ipfaefteius hcreditas, ficutlocutuseftilli. 
"iDedit ergo Moyfes poflefiionem tribui fl- 1 5 
jioru Ruben iuxtacognationesfuas. *Fuit- \6 
que terminus eorum ab Aroer , quae fita eft 
in ripa torrentis Arnon , & in valle eiufdem 
torrentis media: vniuerfam planitiem , quae 17 
ducit Medaba, * & Hefebon, cunctofque vi- C 
culos earum , qui funt in campeftribus: Di- 
bon quoque , & Bamothbaal , & oppidum 
Baalmaon, * & Iaffa, & Cedimoth , & Me- 1 8 
phaat , *Cariathaim, & Sabama,& Sa-19 
rathafar in moteconuallis. *Bethphogor& 20 
Afedoth,Phafga & Bethiefimoth, ? & om- 2 1 
nes vrbes campeftres , vniuerfaq; regna Se- 
hon regis Amorrhaei , qui regnauit in Hefe- 
t< xn.zi.c. fcon, "quem percuflit Moyfes cum principi- 
bus Madian: Heuaeum, & Recem, & Sur, & 
Hur , & Rebe duces Sehon habitatores Ter- 
ra.*Et Balaam filium Beor ariolum occide- 2 2 
rut filij Ifrael gladio cum ceteris interfe&is . 
*Fac"hifq; eft terminus filiorum Ruben Ior- 23 
danis fluuius . Haec eft poffefllo Rubenitam 
per cognationes fuas vrbium & viculorum. 
^Deditq^Moyfes tribui Gad & filijs eiusper 24 
cognationes fuas pofieflionem,cuius he c di- 
«ifio eft. * Terminus Iafer, & omnes ciuita- 2 < 
tes Galaad , & dimidiam partem terrse filio- D 
rum Ammon,vfq; ad Aroer,quae eftcontra 
Rabba, *& ab Hefebon vfq; Ramoth, Maf- 26 
phe,& Betonim:& a Manaim vfq; ad termi- 
nos Dabir . * in valle quoque Betharan, & 27 
Bcthnemra, & Socoth , & Saphon reliquam 
partemregniSehon regisHefebon : huius 
quoque finis, Iordanis eft vfq; ad extremam 
partem maris Cenereth trans Iordanemad 
onentalem plagam^haec eft pofieflio filio- 28 
rum Gad per famUiasfuas,ciuitates, & villae 
earum.- Dedit & dimidie tribui Manafle,fi- 29 
hjfque eius mxta cognationes fuas poffeflio- 
nem,*cumshoc principium eft : a Manaim 50 
vniuerfam Bafan, & cundta regna Og regis 
Bafan ,omnefque vicos Iair , qui funt in Ba - 
fan,fexagintaoppida.*&dimidiam partem 3 1 



£8 



B E R 

Galaad, & Aftaroth , &Edrai vrbesregni 
Og in Bafan : filijs Machir, filij Manafle di- 
midiaeparti filiorum Machir iuxtacogna- 

3 2 tiones fuas.*Hanc pofleflione diuifit Moy- 
fes in campeftribus Moab trans Iordanem 
contra Iericho ad Orientalem plagam . 

33 *"TribuiautemLeuinondedit poflefllo- uKu.is.K 
nem:quoniam Dominus Deus Ifrael ipfe eft 8« 
poflefllo eius , vt locutus eft illi . 
C A P. XIV. 

1 TJOc eft , quod poflederunt filij Ifrael in 
A J£"jLTerraChanaan,quam dederunt eis E- 

leazar facerdos, & Iofue filius Nun, & prin- 

2 cipcs familiarum per tribus Ifrael:*forte om- 

nia diuidentes , " ficut praeceperat Dominus " w«.h- r « 
in manu Moyfi,nouem tribubus,& dimidie ' !• 

3 tribui . * Duabus enim tribubus, & dimidise 
dcderat Moyfes trans Iordahe pofiefllone : 
abfque Leuitis, qui nihil terrae acceperut in- 

4 terfratresfuos:*fedineorum fucceflerunt 
B locum iilij Iofeph in duasdiuifi tribus , Ma- 

naffe & Ephraim : nec acceperunt Leuitas 
aliam in Terra partem,nifi vrbes ad habita- 
dum,& fuburbana earum ad alenda iumen- 

5 ta & pecora fua . * Sicut praeceperat Domi- 
nus Moy fi,ita fecerunt filij Ifrael , & diuife- 

6 runtTerram.*Accefferutitaq; filijludaad 
Iofue in Galgala,locutufq;eft ad eum Caleb 
filius Iephone Cenezaeus; „ Nofti quid locu- 
tusfit Dominus ad Moyfen homine Deide 

7 me & te in Cadesbarne . * Quadraginta an- 
norum eram quado mifit me Moyfesfamu- 
lus Dominide Cadesbarne^vt confiderarem 

C Terram , nunciauique ei quod mihi verum 

8 videbatur. *Fratrcs autem mei,qui afcende- 
rant mecum, diflbluerunt cor populi: & ni- 
hilominus ego fecutus fum Dominum Deu 

9 meum . * Iurauitque Moyfes in die illo , di- 
cens: Terra.quam calcauit pes tuus,erit pof- 
feffio tua , & filiorum tuorum in aeternum : 
quia fecutus es Dominum Deum meum . 

I o Conceffit ergo Dominus vitam mihi , ficut 

pollicitus eft vfquein praefente diem . Qua- 
draginta & quinque annifunt,ex quo locu- 
tus eft Dhs verbum iftud ad Moyfen,quan- 
do ambulabat Ifrael per folitudinem: hodie 

I I octoginta quinque annorum fum , *fic va- 
D lens, vt eo valebam tempore quando ad ex- 

plorandum mifius fum : » illius in me tem- 
poris fortitudo vfque hodie perfeuerat , tam 

1 2 ad bellandum quam ad gradiendum . * Da 
ergo mihi montem iftum , que pollicitus eft 
Dhs,te quoq; audiente,in quo Enacim funt, 
& vrbesmagne;,atq; munitae:fi forte fit Do- 
minus mecum , & potuero delere eos , ficut 

1 3 promifit mihi. *Benedixitq; ei Iofue: & tra- 

1 4 didit ei Hebron in poffeffionem . f atque ex 
eo fuit Hebron Caleb filio Iephone Cene- 

320 vfque in praefentem diem : quia fecutus 



Zl. 



II. 



1 5 eft Dominum Deum Iftaei . 



NomenHe- 
bron 



34- 



3 



I O S 

bror, ante vocabatur Cariath Arbe : Adam 
maximus ibi inter Enacim fitus eft : & Ter- 
raceflauitapralijs. 

C A P. XV. 

1Gitur»fors filiorum Iudse percognatio- i 
nesfuas ifta fuit: A termino Edom,defer- A 
tum Sin cStra Meridiem, & vfque ad extre- 
mam partem auftralis plagae : * initium eius 2 
h fummitate maris falfifiimi , & a lingua 
eius,xmae refpicit Meridiem. * Egrediturque 
contraAfcenfumScorpionis, & pertranlit 
in Sina : afcenditque in Cadesbarne , & per- 
uenit in Efron , afcendens ad Addar , & cir- 
cuiens Caarcaa, * atque inde pertranfiens in 
Afemona , & perueniens ad torrente Aegy- 
pti : eruntque termini eius mare magnum : 
hic erit finis meridiane plagae. * Ab Oriente 5 
vero erit initium , mare falfiflimum vfque 
ad extrema Iordanis:& ea quae refpiciunt ad 
Aquilonemalinguamaris vfque ad eumde B 
Iordanisfluuium. * afcenditque terminus in 6 
Beth Hagla , & tranfit ab Aquilone in Beth 
Araba : afcendens ad lapidem Boen fili j Ru- 
ben . * & tendens vfque ad terminos Debera 7 
de Valle Achor,contra Aquilonem refpicies 
Galgala , quae eft ex aduerfo Afcenfionis 
Adommim,ab auftrali parte torrentis: tran- 
fitq; aquas, quae vocantur Fons folis:& erut 
cxitus eius ad Fontem Rogel . * afcenditque 8 
per conuallem filij Ennom ex latere Iebu- 
faei ad Meridiem, hax efl Ierufalem : & inde 
fc erigens ad verticem montis,qui eft contra 
Geennom ad Occidetem in fummitate Val- 
lisRaphaim contra Aquilonem . * pertran- 
fitque a vertice montis vfque ad fonte aque 
Nephtoa : & peruenit vfque ad vicos mon- C 
tisEphron-.inclinaturquein Baala,quae efl 
Cariathiarim, id eft, vrbs filuarum. *& cir- 10 
cuit de Baala contra Occidentem , vfque ad 
montem Seir : tranfitque iuxta latus montis 
Iarim ad Aquilonem in Cheffon: & defcen- 
dit in Bethfames,tranfitque in Thamna.*& 1 1 
peruenit contra Aquilonem partis Accaron 
ex latere: inclinaturque Sechrona,& tranfit 
snontem Baala : peruenitque in Iebneel , & 
magni maris contra occidentefine cocludi- 
tur.*hi funt termini filioru Iuda per circui- 1 2 
tu in cognationibus fuis . * Caleb vero filio 1 3 
Iephonededit partem in medio filiorum Iu- 
da, ficut praeceperat ei Dhs : Cariath Arbe D 
patris Enac, ipfa eft Hebron. * »Deleuitq;ex 14 
ea Caleb tres filios Enac,Sefai,& Ahiman,& 
Tholmai de ftirpe Enac. * Atque inde con- 1 5 
fcendens venit ad habitatores Dabir , quae 
prius vocabatur Cariath Sepher, id eft, ciui- 
tas litterarum. * Dixitq; Caleb: Qui percuf- 16 
ferit Cariath Sepher , &ceperit eam,dabo ei 
Axamfiliam meam vxorem. * Cepitqueea. 17 
OthionielfiliusCenezfrater Caleb iunior: 
deditq; ei Axam filiam fijam vxorS. * Quf , 1 8 



V E . t6i 

cum pergerent fimul,fuafa cft a viro fuo,vt 
peteret a patrefuo agrum,fufpirauitque vt 
fedebat in afino . Cui Caleb: Quid habesjn- 

19 quit? * At illa refpodit: Da mihi benedicfio- 
nem : Terram auftralem., & arentem dedifti 
mihi,iunge,& irriguam. Dedit itaqjei Caleb 

20 irriguum fuperius & inferius.^Haec eft pof- 
feffio tribus filiorum luda per cognationes 

2 1 fuas. *Erantque ciuitates ab extremis parti- 
E bus filiorum Iuda iuxta terminos Edom k 
2 2 Meridie: Cabfeel & Eder & Iagur , * & Ci- 
23 na & Dimona & Ada, * & Cades, & Afor , 
24&Iethnam,*Ziph &Telem& Baloth , 

4 [2 5 *Afor noua & Carioth , Hefron , hscc eft 

26 Afor, *Amam, Sama,& Molada, *& Afer- 

27 gadda & Hafiemon & Bethphelet, * & Ha- 

2 8 ferfual & Berfabee & Baziothia , * & Baala 
29 & Iim & Efem , * & Eltholad & Cefil & 
3oHarma & Siceleg & Medemena &Senfen- 
jina, * Lebaoth & Selim & Aen & Remon 5 

omnesciuitates vigintinouem , & villasea- 

3 2 rum. * In capeftribus vero : Eftaol & Sarea 
?3 & Afena,*& Zanoe & Aenaganim,& Ta- 
F phua& Enaim, *& Ierimoth,& Adulla,So • 
34 cho & Azeca , * & Saraim & Adithaim & 
3 5 Gedera & Gederothaim : vrbes quattuor • 
3<5dccim,&villaeearu. * Sanan &Hadafla & 
? 7 Magdalgad,* Delean &Mafepha & Ieclhel, 
3 8 *Lachis & Bafcath & Eglon, * Chebbon & 

39 Lehcma & Cethlis, *& Gideroth & Betha- 

40 go & Naama & Maceda: ciuitates fedecim, 

41 & villx earum. * Labana & Ether & Afan, 

42 Iephtha & Efna & Nefib,*& Ceila & Ach- 

43 zib & Marefa : ciuitates nouem,& villa: ea- 

44 ru.* Accaroncum vicis,& villulis fuis. * Al» 

45 Accaron vfq; ad marc:omnia qux vergunt 

46 ad Azotu & viculos eius. *Azotus cu vicis , 

47 & villulis fuis. Gaza cu vicis,& villulis fuis, 
vfque ad torrentem Aegypti , & mare ma- 

48 gnu terminus eius. * Etin monte : Samir& 

49 Iether & Socoth. *& Danna & Cariathfen- 

50 na,hsec eft Dabir: *& Anab & Iftemo & A- 

5 1 nim,*Gofen & Olo & Gilo: ciuitates vnde- 
G cim,& villa? earu.*Arab & Ruma & Efaan. 
5 2 *& Ianu & Beththaphua & Apheca,* Ath- 

53 matha & Cariatharbe , ha?c eft Hebron , & 

54 Sionciuitates nouem,& villac earu . *Maort 
5 5 & Carmel & Ziph & Iota , * lezrael & lu- 

56 cada & Zanoe,*Accain,Gabaa &Thamna: 

57 ciuitates decem,& viile earum. ''Halhul , & 
5 8 Beflur , & Gedor , * Mareth,& Bethanoth, 

59 & Eltecon: ciuitatesfex,& villae earu. *Ca- 

60 riathbaal, haec eft Cariathiarim vrbsfilua- 
ru,& Arebba: ciuitatesdu3e,& villas earum . 

61 *In deferto Betharaba,Meddin,& Sachacha 

62 *& Nebfan,& ciuitas falis,& Engaddi: ciui- 
6? tates fex,& villse earum. *Iebufa;um autem 



liabitatore Ierufalem non potuerut filij Iu- 
da delere : habitauitq; Iebufaeus cii fili js Iu- 
da in Ierufalem vfque in praefentem diem . 
L CAP. 



* Hn,i6,d 
30. 



u Kn-.Tj.a 
*.& ]6.d. 
XI. 



i6z t I ■ B 

C A P. XVI. 

CEcidit queque fors filiorum Iofeph ab 1 
Iordane cotra lericho,& aquas eius ab A 
Oriente : folitudo qus afcendk delericho 
ad montem Bethel : & egredhur de Bethel 2 
luza:trafitq:terminu Archi,Atharoth. *Sc 3 
defcendit ad Occidente iuxta terminum le- B 
phleti,vfq; ad terminos Beth horon inferio- 
ris, & Gazer : finiunturq; regiones eius mari 
magno:*poffederutq; fili j Iofeph Manafies, 4 
& Ephraim. * Etfactus eft terminus filioru 5 
Ephraim per cognationes fuas : & poffeffio 
foru contra Orientem Ataroth addar vfq; 
Beth horon fuperiore. * Egrediunturq; con- 6 
finiain mare : Machmethath veroAquilo- C 
mem refpicit , & circuit terminos contra 
Orientem in Thanathfelo :& pertranfit ah 
Oriente Ianoe. * defcedkq; de Ianoe in Ata- 
roth , & Naaratha : & peruenit in Iericho , 
egredkurq;ad Iordane.*De Taphua pertra- 
fitcontra mare in Vallem arudineti,funtq^ 
egrefius eius in mare falfiffimu: hxc eft pof- D 
fefio tribus filiorum Ephraim per familias 
fuas . * Vrbefq; feparatse funt fili js Ephraim 9 
m medio poiTeffionis filiorum Manafse , & 
villae earum . * Et non interfecerunt fifii 1 o 
Ephraim Chananaeum , qui habitabat in 
Gazer r habkaukque Chananaeus in medio 
Ephraimvfque in diem hanc tributarius . 
CAP. XVII. 

CEcidit autem fors tribui Manaffe;( fpfe 1 
enim eft primogenitus Iofeph)Machir A 
primogenito Manaffe patri Galaad,qui fuit 
vir pugnator , habukq;pofieffione Galaad 
& Bafan::* « & reliquis filioru Manafle iux- 2 
tafamiliasfuas , filijs Abiezer, &filijs He- 
Iec,& filijs Efriel, & fili js Sechen, & filijs He^ 
pher,& filijs Semida : i£fci funt filLj Manaffe , 
filij Iofeph, mares ,per cognatione» fuas . 
* » Salphaad vero filio Hepher,fili jGalaad , 3 
filif Machir, fili j Manafie non erant fili j,fed 
fotee filiae : quarum hTafunt nomina^Maala 
& Noa & Hegla & Melcha & Therfa. *Ve- 4 
neruntque in confpedtu Eleazari facerdotis , 
& Iofue filij Nun , &prmclpum dicentes : 
Dominus praecepkpermanumMoyfi, vt 
daretur nobis pofieflio in medio fratruno- 
fbrorum . Deditqueeisiuxtaimperium Do- 
mini pofTeflionem in medio fratrum patris 
earum. *Et ceciderunt funiculi ManafTe,de- 5" 
cem , abfque Terra Galaad &Bafan trans B 
Iordanem . * Filise eniirt: ManafTe poffede- 
runt hereditatem in medio filiorum- eius . 
TerraautemGalaad ceddit fn forte filioru 
Manaffe qui reliqui erant. * Fuitoue termi- 
nusManaffe ab Afer, Machmeihath qus 
refpicit Sichen:& egreditur ad dcxtram iux- 
xa habkator,cs Fantis Taphue . * Etenim In 
forte Manaffe ceciderat Terra Taphua; , 
^ua; efir iuxta. terminos Manafte fiiiorum 



E R 

9 Ephraim . * Defcenditque terminus Vallis, 
arundinetiin meridiem torrentis clukatum 
Ephraim , quaein medio funt vrbium Ma- 
naffe : terminus Manaffe ab Aquilone tor- 

10 rentis,& exituseius pergit ad mare : * ira vt 
poffeffio Ephraim fit ab Auftro,& ab Aqui- 

C lone Manaffe,& vtramque claudat mare, & 
coniungantur fibiin tribu Afer ab Aquilo- 

1 1 ne, & in tribu IfTachar ab Oriente.* Fuitque 
hereditas Manafie inlffachar, &inAfer, 
Bethfan , & viculis eius, & Iebla am cu m vi- 
culisfuis, & habitatore*Dor cum oppidis 
fuis, habitatores quoque Endor cum viculis 
fuis:fimiliterq;habitatores Thenac cu vicu- 
lis fuis, & habitatores Mageddo cum vicu- 

1 2 lis fuis,& tertia pars vrbis Nopheth . * Nec 
potuerutfifijManaffe hasciuitates fubuer- 
tere, fed c?pit Chananseus habitareinterra 

13 fua. * Poftquam autem conualuerunt filij 
Ifrael , fubiecerunt Chananaeos, & fecerunt 

14 fibi tributarios,nec interfecerunt eos. * Lo- 
D cutique funt filij lofeph ad Iofue,& dixerutt 

Quare dedifli mihipoffefiionemfortis, & 
funiculi vnius,cum fim tantas moltitudinis, 

15 & benedixeritmihisDhs^ * Ad quoslofue 
ait : Si populus multus es,afcende in filuam , 
&fuccidetibifpatia in Terra Pherezari , & 
Raphaim : quia angufta eft tibi poffeffio 

itfmontisEphraim. * Cui refponderunt filiy 
Iofeph:Non poterfmus ad montana confce- 
dere.cu ferreis eurribus vtantur Chananaa , 
qui habitant in terra campeftri , in qua fitai 
funtBethfan cum viculis fuis,& Iezrael me- 

1 7dfam pofiidens vallem. ^Dixitque Iofue ad 
domum Iofeph,Ephraim,& ManafTe:Popu- 
lus multuses,&magna£ fortitudinis,non ha- 

18 bebis fortem vnam, * fedtranfibisadmon- 
tem,& fuccides tibi, atque purgabis ad habi- 
tandiunfpatia : &poterisvltraprocedere, 
cum fubuerteris Chananaeum, quemdicis 
ferreos habere currus , & effe fortiffimum . 
C A P. XVIIE 

1 /^""Ongregatiq; funt omnes filij Ifrael m 
A V— / Silo,ibiq;fixerut tabernacuLu teftimo- 

2 nij,& fuit eis Terra fubiecTa. *Remanferant 
aute filiorum Ifrael fepte tribus, quse necdu 

3 acceperat pofTefiiones fuas.* Ad (mos Iofue 
ait: Vfquequo>marcetis ignauia,& no intra- 
tis ad poffidenda Terram , quam Dhs Deus 

4 patru veftroru dedit vobis? * ELigkede f in- 
gulis tribubus ternos vkos,vt mktam eos,& 
pergant, atqueckcumeant Terram , & de- 
fcribant eatreiuxta numerum vniufcuiufq; 
multkudinis, referantq; ad'me,quod dfefai- 

5 pferint. * Diuidke vobisterram infeptem 
partes : Iudas fit in terminis fuis ab Auftrali 

6 plaga, &domus Iofeph ab Aquilonc : * me- 
diam inter hos Terram in feptem partes de- 
fcribite ::& huc venietis ad- me , vt cora. Dc?- 
minaDeC' veftro mituun vobis hicfortem : 

quii 



u Gen, 



18. 



I o s 

* quia non eft inter vos pars Leuitarum , fed 7 
facerdotium Dfli eft eorum hereditas . Gad 
autem & Ruben, & dimidia trrbus Manaffe B 
iam acceperant poffeiTiones fuas trans Ior- 
danem ad Orientale pfugam : quas dedit eis 
Moyfes famulus, Dni . * Cumq; furrexiffent 
viri, vt pergerent ad defcribendam terram , 
praecepiteisIofue,dicens : Circuite Terram, 
& defcribite ea,acreuertimini ad me : vt hic 
coram Domino,inSilo mittam vobis forte . 
*Itaq; perrexerunt : & luftrantes ea,in fepte 
partes diuiferunt, fcribetes in volumine. Re- 
ueriique funt ad Iofue in caftra Silo . * Qui 10 
mifit fortes coram Diio in Silo : diuifitque 
Terra filijs Ifiael in feptem partes. *Et afce- 1 1 
dit fors prima filiorum Beniamin per fami- 
liasfuas , vt poffiderent Terram inter filios 
Iuda,& fflios Iofeph. * Fuitque terminus eo- 1 2 
rum contra Aquilonem a lordane : pergens 
iuxta latus kricho Septentrionalis plagae, & 
inde contra Occidentem ad montana con- 
fcendens, & perueniens ad folitudine Betha- 
uen, *atque pertranfiens iuxta " Luzam ad 1 3 
Meridie,ipfa eft Bethel : defcenditq; in Ata- 
roth addar in montern, qui eft ad Meridiem 
Bethhoron inferioris: *Etinclinatur cir-14 
cuiens contra mare ad Meridie montis , qui 
refpicit Beth horon contra Africum : funtq; 
exitus eius in Cariath baal, quae vocatur & 
Cariathiarim,vrbem filiorum Iuda : hsec eft 
plaga contra mare,ad Occidetem. * A Me- 1 $ 
ridie autem ex parte Cariathiarim egre- 
ditu- terminus cotra mare , & peruenit vfq; 
ad fontem aquarum Nephtoa. *Defcendit- 16 
que in partem montis , qui refpicit Valle fi- 
liorum Ennom : & eft cotra Septetrionalem 
plagam in extrema parte Vallis Raphaim . 
Defceditq; in Geenom (id eft,Valle Ennon ) 
iuxta latus lebufej ad Auftru:& peruenit ad 
Fonte Rogel, * tranfiens ad Aquilonem, & 1 7 
egrediens ad Enfemes,id eft fonte folis : * & 1 8 
pertranfit vfq; ad tumulos,qui funt e regio- D 
ne Afcenfus Adommim : defceditq; ad Abe- 
bpen,id eft,lapide Boen filij Rube:& pertra- 
fit ex latere Aquilonis ad capeftria : defcen- 
ditq; in planitiem, * & praetergreditur con- 19 
tra Aquilonem Beth hagla : funtque exitus 
eius contra lingua maris falfiffimi ab Aqui- 
lone in fine lordanis ad Auftralem plagam: 

* qui eft terminus illius ab Oriente . haec eft 20 
pofleftio fiiiorum Beniamin per terminos 
fuos in circuitu, & familias fuas. *Fuerunt-2i 
que ciuitates eius , Iericho & Beth hagla, & 
Vallis Caiis, * Beth Araba, & Samaraim, & 2 2 
Bethel * & Auim, & Aphara , & Ophera, 25 

* Villa Emona,& Ophni,& Gabee: ciuitates 24 
duodecim,& villae earu.*Gabaon,& Rama, 2 5 
& Beroth,*& Mefphe,& Caphara,& Amo- 26 
fa*& Recem, Iarephel, & Tharela, * & Se- 27 
la, Eleph, & Iebus, quae eft Ierufalem , Ga- 2 8 
baath,& Cariath : ciuitates quattuordecim , | 



V E. iS; 

& villae earum . H&c eft pofJfeffio filiorun» 

Beniamin iuxta familias fuas . 
C A P. XIX. 
1 TTTegreffa eft fors fecunda filiorumSi- 
A JO» 



_ meon percognationesfua:fuitq; here- 

8U ditas *eorum in medio poffe/lionis filiorum 

3 Iuda : Berfabee, & Sabee,& Molada,*& Ha- 

j4 ferfuai,Bala & Afem * & Eltholad Bethul, 

5 8c Harma, * & Siceleg, & Bethmarchaboth 

6 8c Haferfula , • 8c Bethlebaoth , 8c Sarohen, 

7 ciuitates tredacim, 8c villae earum . * Ain & 
Remmon, 8c Athar 8c Afan: ciuitates quat- 

8 tuor,& villae earum : * omnes viculi per cir- 
cuitu vrbiu iftarum vfque ad Baalath Beer 
Ramath contra Auftralem plagam.Hsec eft 
hereditas filiorum Simeon iuxta cognatio- 

9 nes fuas, * in poffeffione, 8c funiculo filioru 
Iuda: quia maior erat,& idcirco filij Simeon 
poffederunt in medio hereditatis eorum . 

10* Ceciditque fors tertia filiorum Zabulon 
per cognationes fuas : 8c fadtus eft terminus 

1 1 poffeffionis eorum vfque Sarid . * Afcen- 
ditq; de Nari 8c Merala,& peruenit in Deb* 
bafeth,vfque ad torretem, qui eft contra Ie- 

1 2 cona. * Et reuertitur de Sareth contra Orie- 
tem in fines Cefeleththabor: & egrcditur ad 

1 3 Dabereth, afcenditque contra laphie . * Et 
indepertranfit vfque ad Orientalem plaga. 
Gethhepher, &Thacafin: &egrediturin 

14 Remmon, Amthar & Noa . * Et circuit ad 
B Aquilonem Hanathon : funtq; egreffuseius 

1 5 Vallis Iephtahei, * & Cateth, & Naalol, & 
Semeron , & Iedala , & Bethleherm ciuitates 

1 6 duodccim,& villae earam. ¥ Haec eft heredi- 
tas tribus filiorum Zabulon per cognatio- 

1 7 nes fuas, vrbes, & viculi earum . * Iffachar 
egreffa eft fors quarta per cognationes fuas , 

1 8 "iuitque eius hereditas Iezrael, & Cafaloth, 

1 9 & Sunem,* & Hapharaim, & Seon, & Ana- 

2 harath, *& Rabboth, & Cefion,Abes , * & 

21 Rameth,& Engannim , & Enhadda, & 
2 2 Bethphefes. *Et peruenit terminus eius vfq; 

Thabor, & Sehefima & Bethfames: eruntq; 

exitus eius Iordankciuitatesfedecim, & vil- 
23 la: earu. * Haec eft poffeffio filioru Iffachar 

per cognationes fuas,vrbes,& viculi earum . 
^^^Ceciditqjfors quinta tribui filiorum Afer 
2 5 per cognationes fuas: *fuitque terminus eo- 

rum Halcath & Chali, & Beten, & Axaph t 

26 & Elmelech & Amaad & Meffal: & perue- 
nit vfque ad Carmelum maris , & Sihor, & 

27 Labanath. * Ac reuertitur contra orientem 
Bethdagon: & pertranfit vfque Zabulon,& 

C Vallem Iephthael contra Aquilonem in Be- 
thcmec, & Nehiel ,egrediturque ad lseuam 

28 Cabul, *& Abran , &Rohob &Hamon, 

29 & Cana , vfque ad Sidoncm magnam. * re- 
uertiturque in Horma vfque ad ciuitatcm 
munitifiimam Tyrfi, & vfque Hofa:erutq; 

50 exitus eius in mare de faniculo Achziba:*& 
Amma,& Apehec,& Rohob . ciuitates vi- 
L 2 gimi- 



■1*4 L * B 

gHitidiise , & vito carum . * Hazc eft pof- 3 i 
feffio filiorum Afer per cognationes fuas,vr- 
befqA' viculi earum.* Filiorum Nephthali 3 2 
fexta fors cecidit per familias fuas:*& ccepit 3 3 
.terminus de Heleph & Elon in Saananim,& 
Adami.quae eft Neceb,& Iebnael vfq; Lecu: 
& egrefius eorum vfque ad Iordanem: * re- 34 
uertiturq; terminus contra Occidentemin 
Azanotthabor, atque inde egreditur in Hu- 
cuca,& pertranfit in Zabulon contra Meri- 
diem,& in Afer contra Occidente,& in Iuda 
ad Iordanem contra ortum folis, * ciuitates 3 5 
munkiffim^ Afledtm,Ser,& Emath & Rec- D 
cath,& Cenereth , * & Edema , & Arama, 36 
Afor, *& Cedes,& Edrai,Enhafor, *& Iero, 37 
& Magdalel , Hore & Bethanath & Bethfa- 
mes:*ciukates decem & nouem,& villae ea- 3 8 
rum.*Hec eft pofleflio tribusfilioru Neph- 39 
thalipcrcognationes fuas, vrbes & viculi 
earum . * Tribui filiorum Dan perfamilias^o 
fuas egrefla eft fors feptimu : *& fuit termi- 4 1 
nus pofleflionis eius Sara & Efthaol, & Hir- 
femes, id eft ciuitas folis: * Selebin & Aialon 42 
& Iethela, * Elon & Themna & Acr5, El- 43 
thece,Gebbethon & Balaath,*& Iud & Ba- 44 
ne & Barach & Gethremmon: *& Meiarco 45 
& Arecon , cum termino , qui refpicit Iop-46 
pen, *& ipfo fine concluditur. Afcederunt- 47 
que filii Dan, & pugnauerunt cotra Lefem, 
ceperuntque eam : & percuflerunt ea in ore 
gladii. & pofiederunt,& habitauerunt in ea, 
vocantes nomen eius Lefem Dan , ex nomi- 
ne Dan patrisfui . *Haec eft pofleflio tribus 48 
filiorum Dan.per cognationes fuas, vrbes & 
viculiearum . * Cumquecoinplefletforte49 
diuidere Terram fingulis per tribus fuas.de- 
derunt filij Ifrael pofleftionem Iofue filio 
Nun in medio fui, * iuxta praeceptum Dfii, 50 
vrbem quam poftulauit , Thamnath Saraa 
in monte Ephraim: & aedificauk ciuitatem, 
habitauitque in ea . * Hae funt pofleffiones, 5 1 
quas fortediuiferunt Eleazarfacerdos,& Io- 
fue filiu< Ntin ,.& principes familiarum , ac 
tribuum filiorum Ifrael in Silo , coram Do- 
mino adoftium tabernaculiteftimonij,par- 
titique funt Terram . 

C A P. XX. 
"C T locutus eft Dominus ad Iofue,dicens 



(i Nu, 3 1 
4 9. 
Dc::t. 15 

a 1. . 



Loquere filijs Ifrael , & dic eis : * Sepa- A 
ratc vrbestugitiuorum , " de quibus locutus 2 
fum ad vos per manum Moy fi ; * vt confu- 3 
giat ad eas quicumque animam percufferit 
nefcius: & pofiit euaderc iram proximi , qui 
vltor eft fanguinis : * cum ad vnam harum 4 
confugerit ciuitatem , ftabit ante portam ci- B 
vutatis, & loquetur fenioril ius vrbis illius ea, 
quaefe comprobent innocentem : licque fu- 
fcipient eum, & dabunt ei locu ad habitan- 
dum. *Cumque vltor fanguinis eumfuerit 5 
perfecutus, non tradant in manus ems : quia 
ignorans percuflit proxnnum eius, nec ante 1 



E R 

biduum,triduumvc eius probatur inimictas l 

6 *Ethabkabkintiuitateilla.donecftetan- . 
C te iudicium caufam reddens fadti fui, & mo- 

riatur facerdos magnus , qui fuerit in illo 
tempore : tunc reuertetur homicida , & in- 
gredietur ciuitatem,& domum fuam,de qua 

7 fugerat. * Decreueruntque Cedes in Galilea 
montis Nephthali , & Sichem in monte 
Ephraim, & Cariatharbe , ipfa eft Hebron , 

8 in monte luda . * Et trans Iordanem contra 
DOrientalem plagam Iericho, " ilatuerunt „ Dclit .^ 

Bofor,quc- fita eft in campeftri folitudine de 5.41, 
tribu Ruben , & Ramoth in Galaad de tri- 
bu Gad , & Gaulon in Bafan de tribu Ma- 

9 nafle. " Hae ciuitates conftkutae funt in cun- 
cbisfilijslfrael , &aduenis, qui habitabant 
inter eos: vt fugeret ad eas, qui animam ne- 
fcius percufliflet , & non moreretur in ma- 
nu proximi , effufum fanguinem vindicare 
cupientis, donec ftaret ante populum expo- 
fiturus caufam fuam . 

C A P. XXI. 

1 A Ccefferuntque principes familiarum 
A ./"V leuiad E'eazarumfacerdotem,&Io- 

fue filium Nun, & ad duces cognationu per 

2 fingulas tribus filiorum lfrael : * locutique 
funtadeos inSiloTerrae Chanaan, atque 
dixerunt : " Dominus pracccpkper manum ' 
Moyfi, vt darentur nobis vrbes ad habitan- ' 
dum,& fuburbana earum ad alenda iumen- 

-3- ta. * Dederuntque filii Ifrael de poffeflioni- 
bus fuisiuxtaimperium Domini, ciuitates 

4 & fuburbana earum . * EgrefTaque eft fors 
infamiliam Caath filiorum Aaron facerdo- 
tis de tribubus Iuda , & Simeon , & Benia- 

5 min ,ciuitates tredecim . * Et reliquis filio- 
rum Caath, id eft, Lcuitis, qui fuperfuerant 
de tribubus Ephrajm,& Dan,& dimidia tri- 

6 bu ManafTe , ciukates decem . * Porro fitijs 
Gerfon egrefla eft fors , vt acciperent de tri- 
bubus Iflachar & Afer, & Nephthali,dimi- 
diaque tribu Manafle in Bafan ciuitates 

7 numero tredecim . * Et filijs Merari per co- 
gnationes fuas de tribubus Ruben,& Gad,& 

8 Zabulon vrbes duodecim . * Dederuntque 
filijs Ifrael Leuitis ciukates & fuburbana ea- 
rum , ficut praecepit Dominus per manum 
Moyfi,fingulisfortetribuentes. * Detribu- 



Ku, 



V,' 



1 9 



B bus filiorum Iuda , & Simeon dedit Iofue ci- 

10 uitates : n quarum ifta funt nomina , * filiis 
Aaron per familias Caath Leuitici generis 

11 (prima enimfors illisegrefla eft ) *Caria- 
tharbe patris Enac , quae vocatur Hebron , 
in monte Iuda , & fuburbana eius per cir- 

1 2 cuitum . * ■ Agros vero , & villas- eius de- 
derat Caleb filio Iephone ad pofiidendum . 

1 3 * Dedit ergo filijs Aaron tkcerdotis Hebron 
confugij ciuitatem , ac fuburbana eius : & 

i^Lobnamcumfuburbanisfuis : ^&Iether, 
15& Eltemo , * & Holon, & Dabir, ' & 
10 Ain, & Ieta, & Betbfames , cum faburbanis 

fuis: 



■< x. Par. 
6.O.Z. 



11 Sup. 
rf.14. 



«4- 



17 
i8 

20 



I O 

fuisxiuitates nouem de tribubus , vt diclum 
eftxluabus. *De tribu autem filioru Benia- 
min,Gabaon,& GabSe,*& Anatoth & Al- 
mon, cu mburbanis fuis: ciuitates quattuor 
*Omnes fimul ciuitates flliorum Aaron fa- 
cerdotis,tredecim,cu fuburbanis fuis. *Re- 
liquis vero per familias fliiorum Caath Le- 
uitici generis hec eft data poffeflio.* De tri- 2 1 
bu Ephraim vrbes confugij , Sichem cum 
fuburbanisfuisin monte Ephraim,& Gazer 
*& Cibfaim, & Beth horon , cum fuburba- 22 
nis fuis, ciuitates quattuor. * Detribu quo- 25 
que Dan, Eltheco, & Gabathon, * & Aialon C 
& Gethremmon, cum fuburbanis fuis, ciui- 24 
tates quattuor.*Porro de dimidia tribu Ma- 2 5 
naffe, Thanach,& Gethremmonxufubur- 
banis fuis ciuitates dux . * Omnes ciuitates 16 
decem, & fuburbana earum, datse funt filijs 
Caath inferioris gradus.* Filijs quoque Ger- 27 
fon Leuitici generis dedit de dimidia tribu 
ManafTe confugi j ciuitates, GaulS in Bafan, 
& Boframxu fuburbanisfuisxiuitates duas . 
*Porro de tribu Iffachar, Cefion,& Dabe- 28 
reth, * & Iaramoth, & Enganin , cu fubur- 29 
banis fuis,ciuitates quattuor.* De tribu aute 30 
Afer,Mafal, & Abdon, * & Kelcath, & Ro- 3 1 
hob, cu fuburbanis fuis, ciuitates quattuor . 
*De tribu quoq; Nepththali ciuitates con- 3 2 
fugi j, Cedes in Galilsea , & Hammoth Dor , 
& Carthan , cum fuburbanis fuis , ciuitates 
tres. *Omnes vrbes familiarum Gerfon,tre- 33 
decimxum fuburbanisfuis.*FiIijsaute Me- 34 
rari Leuitis inferioris gradus per familias 
fuas data ejft de tribu Zabulon , Iecnam , & 
Cartha,&Damna,& NaaIol,ciuitates quat- 3 5 
tuorcumfuburbanisfuis. *De tribu Ruben 26 
vltra lordanem contra Iericho ciuitates re- D 
fugi), Bofor in folitudine, Mifor , & lafer, & 
Iethfon,& Mephaath,ciuitates quattuor cu 
fuburbanis fuis. *De tribu Gad ciuitates co- 3 7 
fugij,Ramoth in Galaad,& Manaim,& He- 
febon, & Iazer, ciuitates quattuor cu fubur- 
banisfuis. *Omnes vrbes filiorum Merari 3 8 
per familias, & cognationes fuas,duodecim . 
- Itaque ciuitates vniuerfx Leuitaru in me- 39 
dio poffeftlonis filiorum Ifrad fuerunt qua- 
draginta octo^cum fuburbanisfuis,fingule 40 
pertamilias diftributse.* Deditque Domi- 41 
nus Deus Ifraeii omnem Terram,quam tra- 
diturum fe patribus eoru iurauerat : & pof- 
federunt illam,atq; habitauerut in ea.*Da- 42 
taque eft ab eo pax in omnes per circuitum 
nationes: nullufque eis hoftium refiftere au- 
fus eft , fed cuncti in eorum ditionem reda- 
«ftifunt. *Ne vnum quidem verbum,quod43 
illis prseftimrum fe effe promiferat ,irritum 
fuit, fed rebus expleta funt omnia . 
C A P. XXII. 

EOdem tempore vocauit IofueRubeni- 1 
tas, & Gaditas , & dimidjam tribu Ma- 



V E : 165 

2 naffe, *dixitqueadeos:Feciftisornnia quse 
prsecepit vobis Moyfes famulus Domini : 

3 mihi quoque in omnibus obediftis *nec reli- 
quiftisfratres veftros longo tempore, vfque 
in prsefentem diem , cuftodientes imperium 

4 Domini Dei veftri . * Quia igitur dedit Do- 
minus Deus vefter fratribus veftris quietem 
& pacem,ficut pollicitus eft : reuertimini, & 
ite in tabernacula veftra , & in terra poflef- 
fionis, " quam tradidit vobis Moy fes famu- 

5 lus Domini trans Iordanem: *ita dumtaxat, 
vt cuftodiatis attente , & operecompleatis 
mandatum, & legem, quam prsecepit vobis 
Moyfesfamulus Domini,vt diligatis Domi- 
num Deum veftrum,&ambuletisin omni- 
bus vijseius, &obferuetis mandata illius, 

B adhsereatifque ei,ac feruiatis in omni corde , 

6 & in omni anima veftra. * Benedixitque eis 
Iofue,& dimifit eos . Qui reuerfi funt in ta- 

7 bernacula fua. * Dimidise autem tribui Ma- 
naffepoffeffioneMoyfes dederat in Bafan : 
& idcirco medise,quse fuperfuit, dedit Iofue 
fortem inter ceteros fratres fuos trans Iorda- 
ne ad Occidentalem plagam. Cumq- dimit- 
teret eos in tabernacula fua , & benedixiffet 

8 eis. * dixit ad eos:In multa fubftantia, atque 
diuiti js reuertimini ad fedes veftras, cum ar- 
gento, & auro, sere, ac ferro 1 & vefte multi- 
plici: diuidite prsedam hoftium cu fratribus 

9 veftris. " Reuerfiq; funt,& abierunt filij Ru- 
ben, & filij Gad, & dimidia tribus Manaffe , 
a filijs Ifrael de Silo,quc fita eft in Chanaan, 
vt intraret Galaad Terram poffefiionis fue, 
quam obtinuerannuxta imperium Domini 

I o in manu Mo y fi. *Cumque veniftent ad tu- 
C mulos Iordanis in Terram Chanaan, sedifi- 

cauerut iuxta Iordanem altare infinitae ma- 

II gnitudinis. * Quodcuaudiffentfilij Ifrael 
& ad eos certi nunci j detuliffent redificaffe 
filios Ruben, & Gad, & dimidise tribus Ma- 
naffe altare in Terra Chanaan,fuper Iorda- 

1 2 nis tumulosxontra filios Ifrael : T conuene- 
runt omnes in Silo,vt afcenderet, & dimica- 

1 3 rent contra eos. * Et interim miferunt ad il- 
los in Terram Galaad Phinees filium Elea*- 

14 zari facerdotis,*& decem principescum eo, 

1 5 fingulos de iingulis tribubus.* Qui venerut 
ad filios Ruben , & Gad , & dimidise tribus 
Manaffe in Terram Galaad , dixeruntq; ad 

itfeos: Hsec mandat omnis populus Dhi: Qua: 
eftiftatranfgreffio ? Cur reliquiftis Domi- 
num Deum Ifrael,sedificantes altarefacrile- 

1 7 gum,& a cultu illius recedentes ? * An paru 
D vobiseft •< quod peccaftis in Beelphegor , & 

vfque in prsefentem diem macula huius fce- 
leris in vobis permanet ? multique de popu- 

1 8 lo corruerunt.*Et vos hodie reliquiftis Do- 
minum , & cras in vniuerfum Ifrael ira eius 

ip defseuiet. * Quod fi putatis immundam effe 
A j terram pofleilionis veftrse, tranfite ad Ter- 
- JC } ram 7 



11 N».ii.? 
JI. 



u Nu. 2$. 

U.r,'. u< *, 



- \66 L I 

ram , in qua tabernaculum Domini eft , & 
habitate inter nos : tanmm vt a Domino,& 
a noftro confortio non recedatis , sedificato 
. 7 . a. altari praeter altare Dni Dei noftri* "Non- 2 o 
ne Achan filius Zare prxterijt mandatum 
Domini , & fuper omne populum Ifrael ira 
eius incubuit ? Etille erat vnus homo, atque 
vtina folus periifiet in fcelere fuo.* Refpon- 2 1 
dcruntque filij Ruben , & Gad ,& dimidia 
tribus ManafTe principibus legationis Ifrael: 
* Fortiffimus Deus Dominus , ipfe nouit, & 2 2 
Ifrael fimul intelliget:fi prasuaricationis ani- E 
mo hoc alitare conftruximus,non cuftodiat 
nos , fed puniat nos in prxfenti : * & fi ea 23 
mentefecimus vt holoeaufta,& facrificium, 
& pacificas victimas fuper eo imponeremus, 
ipfe quaerat,& iudicet:*& non ea magis co- 24 
gitatione,atque tra&atu,vt diceremus: Cras 
dicent filij veftri Filijs noftris : Quidvobis, 
& Domino Deo Ifrael ? * terminum pofuit 2 5 
Dominus inter nos,& vos, 6 filij Ruben , & 
filij Gad,Iordanem fluuium : & idcirco par- 
tem non habetis in Dho Et per hanc occa- 
flonem auertet filij veftri filios noftros a ti- 
more.Dhi. Putauimusitaque mek'us,*& di- 26 
ximus : Extruamus nobis altare , non in ho- 
Iocaufta.neque ad victimas ofterendas, * fed F 
in teftimonium inter nos,& vos,& fobolem 27 
noftram veftramque progeniem, vt feruia- 
mus Dho , & iuris noftri fit ofFerre & holo - 
caufta,& viatimas,& pacificas hoftias:& ne- 
quaquam dicantcras filij veftri filijs noftris: 
N6 cft vobis parsin Domino. ¥ Qu6d fi vo- 28 
luerint dicere,refpondebunt eis : Ecce altare 
Dominhquod fecerunt patres noftri,non in 
holocaufta,neque in facrificium,fedin tefti- 
monium noftrum ac veftrum.*Abfit a no- 20 
bis hoc fcelus , vt recedamus a Dho , & eius 
veftigiarelinquamusextructo altariad ho- 
locaufta,& facrificia, & victimas ofFerendas, 
preter altare Domini Dei noftri , quod ex- 
tructum eft ante tabernaculu eius.*Quibus 30 
auditis , Phinees facerdos , & principes lega- 
tionis Ifrael, qui erant cum eo, placatifunt : 
& verba filiorum Ruben,& Gad,& dimidie 
tribus ManafTe , libentiffime fufceperunt. G 
^DixitquePhinees filius Eleazari facerdos3i 
ad eosrNuc fcimus quod nobifcum fit Dhs : 
quoniam alieni eftis a prseuaricatione hac, 
& liberaftis filios Ifrael. de manu Dhi, * Re- 3 2 
uerfufq; eft cum principibus a filijs Ruben , 
& Gad de Terra Galaad, finiu Chanaan ad 
fihos Ifrael,& retulit eis: *Piacuitquefermo 3 3 
cunctis audientibus. Et laudauerunt Deum 
fili j Ifrael, & nequaquam vltra dixerunt,vt 
afceoderent contra eos,atque pugnarent, & 
delerent Terram pofieffionis eorum. * Vo- 3 4 
caueruntque filij Ruben, & filij Gad altare, 
quodextruxerant ,Teftimoniumnoftrum , , 
quodDominus ipfe fit Deus .. 



B E R 

C A P. XXIII. 

1 THVoluto autemmultotempore,poftqua 
A XL pacem dederat Dominus Ifraeli , fubie- 

ctisin gyronationibusvniuerfis , &Iofue 

2 iam longseuo,& perfenilis autatis : * vocauit 
Iofue omnem Ifraelem, maiorefque natu, & 
principes,ac duces,& magiftros,dixitquead 
eos : Ego fenui , & progrefTioris astatis fum : 

3 *vofque cernitis omnia , quas fecerit Domi- 
nus Deus vefter cuctis per circuitum natio- 
nibus , quo modo pro vobis ipfe pugnaue- 

4 rit : * & nunc quia vobis forte diuifit om- 
nem Terram , ab Orietali parte Iordanis vf- 
que ad mare magnum,multieque adhuc fu- 

5 perfunt nationes:* Dominus Deus vefter di- 
B fperdet eas,& auferet a facie veftra, & poffi- 

6 debitis Terra,ficut vobis pollicitus ef t: * tan- 
tum confortamini,& eftote foliciti,vt cufto- 
diatis cundta, quae fcripta funt in volumine 
legis Moyfi : & non declinetis ab eis , neque 

7 ad dexteram,neq; ad finiftram: *ne poftqua 
intraueritis ad Gentes, qua; inter vos futurse 
funt, iuretis in nomine deorii earum , & fer- 

8 uiatiseis,&adoretisillos: * fed adhxreatis 
Domino Deo veftro : quod feciftis vfque in 

9 diem hanc* Et tunc auferet Dominus Deus 
in confpectu veftro gentes magnas,& robu- 

C ftiffimas, &nullus vobis refiftere poterit. 

I o * Vnus e vobis perfequetur hoftiu mille vi- 
ros:quia Dominus Deus vefter pro vobisip- 

I I fe pugnabit,ficut pollicitus eft. * Hoc tantu 
diligentiffime prascauete,vt diligatis Domi- 

1 2 num Deum veftrum . * Quod fi volueritis 
gentium harum, quas inter vos habitant er- 
roribus adhasrere,& cum eis mifcere connu- 

1 3 bia,atque amicitias copulare:*iam nunc fci- 
tote quod Dominus Deus vefter non eas de- 
leat ante faciem veftram , fed fint vobis in 
foueam,ac laqueum, & ofrendiculum ex la- 

Dtereveftro , &fudesin oculisveftris,donec 
vos auferat , atque difperdat de Terra hac 

14 optima,quam tradidit vobis.* " Enego ho- 
dieingrediorviamvniuerfk terrae, &toto 
animo cognofcetis,quod de omnibus verbis, 
quas fe Dhs prxftiturum vobis effe pollici- 

1 5 tus eft,vnu non prseterierit incafium . * Si- 
cut ergo impleuit opere, quod promifit , & 
profpera cucta venerunt : fic adducetfuper 
vos quidquid malorum cominatus eft , do- 
nec vos auferat, atq; difperdat de Terra hac 

1 6 optima,quam tradidh vobis, *eo quod pre- 
terieritis pactum Domini Dei veftri , quod 
pepigit vobifcum , & feruieritis di js alienis , 
&adoraueritiseos:cito,atq; velociter cofur- 
getin vosfurorDomini, & aufereminiab 
hac Terra optima,quam tradidit vobis . 

C A P. XXIV. 
1 Z"" , OngregauitqueIofue omnestribus If- 
A V-/ rael in Sichem, & vocauit maiores na- 
tu,ac principes , & iudices,& magiftros : fte- 

terunL- 






i) 6in,ll. 
d.z6 t 



n Uen.Zl. 

n Gen, iy. 

d.l6. 

u Gen.$6. 

a.S. 

" Gen.^6. 

1.6. 

« Extd. }, 

«•10 & Ii 

/•37. 






K W«.1I,«. 



>t SnpA.d. 
1 4. 6* 6.«. 
l.& II a. 
i' 



u Sup. I I . 
d.lQ. 

Exod, tyf 
z8. 

Dtut.-J, c. 
lO. 



■n I. Re$-7- 

Tob. 14, c. 
10. 



I S 

tmmtque th confpeclu Domini : *& ad po- 2 
pulumficlocutuseft: Hxc dicit Dominus 
Deus Ifrael: Trans fluuium habitauerut pa- 
tres veftri ab initio , Thare pater Abraham , 
& Nachor,feruierutq;dijs alienis. * "Tuli er- 3 
go patrem veftrum Abraham de Mefopota- 
miae finibus:& adduxi eum in Terram Cha- 
naan: multiplicauique femen eius, * "& dedi 4 
ei Ifaac: MUiq;rurfumdedi lacob, & Efau.» 
Equibus, EfaudedimontemSeirad poffi- 
dendum : "Iacob vero, & filij eius defcende- 
runt in Aegyptum. * "Mifique Moyfen , & 
Aaron, & percufll Aegyptum multis fignis, B 
atque portetis. *Eduxique vos, & patres ve- 6 
ftros de Aegypto, & veniftis ad mare, perfe- 
cutiq;funt Aegyptij patres veftros cum cur- 
ribus , & equitatu , vfque ad Mare rubrum . 
* Clamauerunt autem ad Dominum filij If- 7 
rael: /<qui pofuit tenebras inter vos,& Aegy- 
ptios , & adduxit fuper eos mare , & operuit 
eos. Viderunt oculi veftri cunc~ta,quf in Ae- 
gypto fecerim , & habitaftis in folitudine 
multo tempore : * & introduxi vos in Terra 8 
Amorrhsei , qui habitabat trans Iordanem . 
"Cumque pugnarent contra vos, tradidi eos 
in manus veftras , & pofTediftis Terram eo- 
rum , atque interfeciftis eos . * « Surrexit au- 9 
te Balac filius Sephor rex Moab , & pugna- 
uit contra Ifraelem.Mifitque & vocauit Ba- C 
laam filium Beor,vt malediceret vobis: * & 10 
ego nolui audire eum, fed e contrario per il- 
lum benedixi vobis, & liberaui vos de manu 
eius.*"Tranfiftifq; Iordanem, & veniftis ad 1 1 
Iericho.Pugnaueruntq;contra vos viri ciui- 
tatiseius,Amorrhxus,& Pherezseus,& Cha- 
nanasus ,& Hethams , & Gergefaeus , & He- 
uxus , & Iebufzeus : & tradidi illos in manus 
veftras . * " Mifique ante vos crabrones : & 1 2 
eieci eos de loeis fuis , duos reges Amor- 
rha:oru, no in gladio nec in arcu tuo. * De- 1 3 
dique vobis Terram,in qua n5 laboraftis, & 
vrbes, quas non xdificaftis, vt habitaretis in 
eis: vineas , & oliueta , qux non planiaftis . 
*■ " N\1c ergo timete Dominum,& feruite ei 14 
perfedto corde , atque verifiimo : & aufcrte 
deos , quibus feruierunt patres veftri in Me- D 
fopotamia,& in Aegypto,ac feruite Domi- 
no . * Sin autem malum vobis videtur , vt 1 5 
Domino feruiatis , optio Vobis datur : eligi- 
te hodie quod placet , cui feruire potifn- 
mum debeatis , vtrum dijs , quibus feruie- 
runt patres veftri in Mefopotamia , an dijs 
Amorrhsorum , in quorum Terrahabita- 
tis: ego autem,& domus mea feruiemus Do- 
mino. *Refponditquepopulus&ait: Abfit 16 
a nobis, vt relinquamus Dominum , & fer- 



V E. l6y 

1 1 7 uiamus dijs alienis . * Dominus Deus nofter 
ipfe eduxit nos , & patres nof tros de Terra. 
Aegypti, dedomoferuitutis : fecitque vi- 
dentibus nobis figna ingentia, & cuftodiuit 
nosinomnivia, per quam ambulauimus , 
& in cunctis populis, per quos tranfiuimus. 

1 8 *Et eiecit vniuerfas gentes, Amorrhseorum 
E habitatorem Terra?, quam nos intrauimus . 

Seruiemus igitur Domino , quia ipfe eft 

19 Deus nofter. * Dixitque Iofue ad populum : 
Non poteritis feruire Domino : Deus enim 
fandtus , & fortis semulator eft , nec ignofcet 

20 fceleribus veftris, atque peccatis . * Si dimi- 
feritis Dominum , & feruieritis diis alienis , 
conuertet fe,& affliget vos, atque fubuertet 

z 1 poftquam vobis prsftiterit bona . * Dixit- 
que populus ad lofue : Nequaquam ita vt 

2 2 loqueris, erit , fed Domino feruiemus , * Et 

Iofue ad populum : Tef tes, inquit, vos eftis , 
quia ipfielegeritisvobisDominum vtfer- 

23 uiatisei. Refponderuntque Tcftes.* Nunc 
ergo,ait,auferte deos alienosdemedio ve- 

F ftri, & inclinate corda veftra ad Dominum 

24 Deum Ifrael. * Dixitque populus ad Iofue : 
Domino Deo nof tro feruiemus , & obedien- 

25 tes erimus prseceptis eius . * Percufiit ergo 
Iofue in die illo foedus , & propofuit populo 

26 praecepta, atque iudicia in Sichem . *~Scri- 
pfit quoque omnia verba hasc in volumine 
legis Domini: & tulit lapidem pergrandem, 
pofuitque eum fubter quercum, qua* erat in 

27San6tuarioDomini : * & dixit ad omnem 
populum: En lapis ifte erit vobis in teftimo- 
nium,quod audierit omnia verba Domini, 
quse Iocutus eft vobis : ne forte poftea nega- 
re velitis , & mentiri Domino Deo veftro . 

28 *Dimifitque populum , fingulos in poflef- 

29 fionem fuam. *Et poft hxc mortuus eft Io- 
fue filius Nun feruus Domini , centum 8c 

2odecemannorum : ¥ fepelieruntque eum in 
finibus pofTeffionis fuse in Thamnathfare, 
G quae eft fita in monte Ephraim , a Septcn- 
3 1 trionali parte montis Gaas . * Seruiuitque 
IfraelDomino cuneris diebus Iofue, &fe- 
niorum , qui longo vixerunt tempore poft 
Iofue , & qui nouerunt omnia opera Do- 

3 2 mini , qux fecerat in Ifrael . * >• OfTa quo- n Gen 

que Iofeph quae tulerant filij Krael de d.%e. ' 
Aegypto, fepelierunt in Sichem, in par- £ *«*. u-<t 
te agri, " quem emerat Iacob a fiiijs He- 1? i 

. i,. , „.'' . 11 Gcn. 5:. 

mor patris Sichem, centum nouelhs oui- d,i 9 . 
bus, & fuit in pofieffionem filiorum Io- 
3 3 feph . * Eleazar quoque filius Aaron mor- 
tuus eft , & fepelierunt eum in Gabaath 
Phineesfilijeius, qus dataeft eiin monte 
Ephraim. 



L 4 LIBER 



i6S 



>5- 



LIBER IVDICVM 

HEBRAICE SOPHETIM. 




CAPVT PRIMVM. 




O S T mortem Iofue conful- i 
uerunt filij Ifrael Dominum, A 
dicentes : Quis afcendet ante 
nos contra Chananaeum , & 
erit dux belliP^Dixitque Do- 2 
minus : ludas afcendet: ecce tradidi Terram 
inmanuseius. * Etait IudasSimoni fratri 5 
fuo : Afcende mecum in fortemmeam, & 
pugna contra Chananseum , vt & ego per- 
gam tecurn in forcem tuam.Et abiit cum eo 
Simeon/ Afcenditque Iudas,e\ r tradidit Do- 4 
minus Chananseum, ac Pherezseum in ma- 
nus eorum : Sc percufferunt in Bezec decem 
mrllia virorum. * InUeneruntque Adonibe- 5 
zecin Bezec,& pugnauerunt contra eum,ac B. 
percufTerunt Chananseum, & Pherezseum . 
*Fugit autem Adonibezec : quem perfecuti 6 
comprehenderunt ,-cgfis fummitatibus ma- 
nuum eius ac pedum. * Dixitque Adonibe- 7 
zec: Septuaginta reges amputatis manuum, 
ac pedum fummitatibus colligebant fub 
menfa mea ciborum reliquias : hcutfeci, ita 
reddidit mihi Deus Adduxeruntq; eu in Ie- 
rufalem,&ibimortuuseft. *Oppugnantes 8 
ergo filij Iuda Ierufalem ,ceperunt eam , & 
percufferunt in ore gladij, tradentes cun&a 
incendio ciuitatem. * Et poftea defcendentes 9 
pugnauerunt cotra Chananseum, qui habi- 
tabat in montanis, & ad meridiem, & in ca- 
peftribus.* "Pergenfque Iudascontra Cha- 10 
nanseum,qui habitabat in Hebron , ( cuius C 
nomenfuitantiquitusCariath Arbe ) per- 
cuffitSefai,& Ahiman,& Tholmai: *atque 1 1 
inde profectus abijt ad habitatores Dabir , 



cuiusnomen vetuserat Cariath Sepher, id 
1 2 eft,ciuitas litterarum.* Dixitque Caleb:Qui 

percufferit Cariath Sepher,& vaftauerit ea, 
1 5 dabo ei Axam filiam meam vxorem. * Cu- 

que cepiffet eam Othoniel filius Cenezfra- 

ter Caleb minor, dedit ei Axam filiam fuam 

14 coniugem . Quam pergenteln itinere mo- 
nuit vir fuus, vt pcteret -a patre fuo agrum . 
Qure cum fufpiraffei fedens in afino,dixitei 

1 5 Caleb : Quid habes 5 * At illa refpondit : Da 
D mihi benedictionem , quia terram arentem 

dedifti mihi: da & irriguam aquis. Dedit er- 
go ei Caleb irriguum fuperius , & irriguum 
i6inferius. * Filijautem CinseicognatiMoyfi 
afcenderunt de ciuitate palmarum , cum fi- 
lijsluda indefertum fortis eius, quod eft ad 
meridiem Arad , & habitauerunt cum eo . 

1 7 * Abijt autem ludas cum Simeone fratre 
fuo,& percufferunt fimul Chananseum,qui 
habitabat in Sephaath, & interfecerunt eu . 
Vocatumq; eft nomen vrbis, Horma, id eft , 

1 8 anathema/Cepitque ludas Gazam cu fini- 
bus fuis, & Afcalonem, atque Accaron cum 

1 9 ter minis fuis. * Fuitque Dominus cum Iuda, 
E & montana poffedit:nec potuit delere habi- 

tatores vallis, quia falcatis curribus abunda- 

20 bant. *Dederuntque Caleb Hebron, •< ficut d 
dixerat Moyfes , qui deleuit ex ea tresfilios ]'„/, iy. c . 

21 Enac.Tebufseum autem habitatore Ierufa- «4- 
lem non deleuerut fili j Beniamin:habitauit- 
que Iebuf^us cum fili js Beniamin in Ierufa- 

2 2 lem,vfque in prsefentem die. * Domus quo- 

que Iofeph afcedit in Betheliuitque Domi- 

25 nus cum eis. *Nam curn obiiderent vrbem, 

quse 



u Nu. 14. 



I V p I 

<mae prius Luza vocabatur,*viderut homi- 24 
nem egredientem deciuitate, dixeruntque 
ad eum. Oftede nobis introitum ciuitatis, & 
faciemus tecum mifericordiam . * Qui cum 2 5 
oftendiffet eis, percufferunt vrbe in ore gla- 
dij: hominem aute illu, & omne cognatione 
eius dimiferunt.*Qui dimiiTus.abijt in Ter- 26 
ram Hethim, & ardificauit ibi ciuitatem, vo- F 
cauitq; eam Luzamrquxita appellatur vfq; 
in prsefentem diem . ^Manafles quoq; non 27 
deleuit Bethfan,&Thanac cii viculis fuis, & 
habitatores Dor,& Ieblaa,&Mageddo cu vi- 
culis fuis,cepitq; Chananaeus habitare cu eis. 
* Poftqua aute cofortatus eft Ifrael, fecit eos 2 8 
tributarios ; & delere noluit.*Ephraim etiam 29 
non interfecit Chananaeum^qui habuabat in 
Gazer,fed habitauit cum eo. "Zabulon non 30 
deleuit habitatores Cetron,& Naalol,fed ha- 
bitauit Chananseus in medio eius,fadufq;eft 
ei triburarius. * Afer quoque non deleuit ha- 3 1 
bitatores Accho,& Sidonis, Ahalab,& Acha- 
zib , & Helba,& Aphec,& Rohob : * habita- 
uitque in medio Chananaei habitatoris illius 
terre,nec interfecit eum. * Nephthali quoq; 3 3 
non deleuit habitatores Bethfames,& Betha- 
nath : & habitauit inter Chananaeum habi- 
torem Terra2,fueruntque ei Bethfamitx , & 
Bethanitae tributarii . * Arctauitque Amor- 34 
rhazus filios Dan in monte , nec dedit eis lo- 
cum,vt ad planioradefcenderent : *habita- 3 5 
uitq; in monte Hares, quod interpretatur te- 
ftaceo,in Aialon & Salebim.Et aggrauata eft 
manus domus Iofeph ,factufqueeft ei tribu- 
tarius . *Fuit autem terminus Amorrhaa ab 36 
Afcenfu Scorpionis, petra, & fuperiora loca . 
C A P. II. 

AScenditq;Angelus Domini de Galgalis 1 
ad Locum flentiu,& ait: Eduxi vos de A 
Aegypto,& introduxi in Terra, pro qua iu- 
raui patribus veftris:& pollicitus fum vt non 
facerem irritum pactum meum vobifcum in 
fempiternum: *ita dumtaxat,vt non feriretis 2 
fedus cu habitatoribusTerrae huius, fed aras 
eoru fubuerteretis: & noluiftis audire vocem 
mea:cur hoc feciftis? *Qua ob re nolui delere 3 
eos a facie veftra: vt habeatis hoftes,& dij eo- 
rum iint vobis in ruina. *Cumq; loqueretur 4 
Angelus Domini hasc verba ad omnes filios 
Ifrael,eleuauerut ipfi voce fuam,& flcueriit. 
* Et vocatu eft nomen loci illius:Locus flen- 5 
tiu,fiue lacry marii : immolaueruntq; ibi ho- B 
itias Domino. ** Dimifit ergo lofue populu, 6 
&abieruntfilijlfrael vnufquiique in pofef- 
ilonemfuam,vt obtinerent ea:Teruieruntq; 7 
Domino cun&is diebus eius,& feniorum, qui 
longo poft eum vixerunt tempore , & noue- 
rant omnia opera Domini , quas fecerat cum 
Ifrael . *Mortuus eft autem Iofue filius Nun, 8 
famulus Domini, centum & decem annoru , 
* &fepclierunt eum in finibus pofTeflionis 9! 5 



C V M. 169 

fuaein Thamnathfarein monte Ephraim , k 

1 o Septentrionali plaga montis Gaas. * Omnif- 
que illa generatio congregata eftad patres 
fuos : & furrexerunt alij , qui non nouerant 
Dominum,& opera qua-fecerat cum Ifrael . 

1 1 * Feceruntque filij Ifrael malum in confpe- 

12 6lu Domini,&feruieruntBaalim.*Acdimi- 
C ferunt Dominum Deum patrum fuorum , 

qui eduxerat eos de Terra Aegypti: & fecuti 
funt deos alienos, deofq; populorum,qui ha- 
bitabant in circuitu eoru,& adorauerunt eos: 
& ad iracundia. concitauerunt Dominum , 

1 3 * dimittetes eum,& feruientes Baal, & Afta- 
i^roth. * Iratufque Dominus contra Ifrael, 

tradidit eos in manus diripientium: qui cepe- 
runt eos,& vendiderunt hoftibus , qui habi- 
tabant per gyrum : nec potuerunt reiiftere 

15 aduerfarijsfuis: *fed quocumque pergerc 
voluiffent,manus Domini fuper eos erat , fi- 
cut locutus eft , & iurauit eis & vehementer 

1 6 afflcf i funt. * Sufcitauitq; Dominus iudices , 
quiliberarenteos de vaftantium manibus: 

17 fed nec eos audire voluerunt , * fornicantes 
cum dijs alienis ,& adorantes eos . Cito defe- 
ruerunt viam.per qua ingrefli fuerant patres 
eorum:& audientes mandata Domini,omnia 

1 8 fecere contraria.* Cumque Dominus iudices 
D fufcitaret , in diebus eorum flectebatur mife- 

ricordia,& audiebat affliclorum gemitus , & 

19 liberabat eosde csede vaftantium. *Poftqua 
autem mortuus efTet iudex,reuertebantur, & 
multo faciebant peiora,quam fecerant patres 
eorum,fequentes deos alienos.feruientes eis,& 
adorantes illos. Non dimiferunt adinuentio- 
nes fuas,& viam duriflimam, per quam am- 

20 bulare confueuerunt . *Iratufqueeft furor 
Domini in Ifrael,& ait : Quia irritum fecit 
gens ifta pactum meum,quod pepigeram cu 
patribus eorum,& vocem meam audire con- 

2 1 tempiit. * & ego non delebo gentes,quas di- 

2 2 mifit Iofue,& mortuus eft: * vt in ipiis expe- 
riar Ifrael, vtrum cuftodiant viam Domini , 
& ambulent in ea , ficut cuftodierunt patres 

23 eorum,an non.*Dimifit ergo Dominus om- 
nesnationes has, & cito fubuertere noluit, 
nec tradidit in manus Iofue . 
C A P. III. 

1 TJTAefuntgentes, quasDominusdereli- 
A X"JL quit,vt erudiret in eis Ifraelem, & om- 

nes,qui non nouerant bella Chananxorum , 

2 * vt poftea difcerent filij eorum certare cum 
hoftibus,& habere confuetudinem pradiadi : 

? * quinque fatrapas Philifthinorum,omneque 
Chanan32um,& Sidonium, atque Heuaeum , 
qui habitabat in monte Libano, de mote Ba- 

\ al Hermon vfque ad introitum Emath. * Di- 
miiitque eos,vt in ipiis experiretur Ifraelem, 
vtrum audiret mandata Dni , qus prxcepe- 
ratpatribuseorum permanum Moyii , an 
non.*Itaq; filii Ifrael habitanerunt in medio 

Cha- 



170 L I 

Chananaei,& Hethaei, & Amorrh?i,& Phe- 
rezjei , & Heuaei , & Iebufei : * & duxerunt 
vxores filias eorum, ipfiq; filias fuas filijs eo- 
rum tradiderunt , &feruieruntdijseorum. 
* Feceruntq; malu in confpe&u Domini,& 
oblitifunt Deifui,feruientesBaalim,& Afta- 
roth.*Iratufq; contra Ifrael Dhs,tradidit eos 
in manus Chufan Rafathaim regis Mefopo- 
tamix/eruieruntq; ei ocTo annis.*Etclama- 
uerunt ad Dominum:qui fufcitauit eis falua- 
torem,& liberauit eos, Othoniel videlicet fi- 
lium CeneZjfratrem Caleb minorem:*fuitq; 10 
in eo fpiritus Dhi,& iudicauit Ifrael . Egref- 
fufq; eft ad pugnam,& tradidit Dominus in 
manus eius Chufan Rafathaim regem Syri?, 
& oppreilit eum * Quieuitq;terra quadra- 1 1 
ginta annis & mortuus eft Othoniel filius 
'Cenez * Addiderunt autem fili j Ifracl facere 1 2 
malum in confpedru Domini , qui conforta- 
uit aduerfum eos Eglon regem Moab : quia 
fecerut malu in confpectu eius . * Et copula- 1 3 
uit ei filios Ammon , & Amalec : abijtque,& 
percuflit Ifrael , atque pofTedit Vrbe palma- 
rii. *Seruierutq;fili)Ifrael Eglon regi Moab 14 
dece,& octo annis:*& poftea clamauerut ad 1 
.Dominum: qui fufcitauiteisfaluatorem vo- 
cabulo,Aod,filiu Gera,filij Iemihi, qui vtra- 
que manu pro dextera vtebatur . Miferunt- 
quefiliilfraelperillummuneraEglon regi C 
Moab . * Qui fecit fibi gladium ancipitem , 1 6 
habentem In rnedio capulum longitudinis 
palmx manus , & accinctus eft eo fubter fa- 
gum in dextero femore . * Obtulitq ; mune - 1 7 
ra Eglon regi Moab.Erat autem Eglon craf- 
fus nimis . * Cumque obtuliffet ei munera , 1 
profecutus eft focios , qui cum eo venerant . 
*Et reuerfus de Galgalis,vbi erat idola,dixit 19 
ad Regem : Verbum fecretum habeo ad te,6 



B E R 

Rex. Etilleimperauit filentium: egreflif- 

20 que omnibus.qui circa eum erant , * ingref- 
fus eft Aod ad eum:fedebat autem in seittuo. 
ccenaculo folus,dixitque : Verbu Dei habeo 

21 ad te.Quiftatim furrexit de throno. *Exte- 
ditque Aod finiftram manum,& tulit ficam 
de dextero femore fuo , infixitq; ea in ventre 

2 2 eius * ta valide, vt capulus fequeretur ferru 
in vulnere , ac pinguiffimo adipe ftringere- 
tur. Nec eduxit gladium,fed ita vt percufTe- 
rat,reliquit in corpore: ftatimque per fecreta 

23 natura? aluiftercoraproruperut. T Aodaute 
claufis diligetiffime ofti js cenaculi , & obfir- 

24 matis fera, * per pofticum egreffus eft . Ser- 
D uiq; regis ingreffi viderunt claufasfores coe- 

naculi atque dixerunt:Forfitan purgataluu 

2 5 in aeftiuo cubiculo. + Expec"tantefque diu do- 
nec erubefcerent , & videntes quod nullus 
aperiret,tulerunt clauem,& aperientes inue- 
nerunt dominum fuum in terra iacctc mor- 

26 tuum.*Aod autem,dum illi turbaretur,eftu- 
git,& pertranli)t Locum idolorum,vnde re- 

27 uerfus fuerat. Venitq; in Seirath : * & ftatim 
infonuit buccina in monte Ephraim:defcen- 
deruntquecumeofilij Ifrael, ipfoinfronte 

23gradiente. *Qui dixit adeos: Sequimini 
me, tradidit enim Dominus inimicos noftros 
Moabitas in manus noftras. Defcenderunt- 
que poft eum , & occupauerunt vada Iorda- 
nis,quas tranfmittunt in Moab: & non dimi- 

29 ferunt tranfire quemquam : * fed percufTe- 
runt Moabitas in tempore illo , circiter dece 
millia, omnes robuftos,& fortes viros . nullus 

3 o eoru euadere potuit.*Humiliatufq;eft Moab 
in die illo fub manu Ifrael : & quieuit Terra 

3 1 o&oginta annis.* Poft hiic fuit Samgar fihus 
Anath , qui percuffit de Philifthijm fexcetos 
viros vomere:& ipfe quoque defendit Ifrael . 




A P. IV 



A diHe-untque filij Ifrael facere ma- 1 
JLXluminconfpeclu Dominipoft mor- A 



tem Aod, *"& tradidit illos Dominus in ma- 
nuslabinregis Chanaan, qui regnauit in '"•*' 
Afor : habuitque duce excrcitus fui nomine ' 9# 

Sifa- 



B 



I V D 

Sifaram , ipfe autem habitabat in Harofeth 
gentium . * Clamaueruntque filij Ifrael ad 3 
Dominum : nongentos enim habebatfalca- 
tos currus , & per viginti annos vehementer 
opprefferat eos. * Erat autem Debbora pro- 4 
phetis vxor Lapidoth,qu?iudicabat populu 
in illo tempore . f Et fedebat fub palma,quse 5 
nomine illius vocabatur,inter Rama , & Be- 
thel in monte Ephraim : afcendebantque ad 
eam filij Ifraelinomneiudicium: *Qux mi- 6 
fit, & vocauit Barac filium Abinoem de Ce- 
des Nephthali:dixitque adeum: Precepitti- 
bi Dominus Deus Ifrael,vade, & duc exerci- 
tum in monte Tabor , tollefq; tecum decem 
millia pugnatorum de filijs Nephthali,& de 
filijs Zabulon : * ego autem adducam ad 
te in loco torrentis Cifon , Sifaram princi- 
pemexercituslabin, &currus eius, atque 
omnem multitudinem , & tradam eosin 
manu tua . * Dixitque ad cam Barac : Si ve- 
nis mecum , vadam : fi nolueris venire me- 
cum,non pergam . * Quae dixit ad eum : Ibo 
quidem tecum , fed in hac vice vidtoria non 
reputabitur tibi , quia in manu mulieris tra- 
detur Sifara . Surrexit itaq; D;bbora.& per- 
rexit cum Barac in Cedes. * Qui,aceitis Za- 10 
bulo,& Nephthali,afcendit cumdecem.mil- 
libus pugnatorum,habens Debboram in co- 
mitatu fuo . * Haber aute Cinseus recefTerat 1 1 
quondam aceterisCineisfratribus fuisfilijs 
Hobab,cognati Moyfi : & tetenderattaber- 
nacula vfque ad valle,quae vocatur Sennim, 
& erat iuxta Cedes . *Nunciatumque efl Si- 1 z 
farse quod afcendifiet Baracfilius Abinoem,. 
in monte Thabor: *& cogregauit nongetos 1 3 
falcatos currus, Ok omnem exercitum de Ha- 
rofethgentium ad torrenteCifon. *Dixitq; 14 
pebbora ad Barac : Surge,hseceft enimdies, 
inquatradiditDominusSifaram in manus C 
tuas : en ipfe duttoreft tuus . Defcendit ita- 
que Barac de monte Thabor , & decem mil- 
lia pugnatorum cum eo . * " Perterruitque 1 5 
Dominus Sifaram , & omnes currus eius, 
vrtiuerfamquemukitudine in oregladijad 
confpeiStum Barac : in tantum , vt Sifara de 
currudefiliens, pedibus fugeret , . * & Barac 16 
perfequeretur fugientes currus,& exercitum 
vfquead Harofeth gentium, &omnisho- 
ftium multitudo vfque ad internecionem 
caderet . * Sifara autem f ugiens peruenit ad 1 7 
tentorium Iahel vxoris Haber. Cinsei: Erat 
enimpax inter Iabin regem Azor, &do- 
mum Haber Cinsei . *Egreffa igitur Iahel 18 
ih occurfum Sifarae , dixit ad eum : Intra ad 
me domine mi : intra.ne timeas . Qui ingref- 
fus tabernaculum eius , & opertus ab ea pal- 
lio, * dixitadeam : Da mihi,obfecro,paulu- 10 
lu aque,quia fitio valde.Quse aperuit vtrem 
lacTis , & deditei bibere , & operuit illum . 
* Dkitq;Sifaraadeam.Staameoftium. ta- 20 



1 C V M. 171 

D bernaculi : & cuin venerit aliquis interro^ 
gans te,& dicens : Numquid hic eft aliquis ? 

2 1 Refpondebis:Nulluseft.*Tulititaque lahel 
vxor Haber clauil tabernaculi , affumes pa- 
riter & malleum : & ingreffa abfcondite, & 
cum filentio pofuitfupra tempus capitiseius 
clauum, percuffumque malleo defixitin ce- 
rebrum vfque ad terram: quifoporem morti 

22 confociansdefecit,& mortuus eft - * Et ecce 
Barac fequens Sifaram veniebat : egrefTaque 
Iahel in occurfum eius,dixit ei: Veni,& ofte- 
dam tibi virum , quem quseris . Qui cum in- 
traffet ad eam , vidit Sifaram iacentem mor- 
tuum , & clauum infixum in tempore eius . 

2 3. * Humiliauit ergo Deus in die illo Iabin re- 

24 gem Chanaa. coram filijs Ifrael:*qui crefce- 

bantquotidie, &forti manu opprimebant 

Iabinregem Chanaan,donecdelerenteum '. 

C A P. V. 

1 /^Ecineruntque Debbora &Baracfilius 
A V»-/ Abinoem in illo die, dicentes : 

2 * Qui fponte obtuliftis de Ifrael animas ve- 
ftrasad periculum,benediciteDomino . 

3 * Audite reges , auribus percipite pririci- 
pes:Ego fum,ego fum,quse Domino canam, 
pfallam Domino Deo Ifrael . 

4 * Domine cum exires de Seir , & tran fires 
per regiones Edom,terra mota eft,ceHque ac 
nubes diftillaueruntaquis . 

5 * Montes fluxerut a facie Domini , & Sinai 
afacie Domini Dei Ifrael . 

6 * In diebusSamgar filij Anath , iri diebus 
lahel quieueruntfemitse:& quiingredieban- 
tur per eas , ambulauerunt per calles deuios. 

7 * Ceffauerunt fortes in Ifrael , &quieue- 
runt: donec furgeret Debbora, furgeret ma- 
ter in Ifrael . 

*Noua bella elegit Dominus , &portas 

hoftiumipfefubuertit: clypeus, &hafta fi. 

apparuerint in quadraginta millibus Ifrael 

p * Cor meum- diligit principes Ifrael. : qui 

B propria voluntateobtuliftis vos difcrimini 

benedicite Domino :' 

10 * Qui afceditis fuper nitetes afinos,& fede - 
tis in iudicio, & ambulatisin via, loquimini. 

11 * Vbi collifi funt currus, & hoftium fuffo- 
catus eft exercitus, ibi narretur iuftiti? Dhi , 
& clmentia in fortes Ifraeh tuc defcendit po- 
pulus Dhi ad portas,& obtinuit principatii . 

12 * Surge, furge Debbora, furge,furge, & lo- 
quere canticum : furge Barac , & apprehen- 
decaptiuostuosfili Abineon . 

13 * Saluatse funt reliquise populi , Dominus 
in fortibusdimicauit . 

14 * Ex Ephraim deleuit eosin Amalec, & 
poft eu ex Beniamin in populos tuos o Ama- 
lec:de Machir principes defcenderunt , & de 
Zabulon qui exercitu ducerent ad bellandu. 

1 > * Duces IfTachar fuere cu Debbora , & Ba- 
rac veftigiafuntfecuti,quiquafiin prseceps 

ac 



iji L I 

ac Barathru fe difcrimini dedit:diuifo contra 
fe Rub£,magnanimoru reperta eft cotentio . 

* Quarehabitasinterduos terminos, vti<5 
audiashbilosgregum? diuifo contra fe Ru- G 
ben , magnanimorum reperta eft contentio . 

* Galaadtrans Iordanequiefcebat, 8c Da 17 
vacabat nauibus: Afephabitabatin Iiuore 
maris , & in portubus morabatur . 

* Zabulon vero,& Nephthali obtulerunt 1 8 
animas fuas morti in regione 7vlerome . 

* Veneruntreges,& pugnauertit.pugna- 19 
uerutreges Chanaa inThanach iuxtaaquas 
Mageddo , & tamen nihil tulcre prsedantes . 

* De cek> dimicatum eft contra eos:ftellae 20 
manentes in ordine , & curfu fuo , aduerfss 
Sifaram pugnauerunt . 

* Torrens Cifon traxit caoauera eorum , 2 1 
torrensCadumim,torrensCifon : conculca 
anima mea robuftos . 

* Vngula: equorum ceciderunt , fugien- 22 
tibus impetu,& per preceps ruentibus fortif- 
limis hoftium . 

* Maledicite terrse Meroz , dixit Angelus 2 5 
Domini : maledicite habitatoribus eius, quia 
r.on venerunt ad auxilium Domini in adiu- 
torium fortitfimorum eius . 



B E R 

24 * Benedicta inter mulieres Iahel vxor Ha- 
D ber Cin^i,& benedicatur in tabernaculo fuo- 

25 f Aquam petenti lac dedit, &in phiala 
principum obtulit butyrum . 

26 * Siniftram manum mifit ad clauum , & 
dexteram ad fabrorum malleos.percuilitque 
Sifaram quxrens in capite vulneri locum, & 
tempus validc perforans . 

27 * Inter pedes eius ruit : defecit , & mor- 
tuus eft : voluebatur ante pedes eius , & ia- 
cebat exanimis , & miferabilis . 

28 * Per feneftram refpiciens , vlulabat ma- 
ter eius;& de cenaculo loquebatur : Cur mo- 
ratur regredi currus eius ? quare tardaue- 
runt pedcs quadrigarum illius ? 

29 * Vna fapientior ceteris vxoribus eius,hee 
focrui verba refpondit . 

50 * Forfitan nunc diuiditfpolia,&: pulchep- 
rima feminarum eligitur ei : veftes diuer- 
forutn colorum . Sifarae traciunturin prx- 
dam,c\; fupeilex varia ad ornanda colla con- 
geritur . 

31 * Sic pereant omnes inimici tui Domine : 
qui autem diligunt te , ficutSolin ortufuo 
fplendet , ita rutilent . 

32 * Quieuitq; terra per quadraginta annos. 




C A P. VI. 

rEcerunt auiem filij Ifrael malum in con- 
fpettu Domini ■: qui tradidit illos in ma- 
uu Madian feptem annis , * & oppreffi funt 
valde ab eis. Feceruntq; fibi antra,& fpelun- 
casin m5tibus,c%: munitifftma ad repugnan- 
dum loca. * Cumque feuiffet Lfrael,afcende^- 
bat Madian, 3c Amalec , ceterique Orienta- 
lium nationum : * cV apud eos iigentes tea- 
toria, ficut erant in herbis cuncla vaftabant 
vfquead introitum Gazx: nihilque omnino 
ad vitam pcrtinens relinquebant in Ifraefno 
oues,noboues,non afinos. Tpfi enim & vni- 
uerfi greges eorum veniebant cum taberna- 
€ulisfuis,& inftar locuftarum vniuerfa com 



plebant,innumera multitudo hominum , &r 

camelorum , quidquid tetigerant deuaftan- 

A 6 tes . * Humiliatufque eft Ifrael valdein con~ 

2 7 fpe&u Madian. * Et clamauit ad Dominum 
8 poftulans auxilium cotra Madianitas. *Qui 
B mifit ad cos virum prophetam,& locutus eft: 

3 Hsec dicit Dominus Deus IfraebEgo vos feci 
confcendere de Aegypto.& eduxi vos de do- 

49 mo feruitutis , * & liberaui de manu Aegy- 
ptiorum,& omniu inimicorum , qui affiige- 
bant V03 : eiecitque eos ad introitum veftru , 

10 Sc tradidi vobisTerram eorum : . * Et dixi: 
5 Ego Dominus Deus vefter , ne timeatis deos 

Amorrhceoru,in quorum terra habitaiis . Et 

11 nQjLuiftisaudire vocem meam , * Venit aut5 

An~ 



T V D I 

Angelus Domini , & fedit fub quercu , quae 
erat in Ephra , & pertinebat ad Ioas patrem 
familix Ezri CumqueGedeon filius eius ex- 
cuteret atque purgaret f r umenta in torcula- 
ri , vt fugeret Madian , * apparuit ei Ange- 1 2 
lusDomini, &ait: Dominus tecum viro- 
rum fortiffime. * Dixitqueei Gedeon:Obfe- 1 3 
cromiDomine, fi Dominus nobifcum eft, 
cur apprehenderunt nos hec omnia=vbi funt 
mirabilia eius,quae narraueru t patres noftri , 
atq; dixerunt:De Aegypto eduxit nos Dns ? 
Nunc autem dereliquit nos Dominus & tra- 
didit in manu Madian. * Kefpexitq; ad eum 14 
„ t . x*g Dominus, &ait: „ Vade in hac fortitudine 
i-t.-r.ii. tua.& liberabis Ifrael de manu Madian: fcito 
quod miferim te.* Qui refpodes ait: Obfecro, 1 5 
mi Dhe, in quo liberabo Ifrael 2 ecce familia 
meainfimaeftinManafiTe, &ego minimus 
in domo patris mei.* Dixitq; ei Dhs:Ego ero 1 6 
tecum : & percuties Madian quafi vnum vi- 
rum . * Et ille:Si inueni,inquit,gratiam cora 17 
te,da mihi fignum quod tu fis , qui loqueris 
ad me. *Nec recedas hinc,donec reuertar ad 1 8 
te,portans facrificium,& oflferens tibi. Qui re- 
fpondit : Ego praeftolabor aduentum tuum . 
*IngreflTus eft itaq;Gedeon,& coxit hedum, 19 
& de farinx modio azymos panes: carnefque 
ponens in caniftro j & ius carnium mittens in 
©llam.tulit omnia fub quercu , & obtulit ei . 

* Cui dixit Angelus Domini : Tolle carnes, 20 
& azymos panes, & pone fupra petra illam , 
Sc ius defuper funde . Cumque feciffet ita , 

* extendit Angelus Domini fummitatem 2 1 
virga?,quam tenebat in manu , & tetigit car- 
nes,& panes azymos:afcenditque ignis de pe- 
tra,& carnes, azymofque panesconfumplit : 
Angelus autem Domini euanuit ex oculis 
eius. * Videnfq; Gedeon qu6d eflfet Angelus 22 
Domini,ait : Heu mi Domine Deus: quia vi- 
•di Angelum Dominifacie ad faciem . * Di- 2? 
xitq; ei Dominus : Pax tecum,ne timeas, non 
morieris. * Aedificauit ergo ibi Gedeon alta- 24 
re Dho,vocauitque illud.Domini pax.vfque E 
in praefentem diem Cumque adhuc effet in 
Ephra,quaj eft familiae Ezri, * no£te illa di - 2 5 
xit Dominus ad eum : Tolle taurum patris 
tui,& alterum taurum annorum feptem,de- 
ftruefque aram Baal,quae eft patris tui:& ne- 
mus,quod circa aram eft,fuccides: " & aedifi 26 
cabis altare Dho Deo tuo insumitate petr^ 
huius,luper qua ante facrificiu pofuifti : tol- 
lefque tauru fecudum, & ofleres holoeauftu 
fuper ftruem lignorum, quae de nemorefuc- 
cideris . * Afiumptisergo Gedeon decem vi- 27 
ris de feruis fui:>,fecit ficut pre ceperat ei Dfis. 
Timensautedomumpatrisfui, & homines 
illius ciuitatis , per diem noluit id facere , fed 
omnia rto&e copleuit- * Cuque furrexiffent 2 1 
vin oppidi eius mane , videruntdeftrufhm F 
aram Baal:lucumquefuccifum,& tauru alte- 



C V M. 17? 

rum impofitu fuper altare, quod tunc sedifi- 

29 catu erat. *Dixeruntque ad inuice:Quis hoc 
fecit 3 Cumque perquirerent autftore facti,di- 
ctum eft : Gedeon filius Ioasfecit hxc om- 

3onia.*EtdixeruntadIoas:Producfiliumtuu 
huc,vt moriatur : quiadeftruxit aram Baal , 

3 1 & fuccidit nemus . * Quibus ille refpondit : 
Numquid vlto -eseftis Baal , vt pugnetis pro 
eo'qui aduerfarius eft eius,moriatur antequa 
lux craftina veniat : fi Deus eit , vindicet fe 

3 2 de eo,qui fuffodit aram eius. *Ex illo die vo- 
catus eft Gedeon, Ierobaal , eo quod dixiffet 
Ioas: Vlcifcaturfede eo Baal. quifuffbdit 

1 2 aram eius . * Igitur omnis Madian,& Ama - 
lec ,& Orientales populi congregati funt ft- 
mul,& trafeuntes Iordane,caftrametati funt 

34 in valle Iezrael . * Spiritusautem Domini 

G induit Gedeon.qui clangens buccina conuo- 

1 5 cauit domti Abiezer,vt fequeretur fe . * Mi- 
fitque nunciosin vniuerfum Manaffen ,qui 
& ipfe fecutus eft eum , & alios nuncios in 
Afer, & Zabulon,& Nephthali , quioccur- 

2 6 rerunt ei.*Dixitq; Gedeon ad Deum : Si fal- 
uum facis per manum meam Ifrael , ficut lo- 

3 7 cutus es , * ponam hoc vellus lanae in area : 
fi ros in folo vellere fuerit , & in omni terra 
ficcitas, fciam quod per manum meam,ficut 

3 8 locutus es, liberabis Ifrael . * Fadtumque eft 
ita. Et de notte confurgens exprefib vellere', 

29 concham rore impleuit . * Dixitque rurfus 
ad Deum : Ne irafcatur furor tuus contra 
me fi adhuc femel tentauero , fignum qus- 
rens in vellere . Oro vt folum vellus ficcum 

40 fit , & omnis terra rore madens : * Fecitque 
Deus node illa, vt poftulauerat : & fuit fic- 
citas in folo vellere , & ros in omni terra . 
C A P. VII. 



IGitur Ierobaal qui & Gedeon , de nocle 
confurgens,& omnis pepulus cu eo, venit 



ad fontem.qui vocatur fiarad : erant autem 
caftraMadian in vallead Septentrionalem 

2 plagam collis excelfi. * Dixitque Dhs ad vie- 
de5 : Multus tecum eft populus,nec tradetur 
Madianinmanuseius, ne glorietur contra 
me Ifrael, &dicat: Meis viribus hVratus 

2 fum. Loquereadpopulum,&cun£tisau- 
dientibus prsdica : „ Qju formidolofus, & ti- " Deu •*. 
midus eft,reuertatur.Recefierutque de inote b% Mi 
Galaad, &reuerfifunt de populo viginti- j 6 . '"'*'"' 
duo millia virorum,& tantum decem 1 niltia 

4 remanfernnt . * Dixitque Dominus ad G> 

B deon : Adhuc populus multus eit, duc eos ad 
aquas, &ibiprobaboillos: &de quodixe- 
ro tibi vt tecum vadat,ipfe pergat : quem ire 

> prohibuero,reuertatur.*Cumq; defcend.fTet 
populus ad aquas,dixit Dominusad Gedeo : 
Qui lingua lambuerint aquas, ficut folet ca- 
nes lambere/eparabis eos feorfum:qui autem 
curuatis genibus biberint , in altera part 

6 erunt.. * Fuit itaque numeruseorum , qui 

manu 



174 L I 

manuados proijcientedambuberant aquas , 
trecenti viri : omr.is autem reliqua multitu- 
do fiexo poplite biberat . * Et ait Domi- 7 
nus ad Gedeon : In trecentis viris , qui lam- C 
berunt aquas, liberabovos, 8c tradam in 
manu tua Madian : omnis autem reliqua 
multaudo reuertatur in locu fuum . * Sum- 
ptis itaque pro numero cibarijs,& tubis,om- 
r.emreliquam multitudinernabire precepit 
ad tabernaculafua: & ipfe ou trecentis vi- 
ris fe certamini dedit. Caibra autem Madian 
erat fubter in vaile. v Eadem nocte dixit Do- 
minus ad eum: Surge, 8c defcende in caflra : 
quia tradidieosinmanutua: * fin autem 10 
folus ireformidas, defcendat tecum Phara 
puer tuus . * Et cum audieris quid loquan- 1 1 
tur,tunc confbrtabutur manus tuae, & fecu- 
rior ad hoftium caftra defcendes . Defcendit 
ergo ipfe, 8c Phara puer cius in parte caftro- 
rum,vbieratarmatorum vigilise. *Madian 1 2 
aute,& Amalec, & omnes Orientales populi D 
fufi iacebant in valle , vt locuftarum multi- 
tudo : cameli quoq; innumerabiles erant,fi- 
cut arena,quce iacet in littore maris* Cumq; 1 3 
veniffet Gedeon, narrabat aliquis fomnium 
proximofuo : & in hunc modum referebat , 
quod vidcrat : Vidi fomnium , & videbatur 
mihi , quafi fubcinericius panis ex hordeo 
volui, & in caftra Madiam defcendere: cuq: 
perueniflet ad tabernaculu, percufiit illud , 
a«.que fubuertit , & terrae funditus cosequa- 
lih. * Refponditis,cui loquebatur : Non eft 14 
hoc aliud , nifi gladius Gedeonis filij loas 
viri Ifraelitx : tradidit enim Dominus in 
manus eius Madian , & omnia caftra eius . 
* Cumque audiffet Gedeon fomnium , & 1 5 
interpretationerneius , adorauit: & reuerfus E 
eft ad caftra Ifrael , & ait : Surgite , tradidit 
enim Diis in manus noftras caftra Madian . 

* Diuiiitque trecentos viros in trespartes, 16 
& dedit tubas in manibus eorum , lagenafq: 
vacuas , ac lampades in medio lagenarum . 

* Etdixit adeos-: Quodme facere videri- 17 
tis,hoc facite: ingrediar partem caftrorum , 
& quod fecero fe&amini . * Quando perfo- 1 8 
nuerit tubain manu rnea , vosquoque per 
caftrorum circuitum clangite, & coclamate 
Domino,& Gedeoni. * IngrefTufq;eft Ge- 19 
deon, & trecenti viri „ qui erant cu eo in par- F 
temcaftrorum , incipientibus vigilijsncnftis 
medite, &cuftodibus fufcitatis, cceperunt 
buccinisclagere , & complodere inter fe la- 
genas . * Cumque per gyrum caftrorum in 20 
tribusperfonarentlocis , & hydrias confre- 
giffent ,tenuerunt finiftris manibuslampa- 
des, & dextris fonates tubas , clamaueruntq; 
GladiusDomiru\& Gedeonk * fiantesfin- 21 
guli in loco fuo per circuitu caftrorum ho- 
itilium . Omnia itaque caftra turbata funt, 
& vociferantesjvlulantefq; fugerut: * & ni- 22 



B E R 

, hilominusinfiftebant trecentiviri buccinis 

perfonantes . « Immifitque Dominusgladiu " ^- ** 
in omnibus caftris,& mutua fe ccede trunca- ''"' 

2 5 bant, * fugientes vfque ad Bethfetta, & cfV 
pidinem Abelmehula in Tebbath. Concla- 

Gmantes autem virilfrael deNephthali, 8c 
Afer , & omni Manaffe perfequebatur Ma- 

24 dian . * Mifitque Gedeon nuncios in omne 
montem Ephraim.dicens: Defcendite inoc- 
curfum Madia,& occupate aquas vfq; Beth- 
bera atque lordanem . Clamauitque omnis 
Ephraim,& preoccupauit aquas , atque Ior- 

25 danem vfque Bethbera . * " Apprehenfofq: 
duos viros Madian , Oreb, 8c Zeb , intcrfecit 
Oreb in Petra Oreb , Zeb vero in Torculari **■ 
Zeb. EtperfecutifuntMadian,capitaOreb 2 ' 
& Zeb portantes ad Gedeon trans fluenta 
Iordanis . 

C A P. VIII. 









1 *r^IxeruntqueadeumviiiEphraim:Quid 
A 1_>/ eft hoc,quod facere voluifti,vt nos non 

vocares , cum ad pugnam pergeres eontra 
Madian ? iurgames fortiter, & prope vim in- 

2 fcrentes. *Quibusillerefpondit:Quidenim 
talefacerepotui, quale vos feciftis ? nonne 
meiior eft racemus Ephraim , vindemijs 

1 Abiezer? ? In manus veflras Dominus tradi- 
dit principes Madian,Oreb,& Zeb: quid tale 
facere potui,quale vosfeciftis 5 Quod ciilocu- 
tus effet, requieuit fpiritus eoru , quo tume- 

4 bat cStra eum . ^Cumq; venifTet Gedeon ad 
Iordane.tranfiuit eum cu trecentis viris, qui 
fecu erat : 8c prce lafiitudine fugientes perfe- 

5 qui non poterat. * Dixitq; ad viros,Soccoth . 
B Date,obfecro, panes populo, qui mecum eft , 

quia valde defecerunt : v t poilimus perfequi 

6 Zebee, & Salmana reges Madian . * Refpon- 
derunt principes Soccoth : Forfitan palmae 
manu Zebee, Sc Salmana in manu tua sut,& 
idcirco poftulas , vt demus exercitui tuo pa- 

7 nes. * Quibus ille ait: Cu ergo tradiderit Dhs 
Zebee,& Salmanain manusmeas, conteram 

S carnes veftras cu fpinis,tribulifq; deferti. * Et 
indeconfcendens,venitin Phanuel: locutuf- 
que eft ad viros loci illius fimilia . Cui Sc illi 
refponderut ficut refpoderunt viriSoccoth . 

9 * Dixit itaque 8c eis : Cum reuerfus fuero v i- 

I o dtor in pace,deftruam turrim hanc. * Zebee 
C autem, 8c Salmana requiefcebant cum omni 

exercitufuo.Quindecim enim mtylia viri re- 
manferant ex omnibus turmis Orietaliu po- 
pulorum,cxfis centum viginti millibus bel- 

I I latorum educentium gladiu.* . Afcendefque ,, D/ie. 
Gedeon per viam eorum, qui in tabernaculis ^-14. 
morabantur , ad Orientalem partem Nobe, 
8c Iegbaa,percuilit caftra hoftium,qui fecuri 

1 2 erant,& nihil aduerfi fufpicabantur.^Fuge- 
rumtque Zebee,& Salmana,quos perfequens 
Gedeon comprehendit , turbato omni exer- 

1 3 citu eorum + Reuertefque de bcllo ante folis 

ortum . 



i*. 






I V I> I C V M. 175 . 

ertum . * apprehendit puerum cle viris Soc- 14.34 deum : * nec recordati funt Domini Dei fiii, 
eoth:interrogaukq; eurri nomina principum qui eruit eos de manibus inimicorum ftor a 

& fenioru Soccoth , & defcripfit feptuagin- 3 5 omnium per circuitum : * nec fecerunt mi- 
iafeptemviros.'VenkqueadSoccoth,&di-i5? fericordiam cum domo Ierobaal Gedeon 
xit eis:En Zebee,& Salmana fuper quibus ex- 
probraftis mihi^dicetes: Foriltam manus Ze- 
bee,& Salmana in manibus tuisfunt,& idcir- 



co poftulas,vt demus viris,qui lafli sut,& de- D 
fecerunt panes.*Tulit ergo feniores ciuitatis 16 
& fpinas deferti ac tribulos, & contriuit cum 
eis,atque comminuii viros Soccoth . * Tur- 1 7 
rim quoque Phanuel fubuertit , occifis habi- 
tatoribusciuitatisDixitq; * ad Zebee & Sal- 1 8 
mana : Qualesfuerunt viri, quos occidhtis in 
Thabor ? Quj relponderunt : Similes tui , & 
vnus ex eis quaii filius regis.*Quibus ille re- 19 
fpondit:Fratres mei fuerunt,fili j matris mece. 
viuit Dominus , quia fi feruafietis eos , non 
vosoccidere. *DixhqueIetherprimogenho 20 
fuo: Surgc , & interfice eos . Qui non edu- E 
xit gladiunutimebat enim , quia adhuc puer 
erat. * Dixeruntque Zebee,& Salmana : Tu 2 1 
furge,& iiTue in nos : quia iuxta aetatem ro- 
81. bur eft hominis. Surrexk Gedeo, " & interfe- 
cit Zebee,& Salmna : & tuiit ornamenta, ac 
bullas.quibus colia regalium camelorum de- 
corari folent. *Dixerantq; omnes viri Ifi-aei 22 
adGedeon: Dominare noftri tu, &filius 
tuus,& filius fili j tui:quia liberafti nos de ma- 
nu Madian.*Quibus ille ait: No dominabor 23 
veftri, nec dominabkur in vos filiusmeus, 
fed dominabitur vobi&Dominus.* Dixitque 24 
ad eos:Vnam petitione poftuioa vobis : Da- 
te mihi inaures ex preda veftra.Inaures enim 
aureas Ifmaelk^ habere c5fueuerat.*Qui re- 2 5 
fponderut:Libentifiime dabimus.Expanden- F 
tefque fuper terram pallium,proiecerut in eo 
inaures de praeda : * & f uit pondus poftula- 2 6 
tarnminaurium,milla feptingenti ficli , abf- 
que ornamentis , H moniiibus , & vefte pur- 
purea quibus reges Madia vti foliti erant , & 
praeter torques aureas camelorum * Fecitque 27 
ex eo Gedeon Ephod , & pofUk illud in ciui- 
tatc fua Ephra. Fornieatufq; eft omnis Ifrael 
in eo, & factum eft G*deoni,& omni domui 
eius ftn ruina.*Humiliatus eft aute Madiaxo^28 
ram filijs Ifrael,necpotuerunt vltra ceruices 
eleuare : fed quieuit terra per quadraginta 
an*ios,quibus Gedeon prefuit. * Abijt itaque 29 
jerobaal filius Ioas,& habitauk in domo fua :' 
*habuitq; feptuaginta fiIios,qui egrefii funt 30 
de femore eius , eo quod piures haberet vxo- 
res*Concubina aute illius, quam habebat in 3 1 
Sichem,genuit ei filium nomine Abimelech. G 
* Mortuufqueeft Gedeon filius Ioas in fene- 3 2 
vStutebona, &fepultuseft in fepulcro Ioas 
patris fui in Ephra defamilia Ezri . * Poft- 3 3, 
quam autem mortuus eft Gedeon ,auerfi sut 
filijlfrael,&fornicatifuntcum Baaiirn . Per- 
cufferuntque ctwn Baal foedus , vt effet eis iii 



iuxta omnia bona , quse fecerat Ifraefi . 
C A P. IX. 

1 \ Bijt autem Abimelech filius Ierobaal 
A jLjl in Sichem ad fratres matris fua»,& lo- 

cutus eft ad eos , & ad omnem cognationem 

2 domus patris matris fuae, dicens: + Loquimi- 
ni ad omnes virosSichem : Quid vobis eft 
melius,vt dominetur veftri feptuaginta viri 
omnesfilij Ierobaai , an vt dominetur vnus 
vir ? fimulq; ccnfiderate quod os veftrum , 

3 &carovefrrafum. * Loeuuq; fantfratres 
matriseius deeoad omnesviiosSiche vni- 
uerfos fermonesiftos, & inclinauerunt cor 
eorum poft Abimelech, dicentes: Frater no- 

4 fter cft. * Dederuntq;illifeptuaginta pondo 
argenti de fano Baalberit . Qui conduxit fi- 
bi ex eo viros inopes & vagos^ecutique funt 

5 eum. * 'Et venit in domu patris fui in Ephqa, 
& occidit fratres fuos filios leroboal feptua- 
ginta viros, fuperlapidem vnuin : reman 
fitque loatham filius Ieroboa-1 minimus ,■ & 

6 abfcondituscft. * Congregati funt autem 
omnes viriSichem , & vniuerfefamilia: vr- 
bisMello : abieruntquc & conrlituerunt re- 
gem Abimelech iuxta quercum , quae fta- 

7 bat in Sichem. + Quod cum nunciatum eflet 
B Ioatham, iuit, & itetit in vertice montis Ga^- 

rfzinv : elcuataque voce , clamauit ,& dixit : 
Audice me viri Sichem,ita audiat vos Deus. 

8 * Ierunt ligna , vt vngerent fuper fe regem : 
p dixeruntque oliuae : Imperanobis. * Qua: 

refpondit : Numquid-pofium deferere pin- 

guedinem meam , qua & dii vtuntur,& ho- 

mines , & venire vt inter ligna promouear ? 

10* Dixemntque ligna ad arborem ficum: 

1 1 Veni ; & fuper nos regnum accipe . * Qux 
» refpondit eis : Numquid poffum deferere 

dulcedinem meam, fru<ftufque fuauiffimos , 

1 2 & ire vt inter cetera ligna promouear?* Lo- 
cutaqucfuntligna ad vitem : Veni,& impe- 

13 ra nobis. *Qux refponditeis:Numquid pof- 
furj^deierere vinum meum , quod ljetificai 
Deum & homines,& inter ligna cetera pro- 

14 moueri"'*DIxeruntq;omnia ligna ad rham- 

1 5 num: Veni, & impera fuper nos . *Qu;c ref- 
ponditeis: Si vereme regemvobis confti- 
tuitis, venite, & fub vmbra mea requiefcite , 
fi autem non vultis^egrediatur ignis de rha- 

16 mno & deuoret cerdos Libani.*Niic igitur ' 
C fi recte, & abfque peccato conftituiftisfuper 

vos regem Abimelech , & bene egiftis cum 
Ierobaal,& cum domo eius, & reddidiftis vi- 
cem benefici is eius , qui pugnauit pro vobis , 

1 7 * & animam fuam dedit periculis, vt erueret 

18 vosde manu Madian , * qui nanc furrexi- 
xiftis contra domum pauris mei , & interfeci- 

ftis 



\-}6 L' 1 

ftisfilioseiusfeptuagintaviros fuper vnum 
lapidemA- conftituiftisregem Abimelech fi- 
lium ancilte eius fuper habitatores Sichem , 
eoquodfrater vefterfit: * fi ergo rt&e, Sc 19 
abfq; vitio egiftis cu Ierobaal, Sc domo eius , 
hodie tetaminiin Abimelech, Sc ille tetetur 
in vobis.' Sin aute peruerse:egrediatur ignis 20 
ex eo,&" confumat habiiatores Sichem,& op- 
pidumMeilo* egrediaturque ignisde viris 
Sichem,& de oppido Mello , & deuoret Abi- 
meiech. * Quje cumdixiffet,fugit,& abijt in 2 1 
Bera:habitauitque ibi ob metum Abimelech 
fratris fui. *Regnauit itaque Abimelech fu- 22 
per Ifrael tribus annis. * Mifitque Dominus 23 
ipiritum peffimum inter Abimelech , & ha- 
bitatoresSichem: qui c^perunt eum detefta- 
ri, (Scfcelusinterfectionisfeptuaginta filio-24 
rum lerobaal , & effufione fanguinis eorum 
conferre in Abmielech fratrem fuu , & in ce- 
tcros Sichimprum principes , qui eum adiu- 
uerant. * Pofueruntqueinfidiasaduerfuseu 25 
in fummitate montium : & dum illius prae- D 
ftolabantur aduentu, exercebant latrocinia , 
agentes praedas de praetereuntibus:nuciatuq; 
eit Abimelech . * Venit autem Gaal filius 26 
Obed cum fratribus fuis,& tranfiuit in Sichi- 
mam . Ad cuius aduetu erecli habitatoresSi- 
chem, *egreffi funt in agros vaftates vineas, 27 
vuafq;calcantes:& fa<ftis camantium choris , 
ingrefti funt fanum dei fui,& inter epulas,& 
pocula maledicebant Abimelech, * claman- 28 
te Gaal filio Obed : Quiseft Abimelech, & 
qux eft Siche,vtferuiamus ei? numquid non 
eft filius Ierobaal, &conftituit principem 
Zebul feruum fuum fupcr viros Emor patris 
Sichem ? Cur ergo feruiemus ei ? * vtinam 29 
daret aliquis populum iftum fub manu mea, 
vt auferrem d« medio Abimelech . Di&um- 
que eft AbimelechuCongrega exercitus mul- 
titudinem , & veni . * Zebul enim princeps 30 
ciuitatis auditis fermonibus Gaal fili j Obed , 
iratus eft valde , * & mifit clam ad Abime- 3 1 
lech nuncios , dicens : Ecce,Gaal filius Obed 
venit in Sichimam cum fratribus fuis, & op- 
pugnat aduerfum te ciuitatem . * Surge ita- E 
que nodte cura populo,qui tecum eft,& lati- 3 2 
ta in agro : * & primo mane oriente fole, ir- 3 3 
rue fuper ciuitate : illo autem egrediente ad- 
uerfum te cu populo fuo , fac ei quod potue- 
ris . * Surrexit itaque Abimelech cum omni 34 
exercitu fuo nocte , & tetendit infidias iuxta 
Sichimam in quatuor locis - * Egreffufq; eft 3 5 
Gaal filius Obed , & ftetit iri introitu portx 
ciuitatis . Surrexit autem Abimelech , & 
omnis exercitus cum eo de infidiarum lo- 
co . * Cumque vidiffet populum Gaal,dixit 36 
adZebul: Ecce de montibus multitudode- 
fcenditCui ille refpondit: Vmbras montium 
vides quafi capita hominum , &hoc errore 
deciperis. * Rurfumq; Gaal aitiEcce populus 3 7 



B E R 

de vmbilico terrze defcendit ,& vnus cuneiw 
3 8 venit per viam,quae refpicit quercum. * Cui 
dixit Zebul : Vbi eft nunc os tuum, quo lo- 
quebaris : Quis eft Abimelech ,vt feruiamus 
ei> Nonne hic populus eft,quem defpiciebas ? 

39 Egredere,& pugna contra eum,* Abijtergo 
Gaal, fpeciante Sichimorum populo , & pu- 

40 gnauit cotra Abimelech, *qui perfecutus eft 
eum fugientem,& in vrbem compulit : ceci- 
deruntq ; ex parte eius plurimi,vfque ad por- 

41 tam ciuitatis:*& Abimelech fedit in Ruma : 
F Zebul autem , Gaal , 8c focios eius expulit de 

42 vrbe,nec in ea paffus eft comorari. + Sequen- 
ti ergo die egreffus eft populus in campum . 

43 Qupd rii nuciatum effet Abimelech , * tulit 
exercitu fuum, & diuifit in tres turmas , ten- 
dens infidias in agris. Videnfq; quod egrede- 
retur populus de ciuitate , furrexit , & irruit 

44 in eos* cu cuneo fuo,oppugnans, & obfidens 
ciuitatem : duaa aute turmae palantes per ca- 

45 pum aduerfarios perfequebantur . * Porro 
Abimelech omni die illo oppugnabat vrbe : 
quam cepit , interfedtis habitatoribus eius , 
ipfaque deftrutl:a,ita vt fal in ea difpergeret . 

46 * Quod cu audifTent,qui habitabant in turre 
Sichimorum, ingreffi funt fanum dei fui Be- 
rith , vbi fedus cu eo pepigerant, & ex eo lo- 
cus nome acceperat,qui erat munitus valde : 

47 * Abimelech quoque audiens viros turris Si» 

48 chimorum pariter conglobatos , * afcendit 
in montem Selmon cum omni populo fuo:& 
arrepta fecuri , praecidit arboris ramum , im- 
pofitumque ferens humero , dixit ad focios : 

49 Quod me videtisfacere , cito facite . * Igitur 
G certatim ramos de arboribus praecidentes , 

fequebantur ducem. Qui circumdantes prae- 
fidium,fuccenderunt : atque ita factum eft , 
vtfumo , & igne mille homines necarentur , 
viri pariter , & mulieres , habitatorurn turris 

50 Sichem. * Abimelech autem inde proficifcgs 
venit ad oppidum Thebes , quod circudans 

5 1 obfidebat exercitu . * Erat autem turris ex- 
celfainmedia ciuitate-, ad quam confuge- 
rant fimul viri,ac mulieres, & omnesprinci- 
pes ciuitatis , claufa firmifiime ianua , Sc fu- 
per turris tectum ftantes per propugnacula . 

52 * Accedenfq; Abimelech iuxta turrim , pu- 
gnabat fortiter : & appropinquans oftio , 

5 3 ignem fupponere nitebatur : * ,.. & ecce vna " *• R 'i ■ 1 f> 
mulier fragmen molae defuper iaciens , illifit 
capiti Abimelech,& confregit cerebrum eius. 

54 * >- Qui vocauit cito armigerum fuum, Sc ait „ i % R<£.6r, 
ad eum : Euagina gladium tuum, Sc percute b. 4 
me : ne forte dicatur quod afemina interfe- 
ctus fim.Qui iuffa perficiens, interfecit eum 

5 5 * Illoq; mortuo , omnes qui cum eo erant de 

5 6 IfraeLreuerfi funt in fedes fuas : * Sc reddidit 
Deus malum, quod fecerat Abimelech cotra 
patre fuum , interfedlis feptuaginta fratribus 

57 fuis. ^Sichimivis quoque quod operati erant , 

retri- 






I V D 

retributum eft ,& venit fuper cos maledictio 
Ioatham filij Ierobaal . 

C A P. X. 

POft Abimelech furrexit dux in Ifrael i 
Thola filius Phua patrui Abimelech: A 
vir de Iffachar,qui habitauit in Samir motis 
Ephraim:*& iudicauit Ifraell viginti,& tn- 2 
bus annis, mortuufque eft, ac fepultusm Sa- 
mir. * Huic fucceftlt Iair Galaadites, qui iu- 3 
dicauit Ifraelem per viginti & duos annos , 
*habcnstrigintafiliosfedetes fuper triginta 4 
pullos afinarum,& principes triginta ciuita- 
tum,quse ex nomine eius funt appellate Ha- 
uothIair,ideft,oppida!air, vfqueinprse- B 
fentem diem in terra GaIaad.*Mortuufq;eft 5 
lair ; ac fepultus in loco, cui eft vocabulum 
Camon. * Fili j autl Ifrael peccatis veteribus 6 
iungentes noua, fecerunt malum in confpe- 
d:u Dni, & feruierut idolis,Baalim, & Afta- 
roth, & dijs Syri2e,ac Sidonis,& Moab, & fi- 
liorum Ammon,& Philifthijm: dimiferutq; 
Dominum,&noncoluerunteum *Contra 7 
quos Dominus iratus , tradidit eos in manus 
Philifthijm,& filiorum Ammon. * Affli&i- 3 
que funt, & vehementer opprefti per annos 
decem & o£to , omnes qrui habitabant trans 
lordane in Terra Amorrhad , qui eft in Ga- 
laad . * in tantum, vt fili j Ammon Iordane 9 
tranfmiflb,vaftarent Iudam,& Beniamin,& 
Ephraim: afflictufque eft Ifrael nimis . * Et 10 
clamantesad Diim , dixerunt : Peccauimus C 
tibi , quia dereliquimus Dominum Deum 
noftrum,&feruiuimus Baalim.*Quibuslo- 11 
cutuseft Dominus: Numquid n5 Aegyptij, 
& Amorrhsei,fi!iiq;Ammon,& Philifthijm, 
^Sidoni j quoque & Amalec, & Chanaa op- 1 2 
preflerut vos,& clamaftis ad me,& erui vos 
de manu eorum ? * Et tamen reliquiftis me, 1 3 
& coluiftis deos alienos: idcirco non addam, 
vt vltra vos liberem : * ite,& inuocate deos, 14 
quos elegiftis : ipft vos liberent in tempore 
anguftie. *Dixerutquefilij Ifraelad Dhm: 15 
Peccauimus, redde tunobis quidquid tibi D 
placet: tantum nunc libera nos. *Quoe dicl- 16 
tes,omnia de finibus fuis alienorum deorum 
idola proiecerunt , & feruierunt Dho Deo : 
qui doluit fuper miferijs eorum. t Itaque fi- 1 7 
lijAmmon conclamantes in Galaad fixere 
tentoria: contra quos congregati fili j Ifrael, 
m Mafpha caftrametati funt. *Dixeriitque 18 
principes Galaad iinguli ad proximos fuos ; 
Qui primus ex nobis contra filios Ammon 
ceperit dimicare, erit dux populi Galaad . 
C A P. X I. 

FVit iiio tempore Iephte Galaadites vir 1 
fortiflimus atq; pugnator , filius mulie- A 
ris meretricis, qui natus eft de Galaad. * Ha- 2 
buit autem Galaad vxorem , de qua fufce- 
pit filios:qui poftquam creuerant,eiecerunt 
Icphte, dlcentes;Heresin domo patris 110- 



C V M. 177 

ftri effe no poteris , qukde altefa matre na- 

J tus es. * Quos ille fugiens,atque deuitans.ha- 

bitauit in Terra Tob: cogregatique funt ad 

eu viri inopes, & latrocinates, & quafi prin- 

\ cipem fequebantur . * In illis diebus pugna- 

> bant filij Ammon contra Ifrael . * Quibus 

acriter inftantibus perrexerunt maioresna- 

tu de Galaad, vt tolleret in auxilium fui le- 

5 phte de terra Tob: *dixeruntq; ad eum: Ve- 

ni, & efto princeps noiter , & pugna contra 

7 filiosAmmon.*Quibusillerefpodit:«Non- u a cn .6.f. 
B nevoseftis, quiodiftisme,&eieciftisdedo- 17. 

mo patris mei, & nunc veniftis ad me necef- 

8 fitate compulfi 5 *Dixeruntq- principes Ga- 
laad ad Iephte : Ob hanc igitur caufam nuc 
ad te venimus, vt proficifcaris nobifcum, & 
pugnes contra filios Ammon, fifq; dux om- 

9 nium,qui habitant in Galaad. Tephte quo- 
que dixit eis . Si vere veniftis ad me, vt pu- 
gnl pro vobis cotra filios Ammon,tradide- 
ritq; eos Dhs in manus meas , ego ero vefter 

I o princeps ? * Qui refponderunt ei: Dominus, 
qui haec audit, ipfe mediator , ac teftiseft , 

I I quod noftra promiflafaciemus. * Abijtita- 
quelephte cum principibus Galaad,fecitq; 
eum omnis populus principl fui. Locutufq; 
eft Iephte omnes fermones fuos cori Dho in 

1 2 Mafpha.* Et miftt nuncios ad regem filioru 
Ammon,qui ex perfona fua dicerent : Quid 
mihi, & tibi eft , quia venifti contra me , vt 

1 3 vaftares terram meam?* Quibus ille refpon- 
C dit: <• Quia tulit Ifrael terram meam quando ltNut . e 

afcendit de Aegy pto a finibus Arnon vfque 1 } . ' * ' 
Iacob atque Iordanem:nunc ergo cum pace 

14 redde mihi eam: * Per quos rurfum manda- 
uit Iephte & imperauit eis , vt dicerent regi 

1 5 Ammon:* Haec dicit Iephte: non tulit Ifrael 
Terram Moab,necTerram filioru Ammon. 

16 * fed quando de Aegypto confcenderunt , 
ambulauit per folitudinem vfque ad Mare 

17 rubru,& venit in Cades.* « Mifttq-,nuncios « Ar«.zo c 
ad regem Edom,dicens:Dimitte me,vt tran- '+• 
feam per terram tua . Qui noluit acquiefce- 
re precibus eius . Mifit quoque ad regem 
Moab, qui & ipfe tranfitum prsebere contl- 

1 8 pfit.Manfit itaque in Cades,*& circuiuit ex 
latere Terram Edom,& Terram Moab : ve- 
nitque contra Orientall plaga Terrse Moab 
& caftrametatus eft trans Arno: „nec voluit " Nli - 1U 

DintrareterminosMoab: Arnon quippecon- c ' ' J * 

19 finiii eft Terrse Moab. * Mifit itaque Ifrael 
nuncios ad Sehon regl Amorrhseorum, qUi 
habitabat in Hefebon,& dixerunt ei:Dimit- 
te, vt tranfeam per terramtuam vfquead 

20 fluuium. *Qui & ipfe Ifrael verba defpicics, 
non dimifit eum tranfire per terminos fuos : 
{•td infinita multitudine congregata egref- 
fus eft contra eum in Iafa, & fortiter reftfte- 

2 1 bat. " Tradiditque eum Dominus in manus 
Ifrael cum omni exercitu fuo , qui percuftit 

M curn 



II tiu, li 



178 L I 

eum,& pofledit omnem Tcrram Amorrhei 
habitatoris regionis illius , * & vniuerfos fi- 2 2 
nes eius de Arnon vfq ; Iacob, & defolitudi- 
nc vfq; ad Iordanem. *Dominusergo Deus 23 
Ifrael fubuertit Amorrhaeu,pugnante cotra 
illum populo fuo Ifrael , & tu nuc vis poffi- 
dere terram eius ? * Nonne ea quae poflidet 24 
Chamos Deus tuus,tibi iure debentur? Quae 
autem Dfis Deus nolter victor obtinuit , in 
noflram cedent pofTefiione: *"niii forte me- 2 5 
lior es Balaac filio Sephor rege Moab : aut E 
docere potes, quod iurgatus fit cotra Ifrael , 
& pugnauerit cotra eum, *quando habita- 26 
uit in Hefebon , & viculis eius, & in Aroer , 
& viilis illius, vel in cunctis ciuitatibus iux- 
ta Iordanem.pertrecetos annos. Quare tan- 
totemporenihilfuperhac repetitione ten- 
taiiis?* Igitur non ego pecco in te,fed tu co- 27 
tra me maleagisjndicens mihi bella non iu- 
ita . Iudicet Dominus arbiter huius diei in- 
ter Ifrael,& inter filios Ammon . f Noluit- 2 8 
que acquiefccre rex filiorumAmmon ver- 
bislephte, quae pernuncios mandauerat. 

* Fachis eft ergo fuper IephteSpiritus Dhi, 29 
& circuiens Galaad , & Manaffe , Mafpha 
quoqueGalaad, & indetranfiens adfilios 
Ammon,*votum vouit Dho,dicens:Sitra- 30 
dideris fiiios Ammon in manus meas , * qui- F 
cumque primusfuerit egreffus de foribus^i 
domus mex.mihiq; occurrerit reuertenti cu 
pace a filijs Ammon.eum holocauftum of- 
feram Dho. * Tranfiuitque Iephte ad filios 3 2 
Ammon, vt pugnaret contra eos : quos tra- 
didit Dns in manuseius . * Percuffitque ab 3 3 
Aro°r vfquc dum venias in Mennith,vigin- 

ti ciuitates J & vfque ad Abel , quct eft vineis 
confita , plaga magna nimis, humiliatique 
funtfilij Ammon afilijslfrael. ^Reuerten- 34 
te autem lephte in Mafpha domu fuam,oc- 
eurrit ei vnigenita filia fua cu t y mpanis , & 
choris : non enim habebat alios liberos . 

* Qua vifa,fcidit veftimenta fua,& ait : Heu 3 5 
me filia mea decepif ti me , & ipfa decepta 
es : aperui enim os meum ad Dhm, & aliud 
facere non potero. * Cui illa refpondit: Pa- 3<5 
ter mi , fi aperuifti os tuum ad Dominum, G 
fac mihi quodcumque pollicituses,concef- 
fa tibi vltione atq; victoria de hoftibus tuis . 

* Dixitque ad patre : Hoc folum mihi prae- 3 7 
fta quod deprecor : Dimitte me vt duobus 
menfibus circumeam montes , & plangam 
virginitatem meam cum fodalibus meis . 
Cui ilie refpondit : Vade . * Et dimifiteam 3 8 
duobusmenfibus. Cumque abijffet cum fo- 
cijs, ac fodalibus fuis, flebatvirginitatem 
fua in montibus. * Expletifque duobus me- 39 
fibus,reuerfa efl ad patrem fuum, & fecit ei 
ficut vouerat^qu? ignorabat virum.Exinde 
mos increbuit in Ifrael , & confuetudo fer- 
uata eft :*vt poft anni circulum conueniant .< o 



B E R 

in vnum filiae Ifrael , & plangant filiam 
Iephte Galaaditae diebusquattuor . 
C A P. XII. 

ECce autem in Ephraim orta eft feditio : 
1 



nam tranfeuntes cotra Aquilonem, di- 
xerunt ad Iephte: Quare vadens ad pugna 
contra filios Ammcn,vocare nos noluifti , 
vt pergeremus tecum 'Igitur incendemus 

2 domum tuam . * Quibus ille refpondit: Di- 
fceptatioerat mihi,&populo meo contrafi- 
lios Ammon vehemens: vocauique vos,vt 
prarberetis mihi auxilium , & facere nolui- 

3 ftis. *Quod cernens pofui animam meam in 
manibus meis, trafiuique ad filios Ammon , 
& tradidit eos Dominus in manus meas ■. 
Quid commerui,vt aduerfum me confurga- 

4 tisinpradium? * Vocatis itaque ad fe cun* 
B ctis viris Galaad,pugnabat contra Ephraim: 

percufTeruntque viri Galaad Ephraim,quia 
dixerat: Fugitiuus eit Galaad deEphraim, 
&habitat in medio Ephraim ,& ManaiTe . 

5 * Occupaueruntque Galaadite vada Iorda- 
nis.per quae Ephraim reuerfurus erat.Gum- 
que venifTet ad ea de Ephraim numero ,fu- 
giens,atquedixifset : Obfecro vt me tranfi- 
repermittatis:dicebant ei Galaaditx:Num- 
quid Ephrathceuses 5 quo dicente:Non fum: 

6 *interrogabant eum : Dic ergo Scibboleth , 
C quod interpretatur Spica . Qui refponde- 

bat , Sibboleth : eadem littera fpicam expri- 
mere non valens.Statimq; apprehenfum iur 
gulabant in ipfo Iordanis trafitu. Et cecide- 
runtin illo tepore de Ephraim quadragin- 

7 tadiKJmillia.^IudicauititaquelephteGa-' 
laadites Ifrael fex annis - & mortuus eft.ac &-r 

8 pultus in ciuitate fua Galaad . * Poft hunc 

9 iudicauit Ifrael Abefan de Bethlehem : *qui 
habuit triginta filios , & totidem filias, quas 
emittens foras, maritis dedit, & eiufdem nur 
meri filijsfuis accepit vxores , introducens 
in domum fuam.Qui feptem annis iudicauit 

10 Ifrael, *mortuufq:eft,ac fepultus in Bethle- 

1 1 hem . * Cui fuccedit Ahialon Zabulonites : 

1 2 &iudicauitlfraeldecem annis : * mortuuf- 

1 3 queeft,ac fepultus in Zabulo.* Poft hiic iu- ' 
dicauit Ifrael Abdon , filius Illel Pharatho- 

14 nites: * qui habuit quadraginta filios,& tri- 
ginta ex eis nepotes,afcendetesfuper feptua- 
ginta pullos afinaru,& iudicauit Ifrael ocl:o 

1 5 annis: *mortuufque eft, ac fepultus in Pha- 
rathon terrse Ephraim, in monte Amalec . 

CAP. XIII. 



RVrfumque "filij Ifrael fecerunt malum u Sut>. 1 «. 
iri confpeclu Dhi : qui tradidit eos in 



tt l.Rcg.l. 
e IO. 



manus Philifthinorum quadraginta annis . 
*Erat autem quida vir de Saraa, & de ftirpe 
Dan, nomine Manue, habens vxorem fteri- 
lem.* Cui apparuit Angelus Dhi,& dixit ad <?'*■ 1 6 - c - 
eam : Sterilises,& abfque liberis: " fed conci- \ l ' c t 
pies, &paries filium: ^caueergonebibas #«.6.^.34 

vinum , 




vinum , ac ficeram , nec immundum quid- 
quam comedas : *quia concipies,& paries fi- 5 
Bum,cuius non tanget caput nouacula : erit 
enim nazarxus Dei ab infatia fua,& ex ma- 
tris vtero, &ipfe incipiet liberare Ifraelde 
manu Philifthinorum. .* Quse cum veniffet 6 
ad maritum fuum, dixit ei: Vir Def venit ad B 
me, habens vultum angelicum,terribilis ni- 
mis. Quemcummterrogaffem,quiseffet, 
& vnde veniffet, & quo nomine vocaretur , 
noluit mihidicere: *. fed hoc refpondit : Ec- 7 
ce concipies & paries filium: caue ne vinum 
bibas, nec ficeram, & ne aliquo vefcaris im- 
mundo : erit enim puer nazareus Dei ab in- 
fantia fua, ex vtero matris fuze vfq; ad diem 
mortis fuce . * Orauit itaque Manue Domi- 8 
num, & ait : Obfecro Domine , vt vir Dei , 
quem mifiili, veniat iterum, &doceatnos, 
quiddebeamus facere depuero , quinafci- 
turuseft. * Exaudiuitque Dominus depre- 9 
cantem Manue, & apparuit rurfum Ange- 
Ius Dei vxori eiua fedenti in agro . Manue 
autemmaritus eiusnoneratcumea. Quje 
cum vidiftet Angelum , * feftinauit , &C cu- 10 
eurrit ad viram fuum : nunciauitqueeis di- 
cens : Ecce apparuit mihi vir,quem ante vi- 
deram. *Quifurrexit,&fecutuseft vxorem 1 r 
fuam T venienfque ad virum, dixit ei : Tu es 
qui locutus es mulieri? Et ille refpondit: Ego 
fum. *Cui Manue : Quando, inquit,fermo 1 2 
tuus fuerit expletus, quid vis,vtfaciat puer? 
aut a quo fe obferuare debebit ? * Dixitque 13 
Angelus Domini ad Manue : Ab cmnibus, 
quae locutusfum vxori tuas. J abftineatfe:*& 14 
quidquid ex vinea nafcitur , non comedat : 
vinum , & ficeram non bibat, nullo vefca- 
tur immundo , & quod ei prsecepi , impleat 
atque cuftodiat.* Dixitq; Manue ad Ange- 1 5 
lum DnirObfecro te vt acquiefeas precibus 
meis,& faciamus tibi hoedu de capris. * Cui 16 
refpondit Angelus : Si me cogis , non come- 



dam panes tuos r fi autem vis holocauftum 
facere,offerillud Domino. Et nefeiebatMa- 

1 7 nue quod Angelus Domini effet : * Dixitq; 
adeum : Qupd eft tibi nomen, Vt , fi fermo 

1 8 tuus fuerit expletus , honoremus te ? * Cui 
ille refpondit : » Cur quasris nomen meum , 

ipquod eftmirabile ? * Tulit itaqueManue 
hceduin de capris , & libamenta , & pofuit 

D fuper petram , ofterens Domino , qui facit 
mirabilia: ipfe autem,& vxor eius intueban- 

20 tur. * Cumqne afcenderet fTamma altaris in 
coelum, Angelus Domini pariter in flamma 
afcendit.Quod cu vidiffent Manue,& vxor 

2 1 eius, proni ceciderunt in terra, * & vltra eis 
non apparuit Angelus Domini.Statimq; in- 

22 tellexit Manue,Angelum Dhi effe ,* & di- 
xit ad vxorem fuam:Morte moriemur.quia 

2 1 vidimus Deum. * Cui refpondit mulier : Sf 
Dominus nos vellet occidere , de manibi» 
noibris hoIocauftum,& libamenta no fufce- 
piffet, nec oftendiffet nobis hax omnia , ne- 

24que ea,quae funt ventura,dixiffet. *Peperit 
itaque filium , & vocauit nomen eius Sam- 
fon . Creuitque puer,& benedixit ei Domi- 

25 nus..* Ccepitque Spiritus Domini effe cum 

eo in caftris Dan inter Saraa, & Eithaol . 

C A P. XIV. 

1 ¥""VEfcendit ergo Samfon in Tamnatha : 
A i__y videnfq;ibi.mulieremde fiiiabusPhi- 

2 lifthijm, * afcendit,& nunciauit patri fuo,& 
matri fua:,dicens r Vidi mulierem in Tham- 
nathadefiliabus Philifthinorum: quaqus- 

3 fb,vt mihi accipiatis vxorem.*Cui dixerunt 
pater ,& mater fua: Numquid no eft mulier 
in filiabus fratrum tuorum , & fn omni po- 
pulo meo, quia vis accipere vxore de Phili- 
fthijm, qui incircucifi funt ? DixitqueSam- 
fon ad patrem fuum;Hanc mihi accipe:quia 

k placuit oculis meis.*Parenres autem eius ne- 
B fciebant , quod res a Domino fieret, & quae - 
reretoccafionem cotra Philifthijmso enim 
M 2 tem- 



« Gen. $1 * 



180 L I 

temporePhilifthijm dominabantur Ifraeli. 
* Defcendk itaque Samfon cum patre fuo & 5 
matre in Thamnatha.Cuq;veniflent ad vi- 
neas oppidi,apparuit catulus leonis fa?uus,& 
rugiens, & occurrit ei . * Irruit autem Spiri- 6 
tus Domini in Samfon , & dilacerauit leo- 
nem,quafi he dum in frufta difcerpens.nihil 
omnino habes in manu : & hoc patri,& ma- 
tri noluit indicare . * Defcendkque,& locu- 7 
tus eft mulleri.que plactierat oculis eius.*Et 8 
poft aliquot dies reuertens,vt acciperet eam, 
declinauk vt videret cadauer leonis , & ecce 
examen apu in ore leonis erat.ac fauus mel- 
lis. * Quem cum fumpfiffet in manibus, co- $ 
medebat in via : venienfq; ad patrem fuii,& 
matrem, dedit eis partem , qui & ipfi come- 
derunt : nec tamen eis voluit indicare quod 
mel decorpore leonis aflumpferat . * De-10 
fccndk itaque pater eius ad mulierem, & fe- 
cit filio fuo Samfon conuiuium: fic enim iu- C 
uenes facere cofueuerant.* Cu ergo ciues lo- 1 1 
ciillius vidiffenteu,dederunt ei fodalestri- 
ginta,vt effent cum eo.*Quibus locutus eft 1 2 
Samfon : Proponam vobis problema : quod 
fi folueritis mihi intra feptem dies conuiuij, 
dabo vobis triginta findones,& totidem tu- 
nicas : * fin antem non potueritis foluere, 1 3 
vobis dabitismihi triginta findones, & eiuf- 
dem numeri tunicas . Qui refponderunt ei : 
Propone problema, vt audiamus. * Dixitq; 14 
cis : De comedente exiuit cibus , & de forti 
cgreftaeft dulcedo : nec potuerunt pertres 
dies propofitionem foiuere.*Cumq; adeftet 1 5; 
diesfeptimus, dixerunt ad vxorem Samfon : 
Blandire viro tuo, & fuade ei, vt indicet tibi 
quid fignifket problema,quod fi facere no- 
lueris, incendemus te, & dOmum patris tui , 
an idcirco vocaftis nos ad nuptias, vt fpolia- 
retis> * Quae fundebat apud Samfon lacry- 16 
mas, & qucrebatur dicens: Odiftime,& non D 
diligis : idcirco problema , quod propofuifti 
filijs populi mei.^non vis mihi exponere . At 
illerefpendk : Patri meo , & matri nolui di- 
cere:& tibi indicare potero ? *Septem igitur 17 
diebus conuiui j flebat ante eu : tandemq;die 
feptimo cum ei eflet molefta,expofuit. Quse 
ftatim indicauit ciuibus fuis.* Et illi dixerut 1 8 
fiie feptimo an*e folis occubitum. Quid dul- 
cisK melle, & quid fortius leone ? Qui ait ad 
cos:Si non arafletis in vitula mea, non inue- 
niiTeti5 propofitionem meam. * Irruititaq; ip 
in eum Spiritus Domini,defcenditq;Afcalo- 
uem,& percuflit ibi triginta viros , quorum 
ablat&s veftes dedit ijs , qui problemafolue- 
rant . Iratufque nimis afcendk in domum 
patrisfuk * vxorautemeius accepkmari- 20 
tum vnum de amiciseius & pronubis .. 
C A P. XV.. 

POft aliquantulum autem temporis,cum 1 
dies tritkeae meflisinftaret, venkSam- A 



B E R 

fon, inuifere volens vxorem fuam, & attulit 
ei hoedum de capris. Cumq; cubiculum eius 
folito veilet intrare, prohibuit eum pater il- 

2 lius,dicens:* Putaui quod odiffes eam ,& ideo 
tradidi illam amico tuo : Ccd habet fororem, 
quse iunior, & pulchrior illa eft , fit tibi pro 

3 ea vxor . * CuiSamfon refpondit : Ab hac 
die non erkculpa in me contra Philiftheos: 

4 faciam enim vobis mala. *Perrexkq;& cepk 
trecentas vulpes,caudafq\ie earum iunxit ad 

5 caudas,& feces ligauit in medio: * quas igne 
fuccedens.dimifit, vt huc.illucque difcurre- 
rent. Quae ftatim perrexerut in fegetes Phi- 
lifthinorum . Quibus fuccenfis, & compor- 
tatse iam fruges, & adhuc ftantes in ftipula, 

B concremate i'unt,in tantum,vt vineas quoq; 

6" & oliueta flama confumeret.*Dixeruntque 
Philifthijm: Quis feckhanc rem? Quibus 
didum eft : Samfon gener Thamnathau : 
quia tulit vxorem eius,& alteri tradidk,hec 
operatus eft . Afcenderuntq; Philifthijm, & 
combuflerunt tam mulierem,quam patrem 

7 eius. * Quibus ait Samfon : Licet hsec feceri- 
tis, tamen adhuc ex vobis expetam vltione , 

8 & tune quiefcam . * Percuflitque eos ingenti 
plaga, ita vt ftupetes furam femori impone- 
rent. Et defcendens habitauk in fpeluca pe- 

9 trse Etam . * Igitur afcendentes Philifthijm 
in terram Iuda caftrametati funt in loco,qui 
poftea vocatus eft Lechi, id eft,maxilla, vbi 

10 eorum effufus eft exercitus. * Dixeruntque 
ad eos de tribu Iuda : Cur afcendiftis aduer- 

Cfum nos ? Qui refpoderunuVt ligemus Sam- 
fon, venimus , & reddamus ei , qute in nos 

1 1 operatus eft. * Defcenderut ergo tria millia 
vkorum de Iuda,ad fpecum filicis Etam,di- 
xerutq;adSamfon: Nefcisquod Philifthijm 
imperent nobis ? quarehocfacercvoluifti? 
Quibus ille ait : Sicut fecerunt mihi , fic fect 

12 eis. *Ligare,inquiunt,te venimus,& traderc 
in manus Philifthinorum. QuibusSamfon , 
Iurate, ak, & fpondete mihi quod non occi- 

13 datisme. ^Dixerunt: Non te occidemus,fed 
vincftum trademus. Ligaueruntque eii duo- 
bus nouis funibus , & tulerunt eum de petra 

14 Etam. * Qui cu veniffent ad locum Maxil- 
I22 , & Philkthijm vociferantes occurriffent 
ei^rruk Spkitus Domini in cum: & ficut fo- 
lentad odoran ignislinaconfumi,ka vin- 
cula quibus ligatus erat,diflipatafunt,&fo- 

1 5 luta. *Inuentamque maxillam, id eft,man- 
D dibulam afini, quse iacebat,arripies,interfe- 

16 citin ea milk viros, + & ait:In maxilla afini, 
in mandibulapulliafinarumdeleuieos, &. 

17 percufli mille viros ►* Cumque ha?c verba 
canens compleffet , proiecit mandibulam de 
manu,& vocauit nomen loci illius Ramath- 
lechi, quod interpretatur eleuatio maxilla? : 

18 "Sitienfque vaide, clamauk ad Dominum , 
&>ak.: Tu dediiti in manu ferui tui falutem 

hanc 



I V D I 

hanc maximam atque vicloriam : en iiti 
morior , incidamquein manusincircumci- 
forum. * Aperuit itaque Dominusmola- ip 
rem dentem in maxilla afini , & egreffa: 
funt ex eo aquae . Quibus hauitis, refocilla- 



C V M. . i8r 

uit fpiritum , &• vires recepit . Idcirco ap- 

pellatum eftnomen lociillius, Fonsinuo- 

cantis de maxilla,vfque in prxfentem diem. 

20 *Iudicauitque Ifrael in diebus Philifthijm 




C A P. XVI. 

ABijt quoque in Gaza , & vidit ibi mu- 
lierem meretricem,ingreiTufque eft ad A 
eam . * Quod cum audiffent Philifthijm,& 2 
percrebuiffet apud eos,intralTe vrbem Sam- 
fo n,circumdederunt eum,pofitis in porta ci- 
uitatis cuftodibus:& ibi tota nocte cum file- 
tio prGeitolantes,vt facto mane exeutem oc- 
ciderent . * Dormiuit autem Samfon vfque 3 
ad medium noctis, & inde confurges appre- 
hendit ambas portse forescum poftibus fuis 
& fera , impofitafque humeris fuis portauit 
ad verticem montis , qui refpicit Hebron . 
*Poit ha?c amauit mulierem.qune habitabat 4 
inValleSorec,&vocabaturDalila. * Vene- 5 
runtque ad eam principes Philiithinorum , 
atque dixerunt: Decipe eum,& difce ab illo, 
in quo habeattantam fortitudinem , & quo 
modo eum fuperare valeamus , & vinctum B 
affligere.quod fi feceris, dabimus tibi fmguli 
mille & centum argenteos.*Locuta eft ergo 6 
Dalila ad Samfon : Dic mihi,obfecro in quo 
iit tua maxima fortitudo , & quid fit,quo li- • 
gatus erumpere nequeas ? * Cui refpondit 7 
Samfon : Si feptem neruiceis f unibus necdii 
f iccis,& adhuc humentibus ligatus fuero,in- 
flrmus ero,vt ceteri homines . * Attulerunt- 8 
que ad eam fatrapx Philiithinorum feptem 
funes,vt dixerat: quibus vinxit eum, ¥ laten- 9 
tibusapud feinfidijs, &incubiculo finem 
rei expectantibus,clamauitque ad eum:Phi- 
lifthi jm fuper te Samfon. Qui rupit vincula 
quo modo ii rumpat quis filum de ftuppae 
tortum putamine , cum odore ignis accepe- 
rit:& non eft cognitum,in quo effet fortitu- 
do eius.*Dixitquead eum Dalila:Ecce iilu- 1 o 



C fifti mihi, & falfum locutuses : faltem nunc 

1 1 indica mihi,quo ligari debeas. * Cui ille re- 
fpondit : Si ligatus fuero nouis funibus , qui 
numquam fuerunt in opere, infirmus ero,& 

1 2 aliorum hominum limiiis:*Quibus rurfum 
Dalila vinxit eum,& clamauit : Philifthijm 
fuper te Samfon.in cubiculo infidi js prsepa- 
ratis. Qui ita rupit vincula,quafi fila telaru. 

13 * Dixitque Dalila rurfum ad eu: Vfquequo 
decipis me , & falfum loqueris ? oftende quo 
vinciri debeas. Cui refpondit Samfon: Si fe- 
ptem crines capitis mei cum licio plexueris , 
& clauum his circumligatum terra fixeris , 

14 infirmus ero.*Quod cum feciffet Dalila,di- 
xit ad eii : Phiiifthiim fuper teSamfon. Qui 
confurges defomno extraxit clauum cum 

1 5 crinibus, & licio. * Dixitque ad eum Dalila: 
Quo modo dicis quod amas me,cum animus 
tuus non fit mecum ? Per tres vices menti- 
tuses mihi, & noluifti dicerein quo fit ma- 

16 xima fortitudo tua. *Cumque molefta effet 
ei, & per multos dies iugiter adhereret, fpa- 
tium ad quietemnon tribuens,defecitani- 

1 7 ma eius,& ad morte vfque laffata eft. *Tuc 
aperiens veritatem rei, dixit ad eam:Ferrum 
numquam afcendit fuper caput meum,quia 
Nazarseus;id eft,cofecratus Deo fum de vte- 
ro matris mese : fi rafum fuerit caput meum 
recedet a mefortitudo mea,& deficiam.ero- 

iSqueficut ceteri homines . * Videnfque illa 

quod confeffus ei effet omne animum fuum 

mifit ad principes Philifthinoruac manda- 

uit i Afcendite adhuc femel , quia nunc mi- 

E hi aperuit cor fuum. Qui afcederunt affum- 

19 pta pecunia,quam promiferat:*At illa dor- 

mire eu fecit fuper genua fua. & in finu fuo 

M 3 recli- 



182 t I 

reclinare caput. Vocauitq; tonforem, & ra- 
f t eptem crines eius,& ccepit abigere eum , 
& a fe repellere: ftatim enim ab eo fbrtitudo 
difceffit. 'dixitq; Philifthijm fuper teSam- 20 
fon. Qui de fomno confurgens, dixit in ani- 
mo fuo:Egrediar ficut ante feci,& me excu- 
tiam. nefciens quod receffiffet ab eo Domi- 
nus. *Quecu apprehendiffent Philifthijm, 21 
ftatim eruerunt ocuios eius, & duxerut Ga- 
zam vinclum catenis, & claufum in carcere 
molere fecerunt. * Iamque c? pilli eius rena- 2 2 
fcic«perant/& principes Philifthinorum 23 
cormenerunt in vnum , vt immolarent ho- 
ftias magnificas Dagon deo fuo, & epulare- 
tur,dicentes : Tradidit Deus nofter inimicu 
noftrumSamfon in manus noftras . * Quod F 
etiampopulusvidens,laudabatDeumfuu,24 
cademque dicebat:Tradidit Deus nofter ad- 
uerfarium noftru in manus noftras , qui de- 
leuit terram noftram , & occidit plurimos . 
*Lftanteiqueperconuiuia,furnptLsia epu- 25 
Iis,pr<=ceperunt,vt vocaretur Samfon,& an- 
te eos luderet.Qui addu&us de carcere lude- 
batante eosfeceruntqueeuftareinter duas 
coiumnas. *Qui dixit puero regenti greffus 26 
foos:Dimitte me,vt tanga columnas.auibus 
omnis imminet domus,& recliner fuper eas , 
& paululum requiefcam.*Domus aute erat 27 
plena virorum ac mulierum, et erat ibi om- 
nes principes Philifthinorum, ac de tecto,<& 
folario circiter tria millia vtriufque fexus G 
fpeclantes ludentem Samfon. * At ille inuo- 2 8 
cato Dno ait : Dne Deus , memento mei, & 
redde mihi nunc fortitudine priftina. Deus 
meus,vt vlcifcar me de hoftibus meis,et pro 
amiiiione duorum luminum vnam vltione 
recipiam. * Etapprehendensambascolum- 2p 
nas, quibus innitebatur domus ,alteramque 
earum dextera,& alteram lauia tenens,*ait: 30 
Moriatur anima mea cum Philifthijmxon- 
cuffifque fortiter colunis , cecidit domus fu- 
peromnes principes, & ceteram multitudi- 
nem .qua 3 . ibi erat : multoq; plur es interfecit 
moriens, quam ante viuus occiderat . * De- 3 1 
fcendentes autem fratres eius, & vniuerfa 
cognatio tulerunt corpus eius,& fepelierunt 
inter Saraa , & Efthaol in fepulchro patris 
fui Manueji dicauitque Ifrael viginti annis. 
C A P. XVII. 

FVit eo tempore vir quidam de monte 1 
Ephraim nomine Michas, * quidixit 2 
matrifus : mille & centvi argenteos,quos fe- A 
paraueiastibi , & fuper quibus me audiente 
iurauera?,ecce ego habeo, &apud me funt, 
cuiilla refpodit : Benedi&us filius meus Do- 
mino. *Reddidit ergo eos matri fust,que di- 3 
xerat ei : Confecraui,& voui hoc argentum 
Domino, vt demanu mea fufcipiat filius B 
meus,& faciat fculpule,atque conflatile : & 
nunctradoilludtibu * Reddidit igitureos 4 



B E R 

1 matri fuae : quse tulit ducentos argenteos, & 
dedit eos argetario , vt faceret ex eis fculp'ti- 
le,atquecoflatile,quodfuit in domo Miche;. 

5 *Qui aediculam quoque in ea Deo fepara- 
uit,& fecit ephod, et theraphimad eft, vefte 
facerdotalem,& idola: impleuitque vnius fi- 
liorum fuorum manu , & fadus eft ei facer- 

6 dos . * In diebus illis non erat rex in Ifrael , 
C fed vnufquifq; quod fibi re&um videbatur 

7 hocfaciebat. * Fuitquoquealteradolefcens 
de Bethlehem Iuda,ex cognatione eius:erat- 

8 que ipfe Leuites, & habitabat ibi.*Egreffuf- 
que de ciuitate Bethlehem , pcregrinari vo- 
luit vbicumque fibicommodum reperiffet. 
Cumque veniffet in montem Ephraim,iter 
faciens, &declinaffet parumperindomum 

9 Michx, * interrogatus eft ab eo,vnde venif- 
Dfet. Qui refpondit : Leuita fum deBethlc- 

hem Iuda,& vado, vt habitem vbi potuero, 

10 & vtile mihi effeperfpexero. * Dixitq; Mi- 
chas: Mane apud me,& efto mihi parens, ac 
facerdos : daboquetibi per annos fingulos 
decem argenteos , ac veftem duplicem , & 

1 1 quae ad victum funt neceffaria.*Acquieuit, 
&manfit apudhominem,fuitqueilliquafi 

1 2 vnus de filijs : * impleuitque Michas manu 
eius, & habuit puerum facerdotem apud fe . 

1 3 *Nunc fcio , dicens , quod benefaciet mihi 
Deus habenti Leuitici generis facerdotem . 

C A P. XVIII. 

1 TN diebus illis non erat rex in Ifrael ,& tri- 
A X bus Dan quf rebat poffeffione fibi,vt ha- 

bitaret in ea:vfque ad illum enim diem inter 

2 ceteras tribus fortem non acceperat. *Mife- 
rut ergo filij Da,ftirpis,& familiae fua? quin- 
que viros fortiflimos deSaraa,et Efthaol, vt 
explorarent terram , & diligenter infpice- 
rent : dixeruntque eis:Ite,& confiderate ter- 
ram . Qui cum pergentes veniffent in mon- 
tem Ephraim,& intraffent domum Michae, 

3 requieueruntibi : * & agnofcentes vocem 
adolefcentis Leuitae, vtentefque illius diuer- 

B forio , dixeruntad eum : Quiste huc addu- 
xit? quid hic agis 5 qua. ob caufam huc veni- 

4 re voluifti l * Qui refpondit eis : Hasc,& hxc 
prseftitit mihi Michas , & me mercede con- 

5 duxit vt fim ei facerdos. * Rogauerunt aute 
eum , vtconfuleret Dominum, vt fcire pof- 
fent,an profpero itinere pergerent,& resha- 

6 beret efFedum. *Qui refpondit eis: Ite in pa- 
ce : Dominusrefpicit viam veftram , & iter 

7 quo pergitis . * Euntes igitur quinq ; viri ve- 
nerunt Lais, videruntque populu habitante 
in ea abfque vllo timore iuxta confuetudine 
Sidoniorum,fecurum,& quietu,nullo ei pe- 
nitus reftftente,magnaruque opum, & pro- 

C cul a Sidone , atque a cunclis hominibus fe- 

8 paratu.*Reueriiqueadfratresfuosin Saraa 
& Eithaol , & quid egifknt fcifciutibus re- 

9 fponderunt: ^Surgite^afcendamus ad eos:vi- 

dimus 





dimus enim terram valde opulenta ,& vbe- 
rem : nolite negligere, nolite ceffare, eamus, 
& pofiideamus eam,nulluserit labor . * In- 10 
trabimusadfecuros, in regione latifiimam , 
tradetque nobis Dominus locu, in quo nul- 
lius rei eft penuria eorum,qu§ gignuntur in 
terra . * Profecfi igitur funt de cognatione 1 1 
Dan,id eit, de Saraa,& Efthaolfexcenti viri 
accintfti armis beilicis, *afcendentefq; man- 1 2 
ferunt in Cariathiarim Iude:qui locus ex eo 
tempore Caftrorum Dan nomen accepit, 
& eit poft tergu Cariathiarim. * Inde tran- 1 3 
fierunt in mote Ephraim . Cumq; veniffent D 
ad domum Mbchx,*"dixerunt quinque viri, 14 
qui prius miffi fuerat ad confideranda Ter- 
ram Lais,ceteris fratribus fuis : Noftis quod 
in domibus iilis iit ephod , & theraphim, & 
fculptile,atq;coflatile:videte quid vobis pla- 
ceat. * Et cu paululum declinaffent,ingreffi 1 5 
funt domu adolefcetis Leuite,qui erat in do- 
mo Michae:falutauerutque eu verbis pacift- 
cis. *Sexceti aute viri ita vt erat armati,fta- 16 
bant anteoftiu\*Atilh\quiingreffifuerant 17 
domuiuuenis,fculptile,& ephod, &thera- 
phim,atque coflatiletollere nitebatur,& ia- 
eerdos ftabat ante oitium, fexcentis virisfbr- E 
tiffimishaud procul expe&antibus. *Tule- 18 
runt igitur qui intrauerant,fculptile,ephod, 
& idola,atque eonflatile.Quibus dixit facer- 
dos:Quid facitis 5 *Cuirefponderunt :Tace, 19 
& pone digitum fuper 06 tuu,venique nobi- 
fcum, vt habeamus te patrem, ac facerdote . 
Quid tibi meliuseit, vt fisfacerdos in domo 
vnius viri, an in vna tribu , et familia in If- 
rael? *Quod cum audiffet,acquieuit fermo- 20 
nibus eoru, & tulit ephod, & idola , ac fcul- 
ptile, et profectus eft cum eis. * Qui cu per- 2 1 
gerent,& ante feire feciffent paruulos,ac iu- 
meta, & omne quod erat pretiofum, & iam 22 
a domo Michae eifent procul, viri qui habi- 
ttbant in edibus Michk con.clamantes fecu- 



2 3 ti funt, f & poft tergum clamare coeperunt. 

F QuicumrefpexiffentdixeruntadAlicham: 

24 Quid tibi vis ? cur clamas ? * Qui refpondit: 

deos meos, quos mihi feci,tuliftis,& facerdo- 

tem, et omnia , quse habeo, & dicitis : Quid 

2 5 tibi eft? " Dixcruntque ei fili j Dan : Caue ne 

vltra loquaris ad nos , & veniant adteviri 
animo cocitati, & ipfe cum omni doipo tua 

26 pereas . * Et fic cceptoitinere perrexerunt . 
Videns autemMichas, quodfortioresfeef-- 

27 fent,reuerfus eft in domum fuam/Sexcenti 
autem viri tulerunt facerdotem , et quae fu- 
pra diximus : venernntquein Lais ad popu- 
lum quiefcentem,atque fecuru, &percuiTe- 
runt eos in ore gladi j: vrbeque incendio tra- 

28 diderut, *nullo penitusferente prxfidium T 
G eoquod procul habitarent a Sidone, etcum? 

nullo hominum haberent quidqua focieta- 
tis ac negoti). Erat aute ciuitas fka in regio- 
ne Rohob:quam rurfum extruentes habita- 

29 uerunt in ea, * vocato nomineciuitatis Dan 
iuxta vocabuham patrisfui,quem genuerat 

3 o Iftael,qua: prius Lais dkebatur. *Pofuerut- 

que fibi iculptile,et Ionathan filium Gerfan 
filij Moyii , ac filioseius facerdotes in tribu 
3 1 Dan,vfque addiem captiuitatis fuar.*Man- 
fitque apud eos idolum Michae omni tem- 
pore, quo fuit domus Dei in Silo . in diebus 
illis non erat rex in Ifrael . 

C A P. XIX. 

1 "C Vit quidam vir Leuites habitans in Iate- 
A J7 re montis Ephraim,qui accepit vxorem 

2 de Bethlehem Iuda : *quarreliquiteum,& 
reuerfa eft in domu patris fui in Bethlehem , 
maniitque apud eumquattuormenfibus. 

3 " Secutufque eft eam vir fuus, volens recon- 
ciliari ei,atque blandiri , & fecum reducere , 
habens in comitatu puerum, & duos afinos ; 
quse fufcepit eum , & introduxit in domum 
patrisfui. Quod cu audiffet focer eius, eum- 

4 que vidifTet^occurrit ei lastus , * & amplexa- 

M 4 tus 



; 



i8 4 L 1 7 

tus eft hominem. Manfitque gener in domo 
foceri tribus diebus,comedens cum eo, & bi- 
bensfamiliariter. *Die autem quarto de no- 5 
«fte confurgens, proficifci voluit . Quem te- 
nuit focer , & ait ad eum : Gufta prius pau- B 
xillum panis,&confortaftomachum,& ilc 
proficifceris. * Sederuntque fimul, ac come- 6 
derunt,& biberut.Dixitque pater puellae ad 
generum fuum : Quxfo te vt hodie hic ma- 
neas, pariterque laetemur. * At ille cofurges, 7 
capit velle proficifci. Et nihilominus obni- 
xe eu focer tenuit, & apud G$ fecit manere . 
* Mane autem faclo , parabat Leuitesiter. 8 
Cuifocerrurfum:Oro te,inquit, vt paululu 
cibi capias,& afTumptis viribus,donec incre- 
fcat dies, poftea proficifcaris . Comederunt 
ergo fimul.^Surrexitque adolefcens, vt per- o 
geret cum vxore fua & puero . Cui rurfum 
locutus eft focer:Confidera quod dies ad oc- 
cafum decliuior fit,& propinquat ad vefpe- 
ru : mane apud me etiam hodie,& duc laetu C 
die, & cras proficifceris vt vadasin domum 
tuam. *'Noluitgeneracquiefcerefermoni- 10 
bus eius : fed ftatim perrexit.& venit contra 
lebus, quae altero nomine vocatur Ierufale , 
ducens fecumduosafinos onuftos, &con- 
cubinam . * Iamque erant iuxta Iebus , & 1 1 
dies mutabatur in noc~tem:dixitque puer ad 
dominum fuum : Veni,obfecro,declinemus 
ad vrbem Iebufa^orum, & maneamus in ea . 
^CuirefpSdit dominus : Non ingrediar op- 1 2 
pidum gentis alienae,qu3e non eft de filijs If- 
rael,fed tranfibo vfque Gabaa : * & cu illuc 1 3 
peruenero,manebimus in ea,aut certe in vr- 
be Rama. * Tranfierunt ergo Iebus,&cce- 14 
ptum carpebat iter, occubuitque eisfol iux- D 
ta Gabaa.que eft in tribu Beniamin:* diuer- 1 5 
teruntque ad ea,vt manerent ibi. Quo cum 
intraffent, fedebat in platea ciuitatis,& nul- 
lus eos recipere voluit hofpitio. *Et ecce ap- 1 6 
paruit homo fenex, reuertens de agro , & de 
operefuo vefperi, qui & ipfe de monte erat 
Ephraim,& peregrinus habitabat in Gabaa. 
horr.inesautemregionisillius erant filijle- 
mini.* Eleuatifque oculis, vidit fenex feden- 1 7 
tem horninem cum farcinulis fuis in platea 
ciuitatis:& dixit ad cum: Vnde venis 5 & quo 
vadis? * Qui refpondit ei:Profecti fumus de 1 8 
Bethlehem luda, & pergimus ad locum no- 
ftrum qui eft in latere montis Ephraim,vn- 
de ieramus in Bethlehem : & nunc vadimus 
ad domum Dei,nullufque fub tectum fuum 
nos vult recipere,*habentes paleas,& foenu 19 
in afinorum pabulum, & panem, ac vinum E 
in meos,& ancilte tuae vfus & pueri,qui me- 
cu eft:nulla reindigem 9 nifi hofpitio. *Cui 20 
refponditfenex: Pax tecum fit,ego prabebo 
omnia quae neceffaria funt : tantum^quafo, 
nein platea maneas. * Introduxitq; eum in 2 1 
domum fuam,& pabulum aiinis pr$buit;ac 



E ~R 

' poftquam lauerunt pedes fuos,recepit eos it% 

2 2 conuiuium.* Illis epulantibus,& poft labore 

itineris,cibo & potu reficientibus corpora, 
venerunt viri ciuitatis illius, filij Belial, ( id 
eft.abfque iugo)& circumdantes domum fe- 
nis,fores pulfare c^perunt, clamantes ad do- 
minum domus,atque dicentes: « Educ viru , 
quiingreffus eft domu tuam , vt abutamur 

23 eo. "Egreffufque ett ad eos fenex,& ait:No- 
lite fratres,nolite facere malum hoc:quia in- 
greffus eft homo hofpitium meu ,& ceffate 

24 ab hac ftultitia: * habeo filiam virginem, & 
hic homo habet cocubinam , educam eas ad 
vos, vt humilietiseas , & veftram libidinem 
compleatis • tantum, obfecro , nefcelus hoc 

25 contra naturam operemini in virum.^No- 
lebant acquiefcere fermonibus illius , quod 
cernens homo, eduxit ad eos eoncubinam 
fuam ,&eistradiditilludendam: quacum 
tota nocte abufi effent, dimiferunt eam ma- 

26 ne. * At mulier, recedentibus tenebris, venit 
ad oftiu domus, vbi manebat dominus fuus, 

27 & ibi corruit : * Manefacto,furrexit homo, 
& aperuit oftium, vt caeptam expleret via : 
& ecce concubina eius iacebat ante oftium 

28 fparfis in limine manibus. *Cuiille, putans 
G eam quiefcere, loquebatur : Surge,& ambu- 

lemus . Qua nihil refpondente , intelligens 
quod erat mortua,tuitt eam,& impofuit afi- 
p no,reuerfufque eft in domum fuam . * Qua 
cum effet ingreffus,arripuit gladium & ca- 
dauer vxoriscumoftibus fuis induodecim 
partes , ac frufta concidens , mifit in omnes 

3 o terminos Ifirael: * Quod cum vidiffent fin- 
guli, conclamabant : Nunquam res talis fa- 
£ta eft in Ifrael ex eo die , quo afcenderunt 
patres noftri de Aegypto , vfque in praefens 
tempus:ferte fententiam,& in commune de- 
cernite quid facto opus fit . 

C A P. XX. 

EGreffi itaque funt omnes fili j Ifrael , & 
pariter congregati, quafi vir vnus, » de 
Dan, vfque Berfabee , & Terra Galaad ad 
Dhm in Mafpha:*Omnefqueanguli popu- 
lorum , & cuncta: tribus Ifrael in ecclefiam 
populi Dei conuenerunt quadringenta mil- 
Hapeditum pugnatorum. * Nec latuit filios 
Beniamin quod afcendiffent filij Ifrael in 
Mafpha . ) Interrogatufque Leuita, maritus 
mulierisinterfec~ta;,quornodo tantum fcelus 
perpetratum effet, * refpondit : Veniin Ga- 
baa Beniamin cum vxore mea, illucque di- 
uerti : *& ecce homines ciuitatisilliuscircu- 
dederunt nocte domum, in qua manebam , 
volentes me occidere ,& vxorem meam in- 
credibili furore libidinis vexantes , denique 
mortua eft.*Quam arreptam, in fruila con- 
cidi , mifique partes in omnes terminos pof- 
feflionis veitrae.-quia numquam tantum ne? 
fas, &tamgrande piaculum faclum eft w. 

IfraeU 



" Gen.1'9» 
*.f. * 



U Ofi.Q, b. 

9- 



I V D I 

Ifrael. * Adeftisomn&filijIfrael,decernite 7 
quid facere debeatis . * Stanfque emnispo- 8 
pulus,quafi vniushominisfermonerefpon- B 
dit . Non recedemus in tabernacula noftra , 
nec fuam quifpiam intrabit domum : * fed o 
hoc contra Gabaa in commune faciamus . 

* Decem viri eligantur e cenium ex omni- 10 
bus tribubus Ifrael , & centum de mille , & 
mille de decem millibus, vt comportet exer- 
citui cibaria, & pofilmus pugnare cotra Ga- 
baa Beniamin,& reddere ei pro fcelere, quod 
meretur. * Conuenitque vniuerfus Ifrael ad 1 1 
ciuitatem, quafihomo vnuseademmente, > 
vnoque confilio . * &miferuntnunciosad 12 
omnem tribum Beniamin , quidicerent : 
Cur tantum nefas in vobis repertum eft ? 

* Tradite homines de Gabaa, qui hoc flagi- 1 3 
tium perpetrarunt,vt moriantur , & aufera- 
tur malum de Ifrael . Qui noluerunt fra- 
trum fuorum filiorum Ifrael audire manda- 
tum; * fed ex cun&is vrbibus,qus fortisfux 14 
erant , conuenerunt in Gabaa,vt illis ferrent 
auxilium,& contra vniuerfum populum If- 
rael dimicarent. * Inuentique funt viginti- 1 5 
quinque millia de Beniamin educetium gla- 
dium, pnEterhabitatoresGabaa, *qui fe-16 
ptingenti erant viri fortii1Imi,ita finiftra, vt C 
dextra prxliantes : & fic fundis lapides ad 
certum iacientes : vtcapillum quoque pof- 
fent percutere , & nequaquam in altera par- 
tem ictuslapidisdeferretur. *Virorum quo- 17 
quelfrael, abfquefilijs Beniamin, inuenta 
funtquadringenta millia educentium gla- 
dios,& paratorum ad pugnam.* Qui furgen-i 8 
tes venerunt in domum Dei, hcc eit, in Silo : 
confuleruntque Deum,atque dixerunt: Quis 
crit hrexercitu noftro princeps certaminis 
contra filios Beniamin ? Quibus refpondit 
Dominus : Iudasiltdux veiter . * Statim- ip 
quefllij Ifrael furgentes mane , caftrameta- 
ti funt iuxta Gabaa : * & inde procedentes 20 
ad pugnam contra Beniamin , vrbem oppu- 
gnare cceperunt . * Egreflique filij Benia- 2 1 
min de Gabaa , occiderunt de filijs Ifrael die 
illo viginti duo millia virorum . * Rurfum 2 2 
filij If rael & fortitudine,& numero confide- 
tes.in eodem loco , in quo prius certauerant , 
aciem direxerunt:*ita tamen vt prius afcen- 23 
derent, & flerent coram Domino vfque ad D 
noCtem : confulerentque eum , & dicerent : 
Debeo vltra procedere ad dimicandum co- 
tra filios Beniamin fratres meos, an non? 
Quibusillerefpondit: Afcendite ad eos , & 
inite certamen . * Cumque filij Ifrael alte- 24 
ra die contra filios Beniamin ad prselium 
procefilfrent , * eruperunt filij Beniamin2) 
de portis Gabaa : & occurrentes eis tanta in 
illoicxdebacchatifunt , vt decem & oclo 
millia virorum educetium gladium profter- 
nerent. * Quamobrem omnes. filij Ifrael ve- 26 



C V M. 185 

nerunt in domum Dei , & fedentes flebant 
coram Dno:ieiunaueruntque die illo vfq;ad 
vefperam,& obtulerunt ei holocaufta,atque- 
2 7 pacificas vi&imas, *& fuper ftatu fuo inter- 
rogauerunt . Eo tempore ibi erat arca fcede- 

2 8 ris Dei , * & Phinees filius Eleazari fili j Aa- 

ron prsepofitus domus.Confuluerunt igitur 
Dhm,atq; dixerunuExire vltra debemus ad 
pugnam contra filios Beniamin fratres^no- 
ftros,an quiefcere ? Quibus ait DhsrAfcedite: 
2p cras enim trada eos in manus veftras . * Po- 
fueruntque filij Ifrael infidias percircuitum 

3 o vrbis Gabaa : * & tertia vice, ficut femel & 

bis,contra Beniamin exercitum produxerut. 

3 1 * Sed & filij Beniamin audacter eruperunt 

E de ciuitate , Sc fugientes aduerfarios longius 
perfecuti funt,ita vt vulnerarent ex eis ficut 
primo die,& fecudo,& c^derent per duas fe- 
mitas vertetes terga, quaru vna ferebatur in 
Bethel,& altera in Gabaa,atq; profternerent 

3 2 triginta circiter viros:*putauerut enim foli^ 
to eos more cedere.Qui fuga. arte fimulantes 
inierunt confilhl , vt abftraherent eos de ci- 
uitate , & quafifugietes ad fupradictas femi- 

3 3 tas perducerent . * Qmnes itaquefilij Ifraei 
furgentes de fedibus fuis, tetenderunt acie in. 
loco,qui vocatur Baalthamar. Infidi? quoq; 
qux circa vrbe crant,paulatim fe aperire ce- 

54 perunt , *& ab Occidentali vrbis parte pro- 
cedere . Sed 8c alia decemmillia virorum de 
vniuerfo Ifrael , habitatores vrbis ad certa- 
mina prouocabant.Ingrauatumq-eft bellum 
contra filios Beniamin: 8c non intellexerunt 
quod ex omni parte illis inftaret interitus . 

3 5 \ Percufiltq; eos Dominus in cpnfpeitu fl- 
lioru Ifrael , & interfecerunt ex eis in illo die 
viginti quinq; millia , & ccntum viros , om- 

3 6 nes beliatores & educentes gladium . * Fili j 

F autem Beniamin cum fe inferiores effe vidif- 
fent, c^peruntfugere. Quod cernentes filij. 
Ifrael,dederunt eis ad f ugiendum locu, vt ad 
prasparatas infidias dcuenirent, quas iuxta 

3 7 vrbem pofuerant . * Qui cum repente de la-. 
tibulis furrexiffent, & Beniamin terga caede- 
tibus daret,ingrefli funt ciuitatem,& percuf- 

3 8 fenlt eam in ore gladi j. "' Signum aute dede- . 
rantfilij Ifraelhis, quosininfidiis colloca- 
uerat,vt poftquam vrbem c^ piifent,igne ac- 
cederef.vt afcendente in aitii fumo capta. vr - 

3P bem demonftrarent. * Quod cum cernerent» 
filij Ifrael in ipfo certamine pofiti(putauerut. 
enim fili j Beniamin eos fugere , & inftantius 
perfequebatur cqfis de exercitu eoru triginta 

40 viris.)*& videret quafi columnafumide ci- 
uitateconfcedere : Beniamin quoqueafpicies- 
retro,cum captam cerneret ciuitatem &fla- 

41 mas in fublime ferri : * qui prius fimulaue- 
rantfugam, verfafacie fortius reilftebant. 
Quod cum vidiffent filij Beniamin , in fuga. 

42 verfi fljnt^&ad viam deferti ire «eperunt . 

Uluc 



y 



ii6 L I 

illuc quoque eos aduerfari js perfequentibus : 
fed & hi, qui vrbem fuccenderant , occurre- 
runt eis. *Atque ita facrum eft,vt ex vtraq; 43 
parte ab hoftibus cederetur, nec erat vlla re- G 
quies morientium.Cecidemt, atque proftra- 
ti funt ad Orientalem plagam vrbis Gabaa . 
* Fuerunt autem qui in eodem loco interfe- 44 
eti funt, decem & octo millia virorum , om- 
nes robuftiflimi pugnatores^ Quod cum vi-45, 
diffent.qui remanferant de Beniamin :fuge- 
snintinfolitudinem:& pergebantad Petran», 
cuius vocabulum eft Remmon.In illa quoq; 
fuga palantes,& in diuerfa tendentes,cecide- 
deruntquinq; millia virorum. Etcum vltra 
tenderent,perfecuti funt eos, & interfccerunt 
etiam alia duo millia . *Et fic factum eft,vt 46 
©mr>es qui ceciderant de Beniamin in diuer- 
; '115 lpcis,efFent vigintiquinq; millia pugnato- 
resad bella proptifTimi.^Remanferunt itaq; 47 
de omni numero Beniamin, qui euadere , & 
fi#gere in folitudinem potuerunt,fexcenti vi- 
ri : federuntque in Petra Remmon menfibus 
quattuor.*Regreffiautem filijIfrael,omnes48 
reliquias ciuitatis a viris vfque ad iumenta 
gladio pefcufierunt,cunctafque vrbes,& vi- 
tulos Beniamin vorax fiamma confumpflt . 
C A P. XXI 

IVrauerunt quoque filij Ifrael in Mafpha 1 
& dixerunt:Nullus noftru dabit filijs Be- A 
niamin de filiabus fuis vxorem. * Venerunt- 2 
que omnes ad domum Dei in Silo, & in con- 
fpecfu eius fedentes vfq; ad vefperum , leua- 
«erunt vocem,& magno vlulatu cceperunt 
flere,dicentes : * Quare Domine Deus Ifrael 3 
facfum eft hoc malum in populotuo,vt ho- 
die vna tribus auferretur ex nobis ? *Altera 4 
autem die diluailoconfurgentes^extruxerut 
altare:obtuleruntq; ibi holocaufta, & pacifi- 
cas vicf imas,& dixerunt : * Quis non afcen- 5 
dit in exercitu Domini de vniuerfis tribubus 
lfrael?Grandi enim iuramento fe conftrinxe- 
rant cum efient in Mafpha, interfici eos, qui 
«lefu.ifient. * Du&ique poenitentia fili j Ifrael 
iuper fratre fuo Beniamin, coeperunt dicere : 
Ablata eft tribus vna de Ifrael , *vndevxo- 
lesaceipient? omnesenim incommune iu- 
Tauimus , non daturos nos his filias noftras . 
* Idcirco dixerunt rQuiseft de vniuerfis rxi- 
feubus Ifrael , qui non afcendit ad Dominum 
in Mafpha ? Et ecce inuentifunt habitatores 
Iabes Galaadin illo exercitu non fuifie. * (Ea 
quoquetemporecumeiTent in Silo, nulius 



B E R. 

10 ex eis ibi repertus eft . ) * MiflTerunt itaque 
decem millia viros robuftifTimos,& prceepe- 
runt eis : Ite , & percutite habitatores Iabes 
Galaad in oregladij,tam vxores, quam par- 

1 1 uulos eorum . * Et hoc erit, quod obferuare 
debebitis: «Omnegenerismafculini,&mu- „ Wm „,, 
lieres,qu^ cognouerunt viros,interficite, vir- 17. 

12 gines autem referuate. *Imientequefuntde 
Iabes Galaad quadringent? virgines,que- ne- 
fcierunt viri thorum , &adduxerunt easad 

1 3 caftra in Silo, in Terram Chanaan . * Mife- 
runtq; nuncios ad filios Beniamin, qui erant 
in Petra Remmon, & preceperunt eis, vt eos 

14 fufciperent in pace.*Veneruntq: filij Benia- 
min in illotempore ,& datse funt eis vxores 
de filiabus Iabes Galaad : alias autem non re*- 

C pererunt, qnas fimili modo traderent.* Vni- 

1 5 uerfufq; lfrael valde doluit,& egit pf niten- 
tia fuper interfecf ione vnius tribus ex Ifrael . 

16 * Dixeruntque maiores natu:Quid faciemus 
reliquis,qui non acceperunt vxores?omnes in 

17 Beniamin feminae conciderunt , * & magna 
nobis cura , ingentique ftudio prouidendum 

1 8 eft,ne vna tribus deleatur ex Ifrael . " Filias 
enim noftras eis dare non pofTumus,c6ftricti 
iuramento &maledictione, qua diximus : 
Malcdictus qui dederit de filiabus fuis vxore 

19 Beniamin.*Ceperuntq; confilium,atq;dixe- 
runt:Ecce follenitas Domini eft in Silo anni- 
uerfaria, quae fita eft ad Septentrionale vrbis 
Bethel,& ad Orientalem plagam vi?,quas de 

D Bethel tendit ad Sichimam , & ad meridiem 

20 oppidi Lebona. * Prseceperuntq; filij Benia- 
min,atque dixerunt : Ite,& latitate in vineis. 

21 * Ciiq; videritis filiasSilo ad ducendos cho- 
ros ex more procedere,exiterepete de vineis , 
& rapite ex eis finguli vxores fmgulas , & 

22 pergitein Terram Beniamin.^Cumqjvene- 
rint patres earum,ac fratres,& aduerfum vos 
queri ceperint,atque iurgari,dicemus eis:Mi- 
fereminieorum:non enim rapueranteasiure 
bellantium , atque victorum,fed rogantibus 
vt acciperent, non dediftis , & a veftra parte 

23 peccatumeft. * FeceruntquefiliiBeniamin, 
vt fibifuerat imperatum:& iuxta numerum 
fuum rapuerunt fibi deiis, quxducebant 
choros,vxores fingulas : abieruntque in pof- 
feffionem fuam , sdificantes vrbes , & habi- 

24 tantes in eis.*Fili j quoq ; Ifrael reuerfi sut pcr 
tribus,& familias in tabernacula fua . In die - 
bus illis non erat rex in Ifrael: fed vnufquifq; 
quodfibixecium. videbatur, hoc faciebar . 



LLBER 



LIBER R V T 



I8 7 

H 





N diebvis vnius iudic is, quando 1 

iudices praeerant , facla eft fa- A 

mes in Terra. Abijtque homo 

de Bethlehem Iuda , vt pere- 

grinaretur in regione Moa- 

bitide cum vxore fua , ac duobus liberis : 

* ipfe vocabatur Elimelech , & vxor eius 2 
Noemi:& duo fili j , alter Mahalon , & alter 
Chelion, Ephrarhau de Bethlehem Iuda . 
Ingreffique regionem Moabitidem , mora- 
banturibi. *Et mortuuseft Elimelech mari- 3 
tus Noemi: remanfitq; ipfa cum filijs . * Qui 4 
acceperunt vxores Moabitidas,quarum vna 
vocabatur Orpha,altera vero Ruth.Manfe- 
runtq; ibi decem annis,*& ambo mortui sut, 5 
Mahalo videlicet,& Cheli6:remanfitq; mu- 
lier orbata duobus liberis,ac marito. * Et fur- 6 
rexit vt in patriam pergeret cum vtraq; nu- 
ru fua de regione Moabitide : audierat enim 
quodrefpexiffetDominuspopulum fuum, B 
& dediffet eis efcas . * Egreffa eit itaque de 7 
loco peregrinationisfuae,cum vtraque nuru: 
& iam in via reuertedi pofita in Terram Iu- 
da,*dixit ad eas:Ite in domum matris veitre, 8 
faciat vobifcum Dominus mifericordiam, fi- 
cut feciftis cum mortuis ,& mecum. * Det vo- 9 
bisinuenire requiem in domibus virorum , 
quos fortiturae eftis. Et ofculata eft eas. Quae 
eleuata voce flere ceperunt, * & dicere : Te- 1 o 
cum pergemusad populum tuum. *Quibus 1 1 
illa refpondit : Reuertimini filiaemeae, cur 
venitis mecum ? num vltra habeo filios in 
vtero meo , vt viros ex me fperare poffitis ? 

* Reuertimini filiae meae,& abite : iam enim 1 2 
fene&ute confecla fum,nec apta vinculo co- 
iugali. etiam fi poffem hac no&e concipcre , 



R I M 



1 3 & parere filios , * fi eos expectare velitis do~ 
C nec crefcant , & annos pubertatis impleant , 

ante eritis vetulae,quam nubatis.Nolite,que- 
fo,filiae meae : quia veftra anguftia magismc 
premit, & egreffaeit manus Dominicontra 

14 me/Eleuata igitur voce , rurfum flere cse- 
perunt,Orpha ofculata eft focrum,ac reuer- 

1 5 fa eft : Ruth adhxfit focrui fua: , *cui dixit 
Noemi: Enreuerfa eft cognatatua adpo- 
pulum fuum,& ad deos fuos : vadecum ea . 

16 * Quae refpondit : Ne aduerfaris mihi,vtre- 
linquam te , & abeam : quocumque enim 
perrexeris,pergam : & vbi morata fueris , & 
ego pariter morabor . Populus tuus populus 

I7meus, &Deus tuus Deusmeus. *Quaete 
terra morientem fufceperit , in ea moriar : 
ibique locum accipiam fepulturae. Haec mihi 
faciat Dominus , & haec addat , fi non fola 

i8morsme, & te leparauerit . * Vidensergo 

D Noemi , quod obitinato animo Ruth decre- 
uiffet fecum pergere , aduerfari noiuit, nec 

ioadfuosvltrareditum perfuadere: * profe- 
daequefunt fimul, &venerunt inBethle- 
hem. Quibus vrbem ingreffis , veloxapud 
cunctosfama percrebuit: dicebantque mu« 

20 lieres: Haec eft illa Noemi . * Qjibus ait : Ne 
vocetis me Noemi ( id eit,pulchram) fed vo- 
cate me Mara ( id efi , amaram ) quia ama- 
riiudine valde repleuit me Omnipotens. 

21 *£greffafumplena,&vacuam reduxit mc 
Dominus . Cur ergo vocatis me Noemi , 
quam Dominushumiliauit , &afflixit Om- 

2 2nipotens? * Venitergo Noemicum Ruth 
Moabitide nuru fua , deterra peregrinatio- 
nis fuae : ac reuerfa eft in Bethlehem, quando 
primum hordea meteb^ntur . 

C AP. 



i8S L I B 

C A P. II 

ERat autem vlr Elimelech confenguifte- i 
us , homo potens,& magnarum opurri , A 
nomine Booz. * Dixitque Ruth Moabitis ad 2 
fbcrum fuam : Si iubes,vadam in agrum , & 
colligam fpicas,qvns fugerint manus meten- 
tium , vbicumque clementis in me patris fa- 
milias reperero gratiam . Cui illa refpondit : 
Vade filia mea . Abijt itaque & colligebat 3 
fpicas poft terga rnetcntium . Acciditautem 
vt ager ille haberet dominum nomine Booz, 
qui erat de cognatione Elimelech. * Et ecce, 4 
ipfe veniebat de Bethlehem,dixitque mefTo- 
ribus: Dominusvobifcum. Quirefponde- 
runt ei: Benedicat tibi Dominus . * Dixitque 5 
Bocz iuueni , qui mefloribus praerat: Cuius 
eft hsec puella ; *Cui refpondit:Hcc eft Moa- 6 
bitis,quae venit cum Noemi,de regione Moa- B 
bitide, * & rogauit vt fpicas colligeret rema- 7 
nentes, fequens mefibrum veftigia:& de ma- 
ne vfq; nunc ftat in agro,& ne ad momentii 
quidem domum-reuerfa eft. * Et ait Booz ad 8 
Ruth: Audi filia,ne vadas in alterum agrurn 
ad colligendum.nec recedas ab hoc loco : fed 
iungere puellis meis , * & vbi meffuerint , fe- 9 
qucrc . Mandaui enim pueris meis , vt nemo 
moleftus fit tibi : fed etiam i\ fitieris,vade ad 
fercinulas , & bibe aquas, de quibus & pueri 
bibu nt. ? Que; cadens in faciem fuam & ado- 1 o 
rans fuper terram,dixit ad eum : Vnde mihi 
hoc,vt inuenirem gratiam ante oculos tuos , 
& noffe me dignareris peregrinam mulie- 
rem ? * Cui ille refpondit : Nunciata funt 1 1 
rnihi omnia,qux feceris focrui ttf£e poft mor- C 
tem viri tui: & quod reliqueris parentes tti05, 
Sc terram , in qua nata es , & veneris ad po- 
pulum, quem antea nefciebas . * Reddat tibi 1 2 
Dominusprooperetuo, &plenam merce- 
dem recipias a Domino Deo Ifrael, ad quem 
venifti , & fub cuius confugifti alas . * Qux 1 3 
ait : Inueni gratiam apud oculos tuos domi- 
ne mi, qui confolatus es me , & locutus es ad 
corancillauuse , qua? non fum fimiiis vnius 
puellarum tuarum.*Dixitque ad eam Boozn^ 
Quando hora vefcendi fuerit , veni huc , & 
eomedepanem, & intinge buccella tuam in 
aceto . Sedit itaque ad meflbrum latus , & 
congefllt polentam fibi, comeditque & fatu- 
rata eft, & tulit reliquias . * Atque inde fur- 1 5 
r.exit,vt fpicas ex more coiligeret ; Praecepit 
autem Booz pueris fuis , dicens : Etiamfi vo- 
bifcum metere voluerit,ne prohibeatis eam : 
* & de veftris quoque manipulis proijcite 16 
de induftria,& remanere permittite, vt abfq; 
rubore colligat , & coliigentem nemo corri- D 
piat. ^Collegitergo in agro vfque ad vefpe- 1 7 
ram:& quae coliegerat virga cedens,& excu- 
tiens,inuenit hordei quafi ephi menfuramjd 
eft,tres modios. * Quos portans reuerfa eft in 1 8 
ciuit atem jSc oftendit focrui fua?:infuper pro- 



E R 

tulit , & dedit ei de reliquiis cibi fui , quo &~ 

19 turata fuerat . * Dixitque ei focrusfua: Vbi 
hodie collegffti,& vbi fecifti opus ; fit benedi- 
ctus,qui mifertus eft tui.Indicauitque ei apud 
quem fuiffet operata : &nomen dixitviri, 

20 quod Booz vocaretur. *Cui refpondit Noe- 

mi. Benedictus fit a. Domino: uquoniam utfid. 81, 
eamdem gratiam , quam pradbuerat viuis v c ' 10, 
feruauit &mortuis. Rurfumque ait: Pro- 

2 1 pinquus nofter eft homo . * Et Ruth , Hoc 
quoque,inquit , praxepit mihi , vttamdiu 
meflbribus eius iungerer, donec omnes fege- 

2 2 tes meterentur . * Cui dixit focrus : Melius 
eft,filia mea,vt cum puellis eiusexeasad me- 
tcndum , ne in alieno agro quifpiam refiftat 

23 tibi. * luncla eit itaque puellis Booz,& tam- 
diucum eis mcfiuit , donec hordea, &tri- 
ticum in horreis conderentur . 
C A P. III. 

1 TJOftquam autem reuerfa eft ad focrum 
A JL fuam,andiuit ab ea : Filia mea, quasram 

tibi rcquiem , & prouidebo , vt bene lit tibi . 

2 *Booziftc, cuiuspuellisin agro iunctaes, 
propinquusnoilereft, &hae nocte aream 

3 hordei ventilat. " Lauare igitur,& vngere,& 
induerc'cultioribus veftimentis , & defcende ; 
ih area,non te videat homo,donec efum.po- 

4 tumq;finierit.*Quando autem ierit ad dor- 
miendum , nota locum iti quo dormiat , ve- 
niefque & difcooperies pallium,quo operitur 
a parte pedum , & proi jcies te,& ibi iacebis : 

5 ipfe autem dicet tibbquid agere debeas.* Quej 
refpdndit-: Quidquid prreceperis , faciam. 
* Defcenditque in aream,& fech omnia,qux 

B fibnmperauerat focrus . t Cumque come- 
difiet Booz,& bibifiet,& faclus eflet hilarior , 
ifletque ad dormiendum iuxta aceruum ma. 
nipulorum,venit abfcondite , & difcooperto 

8 pallio, a pedibus eius fe proiecit . * Et ecce 
noule iam media expauit homo , & contur- 
batus eft:viditque mulierem iacentem ad pe- 

9 des fuos,* & ait illi:Qux es ; Illaque refpondit: 
Ego fum Ruth ancilla tua:expande pallium 
tuum fuper famulam tuam,quia propinquus 

I o es . * Et ille, Benedicta , inquit , es a Domino 
Cfilia, & priorem mifericordiam pofteriore 

fuperafti : quia non es fecuta iuuenes paupe- 

I I res , fiue diuites : * Noli ergo metuere , fed 
quidquid dixeris mihi,faciam tibi . Scit enim 
omnis populus , qui habitat intra portas vr- 

12 bis meae.mulierem te effe virtutis . * Nec ab- 
nuo me propinquum , fed eft alius me pro- 

1 ? pinquior. * Quiefce hac nocte : & faclo ma- 
ne/i te voluerit propinquitatisiure retinere, 
bene res acta eft : lln autem ille noluerit,ego 

D te abfque vlla dubitatione fufcipiam , viuit 

14 Dominus, dormi vfque mane . * Dormiuit 
itaque ad pedes eius vfque ad noc"Hs abfcef- 
fum. Surrexit itaque antequamhominesfe 
cognofcercnt mutuo.& dixit Booz:Caue, ne 



quis nouerit quod hue veneris.*Et rurfum : t$ 
Expande,inquit pallium tuum,quo operiris, 
<?c tene vtraque manu . Qua extendente, & 
tenente,menfus eft fex modios hordei, & po- 
fuit fuper eam . Qua: portans ingrefla eft ci- 
uitatem, *8c venit ad focrumfuam.Qusedi- 16 
xitei: Quid egifti filia 3 Narrauitque eiom- 
nia,qux libi fecifiet homo. * Et aiuEcce fex 1 7 
modioshordeideditmihi, &ait: Nolova- 
cuam te reuerti ad focrum tuam. *Dixitque 1 8 
Noemi: Expe&a filia,donec videamus,quem 
res exitum habeat: neq; enim ceflabit homo, 
nifi compleuerit quod locutus eft . 
C A P. IV. 

AScendit ergo Booz ad portam . , &- fedit I 
ibi.Cumq; vidifiet propinquum prse- A 
terire,de quo prius fermo habitvis eft,dixit ad 
eum : Declina paulifper,& fede hic : vocans 
eum nomine fuo.Qui diuertit,& fedit * Tol- z 
lensautem Bboz decem virosdefenioribus 
ciuitatis , dixit ad eos : Sedete hic . * Quibus § 
fedentibus,locutuseftad propinquum. Par- 
tem agri fratris noftri Elimelech vendet 
Noemi, quse reuerfa eft de regione Moabi- 
tide : * quod audire te volui , & tibi dicere 4 
coram cundtis fedentibus 8c maioribus natu 
de populo meo . Si vis po/iidere iure propin- 
quitatis, eme , & poflide : fin autem difpli- 
cettibi, hocipfum indicamihi, vt fciam, 
quid faceredebeam , nullus enim eft propin- 
quus , excepto te , qui prior es : & me, qui fe- B 



cundus fum . At ille refpondit : Ego agrum 
emam. * Cuidicit Booz: Quando emeris 
agrum de manu mulieris , Kuth quoque 
Moabitidem , qu?e vxor defuncti fuit , debes 
accipere : vt fufcites nomen propinqui tui 
in herediatefua . * Qui refpondit : Cedo iuri 
propinqukatis : neque enim pofteritatem fa- 
milia: mesedelere debeo : tu meo vtere priui- 
legio,quo me.libenter carereprofiteor.''' "Hic 
autem erat mos antiquitus in Ifrael inter 
propinquos, vtii quando alter alteri fuo iuri 
cedebat: vt efTet firma concefllo, foluebat 



T H. 189 

homo cafceamentum fuum , & dabat proxL- 
mofuo: hocerat teftimonium ceflionis in 

8 Ifrael . * Dixitergo propinquo fuo Booz : 
Tolle calceamentum tuum . Quod ftatim 

9 foluit de pede fuo. * At ille maioribus natu, 
C & vniuerfo populo , Teftes vos, inquit,eftis 

hodie,quod poflederim omnia, qusefuerunt, 
Elimelech; 6c Chelion,& Mahalon,tradente 
ioNoemi: f &RuthMoabitidem, vxorem 
Mahalon,in coniugium fumpferim,vt fufci- 
tem nomcn defun£ti in hereditate fua,ne vo- 
cabulumeiusdefamilia fua, acfratribus& 
populo deleat